ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ ή. υψηλή απόσταξη, να τα κάνουμε να φθογγήσουν.

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ ή. υψηλή απόσταξη, να τα κάνουμε να φθογγήσουν."

Transcript

1 χρηστοσ μπουλωτησ * ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ ή τι μας λέει ένα μικρό τέχνεργο από τον οικισμό της Χαλκοκρατίας στο Κουκονήσι της Λήμνου I. Το κινητό εύρημα σε μια ανασκαφή είναι, πρώτα απ όλα, οι «μνήμες» που κουβαλάει. Και λέγοντας εδώ «μνήμες» εννοώ τις πληροφορίες που έκανε να ταξιδέψουν μες στον χρόνο ώς εμάς, τους τυχαίους αποδέκτες του, αναπόδραστα χρεώστες απέναντι στην ερμηνεία, αν θέλουμε πράγματι να αποκαταστήσουμε έναν ουσιαστικό διάλογο με το εκάστοτε συγκεκριμένο τέχνεργο, έναν διάλογο ανάμεσα στο τώρα εδώ και στο εκεί τότε. Η ερμηνεία, ως γνωστόν, καθορίζεται από μια πλειάδα παραγόντων, αντικειμενικών, αλλά αναπόφευκτα και υποκειμενικών, όπως είναι η ιδιοσυγκρασία του μελετητή, το γνωστικό του εύρος, οι ιδεολογικοί και κοινωνικοί του προσανατολισμοί και, βέβαια, το βάθος και η διαχείριση της ιστορικής του σκέψης. Αυτή η τελευταία τίθεται συχνά σε δοκιμασία, ιδίως οσάκις πρόκειται για τέχνεργα που μας έρχονται από την Προϊστορία και αναλαμβάνουμε εμείς, μέσα από υψηλή απόσταξη, να τα κάνουμε να φθογγήσουν. Κάθε τέχνεργο είναι το υλοποιημένο αποτέλεσμα μιας σειράς νοητικών και πρακτικών διαδικασιών, απότοκο πραγματικής ή/και συμβολικής ανάγκης. Κατά τούτο, σε μια αιτιακή αμοιβαιότητα, θα λέγαμε ότι το τέχνεργο φωτίζεται εν πολλοίς από το κοινωνικό μόρφωμα που το γέννησε, ενώ με τη σειρά του εκείνο έρχεται να φωτίσει κάποιες πτυχές του μορφώματος, που κυμαίνονται από το επίπεδο της τεχνογνωσίας και τις κοινωνικο-οικονομικές του συνιστώσες μέχρι τις θρησκευτικές του προβολές, αν υπάρχουν τέτοιες στον ρόλο του αυτό, το τέχνεργο είναι φορέας μικρο-ιστορίας. Το όποιο τελειωμένο αντικείμενο εμπεριέχει υλοποιημένο ολόκληρο τον χρόνο που επενδύθηκε για την κατασκευή του και πλήρως μορφοποιημένες τις προθέσεις του κατασκευαστή του. Αν θέλαμε να το παραλληλίσουμε με όρους κειμενικούς, θα λέγαμε πως, στις συνάφειές του, έχει τις αξιώσεις και τη Αρχαιολόγος στην Ακαδημία Αθηνών, Κέντρον Ερεύνης της Αρχαιότητος.

2 14 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ λειτουργία μιας φράσης, από τελεία σε τελεία, μέσα σε μια παράγραφο. Το ημιτελές, αντίθετα, είναι φράση ανοιχτή και διαδικασία εν εξελίξει, άρα ο χρόνος του κάθε άλλο παρά ακινητοποιημένος και στατικός. Όσο για την τελική του μορφή, αυτή, αν και σε γενικές γραμμές διαγνώσιμη, δεν είναι για εμάς απόλυτα προσπελάσιμη, αφού ο δημιουργός τεχνίτης ή καλλιτέχνης δεν είπε την τελευταία του κουβέντα, εκείνη δηλαδή που θα ισοδυναμούσε, τηρουμένων των αναλογιών, με το «τυπωθήτω» ενός κειμένου ή την υπογραφή σ ένα έργο τέχνης. Δεδομένου τώρα ότι το τέχνεργο αποκτά λειτουργικότητα μόνο απ τη στιγμή της τελείωσής του, είναι αυτονόητο ότι το ημιτελές σπανίζει, εν γένει, σε μια ανασκαφή. Η σπανιότητα όμως ακριβώς αυτή είναι που του προσδίδει ιδιαίτερη σημασία, καθότι κουβαλά, κατά κανόνα, άλλου είδους πληροφορίες και κινητοποιεί άλλα ερωτήματα από ό,τι το τελειωμένο τέχνεργο συχνά μάλιστα περισσότερο αποκαλυπτικά, γεγονός που το καθιστά πεδίο άσκησης ερμηνευτικής δεινότητας. Μια ημιτελής σταγονόσχημη ψήφος από ορεία κρύσταλλο (Boulotis 2009: 198, Εικ. 20c, και εδώ Εικ. 3α-β) που βρέθηκε το φθινόπωρο του 2004 με τις ανασκαφές που διεξάγω στον προϊστορικό οικισμό Κουκονήσι της Λήμνου μια μικρή, σήμερα, νησίδα στον κόλπο του Μούδρου (Εικ. 1) στάθηκε η αφορμή να εκτεθούν εδώ κάποιες σκέψεις σχετικά με τη γλυκιά βάσανο του αρχαιολόγου μπροστά στο ημίεργο και το ερμήνευμα που απορρέει από αυτό. Ας σημειωθεί εν παρόδω ότι ανάλογες σκέψεις αφορούν κάθε ημιτελές τέχνεργο, ασχέτως πραγματικής, καλλιτεχνικής και/ή α) β) γ) Εικ. 1: α) Χάρτης της Λήμνου με δήλωση των προϊστορικών θέσεων. Το Κουκονήσι μέσα σε ορθογώνιο πλαίσιο. β) Η νησίδα Κουκονήσι από αέρος. Το βέλος δείχνει το ανασκαπτόμενο πεδίο στο ύψωμα Κούκονος. γ) Η νησίδα Κουκονήσι από ΝΑ. Το βέλος σημαδεύει τον χώρο ανασκαφής.

3 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 15 συμβολικής αξίας, ασχέτως μεγέθους, εποχής και γεωγραφικού ή πολιτισμικού στίγματος, κι έχουν απασχολήσει επανειλημμένα την έρευνα, με ιδιαίτερα σημαντικές τις μελέτες γύρω από ημίεργα της ελληνικής και ρωμαϊκής αρχαιότητας, απ τη μια, της Αναγέννησης απ την άλλη, από όπου και το επιγραμματικό πλέον non finito nell arte. ΙI. Η ημιτελής ψήφος από το Κουκονήσι (Εικ. 3α), με κριτήριο την πολυτιμότητα του υλικού της, τη μορφική και την αισθητική α) β) δ) ε) της πραγμάτωση, συγκρινόμενη με άλλα κοσμήματα της εποχής, σύνθετης μορφής και από διαφορετικούς ημιπολύτιμους λίθους ή μέταλλα όπως ο χρυσός και ο άργυρος, δεν αποτελεί αυτή καθεαυτήν εύρημα εντυπωσιακό. Αυτό που της προσδίδει ιδιαίτερη, όπως θα δούμε, αξία είναι οι πληροφορίες που συνάγονται αν ιδωθεί στο πλαίσιο του συγκεκριμένου οικισμού και σε συνάρτηση με τα στενά, αφενός, όσο και ευρύτερα ανασκαφικά της συμφραζόμενα και, αφετέρου, με την τυπολογική της ταυτότητα και, βέβαια, με τη διαπίστωση ότι παρέμεινε ημίεργη, άρα εκτός λειτουργικότητας. γ) στ) Εικ. 2: α) Χαρακτηριστική άποψη των διαδοχικών φάσεων του οικισμού από την Πρώιμη έως την Ύστερη Χαλκοκρατία (Τομές 5 και 7). β) Οικοδομικά λείψανα της Μέσης και της αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας (Τομή 3). γ) Αρχιτεκτονικές φάσεις της Πρώιμης και Μέσης Χαλκοκρατίας (Τομές 2 και 3). Τα δύο αρχιτεκτονικά συγκροτήματα χωρίζονται από την «Οδό Ζεφύρου». δ) Στρώμα μεσοχαλκής καταστροφής (Τομή 5, Χώρος IV). ε) Χαρακτηριστική στρωματογραφία των φάσεων της Πρώιμης και Μέσης Χαλκοκρατίας (Τομή 2). στ) Τμήμα της «μινωίζουσας γειτονιάς» του οικισμού (Τομή 8). Το βέλος δείχνει τον Χώρο XIV, όπου βρέθηκε η ημιτελής ψήφος από ορεία κρύσταλλο και τα τρία φυλλόσχημα περίαπτα από όστρεο πίννας.

4 16 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ Προεξαγγελτικά, για την καθοριστική του βαρύτητα στην όποια ερμηνευτική απόπειρα, θα πρέπει να αναφερθεί εδώ το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ψήφος βρέθηκε σε έναν τομέα του οικισμού με έντονες όσο και απτές μινωικές και μινωίζουσες επιδράσεις σε ποικίλους τομείς του υλικού πολιτισμού (Εικ. 2στ, Εικ. 3β). Στις χρονολογικές της παραμέτρους, ανάγεται η ψήφος στη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Χαλκοκρατία, σε μια φάση δηλαδή που ο οικισμός του Κουκονησιού, έχοντας διαγράψει ως θαλάσσιο σταυροδρόμι μια μακραίωνη ανθηρή πορεία από την αυγή κιόλας της Πρώιμης Χαλκοκρατίας (Εικ. 2), γνωρίζει τώρα μια νέα ακμή, με σαφή παναιγαιακά ανοίγματα και εμπορικές δοσοληψίες, ιδιαίτερα με την Κρήτη, τις Κυκλάδες και τον ευρύτερο νοτιο-αιγαιακό χώρο, αλλά και με την ηπειρωτική Ελλάδα. Με κρητικούς όρους, η φάση αυτή αντιστοιχεί λίγο πολύ με τη Μεσομινωική ΙΙΙΒ Υστερομινωική Ι, και, στις μυκηναϊκές της προβολές, με την περίοδο των λακκοειδών τάφων των Μυκηνών, ενώ στις τρωικές της συναρτήσεις αντιστοιχεί με την Τροία VIa (ύστερη) καθώς και στις φάσεις της Τροίας VIb-c (σύμφωνα με τον ορισμό του Blegen). α) β) γ) δ) Εικ. 3: α) Ημιτελής σταγονόσχημη ψήφος από ορεία κρύσταλλο (Τομή 8, Χώρος XIV.) β) Η «μινωίζουσα γειτονιά» του οικισμού, με δήλωση της θέσης εύρεσης των ημίεργων κοσμημάτων από ορεία κρύσταλλο (πάνω) και όστρεα πίννας (κάτω) (Χώρος XIV). γ) Τρία φυλλόσχημα «περίαπτα» από όστρεο πίννας (Τομή 8, Χώρος XIV). δ) Οστέινα κοσμήματα από την «Οδό Βορέως».

5 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 17 Η εύρεση της ψήφου στην τεχνητή επίχωση ενός δωματίου (Τομή 8, Χώρος XIV) παρά την «οδό Βορέως» (Εικ. 3β), επίχωση που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο μιας γενικότερης οικοδομικής δραστηριότητας μετά, ως φαίνεται, από σεισμό, ο οποίος έπληξε σφοδρά τον οικισμό, δεν σημαίνει αυτοδίκαια και την αλλοτινή επεξεργασία της στον συγκεκριμένο χώρο. Σε εκτεταμένες εργασίες επισκευών, ανακατασκευών και τεχνητών επιχώσεων για τη δημιουργία νέων δαπέδων και το χτίσιμο τοίχων σε υψηλότερο επίπεδο, αλλά και την αρχιτεκτονική ανακατανομή χώρων, που σηματοδοτούν σαφώς μια καινούργια οικοδομική φάση στη ζωή ενός οικισμού, το υλικό του «μπαζώματος» μπορεί να μην προέρχεται αποκλειστικά από τον οικείο χώρο, αλλά να μεταφέρθηκε εκεί και από χώρους γειτονικούς, εμπεριέχοντας όστρακα αγγείων και μικροτέχνεργα, ακέραια ή σπασμένα. Έτσι, λοιπόν, η σταγονόσχημη ημιτελής ψήφος, θεωρητικά τουλάχιστον, θα μπορούσε να κατέληξε δευτερογενώς και τυχαία στο σημείο εύρεσής της. Δύο οστέινα κοσμήματα το ένα άκρως ιδιότυπο, το άλλο σε σχήμα κυλινδρικής ψήφου (Εικ. 3δ), που βρέθηκαν στη σύγχρονη, λίγο πολύ, επίχωση της παρακείμενης «οδού Βορέως» (Boulotis 2009: 199, Εικ. 20e-f), μαρτυρούν εύγλωττα για τη δημιουργία τέτοιων επιχώσεων και τη συνακόλουθη μετακίνηση μικροτεχνημάτων και οστράκων από τον αρχικό τους χώρο. Ωστόσο, η εύρεση της σταγονόσχημης ψήφου στις βαθύτερες στρώσεις της επίχωσης του δωματίου XIV, όπου, ανάμεσα σε άλλα, συνελέγησαν και τρία ακόμη λεπτεπίλεπτα φυλλόσχημα «περίαπτα» από όστρεο πίννας (Pinna nobilis) (Εικ. 3β-γ), ομοιόμορφα και ισομεγέθη, εκ των οποίων το ένα παρέμεινε ομοίως ημιτελές καθότι η οπή ανάρτησής του δεν είχε ολοκληρωθεί (Βoulotis 2009: 198-9), συνηγορεί ουσιαστικά για επιτόπια κατεργασία, άρα και για την άσκηση στο συγκεκριμένο χώρο κάποιων ευγενών βιοτεχνικών δραστηριοτήτων. ΙΙI. Ας δούμε τώρα τι στοιχεία κερδίζουμε από τη συγκεκριμένη ημίεργη ψήφο, περνώντας από το επίπεδο της τεχνικής και της τυπολογίας σε αυτό της οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας. Η ημιτελής μορφή της, αφού ούτε η οπή ανάρτησης είχε διανοιγεί ούτε οι κατακόρυφες ακμές της και γενικότερα η επιφάνειά της είχαν λειανθεί, σημαίνει, όπως προαναφέρθηκε, την επιτόπια επεξεργασία της στο Κουκονήσι. Στην τελειωμένη της μορφή, θα θεωρούσαμε τη συγκεκριμένη ψήφο πιθανότατα εισαγμένη από το νότιο Αιγαίο, μια και ξενίζει τυπολογικά στην τοπική βορειοαιγαιακή παράδοση, ενώ, αντίθετα, παραπέμπει ευθύβολα σε μινωικά ή μυκηναϊκά πρότυπα, όπως τα γνωρίζουμε από πραγματικά ευρήματα της εποχής αλλά και από παραστάσεις σε διάφορες μορφές τέχνης (Boulotis 2009: 198). Αν όμως το τελειωμένο τέχνεργο, ιδίως όταν πρόκειται για τα λεγόμενα αντικείμενα γοήτρου (prestige goods), ταξιδεύει, και μάλιστα συχνά πολύ μακριά από τον τόπο κατασκευής του, αποτελώντας, όπως θα δούμε παρακάτω, περιζήτητο εμπορεύσιμο αγαθό, το ημίεργο που ακουμπά σε ξένα πρότυπα σημαίνει κινητοποίηση του μηχανισμού μίμησης. Από την πλευρά της, η μίμηση προϋποθέτει κάποιου είδους επαφή του τεχνίτη με τον πολιτισμικό κύκλο από όπου προέρχεται το πρότυπο. Θεωρητικά πάντα, η επαφή αυτή θα μπορούσε να ήταν ευκαιριακή ή μονιμότερη. Στην περίπτωση του Κουκονησιού, η απλούστερη εκδοχή θα έβλεπε έναν ντόπιο τεχνίτη να επεξεργάζεται την κρυσταλλική ύλη έχοντας υπόψη του εισαγμένες από τον Νότο σταγονόσχημες ψήφους. Τα πράγματα όμως επιδέχονται διαφορετική ανάγνωση, αν λάβουμε υπόψη ότι ο τεχνίτης έδρασε σε ένα περιβάλλον όπου στο κουκονησιώτικο πολιτισμικό μόρφωμα είχαν σαφώς διεισδύσει νοτιο-αιγαιακά στοιχεία, οδηγώντας σε ένα αισθητά «εκμινωισμένο» αμάλγαμα, του οποίου όμως τον χαρακτήρα και το

6 18 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ βάθος, προς το παρόν, μόνον να εικάσουμε μπορούμε. Το ενδεχόμενο, πάντως, να είχε δεχθεί το Κουκονήσι κατά τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Χαλκοκρατία ομάδες Μινωιτών ή/και Κυκλαδιτών (εμπόρων και τεχνιτών), που δημιούργησαν ένα είδος εμπορικού σταθμού στους κόλπους της μακροπαράδοτης ντόπιας κοινωνίας, φαίνεται να είναι, όπως τεκμηρίωσα διεξοδικά αλλού (Βοulotis 2009, ιδιαίτερα 206-9), το πλέον εύλογο: Εκτός από τις εισαγωγές γραπτής και ακόσμητης νοτιο-αιγαιακής κεραμικής και τις ντόπιες απομιμήσεις, εντοπίζονται και νοτιο-αιγαιακά στοιχεία άκρως διαγνωστικά για πληθυσμιακή εγκατάσταση, όπως είναι λόγου χάρη κεραμικοί τύποι και σκεύη καθημερινής χρήσης (kitchen ware), αλλά και εκφράσεις νέας τεχνογνωσίας, με χαρακτηριστικότερη την εμφάνιση στον οικισμό πολυάριθμων πήλινων αγνύθων ελλειπτικού σχήματος (Εικ. 4) που σημαδεύουν, οπωσδήποτε, μία τομή στις πρακτικές της υφαντικής τέχνης. Η εμφανής έως τώρα συγκέντρωση των μινωικών και μινωιζόντων στοιχείων σε έναν κυρίως ανασκαφικό τομέα (Εικ. 2στ, Εικ. 3β) οδηγεί στη σκέψη ότι οι επήλυδες ήταν κυρίως συσπειρωμένοι χωροταξικά ( enclaves ), θυμίζοντας, τηρουμένων των αναλογιών, τους Μεσοχαλκούς εμπορικούς σταθμούς των Ασσυρίων, τα περίφημα karum, όπως εκείνο, λόγου χάρη, στο Kumtepe (Boulotis 2009: 206-8; πρβλ. και Branigan 1984: 49-51) υπόθεση Εικ. 4: Χαρακτηριστικά δείγματα πήλινων αγνύθων της αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας. που αναμένεται να ελεγχθεί με τη συνέχιση της έρευνάς μας. Για τα δεδομένα της εποχής, και στο πλαίσιο της θρυλούμενης Θαλασσοκρατίας του Μίνωα, που βρίσκει με τις ανασκαφές ολοένα και περισσότερα, αν και άνισης σημασίας, ερείσματα στον αρχαιολογικό χάρτη, η αναζήτηση μετάλλων στον βόρειο αιγαιακό χώρο, στη νότια Βαλκανική, τη βορειοδυτική Μ. Ασία και την ευρύτερη περιοχή της Προποντίδας θα αποτελούσε ένα βασικό κίνητρο για μια τέτοια «περιπετειώδη» μετακίνηση και εγκατάσταση σε έναν ξένο, απομακρυσμένο τόπο όπως η Λήμνος (Boulotis 2009: 204-6). Ανάλογες σκέψεις εξέθεσε και ο Δημήτρης Μάτσας σχετικά με τον οικισμό στο Μικρό Βουνί της γειτονικής Σαμοθράκης (Matsas 1991, 1995). Εκεί, πλάι στα άλλα μινωικά και μινωίζοντα στοιχεία, με χαρακτηριστικότερο ένα τυπικά νοτιο-αιγαιακό, δισκοειδές μολύβδινο σταθμό ζυγαριάς, ανακάλυψε και πέντε μινωικά ενσφράγιστα πήλινα τεκμήρια, που εικονογραφούν με τον καλύτερο τρόπο την επέκταση του ανακτορικού εμπορικού δικτύου στο βόρειο Αιγαίο. Στο Κουκονήσι, ειδικότερα, η εκδοχή των μετάλλων βρίσκει, θα λέγαμε, πρόσθετο έρεισμα στο γεγονός ότι στη «μινωική γειτονιά» του οικισμού λειτουργούσαν ταυτόχρονα δύο τουλάχιστον μεταλλευτικές εγκαταστάσεις (Τομή 8, Χώρος ΧV και Τομή 9, Χώρος Ι, Εικ. 3β). Εκεί, εκτός από πήλινους αεραγωγούς που έχουν ικανά μινωικά παράλληλα, ακροφύσια, μεταλλευτικές χοάνες και άλλα είδη του σχετικού εργαλειακού εξοπλισμού, εντοπίσθηκαν πλάι σε «μεταλλευτική εστία» μια διπλωμένη πλάκα χαλκού και εκκαμινεύματα (Εικ. 5), ενώ στην ευρύτερη περιοχή (Τομή 9, Χώρος ΙΙΙΑ) βρέθηκε το μισό μιας δίλοβης λίθινης μήτρας για την κατασκευή μονόστομων πελέκεων (Boulotis 2009: 201-5, Εικ , και εδώ Εικ. 6). Αυτή η τελευταία, μάλιστα, ήλθε να τροφοδοτήσει ουσιαστικά την προβληματική μας σχετικά με το διαφαινόμενο πολιτισμικό αμάλγαμα του Κουκονησιού κατά την αρχόμενη Ύστερη Χαλκοκρατία: Ο τύπος του μονόστομου

7 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ α) 19 β) γ) δ) Εικ. 5: α) Πήλινος αεραγωγός και άωτο κύπελλο από το μεταλλουργικό εργαστήριο της Τομής 8 (Χώρος XV). β) Τμήματα από μεταλλευτικές χοάνες (Τομή 8, Χώρος XV). γ) Δείγματα εκκαμινευμάτων (Τομή 8, Χώρος XV). δ) Διπλωμένη πλάκα χαλκού και ανάστροφος τροπιδωτός σκύφος πλάι στην «εστία» του μεταλλουργικού εργαστηρίου στην Τομή 8 (Χώρος XV). πέλεκυ που σκαλίστηκε πάνω της ναι μεν επιχωριάζει στο βόρειο Αιγαίο και τις παρευξείνιες περιοχές, ιδίως κατά την Πρώιμη Χαλκοκρατία (Maran 1989; Grammenos & Tzachili 1994; Boulotis 2009: 203-4, Εικ. 24a-b), ο μεταλλοτεχνίτης όμως που τη χρησιμοποιούσε είχε χαράξει πάνω της ένα γραμμικό σημείο σε μορφή ανοιχτής αιχμής βέλους (Εικ. 6β), ένα σημείο δηλαδή γνωστό πολλαπλώς από το νότιο αιγαιακό χώρο και την Κρήτη για τη σήμανση ιδιαίτερων αντικειμένων εδώ πιθανότατα ως σημείο κατόχου (owner s mark) ή για την προσαρμογή των δύο τμημάτων της μήτρας. Στο μινωίζον περιβάλλον της η συγκεκριμένη μήτρα, με το χαρακτηριστικά νοτιο-αιγαιακό εγχάρακτο σημείο πάνω της, οδηγεί σε μία σειρά υποθέσεων ως προς την ταυτότητα του μεταλλοτεχνίτη. Από αυτές, ωστόσο, η πιο πιθανή θα έβλεπε στο πρόσωπό του έναν έπηλυ ή κάποιον περιοδεύοντα τεχνίτη από το νότιο Αιγαίο (ίσως από την ίδια την Κρήτη) ο οποίος, ανάμεσα σε άλλα, κατασκεύαζε και πελέκεις «βόρειου» τύπου έχοντας όμως σημάνει το εργαλείο της δουλειάς του σύμφωνα με οικείες του πρακτικές.

8 20 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ ΙV. α) β) Εικ. 6: α) Άωτα κωνικά κύπελλα και μήτρα από στεατίτη για την κατασκευή μονόστομων πελέκεων (Τομή 9, Χώρος ΙΙΙ-Α). β) Η μήτρα από στεατίτη (κάτω) και σχεδιαστική απόδοση των όψεων και των τομών της (πάνω). Με αυτά στον νου, θέτοντας τώρα το ερώτημα ως προς την πολιτισμική ταυτότητα του τεχνίτη της σταγονόσχημης ψήφου, η απάντηση παραμένει ουσιαστικά ανοιχτή, αν δεν θέλουμε να παραβιαστούν τα δεδομένα. Έτσι, όσο είναι εύλογο το ενδεχόμενο ενός ντόπιου τεχνίτη που μέσα από τη συνάφειά του με τους επήλυδες υιοθέτησε κάποια στοιχεία των νοτιο-αιγαιακών συρμών κόσμησης, άλλο τόσο εύλογη είναι η δράση στον οικισμό ενός τεχνίτη από τον Νότο, απόλυτα εξοικειωμένου με τέτοιου είδους κοσμήματα, που επιχωρίαζαν στον τόπο του. Η ημιδιαφανής, άχρωμη ορεία κρύσταλλος, ένας ημιπολύτιμος λίθος ευρέως διαδεδομένος ιδίως στη μινωική Κρήτη από την προανακτορική εποχή και εξής για την κατασκευή ψήφων, περιάπτων και άλλων περίτεχνων μικροαντικειμένων (Warren 1969: 136-7), θα μπορούσε κάλλιστα να είχε εισαχθεί από τον Νότο ή από κάποια άλλη αιγαιακή ή μικρασιατική περιοχή, χωρίς να αποκλείεται ολότελα η λημνιακή προέλευσή της (πληροφορία Γ. Μπασιάκου). Να σημειωθεί εν παρόδω ότι η εισαγωγή πετρωμάτων ως πρώτης ύλης μαρτυρείται στο Κουκονήσι ήδη από την Πρώιμη Χαλκοκρατία με κομμάτια οψιανού, ενώ για κάποια λίθινα τέχνεργα γοήτρου, που θα δούμε παρακάτω, δεν είμαστε σε θέση να αποφανθούμε πάντα με βεβαιότητα αν κατέληξαν έτοιμα στον οικισμό ή αν δουλεύτηκαν επί τόπου. Σαφώς εισαγμένα στη Λήμνο τέχνεργα γοήτρου εντοπίζονται ήδη από την 3η χιλιετία π.χ., με σποραδικά δείγματα από τους πρωτοαστικούς οικισμούς της Πολιόχνης, της Μύρινας και τώρα του Κουκονησιού. Ανάμεσά τους, τα πλέον χαρακτηριστικά, που προδίδουν νοτιο-αιγαιακή προέλευση (μινωική ή/και κυκλαδική), είναι κάποια λίθινα αγγεία. Ένα αποσπασματικά σωζόμενο μαρμάρινο οξυπύθμενο σκεύος της Χαλκολιθικής, με κυκλαδική, ως φαίνεται, προέλευση αλλά και με μικρασιατικές τυπολογικές αναλογίες, αποτελεί το πρωιμότερο

9 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 21 εισαγμένο στο Κουκονήσι πολύτιμο αντικείμενο (Μπουλώτης 1997: 263-4, Εικ. 23; Δεβετζή 1997: , Εικ. 1; Boulοtis 2009: 198), που έρχεται, μαζί με άλλες ενδείξεις, να πιστοποιήσει ότι ο οικισμός είχε από πολύ νωρίς εμπλακεί στο ενδοαιγαιακό δίκτυο διακίνησης αγαθών γοήτρου, δίκτυο που ο Renfrew ονόμασε προσφυώς the prestige chain model (Renfrew 1972: 467-8). Η πολυπλοκότητα των εμπορικών οδών της εποχής επιτρέπει, στην καλύτερη περίπτωση, να διαγνώσουμε τον τόπο κατασκευής τέτοιων αντικειμένων, αγνοώντας όμως τους ενδιάμεσους σταθμούς και τα τυχόν χέρια που αυτά άλλαξαν ώσπου να καταλήξουν στο ανασκαφικό στρώμα εύρεσής τους. Δύο είναι τα βασικά κριτήρια για την προέλευσή τους, που αποκτούν ουσιαστική βαρύτητα στον συνδυασμό τους: Aφενός, η μορφική τους ιδιοτυπία και, αφετέρου, το χαρακτηριστικό υλικό κατασκευής και η συναφής τεχνογνωσία στην κατεργασία τους. Από την άποψη αυτή τα μαρμάρινα κυκλαδικά ειδώλια, οι λεγόμενες καντήλες και οι παλέτες, στη διάδοσή τους εντός και εκτός Κυκλάδων, αποτελούν την καλύτερα διακριτή όσο και εμβληματική ομάδα από την 3 η χιλιετία π.χ., ενώ για τη 2 η χιλιετία π.χ. τα ποικιλόμορφα μινωικά λίθινα αγγεία δίνουν το στίγμα της εξαγωγικής από την Κρήτη ροής αντικειμένων γοήτρου, ροή που φτάνει στην κορύφωσή της κατά την ΜΜ ΙΙΙΒ-ΥΜΙ περίοδο (Warren 1967), οπότε και ο αισθητός «εκμινωισμός» του Κουκονησιού και άλλων αιγαιακών θέσεων. Ένα κυκλικό πώμα από οφίτη, παλαιοανακτορικών πιθανότατα χρόνων (Μπουλώτης 1997: 264; Boulotis 2009: 196, Εικ. 20a, και εδώ Εικ. 7), καθώς και ένα περίτεχνο σκεύος από οψιανό της αρχόμενης Νεοανακτορικής Περιόδου, που θα δούμε παρακάτω (Εικ. 8), αποτελούν δύο χαρακτηριστικές για το Κουκονήσι περιπτώσεις εισαγμένων λίθινων αγγείων. Για να εστιάσουμε, φευγαλέα έστω, στο πολυσυζητημένο θέμα του «εκμινωισμού» οικισμών εκτός Κρήτης και τη συναφή διαδικασία εξακτίνωσης μινωικών στοιχείων, κυρίως γοήτρου διαδικασία που ο Malcolm Wiener χαρακτήρισε ως the Versailles effect (Wiener 1984: 17, 25), θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι ο βαθμός «εκμινωισμού» ενός εξωκρητικού οικισμού βρίσκεται σε σχέση ευθέως ανάλογη με την απόστασή του από τα λαμπρά κρητικά κέντρα (Mee Εικ. 7: Κυκλικό πώμα από οφίτη (επιφανειακό εύρημα). Εικ. 8: Αγγείο από οψιανό σε σχήμα πιθανότατα τρίτωνα (επιφανειακό εύρημα στην ανατολική παρυφή της Τομής 5).

10 22 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ 1978; Melas 1988, 1991; Broodbank 2004; Boulotis 2009: 207-8). Έτσι, για παράδειγμα, αν κατά την Υστεροχαλκή Ι, το Ακρωτήρι (Θήρα), η Φυλακωπή (Μήλος), η Αγία Ειρήνη (Κέα), τα Τριάντα (Ρόδος) ή η Μίλητος μάς αποκαλύπτουν ένα έντονα «εκμινωισμένο» πρόσωπο (βλ. π.χ. υιοθέτηση Γραμμικής Α, ιδιότυπες αρχιτεκτονικές μορφές, τοιχογραφικός διάκοσμος, θρησκευτική έκφραση κ.ά.), ο «εκμινωισμός» είναι φυσικό να εξασθενεί όσο πιο πολύ απομακρυνόμαστε από την Κρήτη, γεγονός που ισχύει για το Κουκονήσι, το Μικρό Βουνί της γειτονικής Σαμοθράκης αλλά και άλλους οικισμούς της περιφέρειας. Με τη γενική αυτή διαπίστωση συνάπτεται στενά το καίριο ερώτημα ως προς τη διεισδυτικότητα του μινωικού στοιχείου στις ντόπιες κοινωνίες: Kατά πόσο δηλαδή η επίδραση αφομοιώθηκε βαθιά από όλα τα κοινωνικά στρώματα ή παρέμεινε κυρίως στους κόλπους της εκάστοτε ελίτ. Η απάντηση και στο ερώτημα αυτό δεν μπορεί παρά να είναι σύνθετη καθώς εξαρτάται από πολλούς αστάθμητους παράγοντες, με σημαντικότερο το είδος της σχέσης των «εκμινωισμένων» οικισμών με την ανακτορική, πρώτιστα, μεγαλόνησο. Στον αντίποδα, πάντως, του οικισμού των Κυθήρων, που αποτελεί τη μόνη ίσως αδιαμφισβήτητη μινωική αποικία, βρίσκονται οικισμοί όπως το Κουκονήσι του οποίου ο «εκμινωισμός», έχοντας, όπως είδαμε, τον χαρακτήρα πολιτισμικού αμαλγάματος που θα προέκυψε από την ίδρυση εμπορικού σταθμού, στίζει έντονα μία συγκεκριμένη φάση της ζωής του. Η εισροή κάποιων αντικειμένων γοήτρου τη φάση ακριβώς αυτή, σε συνδυασμό κυρίως με τις επιτόπιες μεταλλευτικές εγκαταστάσεις, αλλά και με άλλες βαρύνουσες ενδείξεις, έρχεται να εικονογραφήσει την ανάδυση μιας εύρωστης κοινωνικής ελίτ, τις ανταλλακτικές δυνατότητες της οποίας θα τροφοδοτούσε πρόσθετα το πλεόνασμα από τη στιβαρή πρωτογενή παραγωγή. Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά για την ευρωστία της κουκονησιώτικης ελίτ κατά την ΜΜ ΙΙΙΒ-ΥΜ Ι είναι, ανάμεσα σε άλλα, ένας ελλιπής, εξαιρετικής λείανσης πέλεκυς από σπαρτιατικό βασάλτη πέτρωμα ιδιαζόντως εντυπωσιακό και περιζήτητο κατά την Χαλκοκρατία (Boulotis 2009: 196-8, Εικ. 20j, και εδώ Εικ. 9) καθώς επίσης το αποσπασματικό σκεύος από οψιανό, εισαγμένο, όπως όλα δείχνουν, από την Κρήτη, που είχε μάλλον τη μορφή τρίτωνα, με πυκνές αυλακώσεις στην εξωτερική του επιφάνεια (Boulotis 2009: 195-6, Εικ. 20b, και εδώ Εικ. 8). Να σημειωθεί ότι η πολυτιμότητα του περίτεχνου αυτού σκεύους δεν έγκειται τόσο στο υλικό του αυτό καθεαυτό όσο στην ειδική τεχνογνωσία και στη χρονοβόρα επεξεργασία του εξαιρετικά σκληρού οψιανού, στοιχεία που από μόνα τους αποτελούν κεφαλαιοποίηση αναλωθέντος χρόνου και δεξιότητας. Το γεγονός ότι ολόκληρη η ανακτορική Κρήτη απέδωσε ως σήμερα δώδεκα μόνο σκεύη από οψιανό, αρκεί για να καταδείξει τη σημασία του ευρήματος στο πλαίσιο της κουκονησιώτικης κοινωνίας. V. Αν η πολιτισμική ταυτότητα του τεχνίτη της σταγονόσχημης ψήφου παραμένει, στην ουσία, αμφικλινής, άλλο τόσο υποθετικά είναι ο χαρακτήρας και το εύρος της δραστηριότητάς του. Δεχόμενοι ότι η ημιτελής ψήφος μαζί με τα τρία φυλλόσχημα περίαπτα από όστρεο πίννας εκ των οποίων, όπως είδαμε, Εικ. 9: Τμήμα πέλεκυ από σπαρτιατικό βασάλτη (Τομή 9, Χώρος III).

11 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 23 το ένα ομοίως ημιτελές, κατασκευάστηκαν στον τόπο εύρεσής τους (Εικ. 3α-γ), τότε τα λοιπά συνευρήματά τους δεν επαρκούν για να στοιχειοθετήσουν μια συστηματική εκεί παραγωγή κοσμημάτων και άλλων «ευγενών» τέχνεργων, με την έννοια του εργαστηρίου, όπως τα εργαστήρια που γνωρίζουμε, λόγου χάρη, από τα σύνθετα ανακτορικά μορφώματα της μινωικής Κρήτης (Platon 1993; Poursat 1996; Dimopoulou 1997) και της μυκηναϊκής Ελλάδας (Κεραμόπουλλος 1930; Tournavitou 1997, 1998). Ο σεισμός που έπληξε τον οικισμό είχε ως συνέπεια να διακοπεί απότομα η διαδικασία της επεξεργασίας τους οι οπές ανάρτησης που δεν ανοίχτηκαν ποτέ δίνουν καθαρά το στίγμα μιας πράξης σε εξέλιξη, που έμεινε μετέωρη, το στίγμα μιας ακινητοποιημένης χρονικής στιγμής. Στην περίπτωση οργανωμένου εργαστηρίου, με εντατική παραγωγή και συντονισμένες στοχεύσεις, θα περίμενε κανείς ασφαλώς περισσότερα ανάλογα τέχνεργα, αλλά και συναφείς πρώτες ύλες ή και απορρίμματα, εκτός και αν υιοθετήσουμε ένα λιγότερο πιθανό σενάριο: Να είχαν δηλαδή απομακρυνθεί από τον συγκεκριμένο χώρο, πριν τη δημιουργία της τελικής επίχωσης, όσα αντικείμενα κρίθηκαν αξιοποιήσιμα. Σε μία ευθεία, λοιπόν, ανάγνωση της ανασκαφικής εικόνας θα λέγαμε πως ο τεχνίτης ασκούσε την τέχνη του περιστασιακά, παράλληλα ίσως με άλλες παρεμφερείς δραστηριότητες, που ενδεχομένως δεν ήταν χωροταξικά «καθηλωμένες», όπως, λόγου χάρη, η μεταλλοτεχνία. Στην κατεύθυνση αυτή μας στρέφει πρόσθετα ένα μικρό τετράγωνο κομμάτι οστρέου πίννας, εξαιρετικής ποιότητας και εργασίας, καθώς επίσης μερικά υπολείμματα κρυσταλλικής ύλης που βρέθηκαν σε άλλους χώρους του ίδιου ανασκαφικού τομέα. Η περιστασιακή όμως άσκηση μιας «ευγενούς» τέχνης δεν σημαίνει αυτόματα ότι ο τεχνίτης κάλυπτε με τα προϊόντα του πάγιες ανάγκες και ζήτηση στο πλαίσιο της κοινότητας για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Μπορεί τούτο να συνέβαινε, πράγματι. Παράλληλα όμως, για τα δεδομένα της εποχής, θα πρέπει να έχουμε κατά νου το ενδεχόμενο να επιδίδονταν περισσότερα άτομα στην ευκαιριακή κατασκευή κοσμημάτων από υλικά εύκολα στην κατεργασία τους όπως ο λίθος, τα οστά ή τα όστρεα κοσμήματα για προσωπική χρήση όσο και για τον κύκλο των οικείων τους, γεγονός που αμβλύνει το ορθόδοξο προφίλ του τεχνίτη, με τη δραστηριότητά του να πλησιάζει την έννοια της οικοτεχνίας, χαρακτηριστικότερη ίσως έκφραση της οποίας είναι στο Κουκονήσι η παραδοσιακή υφαντική τέχνη, επαρκώς τεκμηριωμένη με την πληθώρα κυρίως πήλινων αγνύθων (Εικ. 4) και σφονδυλιών. Δεν λείπουν, ωστόσο, σαφή τεκμήρια για συντονισμένες στο Κουκονήσι βιοτεχνικές δραστηριότητες από την εκπνοή της Μέσης και την αρχόμενη Ύστερη Χαλκοκρατία, και μάλιστα χωροταξικά οργανωμένες σε «εργαστήρια», δραστηριότητες που διακόπησαν κι αυτές ξαφνικά από ισχυρό σεισμό, με αποτέλεσμα να σφραγιστούν οι υλικές τους μαρτυρίες σε κλειστά, ευανάγνωστα ανασκαφικά σύνολα: Μια πληθώρα ντόπιων πυριτόλιθων (Εικ. 10), σε ποικιλία ποιότητας και χρωμάτων και σε διάφορα στάδια κατεργασίας (από σφαιρικά αποφλοιωμένα κομμάτια σε συστάδες μέχρι μικροσκοπικά απορρίμματα), συνθέτουν, μαζί με τον συναφή εργαλειακό εξοπλισμό, την εικόνα ενός δραστήριου εργαστηρίου (Τομή 3, Χώρος Ι) που είχε, ως φαίνεται, δώσει ιδιαίτερη έμφαση στην παραγωγή φολίδων (Μπουλώτης 1997: 248, 262; Boulotis 2009: 201). Ακόμη πιο ανάγλυφη αναδύεται η εργαστηριακή εικόνα των δύο εγκαταστάσεων μεταλλοτεχνίας που ήδη αναφέραμε (Εικ. 3β, Εικ. 5-6), καθώς η τέχνη αυτή, πέρα από τον ιδιότυπο εργαλειακό εξοπλισμό που απαιτεί και τη συνάρτησή της με συγκεκριμένους χώρους όπου βρίσκονται οι απαραίτητες «θερμικές κατασκευές» (εστίες, κλίβανοι κτλ.), προϋποθέτει υψηλό βαθμό εξειδίκευσης και βέβαια την εμπλοκή περισσότερων ατόμων στα διάφορα στάδια άσκησής της.

12 24 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ VI. α) β) γ) Εικ. 10: α) Συστάδες πυριτολίθων, μαζί με όστρακα. Εργαστήριο λιθοτεχνίας της αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας (Τομή 3, Χώρος Ι). β) Συστάδες πυριτολίθων από το εργαστήριο λιθοτεχνίας (Τομή 3, Χώρος Ι). γ) Μεγάλα αποφλοιωμένα κομμάτια πυριτόλιθου από το εργαστήριο λιθοτεχνίας (Τομή 3, Χώρος Ι). Τα ημιτελή κοσμήματα από τον Χώρο ΧΙV της τομής 8 (Εικ. 3α-γ), προβαλλόμενα στα ευρύτερα δεδομένα από το Κουκονήσι της εκπνέουσας Μέσης και αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας, υποστηρίζουν και αυτά με τον τρόπο τους την εικόνα του πολιτισμικού αμαλγάματος: Από τη μια, κατασκεύαζε ο τεχνίτης σταγονόσχημες ψήφους του «επείσακτου» νοτιο-αιγαιακού συρμού, παράλληλα όμως, επιδιδόταν και σε περίαπτα από όστρεα πίννας που εγγράφονται σε μια πρακτική κόσμησης ευρέως διαδεδομένη σε νησιωτικούς και παραθαλάσσιους εν γένει οικισμούς. Η άμεση πρόσβαση των κατοίκων του Κουκονησιού στα πλούσια σε αλιεύματα νερά του κόλπου του Μούδρου συμπλήρωνε ουσιαστικά τις διατροφικές ανάγκες τους. Ανάμεσα σε αυτά σημαντική θέση κατείχαν διαχρονικά τα ποικίλα οστρακοειδή (Εικ. 11α), τα οποία λόγω των ελκυστικών και/ή πρακτικών σχημάτων και της χρωματικής τους ποικιλότητας προσφέρονταν, μετά την ανάλωση του βρώσιμου μέρους τους, για τη δημιουργία κοσμημάτων (με τη διάνοιξη κυρίως οπής ανάρτησης) ή χρηστικών αντικειμένων όπως παλέτες και σπάτουλες (Theodoropoulou 2007: 23967). Χαρακτηριστικά, ως παλέτα χρησιμοποιήθηκε ένα όστρεο Spondylus gaederopus από βαθύ στρώμα της Μέσης Χαλκοκρατίας, με βαθυκόκκινη ύλη στο εσωτερικό του (Μπουλώτης 1997: 260, Εικ. 13α, και εδώ Εικ. 11β), ενώ σε σπάτουλα διαμορφώθηκε η υπόλευκη σήμερα θύρα ενός μυδιού (Mytilus galloprovincialis) από την τελευταία φάση της Πρώιμης Χαλκοκρατίας, που παρουσιάζει την ιδιοτυπία πέντε τεχνητών κολπώσεων στη φαρδιά του απόληξη (Theodoropoulou 2007: 261, και εδώ Εικ. 11γ). Διάσπαρτα όστρεα με οπή ανάρτησης ή άλλως επεξεργασμένα, από διάφορους χρονικούς ορίζοντες του οικισμού, δείχνουν ότι τέτοιου είδους κοσμήματα κάλυπταν εύκολα και ανέξοδα την επιθυμία για προ-

13 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 25 α) β) γ) Εικ. 11: α) Πληθώρα οστρέων από τις φάσεις της Πρώιμης Χαλκοκρατίας στον «αψιδωτό» χώρο της Τομής 2. β) Όστρεο Spondylus gaederopus με κόκκινη ύλη στο εσωτερικό του. Από τον μεσοχαλκό ορίζοντα της Τομής 3 (Χώρος Ι). γ) Επεξεργασμένη θύρα μυδιού (Mytilus galloprovincialis) από στρώμα του τέλους της Πρώιμης Χαλκοκρατίας.

14 26 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ σωπική κόσμηση, με δεύτερα, στην ποσοτική τους παρουσία, τα οστέινα κοσμήματα όπως αυτά από την επίχωση της «οδού Βορέως» (Εικ. 3δ). Είναι εύλογο, ωστόσο, να δεχθούμε την αλλοτινή χρήση περισσότερο περίτεχνων κοσμημάτων από πολύτιμες και/ή ημιπολύτιμες ύλες, που θα είχαν, ως φαίνεται, τον καιρό οι κάτοικοι του Κουκονησιού να πάρουν μαζί τους, απομακρύνοντάς τα από τους ερειπιώνες. Απτή ένδειξη επί του προκειμένου, πλάι στην ημιτελή σταγονόσχημη ψήφο από ορεία κρύσταλλο, αποτελεί και μία άλλη, ελαφρώς ατρακτοειδής ψήφος από κορναλίνη (Εικ. 12), ομοίως από έναν ορίζοντα σεισμικής καταστροφής της αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας, και με ικανά πάλι παράλληλα στο νότιο, κυρίως, Αιγαίο, από όπου ίσως κατέληξε στο Κουκονήσι της «εκμινωισμένης» φάσης (Boulotis 2009: 196, Εικ. 20g). Απωλεσθείσα προφανώς στο ανάστατο σκηνικό του σεισμού, η πολύτιμη αυτή ψήφος δεν θα αποτελούσε ένα μεμονωμένο στοιχείο κόσμησης, αλλά θα πρέπει να τη φανταστούμε περασμένη σε περιδέραιο μαζί με ανάλογες ψήφους, όπως θα συνέβαινε δηλαδή και με τη σταγονόσχημη. Ό,τι διαπιστώνεται στο Κουκονήσι, αφορά, τηρουμένων των αναλογιών, την ανασκαφική πραγματικότητα γενικότερα: Πολύτιμα κοσμήματα, ως γνωστόν, σπανίζουν εξαιρετικά σε οικιστικό πλαίσιο, με εξαίρεση τους εσπευσμένα, σε περίπτωση ανάγκης, κρυμμένους «θησαυρούς» σαν κι αυτούς, λόγου χάρη, των χρυσών κοσμημάτων της Τροίας Εικ. 12: Ατρακτοειδής ψήφος από κορναλίνη της αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας (Τομή 7, Χώρος VI). ή της Πολιόχνης, ενώ, αντίθετα, in corpore τα γνωρίζουμε σε αφθονία μέσα από την κτερισματική τους χρήση σε αδιατάρακτες κυρίως ταφές. Ιδιαζόντως αποκαλυπτική, από την άποψη αυτή, είναι η περίπτωση του Ακρωτηρίου της Θήρας, όπου κανένα από τα περίτεχνα κοσμήματα, που βλέπουμε να φορούν οι γυναικείες κυρίως μορφές των πολύπτυχων τοιχογραφικών προγραμμάτων, δεν βρέθηκε στον οικισμό. Οι ολιγάριθμοι συγκριτικά, σκόρπιοι σφραγιδόλιθοι ή κάποιες ψήφοι που εντοπίστηκαν εκεί με την ανασκαφή δεν αποτελούν παρά τυχαία ευρήματα που διέλαθαν της προσοχής των κατοίκων ή χάθηκαν στους δραματικούς χρόνους της ηφαιστειακής έκρηξης. VII. Στους οικουμενικούς κώδικες κοινωνικών αξιών και συμπεριφοράς που, σύμφωνα και με τα ανθρωπολογικά και εθνογραφικά πορίσματα, θέλουν την προσωπική κόσμηση, μαζί με την ένδυση και την κόμμωση να συναρθρώνονται σε απτά, διακριτικά σημάδια κοινωνικής θέσης, ρόλου ή ιδιότητας, συμβάλλοντας έτσι ουσιαστικά στην επικοινωνία, τη μετάδοση και ανταλλαγή μηνυμάτων ανάμεσα στα μέλη μιας ομάδας ή πολλών διαφορετικών (βλ. ενδεικτικά Wobst 1977; Hodder 1982; Wiessner 1989; Πιλάλη-Παπαστερίου 1992: ), το Κουκονήσι δεν θα αποτελούσε ασφαλώς εξαίρεση. Οι όποιες επαφές και διασυνδέσεις των κατοίκων του ιδιαίτερα κατά τη φάση «εκμινωισμού» με τις σαφώς ιεραρχημένες κοινωνίες της μυκηναϊκής Ελλάδας, της ανακτορικής Κρήτης και του νότιου Αιγαίου γενικότερα, θα έδωσαν ενδεχομένως ακόμη μεγαλύτερη ώθηση για συμβολική διαχείριση της κόσμησης, αν και αυτή, ιδωμένη με τους όρους του Versailles effect, δεν θα απηχούσε παρά αδρά μόνο και διαθλασμένα νοτιο-αιγαιακές πρακτικές, λόγω και του περιφερειακού στίγματος της Λήμνου. Στην εποχή που μας ενδιαφέρει εδώ, η κινητικότητα στους κόλπους της κουκονη-

15 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 27 σιώτικης κοινωνίας και η συναφής ιεράρχηση, έμμεσα, αλλά εύλογα συναγόμενες από τις διαθαλάσσιες εμπορικές επαφές του οικισμού, από την ταυτόχρονη συντονισμένη άσκηση μεταλλοτεχνίας και την υπερεπάρκεια σε προϊόντα της πρωτογενούς παραγωγής (βλ. και πολυάριθμα πιθάρια εντυπωσιακών διαστάσεων), αντανακλώνται τόσο σε ορισμένες αρχιτεκτονικές επιλογές (ευρύχωρα «μεγαροειδή», εξαιρετικής ποιότητας λίθινη τοιχοποιία) όσο και σε ολόκληρο το φάσμα των κινητών ευρημάτων με πρώτα ίσως σε σημασία τα αντικείμενα γοήτρου, προπάντων δε τα εισαγμένα, ορισμένα από τα οποία ήδη μνημονεύσαμε. Από αυτά, στο συμβολικό, ειδικότερα, πεδίο της εμφαντικής διαφοροποίησης ρόλων μέσω φορητών διασήμων αξιώματος (insignia dignitatis) παραπέμπουν ίσως ο εκπληκτικής λείανσης μονόστομος πέλεκυς από σπαρτιατικό βασάλτη (Εικ. 9) καθώς και ένα περίτεχνο λίθινο σφαιρικό «ρόπαλο» με ανάγλυφo και εγχάρακτo διάκοσμο (Mπουλώτης 1997: 264; Boulotis 2009: 196, 208, Εικ. 20d, και εδώ Εικ. 13). Η αριστοτεχνική κατεργασία τους, συνδυαζόμενη με τα εξωτικά, για το Κουκονήσι, υλικά κατασκευής τους, κάνει αμφίβολη τη χρήση τους ως εργαλείων ή επιθετικών όπλων. Αντίθετα, στο «εκμινωισμένο» περιβάλλον του οικισμού, θα μπορούσαμε να τα φανταστούμε να φέρονται στειλεωμένα εν είδει σκήπτρων, στίζοντας, έτσι, συμβολικά την ιδιαίτερη θέση ή ιδιότητα των κατόχων τους, όπως δηλαδή συνέβαινε την ίδια εποχή στη μινωική Κρήτη, αν κρίνουμε από πραγματικά ευρήματα και σφραγιδογλυφικές κυρίως παραστάσεις. Στρεφόμενοι τώρα στη συμβολική λειτουργία των μέχρι σήμερα κοσμημάτων από το Κουκονήσι, νομιμοποιούμαστε, νομίζω, να θεωρήσουμε πρωτίστως ως δηλωτικά κοινωνικού status τα πολυτιμότερα από αυτά, που ασφαλώς δεν αντιπροσωπεύουν παρά ένα πενιχρό μόνο δείγμα του αλλοτινού τους εύρους. Τα ποικίλα, από την άλλη, κοσμήματα από θαλάσσια όστρεα, λόγω της ανέξοδης, άμεσης απόκτησής τους, της σχετικής αφθονίας και της διαδεδομένης χρήσης τους, δεν θα επιτελούσαν έναν τέτοιο ρόλο, χωρίς όμως τούτο να σημαίνει ότι στερούνταν συμβολισμών, πέραν της πρωτογενούς ανάγκης για κόσμηση συμβολισμοί που, με βάση και τα ανθρωπολογικά και εθνογραφικά παράλληλα, θα δήλωναν ενδεχομένως ιδιότητες, όπως ηλικιακό στάδιο, ερωτική διαθεσιμότητα κ.ά. Ωστόσο, στους κόλπους της κουκονησιώτικης κοινωνίας αλλά και άλλων κοινοτήτων και πολιτισμικών μορ- Εικ. 13: Αποσπασματικό λίθινο «ρόπαλο» από μαύρο πέτρωμα της αρχόμενης Ύστερης Χαλκοκρατίας (Τομή 3, Χώρος Ι).

16 28 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ φωμάτων που η επαφή τους με τη θάλασσα υπήρξε στενή και μακροπαράδοτη, τα όστρεα-κοσμήματα είναι εύλογο να εμπλέκονταν και στο ευρύ πλέγμα θαλασσινών δοξασιών, με φυλακτήριες ίσως, αποτροπαϊκές ή άλλες στοχεύσεις (Boulotis 1987). Αν μετακινηθούμε στα ανακτορικά μορφώματα και τις αστικές κοινωνίες του νότιου Αιγαίου της εποχής, είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα η διαπίστωση ότι εκεί τα όστρεα, μαζί με άλλα ομοιώματα θαλάσσιων όντων, ως στοιχεία προσωπικής κόσμησης και παράλληλα με τους όποιους εγγενείς θαλάσσιους συμβολισμούς τους, λειτουργούσαν αναμφίβολα και ως δείκτες κοινωνικού status, καθότι ήταν έργα κατατηξίτεχνα, κατασκευασμένα συχνά από ύλες όπως ο χρυσός ή οι ημιπολύτιμοι λίθοι και, αργότερα, σε μυκηναϊκό πια πλαίσιο, από υαλόμαζα, οπότε γνώρισαν κατακόρυφη εκτίναξη και μια ακόμη πλατύτερη διάδοση χάρη στη δυναμική επενέργεια της μήτρας. Η ημιτελής σταγονόσχημη ψήφος από ορεία κρύσταλλο (Εικ. 3α), περασμένη μαζί με άλλες ψήφους από ημιπολύτιμους αποκλειστικά λίθους σαν την ατρακτοειδή από κορναλίνη (Εικ. 11), θα έδινε την εκδοχή ενός πολύχρωμου όσο και πολύτιμου περιδεραίου, δηλωτικού κοινωνικού γοήτρου, όπως αυτά, τηρουμένων των αναλογιών, που γνωρίζουμε καλά από τις ελίτ του νότιου Αιγαίου. Σε μια δεύτερη εκδοχή, θα μπορούσε ίσως να συνδυαζόταν με τα φυλλόσχημα «περίαπτα» από Pinna nobilis που βρέθηκαν μαζί της (Εικ. 3γ), ενώ δεν αποκλείεται ένας ακόμη ευρύτερος συνδυασμός και με οστέινες ψήφους (Εικ. 3δ). Η πολλαπλότητα των εκδοχών και η δική μας ερμηνευτική αμηχανία και τα διλήμματα μπροστά στο εύρημα δεν αντανακλούν παρά την άκρως αποσπασματική εικόνα ενός κόσμου που μας αποκαλύπτεται με την ανασκαφή, μια εικόνα που φθέγγεται μόνο με σπαράγματα. Έτσι, η πλέον έντιμη και μεθοδολογικά ορθή προσέγγιση δεν είναι η εμμονή στην αποκάλυψη της μιας και μόνης «αλήθειας», η οποία, λόγω της πληθώρας των αστάθμητων παραγόντων, πάντα θα μας διαφεύγει ιδίως οσάκις διολισθαίνουμε στη λήψη του ζητουμένου (petitio principii), αλλά η ερμηνευτική, πιστεύω, διαζευκτικότητα ή ακόμη και πολυδιαζευκτικότητα, που ιεραρχεί με επιχειρήματα τις ανοιγόμενες εκδοχές, αρχίζοντας από την πλέον πιθανή και εύλογη και καταλήγοντας στη φαινομενικά απίθανη. Κάτω από ένα τέτοιο πρίσμα εξετάσαμε εδώ και την ημιτελή σταγονόσχημη ψήφο για την απόσταξη της όποιας ιστορικής πληροφορίας, κινητοποιώντας σύντομα τις ανασκαφικές της συνάφειες, στενές όσο και ευρύτερες. Και αν καταφέραμε να της αποσπάσουμε κάτι, ένα σωρό άλλα ζητήματα παραμένουν αμφικλινή ή μετέωρα. Ενώ το παρόν άρθρο είχε πάρει τον δρόμο του τυπογραφείου, η συνεργάτις της ανασκαφής Τατιάνα Θεοδωροπούλου, εξετάζοντας τα τρία φυλλόσχημα «περίαπτα» από όστρεο πίννας (Εικ. 3γ), κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι οπές τους μάλλον δεν οφείλονται σε ανθρωπογενή ενέργεια. Ωστόσο, οι φυσικές αυτές οπές θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν χρησιμοποιηθεί για ανάρτηση από τους αλλοτινούς κατόχους των εν λόγω οστρέων.

17 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 29 Βιβλιογραφία Boulotis, Chr The Aegean area in prehistoric times: Cults and beliefs about the sea. In Greece and the Sea (Exhibition Catalogue) (ed. A. Delivorrias): Amsterdam: De Nieuwe Kerk Koukonisi on Lemnos: Reflections on the Minoan and Minoanising evidence. In The Minoans in the Central, Eastern and Northern Aegean: New Evidence (ed. C. F. Macdonald, E. Hallager & W.-D. Niemeier): Athens: The Danish Institute at Athens [Monographs of the Danish Institute at Athens, 8]. Branigan, K Minoan Colonialism, BSA 76: Minoan Community Colonies in the Aegean? In The Minoan Thalassocracy: Myth and Reality (ed. R. Hägg & N. Marinatos): Stockholm: Paul Aströms Förlag [Skrifter Utgivna an Svenska Institutet i Athen 4, XXXII]. Broodbank, C Minoanisation. Proceedings of the Cambridge Philological Society 50: Δεβετζή, Α Η παρουσία των λίθινων αγγείων ως ένδειξη των σχέσεων των νησιών του βόρειου Αιγαίου με τον υπόλοιπο αιγαιακό χώρο. Στο Η Πολιόχνη και η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Βόρειο Αιγαίο (επιμ. Χρ. Ντούμας & V. La Rosa): Αθήνα: Scuola Archeologica Italiana di Atene / Πανεπιστήμιο Αθηνών. Dimopoulou, N Workshops and craftsmen in the harbour-town of Knossos at Poros-Katsambas. In ΤΕΧΝΗ: Craftsmen, Craftswomen and Craftsmanship in the Aegean Bronze Age (éd. R. Laffineur & P. P. Betancourt): Liège & Austin: Université de Liège [Aegaeum 16]. Grammenos, V. D & Tzachili, I Ο θησαυρός των Πετραλώνων της Χαλκιδικής και άλλα χάλκινα εργαλεία της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού από την ευρύτερη περιοχή. ΑΕ: Hodder, I Symbols in Action: Ethnoarchaeological Studies of Material Culture. Cambridge: Cambridge University Press. Κεραμόπουλλος, Α Αι βιομηχανίαι και το εμπόριον του Κάδμου. ΑΕ: Maran, J Der Schaftlochaxt aus dem Depotfund von Theben (Mittelgriechenland) und ihre Stellung im Rahmen der Bronzezeitlichen Äxte Südeuropas. Archäologisches Korrespondenzblatt 19: Matsas, D Samothrace and the Northeastern Aegean: The Minoan Connection. Studia Troica 1: Minoan long-distance trade: A view from the northern Aegean. In POLITEIA: Society and State in the Aegean Bronze Age (éd. R. Laffineur & W.-D. Niemeier): Liège & Austin: Université de Liège [Aegaeum 12]. Μee, C Aegean trade and settlement in Anatolia in the second millennium B.C. Anatolian Studies 28: Melas, Μ Minoans overseas: Alternative models of interpretation. Aegaeum 2: Acculturation and social mobility in the Minoan world. In ΤHALASSA: L Égée Préhistorique et la Mer (éd. R. Laffineur & L. Basch): Liège: Université de Liège [Aegaeum 7]. Μπουλώτης, Χρ Κουκονήσι Λήμνου. Τέσσερα χρόνια ανασκαφικής έρευνας: Θέσεις και υποθέσεις. Στο Η Πολιόχνη και η Πρώιμη Εποχή του Χαλκού στο Βόρειο Αιγαίο (επιμ. Χρ. Ντούμας & V. La Rosa):

18 30 ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΠΟΥΛΩΤΗΣ Αθήνα: Scuola Archeologica Italiana di Atene / Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πιλάλη-Παπαστερίου, Α Μινωικά Πήλινα Ανθρωπόμορφα Ειδώλια της Συλλογής Μεταξά: Συμβολή στη Μελέτη της Μεσομινωικής Πηλοπλαστικής. Θεσσαλονίκη: Βάνιας. Platon, L Ateliers palatiaux minoens: Une nouvelle image. BCH 117: Poursat, J.-C Artisans minoens: Les maisons-ateliers du Quartier Mu. Paris: Ecole Française d Athènes [Études crétoises, 32]. Renfrew, A.C The Emergence of Civilisation: The Cyclades and the Aegean in the Third Millennium B.C. London: Methuen. Theodoropoulou, T L exploitation des faunes aquatiques en Égée septentrionale aux périodes pré- et protohistoriques (2 volumes). Paris: Université de Sorbonne I Panthéon-Sorbonne [Thèse de doctorat]. Tournavitou, I Jewellers moulds and jewellers workshops in Mycenaean Greece: An archaeological utopia. In Trade and Production in Premonetary Greece: Production and the Craftsman (ed. C., Gillis, Chr. Risberg & B. Sjöberg): Stockholm: Paul Aströms Förlag [SIMA pocket-book 143] Towards an identification of a workshop space. In Problems in Greek Prehistory (ed. E. B. French & K. A. Wardle): Bristol: Bristol Classical Press. Warren, P Minoan stone vases as evidence for Minoan foreign connections in the Aegean Late Bronze Age. Proceedings of the Prehistoric Society 33: Minoan Stone Vases. Cambridge: Cambridge University Press. Wiener, M.H Crete and the Cyclades in LM I: The tale of the conical cups. In The Minoan Thalassocracy: Myth and Reality (ed. R. Hägg & N. Marinatos): Stockholm: Paul Aströms Förlag [Skrifter Utgivna an Svenska Institutet i Athen 4, XXXII]. Wiessner, P Style and changing relations between the individual and society. In Τhe Meanings of Things: Material Culture and Symbolic Expression (ed. I. Hodder): London: Unwin Hyman [One World Archaeology, 6]. Wobst, H. M Stylistic behavior and information exchange. In Papers for the Director: Research Essays in Honor of James B. Griffin (ed. C. Cleland): Ann Arbor, Michigan: The University of Michigan Museum of Anthropology [Anthropological Papers of the University of Michigan, 61].

19 ΨΗΦΟΣ ΗΜΙΤΕΛΗΣ 31 Summary Ψήφος ημιτελής: What is revealed through the study of a small artefact from the Bronze Age settlement of Koukonisi on Lemnos Christos Boulotis An unfinished drop-shaped bead of rock crystal, found during the 2004 excavation season at the Bronze Age settlement of Koukonisi (Lemnos, Moudros gulf) provides the opportunity to discuss, foremost, the concept and significance of unfinished artefacts as vehicles of particular historical information. The occurrence of the bead in an area of the site which yielded prominent signs of a MM IIIB-LM I Minoanisation, along with the fact that similar items are typical of southern Aegean especially palatial Cretan contexts generate the question of the artisan s cultural identity: A local craftsman working on foreign prototypes or a newcomer, famil- iar with the production of such jewellery types? A propos Koukonisi, we touch upon issues such as the circulation of precious or semi-precious raw material and prestige objects in contemporary Aegean, the concept of simulation as cultural amalgamatisation, as well as evidence for elite tastes within local communities. The association of the bead with three unfinished, leaf-shaped shell pendants, made of Pinna nobilis, broadens our agenda towards the identification of a workshop and the production of articles for personal adornment of elite members, whose aesthetic preferences were composed of local and imported elements.

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο

Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Οι απεικονίσεις των Κρητών (Keftiw) στους τάφους Αιγυπτίων αξιωματούχων και οι σχέσεις μεταξύ Αιγύπτου και Κρήτης κατά τη Νεοανακτορική περίοδο Παναγιώτης Καπλάνης Διδάσκων: Ανδρέας Βλαχόπουλος Σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες

Μυκηναϊκή θρησκεία. 3. Από την ανασκαφή θρησκευτικών κτηρίων στα ανάκτορα και ιερών σε οικίες Μυκηναϊκή θρησκεία Τα στοιχεία που διαθέτουμε για αυτήν προέρχονται: 1.Από την εικονογραφία σφραγιστικών δακτυλιδιών, σφραγίδων, τοιχογραφιών και αντικειμένων μικροτεχνίας (ελεφαντουργίας κλπ). Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ...

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ. Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου Α.. Β.. Γ... Χρωματίστε τη γραμμή του χρόνου 1) Καταγράφω τους τρεις (3) σημαντικότερους πολιτισμούς που εμφανίστηκαν στον ελλαδικό χώρο κατά την εποχή του χαλκού: Α.. Β.. Γ... 2) Επιλέξτε ποιες λέξεις της στήλης Β

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616

Greither Elias. Icarus Fresco Munchen 1616 Greither Elias. "Icarus" Fresco Munchen 1616 Η θρησκεία των Μινωιτών Στην είσοδο του Ιδαίου Αντρου φαίνεται ο βωμός λαξευμένος στο βράχο σπήλαιο Καμαρών Δικταίο άντρο τριμερές ιερό ανακτόρωνφαιστού Μινωική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:...

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ. Τάξη Α Γυμνασίου. Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ Τάξη Α Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο:... Τμήμα:... Ημερομηνία:... Βαθμός:... Επιμέλεια: Σοφία Τουμασή Μέρος Α : Να απαντήσεις υποχρεωτικά και στις τρεις (3) ερωτήσεις. 1.α) Να γράψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη

ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ. Χρονολογία. 100.000 ως 20.000 10.000. 7000 ως 6000. Νεότερη ΣΥΝΤΟΜΟ ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΛΑΙΟΛΙΘΙΚΗ ΕΩΣ ΤΗ ΡΩΜΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ Χρονολογία Ελλάδα - Αιγαίο 100.000 ως 20.000 Μέση και Νεότερη Παλαιολιθική 10.000 Μεσολιθική εποχή 7000 ως 6000 Έναρξη Νεολιθικής 5600 Μέση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ.

Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου. Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Προϊστορική Αρχαιολογία Γ εξαμήνου Το Αιγαίο και η Μεσόγειος της 2 ης χιλιετίας π.χ. Α Ενότητα: Άνθρωπος και Τοπίο Τροία, πεδιάδα Σκαμάνδρου Ιράκ Ποταμός Ευφράτης Ιορδανία Ιορδάνης και υψίπεδα Μάλτα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Κ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Από το 2000 έως το 2009 στην περιοχή αρμοδιότητας της Κ ΕΠΚΑ που περιλαμβάνει τα νησιά Λέσβο, Λήμνο, Χίο, Οινούσσες, Ψαρά και Άγιο Ευστράτιο, πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση

Χρήση. Αποκρυπτογράφηση Εύρεση Ανακαλύφθηκε στις αρχές του εικοστού αιώνα στην Κνωσό από τον Άρθουρ Έβανς, που την ονόμασε έτσι επειδή χρησιμοποιούσε γραμμικούς χαρακτήρες (και όχι εικονιστικούς, όπως η μινωική ιερογλυφική γραφή)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστικό αντικείμενο: Ιστορία του Αιγαιακού και Μυκληναϊκου Πολιτισμού.

Γνωστικό αντικείμενο: Ιστορία του Αιγαιακού και Μυκληναϊκου Πολιτισμού. Εμμανουήλ Μελάς Αναπληρωτής Καθηγητής Γνωστικό αντικείμενο: Ιστορία του Αιγαιακού και Μυκληναϊκου Πολιτισμού. Διεύθυνση: Παν/μιο Θράκης Τμ. Ιστορίας & Εθνολογίας, Κομοτηνή 69100 Τηλ επικοινωνίας 2531039475,

Διαβάστε περισσότερα

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα.

Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Κος ΣΤΑΥΡΙΝΟΥΔΗΣ: Καλησπέρα. Η δική μας εισήγηση θα είχε άμεση σχέση και θα είχε ενδιαφέρον να ακολουθούσε την εισήγηση του κυρίου Λέλεκα. Δεν είναι πάντα εφικτό να το προγραμματίζουμε κατά προτεραιότητα.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΙΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari

Οργάνωση Σεμιναρίου: Μαρίζα Μαρθάρη The seminar is organized by Marisa Marthari CYCLADIC SEMINAR ΚΥΚΛΑΔΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΤHE ARCHAEOLOGICAL SOCIETY AT ATHENS, 22 PANEPISTIMIOU ST. Η ΕΝ ΑΘΗΝΑΙΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ 22 Πέμπτη, 30 Απριλίου 2015, 7 μ.μ. - Thursday, 30 April

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ

ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΑ Ι ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΚΡΗΤΟΛΟΓΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ (ΧΑΝΙΑ, 1-8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006) Y Τομοσ Α2 ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΟΙΚΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΑΝΑΤΥΠΟ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ «Ο ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ» ΧΑΝΙΑ 2011 Επιμέλεια

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Μινωικοί ιεροί χώροι ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Μινωικοί ιεροί χώροι Ενδεχομένως από τη Νεολιθική, αλλά με βεβαιότητα από την Προανακτορική εποχή φαίνεται ότι οι μινωίτες ασκούσαν τις λατρευτικές τους πρακτικές στα σπήλαια.

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕΡΟΣ Α ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΖΕΛΕΠΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΣΥΝΤΟΜΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΡΑΣΗΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΩ, ΕΡΕΥΝΩ ΕΚΦΡΑΖΟΜΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Πυραμίδες στην Ελλάδα Oι πυραμίδες που έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα, αποτελούν μοναδικά δείγματα πυραμιδικής αρχιτεκτονικής στον ευρωπαϊκό χώρο. Η μορφή τους, η αρχιτεκτονική τους, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >>

<< ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΟΣ ΠΡΟΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΩΦΕΛΕΙΕΣ >> 1 Ο ΕΠΑΛ ΝΑΥΠΛΙΟΥ ΤΑΞΗ Α ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2014 : > ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΜΥΚΗΝΩΝ Από τους πιο σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα. Χτισμένη πάνω

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ.

Στο Πλειόκαινο, περ. 3.500.000 χρόνια: πρώτη εμφάνιση ανθρώπου (Αφρική) -Τεταρτογενές - Πλειστόκαινο = από 2 εκατ. χρόνια-10.000 π.χ. Γεωλογικές Χρονολογίες (ιστορία της γης) Καινοζωϊκός Αιών -Τριτογενές = 65-2 εκατ. χρόνια πριν Τα τέλη του Τριτογενούς: Νεογενές = 20-5 εκατ. χρόνια πριν Τέλος Νεογενούς = Πλειόκαινο = 5-2 εκατ. χρόνια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Ιερά Κορυφής Κρήτης & Κυθήρων: τα ευρήματα

Ιερά Κορυφής Κρήτης & Κυθήρων: τα ευρήματα Ιερά Κορυφής Κρήτης & Κυθήρων: τα ευρήματα Μινωική Θρησκεία, Ιερά κορυφής Σύνθετη αναπαράσταση του σφραγίσματος με τη Μητέρα των Όρεων, Κνωσός Mινωική θρησκεία: A picture book without text Γενικά χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ

ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ ΛΟΡΔΟΣ ΚΟΛΙΝ ΡΕΝΦΡΙΟΥ O ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΣΤΟ ΚΕΜΠΡΙΤΖ, ΑΦΟΥ ΤΑΡΑΞΕ ΤΑ ΝΕΡΑ ΔΙΑΤΥΠΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΩΣ ΟΙ ΈΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΟΙ ΑΛΛΑ ΑΥΤΟΧΘΟΝΕΣ..!!! Κομμάτια έκαναν οι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ

ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΣΤΟΡΙΚΩΝ ΣΥΝΟΛΩΝ -Η κάθε αστική ή αγροτική τοποθεσία που µαρτυρεί πολιτισµό έχει µνηµειακή αξία -Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται µόνο στην υψηλή αρχιτεκτονική αλλά και στα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ

Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΤΕΙ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΔΟΜΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ Θέμα: ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΓΡΑΜΜΙΚΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ & ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ Σύνταξη κειμένου: Μαρία Ν. Δανιήλ, Αρχιτέκτων

Διαβάστε περισσότερα

1. Επεμβάσεις συντήρησης

1. Επεμβάσεις συντήρησης Έκθεση εργασιών συντήρησης αρχιτεκτονικών καταλοίπων στον αρχαιολογικό του Αζοριά κατά την ανασκαφική περίοδο του 2014 της Σ. Χλουβεράκη, Επιστημονική Συνεργάτιδα, ΙΝΣΤΑΠ Κέντρο Μελέτης Αν Κρήτης Αρ. Αδειας

Διαβάστε περισσότερα

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της.

Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Η Βοιωτία θεωρείται από αρχαίους και συγχρόνους ιστορικούς καθώς και γεωγράφους, περιοχή ευνοημένη από τη φύση και τη γεωπολιτική θέση της. Βρίσκεται στο κέντρο σχεδόν της ελληνικής χερσονήσου, πάνω στο

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή)

108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) 108 Ιστορίας και Εθνολογίας Θράκης (Κομοτηνή) Το Τμήμα ιδρύθηκε το 1990 και άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος 1991-1992. Δέχεται κατ' έτος 200 περίπου φοιτητές. Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι:

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων

Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Έρευνα Stedima: Η χρησιμοποίηση των εργαλείων κοινωνικής δικτύωσης (social networks) από στελέχη επιχειρήσεων Εισαγωγή Γιώργος Ντάκος, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος, Χαρχαντής Αθανάσιος STEDIMA S.A. www.stedima.gr

Διαβάστε περισσότερα

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ: Η ΥΛΗ Μεταμορφωμένα πετρώματα 3 ΠΙΕΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Το μάρμαρο της Πάρου Η Αφροδίτη της Μήλου Ενδεικτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Φ Ι Λ Ο Σ Ο Φ Ι Κ Η Σ Χ Ο Λ Η ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης ΜΑΘΗΜΑ: Ο πολιτισμός του Β.Α. Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ. (ΑΠΡ 528)

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας 1 Παπαδάτος Γιάννης Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση : Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τομέας Αρχαιολογίας & Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Χρήστος Παπακώστας

Δρ. Χρήστος Παπακώστας Ερευνητικά Πεδία Ενδιαφέροντα Δρ. Χρήστος Παπακώστας Christos Papakostas, PhD Χορός, Μουσική, Λαογραφία, Λαϊκός Πολιτισμός, Πολιτισμικές ταυτότητες, ++302431047059 Επικοινωνία: christospakostas@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ CHAT ROOMS

Η ΠΡΟΣΩΠΙΚΗ ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΩΝ CHAT ROOMS ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Ι Ο Ν Ι Ω Ν Ν Η Σ Ω Ν ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση : ΑΤΕΙ Ιονίων Νήσων- Λεωφόρος Αντώνη Τρίτση Αργοστόλι Κεφαλληνίας, Ελλάδα 28100,+30

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΩΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΣΑΕΤ ΣΓΤΚΣ, ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΟΙ ΛΙΘΟΙ ΟΨΙΑΝΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΠΥΡΙΤΟΛΙΘΟΣ ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ ΜΑΡΜΑΡΙΝΑ ΓΛΥΠΤΑ ΕΡΜΗΣ ΑΠΌ ΤΟΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΑΣ ΜΕΣΣΗΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ

A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ A. ΠΗΓΕΣ &ΜΕΛΕΤΗ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΩΝ ΤΑΣΕΩΝ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΒΟΛΕΣ ΣΥΝΟΛΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ (πηγές) 1. ΕΛΣΤΑΤ : πληθυσμιακά μεγέθη και ηλικιακή δομή Απογραφές πληθυσμού 2001, 2011 (Σύνολο Χώρας, NUTS2-επίπεδο περιφέρειας)

Διαβάστε περισσότερα

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών

Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ Δομικά υλικά αρχιτεκτονικών μορφών 1. Ιστορική αναδρομή στην τεχνολογία παρασκευής - χρήσης του υλικού στην αρχαιολογία και τέχνη (4 ώρες θεωρία) 2. Αναγνώριση - διάγνωση τεχνικών κατασκευής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2)

ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΗΣ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΩΣ ΤΟ 2050 (WETO-H2) ΒΑΣΙΚΑ ΜΗΝΥΜΑΤΑ Στο πλαίσιο της µελέτης WETO-H2 εκπονήθηκε σενάριο προβλέψεων και προβολών αναφοράς για το παγκόσµιο σύστηµα ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΘ' ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΦΛΩΡΙΝΑ Άγιος Αχίλλειος Πρεσπών Το 2007 διενεργήθηκε σωστική ανασκαφή, με χρηματοδοτική συνεισφορά του ΥΠΠΟΤ, του Υπουργείου Μακεδονίας-Θράκης και του

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ & ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ ιι. ΣΤΑΔΙΟ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ιιι. ΣΥΝΘΕΤΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟ ι. ΣΤΑΔΙΟ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ α. Αρχειακή έρευνα β. Βιβλιογραφική έρευνα γ. Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα

Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Το Κεντρικό Οριακό Θεώρημα Όπως θα δούμε αργότερα στη Στατιστική Συμπερασματολογία, λέγοντας ότι «από έναν πληθυσμό παίρνουμε ένα τυχαίο δείγμα μεγέθους» εννοούμε ανεξάρτητες τυχαίες μεταβλητές,,..., που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15. Μαΐου 2005. Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ

ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15. Μαΐου 2005. Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ Νάουσα 13-15 Μαΐου 2005 Μαρία Ρεπούση Επ. Καθηγήτρια Ιστορίας & Διδακτικής της Ιστορίας Παιδαγωγική Σχολή ΑΠΘ Η αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς στην ιστορική εκπαίδευση Ιστορική

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΒΑΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2013-2014 ΑΡΧΑΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΡΑΦΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΟΥΣ ΣΕ ΟΣΤΡΑΚΑ ΠΗΛΙΝΩΝ ΑΓΓΕΙΩΝ Μεσοποταμία-Σουμέριοι Μέσα 4ης χιλιετίας π.χ. Σφηνοειδής γραφή Τρόπος γραφής που

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗΣ ΔΟΜΗΣΗΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΠΡΟΗΓΜΕΝΗΣ ΔΟΜΗΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΓΕΝΙΚΑ Το αρχιτεκτονικό σχέδιο κάθε κατασκευής είναι από τα πρώτα και σημαντικότερα στάδια μιας κατασκευής. Ο αρχιτεκτονικός σχεδιασμός πρέπει να ικανοποιεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1. Προς. Τσιμισκή 29. 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ. Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου

ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1. Προς. Τσιμισκή 29. 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ. Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης με τα νησιά του Βορείου Αιγαίου Εταιρία Ερευνών-Δημοσκοπήσεων Τσιμισκή 3 54625 Θεσσαλονίκη ΕΜΠΙΣΤΕΥΤΙΚΗ: No 1 Προς ΕΜΠΟΡΙΚΟ ΚΑΙ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ (ΕΒΕΘ) Τσιμισκή 29 54626 Θεσσαλονίκη ΕΡΕΥΝΑ Ακτοπλοϊκή σύνδεση Θεσσαλονίκης

Διαβάστε περισσότερα

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες

Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Η Μάθηση και η Διδασκαλία με Χάρτες Διάλεξη 7α: Νοητικοί Χάρτες Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο Αιγαίου Ευανθία Μιχαηλίδου Στόχος εκπαίδευσης Κατανόηση γεωγραφικού χώρου Οπτική αντίληψη

Διαβάστε περισσότερα

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης

1.ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΑ. Μουσείο της Ακρόπολης ΠΡΟΤΥΠΟΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟΙΩΝΙ ΕΙΟΥ ΙΩΝΙ ΕΙΟΥΣΧΟΛΗΣ ΟΜΙΛΟΣ: Πάµε Μουσείο ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: : 2013-14 14 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Παραράς Ι. ΗΜΙΟΥΡΓΟΙ: Καπιζιώνη Σπυριδούλα Χατζηφούντα Μαριάννα Χιώτη

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Συνοπτικό πλαίσιο μετακίνησης και εγκατάστασης Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί και πώς μετακινούμαστε από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Πού μένουμε από τα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Ιούνιος 2013 Αννα Β. Μανδυλαρά Μόνιμη Επίκουρη Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων ΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Ημερομηνία γεννήσεως: 24.06.1962 Ελληνική υπηκοότητα. Ενα παιδί. Διεύθυνση εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς

Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Λόγοι υψηλής ελκυστικότητας της Μυκόνου και δυνατότητα εφαρμογής του μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης της σε άλλους προορισμούς Σαακιάν Χρήστος Απρίλιος 2013 Εισαγωγή Η παρούσα εργασία ασχολείται με τη Μύκονο

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ [δύο (2) ώρες την εβδομάδα]

ΤΕΧΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ [δύο (2) ώρες την εβδομάδα] ΤΕΧΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ [δύο (2) ώρες την εβδομάδα] Εισαγωγικό σημείωμα Οι οδηγίες που ακολουθούν αναφέρονται στο μάθημα «Τεχνικό», που διδάσκεται στην Α τάξη ημερησίων και εσπερινών ΕΠΑ.Λ. και είναι μάθημα της

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πρώιμοι και Γεωμετρικοί χρόνοι (1100-700 π.χ.) Οι περίοδοι της αρχαίας ελληνικής τέχνης:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ XIV ΚΕΦΑΛΑΙΟ 71

ΤΜΗΜΑ XIV ΚΕΦΑΛΑΙΟ 71 31.10.2008 ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΗ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑ XIV-1 ΤΜΗΜΑ XIV ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙΑ ΦΥΣΙΚΑ Ή ΑΠΟ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ, ΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΚΑΙ ΗΜΙΠΟΛΥΤΙΜΕΣ ΠΕΤΡΕΣ Ή ΠΑΡΟΜΟΙΑ, ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΜΕΤΑΛΛΑ, ΜΕΤΑΛΛΑ ΕΠΙΣΤΡΩΜΕΝΑ ΜΕ ΠΟΛΥΤΙΜΑ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΥΡΓΗΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n

O n+2 = O n+1 + N n+1 = α n+1 N n+2 = O n+1. α n+2 = O n+2 + N n+2 = (O n+1 + N n+1 ) + (O n + N n ) = α n+1 + α n Η ύλη συνοπτικά... Στοιχειώδης συνδυαστική Γεννήτριες συναρτήσεις Σχέσεις αναδρομής Θεωρία Μέτρησης Polyá Αρχή Εγκλεισμού - Αποκλεισμού Σχέσεις Αναδρομής Γραμμικές Σχέσεις Αναδρομής με σταθερούς συντελεστές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Στα δυτικά της εθνικής οδού Τρικάλων - Ιωαννίνων, 3χλμ πριν από τα Μετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Β. ΧΡΗΣΤΑΡΑΣ, Καθηγητής Β.

ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Β. ΧΡΗΣΤΑΡΑΣ, Καθηγητής Β. ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΕΩΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: Β. ΧΡΗΣΤΑΡΑΣ, Καθηγητής Β. ΜΑΡΙΝΟΣ, Λέκτορας ΒΟΗΘΗΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ 1 ης ΑΣΚΗΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΑΣΚΗΣΗΣ: Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

Καστρί Σύρου. Τμήμα Ιστορίας- Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Μάθημα: Το νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η χιλιετία π.χ.

Καστρί Σύρου. Τμήμα Ιστορίας- Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Μάθημα: Το νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η χιλιετία π.χ. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Ακαδημαϊκό έτος: 2014-2015 Φιλοσοφική Σχολή Εξάμηνο: Η Τμήμα Ιστορίας- Αρχαιολογίας Τομέας Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης Μάθημα: Το νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα