Μεταλλικά αντικείμενα και μεταλλοτεχνικές δραστηριότητες κατά την Εποχή του Χαλκού στην Τούμπα Θεσσαλονίκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μεταλλικά αντικείμενα και μεταλλοτεχνικές δραστηριότητες κατά την Εποχή του Χαλκού στην Τούμπα Θεσσαλονίκης"

Transcript

1 Μαυροειδή Ι., Ανδρέου Σ., Βαβελίδης Μ. Μεταλλικά αντικείμενα και μεταλλοτεχνικές δραστηριότητες κατά την Εποχή του Χαλκού στην Τούμπα Θεσσαλονίκης ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 Η παρούσα εργασία εστιάζει στη μελέτη των αρχαιολογικών εκείνων ενδείξεων, που μαρτυρούν την παραγωγή και χρήση χάλκινων αντικειμένων στον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης στη διάρκεια της Εποχής του Χαλκού. Κατ επέκταση αντικείμενο της μελέτης αποτελούν από τη μια τα χωνευτήρια και οι μήτρες και από την άλλη τα παραγόμενα μεταλλικά αντικείμενα. Τα δυο αυτά σύνολα αντιπροσωπεύουν δυο διαφορετικά στάδια σε μια αλυσίδα μεταλλουργικών δραστηριοτήτων, που ξεκινά με την απόκτηση των πρώτων υλών -στη συγκεκριμένη περίπτωση του χαλκού- και ολοκληρώνεται με τη χρήση των μεταλλικών αντικειμένων. Το ένα σύνολο συνδέεται με την παραγωγή και ειδικότερα με την τήξη του μετάλλου στα χωνευτήρια και τη χύτευσή του στις μήτρες για την κατασκευή ποικίλων αντικειμένων. Το δεύτερο σύνολο δίνει πληροφορίες για τις χρήσεις των μεταλλικών αντικειμένων στον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης. Η πλειονότητα των αντικειμένων της μεταλλουργίας προέρχεται από την οικοδομική φάση 4 της Τούμπας, που χρονολογείται γύρω στο 1200 π.χ. Ελάχιστα ανήκουν σε φάσεις της Μέσης Εποχής Χαλκού και πρώιμης Ύστερης Εποχής Χαλκού. 1 Τα σχέδια των αντικειμένων οφείλονται στην αρχαιολόγο Ράνια Εξάρχου. Η ψηφιακή επεξεργασία των σχεδίων έγινε από την αρχαιολόγο Καλλιόπη Ευκλείδου. Ο Δρ. Arturo Vargas επεξεργάστηκε τα σχέδια της αρχιτεκτονικής. Οι αναλύσεις των αντικειμένων πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος IKYDA που χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών. Οι αναλύσεις στο ηλεκτρονικό μικροσκόπιο πραγματοποιήθηκαν στο Εργαστήριο Ηλεκτρονικής Μικροσκοπίας του ΑΠΘ και από τον κ. Σ. Οικονομίδη. Ευχαριστούμε την συντηρήτρια της ΙΣΤ ΕΠΚΑ Βάσω Μιχαλοπούλου για την κατασκευή εκμαγείων από τις μήτρες. Ευχαριστούμε επίσης την Καλλιόπη Ευκλείδου για ορισμένες χρήσιμες παρατηρήσεις στο κείμενο. 1

2 Τέλος υπάρχει και μια ομάδα που προέρχεται από επιφανειακά στρώματα ή ανασφαλείς ανασκαφικές ενότητες. Κάποια από τα αντικείμενα αυτά πρέπει να ανήκουν στην Πρώιμη Εποχή Σιδήρου. Στην παρούσα μελέτη θα περιοριστούμε στα αντικείμενα της Εποχής Χαλκού 2. Θα παρουσιαστούν αρχικά τα αντικείμενα, που σχετίζονται με την παραγωγή (χοάνες και μήτρες) και στη συνέχεια θα γίνει παρουσίαση ορισμένων μεταλλικών αντικειμένων. Τέλος θα συζητήσουμε όψεις της οργάνωσης της παραγωγής και της κατανάλωσης των μεταλλικών αντικειμένων, όπως προκύπτουν από τη συνδυασμένη αρχαιολογική και αρχαιομετρική μελέτη. ΧΩΝΕΥΤΗΡΙΑ (χοάνες) Πέντε λίθινα αντικείμενα είχαν χρησιμοποιηθεί ως χωνευτήρια για το λιώσιμο του μετάλλου στον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης (Εικόνα 1). Τα τρία από αυτά προέρχονται από επιχώσεις της φάσης IV (Εικόνα 2, ΚΕ 664, ΚΕ 4417, ΚΕ 4422) το ένα από τη φάση ΙΙ (Εικόνα 2, ΚΕ 1874) και άλλο ένα από ανασφαλές σύνολο (Εικόνα 2, ΚΕ 2542). Δηλαδή αυτά που χρονολογούνται ανήκουν στο 12 και 10 αι. π.χ. αντίστοιχα. Το γεγονός ότι στην Τούμπα χρησιμοποιούνται λίθινα χωνευτήρια είναι αξιοσημείωτο. Τα χωνευτήρια που έχουν βρεθεί σε άλλες θέσεις της εποχής του χαλκού στη Μακεδονία είναι κατασκευασμένα από πυρίμαχο πηλό 3. Τέσσερα από τα πέντε χωνευτήρια από την Τούμπα Θεσσαλονίκης είναι κατασκευασμένα από σερικιτικό σχιστόλιθο (Εικόνα 2, ΚΕ 664, ΚΕ 4417), ενώ ένα από μη καθαρό στεατίτη με χλωρίτη και μοσχοβίτη (Εικόνα 2, ΚΕ 4422). Τα πετρώματα αυτά υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή της θέσης και είναι ανθεκτικά στις πολύ υψηλές θερμοκρασίες, που απαιτούνται για το λιώσιμο του μετάλλου. Τέσσερα από τα αντικείμενα διασώζουν υποδοχή για λαβή (Εικόνα 2, ΚΕ 664, ΚΕ 1374, ΚΕ 4417, ΚΕ 2 Ανδρέου, Σ. & Κωτσάκης, Κ Η προϊστορική Τούμπα της Θεσσαλονίκης. Παλιά και νέα ερωτήματα. ΑΕΜΘ 10, Για πήλινα χωνευτήρια από την Άσσηρο βλ. Wardle, K.A. & Wardle, D Metal working in Late Bronze Age Central Macedonia, AΕΜΘ 13, 46. Για πήλινα χωνευτήρια βλ. Branigan, K Aegean metalwork of the Early and Middle Bronze Age. Oxford, Λίθινα χωνευτήρια από άλλες θέσεις από το προϊστορικό Αιγαίο δεν μας είναι γνωστά. Η χρήση λίθινων χωνευτηριών βεβαιώνεται εθνογραφικά, βλ. Tylecote, R. F The early history of metallurgy in Europe. Longman. London,

3 4422), ενώ σε τρία από αυτά υπάρχει και το αυλάκι για την απορροή του λιωμένου μετάλλου. Τέλος, και στα πέντε χωνευτήρια διακρίνονται τα ίχνη από τη φωτιά. ΜΗΤΡΕΣ Στην ανασκαφή εντοπίστηκαν 14 λίθινες μήτρες μονές (Εικόνα 3, ΚΕ 2355 ) ή διπλές 4 (Εικόνα 3, ΚΕ 234. ΚΕ 1875, ΚΕ 2384, ΚΕ ), που προορίζονταν για την κατασκευή ποικίλων αντικειμένων. Κατά κύριο λόγο είναι κατασκευασμένες από μη καθαρό στεατίτη με χλωρίτη, μοσχοβίτη και βιωτίτη, πετρώματα που υπάρχουν στην ευρύτερη περιοχή της θέσης. Μήτρες έχουν βρεθεί και στους οικισμούς της τούμπας της Ασσήρου 5, της τούμπας του Καστανά 6 και της τούμπας του Αγίου Μάμαντα 7. Στις διπλές μήτρες διακρίνονται οι αυλακώσεις στη βάση ή στις πλευρές για την στερέωση των σχοινιών, που κρατούσαν τα δυο τμήματα της μήτρας ενωμένα (Εικόνα 3, ΚΕ 2583). Επιπλέον, σε κάποιες από αυτές διακρίνεται και το αυλάκι, από το οποίο χύνεται μέσα στη μήτρα το λιωμένο μέταλλο (Εικόνα 3, ΚΕ 2384). Σε ορισμένες μήτρες διακρίνονται ίχνη φωτιάς, που οφείλονται στην τοποθέτησή τους πολύ κοντά στη φωτιά 8. Οι μήτρες προσφέρουν πληροφορίες και για τους τύπους των μεταλλικών αντικειμένων, που κατασκευάζονταν στον οικισμό. Για παράδειγμα δυο διπλές μήτρες προορίζονταν για την κατασκευή διπλών πελέκεων τύπου Κιλιντίρ (Εικόνα 3, ΚΕ 234, ΚΕ 2384), μια 4 Οι διπλές μήτρες αποτελούνται από δυο τμήματα, σε καθένα από τα οποία λαξεύονται οι δυο πλευρές του προς κατασκευή αντικειμένου. Στη συνέχεια τα τμήματα ενώνονται και δένονται με τη βοήθεια σχοινιών. Οι ανοιχτές ή μονές μήτρες αποτελούνται από ένα τμήμα, όπου λαξεύεται το αρνητικό του αντικειμένου. Πρέπει να σημειωθεί βέβαια πως και οι ανοιχτές μήτρες σκεπάζονται με λίθινες πλάκες για να αποφευχθεί η απότομη τήξη του μετάλλου που θα δημιουργούσε στην επιφάνεια του αντικειμένου φυσαλίδες αέρα. 5 Wardel (ό.π. σημ. 3), Hochstetter, A. (1987) Kastanas. Ausgrabungen in einem Siedlugshuegel der Bronze- und Eisenzeit Makedoniens Die Kleinfunde. Praehistorische Archaeologie in Suedosteuropa, vol. 6. Berlin: Wissenschaftsverlag Volker Spiess, Hänsel, Β Stationen der Bronzezeit Swischen Griechenland und Mitteleurope. Bericht der Römisch- Germanischen Kommission 83, Η πρακτική της τοποθέτησης των μητρών κοντά στη φωτιά για να ζεσταθούν είναι αναγκαία προκειμένου να αποφευχθεί πιθανό θερμικό σοκ όταν το καυτό μέταλλο έρθει σε επαφή με τη μήτρα. Σε αντίθετη περίπτωση η μήτρα κινδυνεύει να σπάσει. H ιδανική θερμοκρασία για να ζεσταθεί η μήτρα έχει υπολογιστεί στους 200 C περίπου (Tylecote ό.π. 3),

4 άλλη για την κατασκευή αιχμής βέλους τύπου VIIIb του Buchholz με κοίλο στέλεχος για την στερέωση του στο τόξο 9 (Εικόνα 3, ΚΕ 1875). Τέλος, μια από τις πολλαπλές μήτρες προοριζόταν για την κατασκευή ενός μαχαιριού, ενός δίσκου, που θα μπορούσε να αποτελεί την κεφαλή καρφιού και πιθανότατα δυο σμιλών (Εικόνα 3, ΚΕ 2355). Ορισμένες μήτρες τέλος προορίζονταν για την κατασκευή απλών μεταλλικών ράβδων (Εικόνα 3, ΚΕ 2360) για την χρήση των οποίων θα συζητήσουμε παρακάτω. ΧΑΛΚΙΝΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ 81 χάλκινα αντικείμενα της Εποχής του Χαλκού βρέθηκαν στον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης (Πίνακας 1). Όσον αφορά στις διάφορες μορφολογικές κατηγορίες των αντικειμένων η έμφαση θα δοθεί στα ευρήματα εκείνα τα οποία διατηρούνται σε ικανοποιητικό βαθμό και μπορούν να συγκριθούν τυπολογικά με χάλκινα αντικείμενα από άλλους οικισμούς της εποχής του χαλκού. Τα αντικείμενα θα παρουσιαστούν με χρονολογική σειρά ξεκινώντας από τα παλαιότερα. Το πρωιμότερο χάλκινο αντικείμενο από την Τούμπα είναι ένας οπέας (Εικόνα 4, ΚΕ 2056), που. προέρχεται από τις επιχώσεις της Μέσης Εποχής του Χαλκού. Αποτελείται από το κυρίως στέλεχος, τετράγωνης διατομής, το οποίο καταλήγει σε επίπεδη απόληξη όπου στερεωνόταν η λαβή από φθαρτό υλικό. Τέτοια εργαλεία εμφανίζονται συχνά σε θέσεις της ίδιας περιόδου στο Αιγαίο 10. Μια βελόνα (Εικόνα 4, ΚΕ 1299) που ανήκει σε κοινό τύπο της Ύστερης Εποχής του Χαλκού ανήκει σε επιχώσεις των πρώιμων φάσεων της περιόδου. 11 Τα αντικείμενα που ακολουθούν προέρχονται από τα κτίρια στα ψηλότερα άνδηρα της θέσεις και ανήκουν στη φάση IV, που χρονολογείται γύρω στο 1200 π.χ. Ο διπλός πέλεκυς (Εικόνα 4, ΚΕ 682) με οπή στηλέωσης βρέθηκε στο κτίριο Α. Ο τύπος αυτός είναι γνωστός ως τύπος Κιλιντίρ 12, αφού αντίστοιχο εύρημα προέρχεται 9 Buchholz, H.G Der Pfeilglatter aus dem VI Schactgrab von Mykene und die Helladischen Pfeilspitzen, Jahrbuch des Deutschen Archäologischen Instituts, Βλ. Branigan, (ό.π. σημ. 3), Catling, H. W Cypriot bronzework in the Mycenaean world. Oxford: Clarendon Press, Harding, A Mycenaean bronze tools and implements, Proceedings of Prehistoric Society 41, Buccholz, H. G Doppeläxte und die Frage der Balkanbeziehungen des ägäischen kulturkreises. 4

5 από στρώματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Καλίνδρια στην Κ. Μακεδονίας. Να σημειωθεί εδώ ότι δυο μήτρες για παρόμοιους πελέκεις διαφορετικών μεγεθών βρέθηκαν επίσης σε στρώματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στην Τούμπα Θεσσαλονίκης, γεγονός που δηλώνει πως τέτοια αντικείμενα κατασκευάζονταν επί τόπου στη θέση. Μήτρα, που πιθανώς προοριζόταν για την κατασκευή ανάλογου διπλού πέλεκυ, έχει βρεθεί στον οικισμό της τούμπας της Ασσήρου. Η κατανομή τέτοιων πελέκεων περιορίζεται στην Μακεδονία και την Ήπειρο, και τα Κεντρικά Βαλκάνια 13. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διακοσμημένη σμίλη με σωληνωτή υποδοχή (Εικόνα 4, ΚΕ 703) επίσης από το κτίριο Α στην κορυφή του λόφου. Στο Αιγαίο δεν έχουν εντοπιστεί αντίστοιχα παραδείγματα. Αντίθετα ο τύπος αυτός εμφανίζεται εκτός της Θεσσαλονίκης στην τούμπα του Αγίου Μάμαντα και στην τούμπα της Ασσήρου - στην τελευταία θέση με τη μορφή μήτρας. Παρόμοια αντικείμενα κατά κανόνα διακοσμημένα με εγχαράξεις ή δακτυλίους, όπως τα τρία μακεδονικά παραδείγματα, είναι γνωστά από αναθηματικούς θησαυρούς της Ύστερης Εποχής του Χαλκού στα Κ. Βαλκάνια και στην περιοχή του Δούναβη 14. Η σμίλη της Τούμπας Θεσσαλονίκης διακοσμείται με δακτυλίους, ενώ αντίθετα οι σμίλες της τούμπας του Αγίου Μάμαντα και της Ασσήρου διακοσμούνται με εγχαράξεις. Ένα μαχαίρι (Εικόνα 4, ΚΕ 851) βρέθηκε στο κτίριο Α. Σώζεται σχεδόν ακέραιο αλλά πάρα πολύ διαβρωμένο. Το τμήμα της λαβής φέρει 2 καρφιά για τη στερέωση της φθαρτής επένδυσής της, ενώ η ράχη του είναι ελαφρώς κυρτή. Η βάση της λεπίδας είναι πλατύτερη από τη λαβή με αποτέλεσμα να δημιουργείται μια προεξοχή σε αυτό το σημείο 15. Ανήκει στον τύπο Ια της Sandars 16. Ο τύπος αυτός απαντά σε ολόκληρο τον Αιγιακό χώρο στη Μέσης Εποχής του Χαλκού και Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Στο A. G. Poulter (επ.), Ancient Bulgaria I. Nottingham: Department of Archaeology, Harding, A The Mycenaeans and Europe. Academic Press, Harding (ό.π. σημ. 12) 14 Hänsel (ό. π. σημ. 7) και Wardle (ό. π. σημ 3), Novotná, M Die Äxte und Beile in der Slowakei. Prähistorische Bronzefunde IX, Το χαρακτηριστικό αυτό συναντάται σε μαχαίρια της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, βλ. Sandars, N. K The antiquity of the one -edged knife in the Aegean, Proceedings of the Prehistoric Society 21, Βλ. Sandars, (ό.π.σημ.15) 5

6 Άλλο χαρακτηριστικό εύρημα είναι η αιχμή βέλους (Εικόνα 4, ΚΕ 2954) από έναν δρόμο του οικισμού στην κορυφή του λόφου. Αποτελείται από δυο πτερύγια και διπλό στέλεχος. Ανήκει στον τύπο VIα του Buchholz. 17 Η παρουσία του αντικειμένου αυτού είναι συχνή σε όλο το Αιγαίο ήδη από την Υστεροελλαδική ΙΙ και συνεχίζεται στην εποχή του σιδήρου. Ανάλογες αιχμές βελών έχουν βρεθεί και στον οικισμό της τούμπας του Καστανά. 18 Δυο μαρμάρινα μήλα από διαφορετικά κτίρια της κορυφής μαρτυρούν τη χρήση μυκηναϊκού τύπου ξιφών στον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης. Το ένα μόνο βρέθηκε σε ασφαλές σύνολο του τέλους της Ύστερης Εποχής του Χαλκού (Εικόνα 4, ΚΕ 961). Ένα εντελώς όμοιο μήλο βρέθηκε στην Άσσηρο σε στρώματα επίσης της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Ξίφη με παρόμοια μήλα χρονολογούνται στη Ν. Ελλάδα σε φάσεις πριν από τον 13 ο αι. π.χ. 19. Πιθανώς τα μήλα από την Τούμπα Θεσσαλονίκης και την τούμπα της Ασσήρου ανήκαν σε ξίφη, που εισήχθησαν από το νότο σε εποχή παλιότερη από τη φάση στην οποία ανήκουν και διατηρήθηκαν ως κειμήλια. Στην Τούμπα Θεσσαλονίκης βρέθηκαν δυο αποσπασματικά σωζόμενες τοξοειδείς πόρπες. Η μια (Εικόνα 4, ΚΕ 753) προέρχεται από ασφαλές στρώμα της φάσης IV, ενώ η στρωματογραφική θέση της δεύτερης (Εικόνα 4, ΚΕ 2600) είναι λιγότερο ασφαλής γιατί προέρχεται από δρόμο. Πόρπες αυτού του τύπου πρωτοεμφανίζονται στο Αιγαίο και την Ευρώπη τον 12 ο αιώνα π.χ. και συνεχίζουν και στα Πρωτογεωμετρικά χρόνια 20. Τμήματα δυο σπειρών ανήκαν ενδεχομένως σε απολήξεις διαφορετικού τύπου πορπών. Συχνή είναι και η παρουσία των χαντρών από περιδέραια είτε χυτευμένων (Εικόνα 5, ΚΕ 3041) είτε από έλασμα. Ορισμένες φέρουν έκτυπες κυκλικές αποφύσεις (Εικόνα 5, ΚΕ 189). 17 Βλ. Buccholz (ό.π. σημ. 9) 18 Βλ. Hochstetter (ό.π. σημ. 6), Kilian-Dirlmeier, I Die Schwerter in Griechenland (ausserhalb der Peloponnes), Bulgarien und Albanien. Prähistorische Bronzefunde IV, Blinkenberg, C Fibules greques et orientales. København : Høst. Furumark, A, The chronology of Mycenaean pottery. Stockholm : Kungl. Vitterhets historie och antikvitets akademien, Βλ. Harding (ό.π. σημ.12) 6

7 Στον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης εκτός από τα χάλκινα αντικείμενα βρέθηκαν και τέσσερα χρυσά δυο χάντρες και δυο ελάσματα- από στρώματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού. Από την παραπάνω παρουσίαση προκύπτει ότι οι καταναλωτές και οι μεταλλουργοί της Τούμπας Θεσσαλονίκης και της Κ. Μακεδονίας γενικότερα πρέπει να είχαν πρόσβαση στα δίκτυα κυκλοφορίας μεταλλικών αντικειμένων, τα οποία εκτείνονταν τόσο προς το νότιο Αιγαίο όσο και προς τα Κ. Βαλκάνια. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΠΟΣΟΤΗΤΑ Διπλός πέλεκυς 1 Αιχμή βέλους 1 Οπέας 1 Μήλα εγχειριδίων 2 Σμίλη με υποδοχή 1 Πόρπες 2 Σμίλη 1 Καρφίτσα/ περόνη 1 Μαχαίρι 1 Χάντρες από έλασμα 9 λεπίδες 7 Χυτευμένες χάντρες 6 Βελόνες 2 Ελάσματα 6 Καρφιά (τύπος Α) 2 Σπείρες 2 Καρφιά (τύπος Β) 2 Μάζες 10 Στελέχη 18 Αδιάγνωστα 5 Ράβδος 1 Χρυσές χάνδρες & 4 ελάσματα Πίνακας 1. Ποσοτικός πίνακας χάλκινων και χρυσών αντικειμένων ΤΥΠΟΣ ΤΑ ΣΤΑΔΙΑ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΤΗΝ ΤΟΥΜΠΑ Στη συνέχεια θα προσπαθήσουμε να αποκαταστήσουμε τα στάδια κατασκευής των αντικειμένων, όπως αυτά προκύπτουν από την μακροσκοπική παρατήρηση και την αρχαιομετρική μελέτη. Στην Τούμπα Θεσσαλονίκης δεν υπάρχουν στοιχεία για την προέλευση των μεταλλευμάτων, την εξόρυξή τους και την επεξεργασία τους για την αφαίρεση του καθαρού μετάλλου. Παρά το γεγονός ότι σε διάφορες περιοχές της κεντρικής Μακεδονίας υπάρχουν κοιτάσματα χαλκού, όπως και θέσεις εξόρυξης που ανήκουν σε 7

8 νεότερες περιόδους, προς το παρόν δεν έχουν εντοπιστεί μεταλλεία που χρησιμοποιούνταν στην εποχή του χαλκού 21. Τα μεταλλικά αντικείμενα στην Τούμπα Θεσσαλονίκης θα πρέπει να κατασκευάζονταν από καθαρό μέταλλο που εισάγονταν στη θέση ή από ανακυκλωμένο μέταλλο 22. Μετά την εκκαμίνευση του μεταλλεύματος, το καθαρό πλέον μέταλλο λιώνεται στα χωνευτήρια. Η μικροσκοπική εξέταση έχει εντοπίσει μέχρι τώρα μόνον υπολείμματα χρυσού σε ένα χωνευτήρι της Τούμπας (Εικόνα 2, ΚΕ 4417 και Εικόνα 6), κάτι που υποδεικνύει την κατασκευή χρυσών αντικειμένων στην Τούμπα Θεσσαλονίκης στη φάση 4, δηλ. κατά 12 ο αι. π.χ. Να σημειωθεί ότι 4 χρυσά αντικείμενα (ελάσματα και χάντρες) από διαφορετικά κτίρια της Ύστερης Εποχής του Χαλκού έχουν βρεθεί στην θέση. Στα υπολείμματα χρυσού, που εντοπίστηκαν στο λίθινο χωνευτήρι, πραγματοποιήθηκαν χημικές αναλύσεις (Πίνακας.2) με ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης (SEM). Χρυσός 77,20 88,90 % Άργυρος 17,30 17,40 % Χαλκός 0,20 1,50 % Μόλυβδος 0,30 2,20 % Πίνακας 2. Χημική σύσταση υπολειμμάτων χρυσού 21 McGeehan Liritzis, V., The Role and Development of Metallurgy in the Late ANeolithic and the Early Bronze Age of Greece. Jonsered: Paul Åströms Förlag, , Όσον αφορά στον εντοπισμό των πηγών προέλευσης του χαλκού που χρησιμοποιείται κατά την 3 η και 2 η χιλιετία π.χ. για την κατασκευή μεταλλικών αντικειμένων στην Κ. Μακεδονία βρίσκεται σε εξέλιξη ερευνητικό πρόγραμμα, το οποίο μεταξύ άλλων περιλαμβάνει αναλύσεις ισοτόπων του μόλυβδου σε χάλκινα αντικείμενα και δείγματα μεταλλευμάτων από διάφορα κοιτάσματα της Κ. Μακεδονίας. Στο πρόγραμμα, το οποίο χρηματοδοτείται από το Institute of Aegean Prehistory (INSTAP), συμμετέχουν η ανασκαφή της Τούμπας Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), η ανασκαφή του Αρχοντικού Γιαννιτσών (ΑΠΘ), το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, το Εργαστήριο Ορυκτολογίας, Πετρολογία και Κοιτασματολογίας (ΑΠΘ) και το εργαστήριο αρχαιομετρίας του Πανεπιστήμιου του Tübingen. 8

9 Για το προσδιορισμό των μετάλλων, που χρησιμοποιήθηκαν στην κατασκευή των αντικειμένων από την Τούμπα Θεσσαλονίκης, πραγματοποιήθηκαν χημικές αναλύσεις με τη μέθοδο της ανάλυσης με ακτίνες φθορισμού (RFA) και με τη μέθοδο της ατομικής απορρόφησης (AAS) σε 15 αντικείμενα (Πίνακας 3). Δεκατρία από τα δεκαπέντε αντικείμενα έχουν κατασκευαστεί από κράμα χαλκού και κασσίτερου, είναι δηλαδή μπρούντζινα, ένα αποτέλεσμα αναμενόμενο για την Ύστερη Εποχή του Χαλκού 23. Τα ποσοστά περιεκτικότητας του κασσίτερου κυμαίνονται μεταξύ 3,2% και 21,3%. Η χαμηλή περιεκτικότητα σε κασσίτερο σε ορισμένα δείγματα διευκόλυνε τη σφυρηλάτηση των αντικειμένων (Πίνακας 3, ΚΕ 2056, Εικόνα 4 ΚΕ 2056). Αντίθετα η υψηλή περιεκτικότητα, όπως συμβαίνει στο δείγμα ΚΕ 2507 (Πίνακας 3, Εικόνα 4), δημιουργούσε σκληρά και εύθρυπτα αντικείμενα και δυσκόλευε την περαιτέρω επεξεργασία. Το παραπάνω δείγμα λόγω της πολύ υψηλής του περιεκτικότητας σε κασσίτερο δύσκολα θα μπορούσε να προέρχεται από κάποιο συγκεκριμένο αντικείμενο (εργαλείο, όπλο, κόσμημα). Θα μπορούσε όμως να θεωρηθεί ότι προοριζόταν να χρησιμοποιηθεί ως πρόσμιξη μαζί με καθαρό χαλκό για την κατασκευή κράματος μπρούντζου. Αντίθετα, η ράβδος (Εικόνα 4, Πίνακας 3, ΚΕ 545) της Ύστερης Εποχής του Χαλκού περιέχει μόνο χαλκό. Μήτρες για ανάλογες ράβδους έχουν βρεθεί στην τούμπα της Ασσήρου και στην τούμπα του Καστανά 24, αλλά ως τώρα δεν υπάρχει κάποια πειστική ερμηνεία για τη χρήση τους. Λαμβάνοντας υπόψη τη χημική σύσταση και το σχήμα του αντικειμένου θα μπορούσε ενδεχομένως να υποστηριχθεί πως οι ράβδοι είχαν παρόμοια χρήση με τα τάλαντα, αποτελούσαν δηλαδή αποθέματα χαλκού σε τυποποιημένη μορφή. Η παρουσία στα στρώματα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού αντικειμένων από καθαρό χαλκό (ΚΕ 545) και άλλων με υψηλή περιεκτικότητα σε κασσίτερο (ΚΕ 2507) 23 Βλ. Pare, C Bronze and the Bronze Age. In C. Pare (ed.), Metals make the world go round: the supply and circulation of metals in bronze age Europe. Proceedings of a conference held at the University of Birmingham in June Oxford: Oxbow Books. Mangou, H. & Ioannou, P. V., On the chemical composition of prehistoric Greek copper based artifacts from the Aegean region. Annual of the British School at Athens 92, Βλ. Wardle (ό.π.σημ. 3), 38 και Hochstetter (ό.π. σημ. 6),

10 δείχνει ενδεχομένως την επιτόπια μίξη χαλκού και κασσίτερου για την παραγωγή κράματος ορείχαλκου. Είναι αξιοσημείωτο πάντως ότι το παλαιότερο χάλκινο αντικείμενο από την Τούμπα Θεσσαλονίκης, ένας οπέας (Πίνακας 3, ΚΕ 2056) που χρονολογείται στη Μέση Εποχή του Χαλκού, μια περίοδο που η χρήση του κασσίτερου δεν έχει ακόμα ευρέως εδραιωθεί, είναι κατασκευασμένος από καθαρό χαλκό. Τέλος, μία περόνη (Πίνακας 3, Εικόνα 4 ΚΕ 527) που θα μπορούσε να ανήκει και στην Πρώιμη Εποχή Σιδήρου εμφανίζει πολύ αυξημένη περιεκτικότητα σε μόλυβδο και ίσως είναι ένδειξη παρουσίας κράματος μολυβδούχου μπρούντζου. ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ Fe (σίδηρος) Cu (χαλκός) Ph (μόλυβδος) Sn (κασσίτερος) KE 682 0, ,49 6,6 KE ,19 98 <0,01 <0,005 KE , ,93 3,9 KE 703 0, ,75 12,4 KE , ,35 4,5 KE , ,3 3,7 KE 851 0, ,38 5,6 KE ,1 90 0,84 8,4 KE 401 0, ,12 6,2 KE 289 0,12 95 <0,01 4,6 KE 749 0, ,16 13,2 KE , ,69 21,3 KE 545 0, ,05 0,43 KE , ,18 9,7 KE 816 0,9 97 0,08 1,78 Πίνακας 3. Χημική σύσταση χάλκινων αντικειμένων. Μετά τη τήξη του μετάλλου στο χωνευτήρι το μέταλλο χυνόταν στις λίθινες μήτρες. Στη συνέχεια τα αντικείμενα αφαιρούνται από τη μήτρα για περαιτέρω 10

11 επεξεργασία 25. Από τη μελέτη ορισμένων αντικειμένων της Τούμπας Θεσσαλονίκης στο μεταλλογραφικό μικροσκόπιο 26 προέκυψε πως σε κάποιες περιπτώσεις η επεξεργασία περιλάμβανε σφυρηλάτηση, πιθανώς με λίθινα εργαλεία 27. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο πέλεκυς (Εικόνα 4, ΚΕ 682) ο οποίος σφυρηλατήθηκε στις ακμές του για να γίνουν αυτές αιχμηρές και κοφτερές (Εικόνα 6). Στην περίπτωση της πόρπης (Εικόνα 4, ΚΕ 2600) ο χαλκουργός είχε σφυρηλατήσει και στη συνέχεια είχε ανοπτήσει το αντικείμενο κάνοντάς το μαλακό και ευλύγιστο, όπως ακριβώς πρέπει να είναι μια πόρπη για να μπορεί να χρησιμοποιηθεί (Εικόνα 7). Ενδιαφέρον παρουσιάζει και η μάζα χαλκού (Εικόνα 4, ΚΕ 401). Η μεταλλογραφική ανάλυση (Εικόνα 8) έδειξε πως δεν είχε υποστεί καμιά επεξεργασία, γεγονός που υποδεικνύει πως η μάζα θα πρέπει να αποτελεί κατάλοιπο χύτευσης. Πειράματα έχουν δείξει πως κατά τη διάρκεια της χύτευσης μικρή ποσότητα λιωμένου μετάλλου μπορεί να χυθεί έξω από τη μήτρα. Αυτό το λιωμένο μέταλλο ψύχεται και σχηματίζει αποστρογγυλεμένες μάζες 28. Η συγκεκριμένη μάζα προέρχεται από έναν υπαίθριο χώρο στα άνδηρα της πλαγιάς της Τούμπας Θεσσαλονίκης και θα μπορούσε ίσως να υποδεικνύει και το σημείο, όπου σε κάποια στιγμή συνέβη ένα επεισόδιο χύτευσης. Για την περαιτέρω ενίσχυση αυτής της υπόθεσης απαιτείται βέβαια η λεπτομερέστερη μελέτη των ευρημάτων της συγκεκριμένης περιοχής. ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Η εύρεση χωνευτηριών, μητρών, υπολειμμάτων χύτευσης και μεταλλικών αντικειμένων στην Τούμπα Θεσσαλονίκης μπορούν να θεωρηθούν ασφαλείς ενδείξεις για την παραγωγή χάλκινων και χρυσών αντικειμένων στον οικισμό. 25 βλ. Tylecote (ό.π. σημ. 3) 26 Mavroeidi, I Metallurgical activities at prehistoric Toumba Thessalonikis. Unpublished MSc dissertation. University of Sheffield. Department of Archaeology and Prehistory. 27 Βλ. Evely, R. D. G Minoan crafts: tools and techniques. An introduction. SIMA XCII:2. Göteborg : Paul Åströms 28 Βλ. Mavroeidi (ό. π. σημ. 26). 11

12 Είναι ευρέως διαδεδομένη η άποψη πως η μεταλλοτεχνία κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Κεντρική και Νοτιανατολική Ευρώπη αποτελούσε εξειδικευμένη εργαστηριακή απασχόληση. Σύμφωνα με τις δυο ισχυρότερες ερμηνευτικές απόψεις, στην Ευρώπη η μεταλλοτεχνία ασκούνταν είτε από περιπλανώμενους τεχνίτες ή πιθανότερο, από εξειδικευμένα εργαστήρια τα οποία ήταν εγκατεστημένα σε ορισμένες κοινότητες, που ήταν ταυτόχρονα και έδρες των τοπικών αριστοκρατιών. Οι τελευταίες έλεγχαν με κάποιο τρόπο την παραγωγή και την κυκλοφορία των μεταλλικών αντικειμένων. Στη Μυκηναϊκή Ελλάδα εξάλλου οι επιγραφικές μαρτυρίες της Γραμμικής Β δείχνουν τη στενή εξάρτηση της μεταλλοτεχνικής παραγωγής από την ανακτορική εξουσία 29. Τα αρχαιολογικά στοιχεία του τέλους της Ύστερης Εποχής του Χαλκού από την Κ. Μακεδονία δεν ενισχύουν την εικόνα της συγκεντρωτικής οργάνωσης και του ελέγχου της μεταλλοτεχνικής δραστηριότητας. Ενδείξεις επιτόπιας παραγωγής μεταλλικών αντικειμένων υπάρχουν σε όλες τις μέχρι τώρα ανασκαμμένες θέσεις της περιοχής ανεξάρτητα του μεγέθους ή της πολυπλοκότητας της ενδοκοινοτικής τους οργάνωσης. Είναι χαρακτηριστικό ότι παρόμοιες στοιχεία μεταλλοτεχνικής δραστηριότητας εμφανίζονται στο τέλος της Ύστερης Εποχής του Χαλκού σε θέσεις αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους, όπως είναι προϊστορικοί οικισμοί της Ασσήρου, του Καστανά, του Αγίου Μάμαντα και της Θεσσαλονίκης 30. Έχει επανειλημμένα επισημανθεί όμως ότι η τούμπα της Ασσήρου και η Τούμπα Θεσσαλονίκης ήταν θέσεις με οργάνωση πιο σύνθετη και πιθανώς κατείχαν μια περισσότερο δεσπόζουσα θέση στα τοπικά δίκτυα των κοινοτήτων της Ύστερης Εποχής του Χαλκού από ότι η τούμπα του Καστανά Βλ. Harding, A. F., European Societies in the Bronze Age. Cambridge: Cambridge University Press, Killen, J., 1985 The Linear B tablets and Mycenaean economy. Στο A. Morpurgo Davies & Y. Duhoux (επ.). Linear B: A 1984 Survey, Louvain-la-Neuve: Institut de Linguistique de Louvain 30 Βλ. Wardle (ό.π. σημ. 3), 29-48, Hochstetter (ό.π. σημ.6) και Hänsel (ό.π. σημ.7) 31 Andreou, S., Fotiadis, M. & Kotsakis, K Review of Aegean Prehistory V: the Neolithic and Bronze Age of Northern Greece, AJA 100: Andreou, S Exploring the patterns of power in the Bronze Age Settlement of Northern Greece. Στο K. Branigan (επ.), Urbanism in the Aegean Bronze Age, Sheffield Studies in Aegean Prehistory, Hänsel (ό. π. σημ.7). Ενδείξεις για μεταλλοτεχνίας υπάρχουν στον Καστανά ήδη από τα στρώματα 16 και 15, που χρονολογούνται στο 13 ο αι. π.χ., ενώ στις 12

13 Θα μπορούσαμε συμπερασματικά να προτείνουμε ότι σύμφωνα με τα προς το παρόν υπάρχοντα στοιχεία η μεταλλοτεχνική παραγωγή στην Κ. Μακεδονία στη διάρκεια της Ύστερης Εποχής του Χαλκού ήταν μάλλον μικρής κλίμακας και διάσπαρτη στις διάφορες θέσεις της περιοχής και αποσκοπούσε στην κάλυψη των τοπικών αναγκών κάθε κοινότητας 32. ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Η ποικιλία των μεταλλικών αντικειμένων (εργαλεία κοπής, όπλα, κοσμήματα, εργαλεία διάτρησης) δηλώνουν τη σύνδεσή τους με πλήθος δραστηριοτήτων, που είτε σχετίζονταν με καθημερινές ασχολίες ή αποτελούσαν αντικείμενα επίδειξης σε συγκεκριμένες περιστάσεις. Ειδικότερα ως αντικείμενα επίδειξης θα μπορούσαν να θεωρηθούν τα ξίφη με τα μαρμάρινα μήλα και τα ποικίλα χάλκινα και χρυσά κοσμήματα. Μια επιπλέον ένδειξη για την ευρεία χρήση των μεταλλικών αντικειμένων αποτελεί και η συχνή παρουσία λίθινων ακονιών στις επιχώσεις της θέσης 33. Δεν είναι εύκολο να διακρίνουμε αν υπήρχαν διαφορές στην πρόσβαση προς τις διάφορες κατηγορίες των μεταλλικών αντικειμένων στο εσωτερικό της κοινότητας της τούμπες της Ασσήρου και της Θεσσαλονίκης οι πρωιμότερες ενδείξεις χρονολογούνται στο 12 ο αι. π.χ. Θεωρούμε ωστόσο, ότι η απουσία πρωιμότερων ενδείξεων μεταλλοτεχνικής δραστηριότητας από τις δύο αυτές κοινότητες είναι μάλλον συμπτωματική. Τα υπάρχοντα στοιχεία δεν είναι κατά τη γνώμη μας αρκετά για να υποστηρίξουν την πρόταση του Wardle (ό.π. σημ.3, 48) ότι στην περιοχή της Κ. Μακεδονίας η παραγωγή μεταλλικών αντικειμένων αποκεντρώθηκε μετά το τέλος του 13 ου αι. π. Χ., όταν κατέρρευσε η συγκεντρωτική πολιτική οργάνωση, που κατά την άποψή του είχε αναπτυχθεί εδώ, όπως και στη Νότια Ελλάδα, πριν το 12 ο αι. π.χ. 32 Η οργάνωση της μεταλλοτεχνικής παραγωγής ίσως δεν ήταν πολύ διαφορετική από την εικόνα, που παρουσιάζει η οργάνωση της παραγωγής της τροχήλατης, μυκηναϊκού τύπου κεραμικής στην Κεντρική. Μακεδονία, βλ. Ανδρέου, Σ. Η μυκηναϊκή κεραμική και οι κοινωνίες της Κεντρικής Μακεδονίας κατά την Ύστερη Εποχή του Χαλκού, Η Περιφέρεια του Μυκηναϊκού Κόσμου, Λαμία Β Διεθνές Διεπιστημονικό Συνέδριο, Αθήνα 2003, Κυριατζή.Ε., Κεραμική τεχνολογία και παραγωγή. Η κεραμική της Ύστερης Εποχής Χαλκού από την Τούμπα Θεσσαλονίκης. Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας: Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 33 Αγατζιώτη, Σ Τριπτά λίθινα εργαλεία από τον οικισμό της Τούμπας Θεσσαλονίκης. Αδημοσίευτη Μεταπτυχιακή Εργασία. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. 13

14 Τούμπας Θεσσαλονίκης, αφού μόνο το κτίριο Α έχει ανασκαφεί σχεδόν πλήρως 34. Πάντως χάλκινα και χρυσά αντικείμενα έχουν βρεθεί σε όλα τα κτίρια του οικισμού στην κορυφή και στην πλαγιά έστω και αν αυτά έχουν ανασκαφεί σε μικρό τους μέρος. Επομένως, προς το παρόν δε φαίνεται η χρήση των μεταλλικών αντικειμένων να περιοριζόταν σε ορισμένα άτομα ή ομάδες. Αντίθετα παρουσιάζεται γενικευμένη και διαδεδομένη. Τέλος, θα πρέπει επίσης να επισημάνουμε ότι από τις μέχρι τώρα υπάρχουσες ενδείξεις ούτε μεταξύ των ανασκαμμένων οικισμών της Κεντρικής Μακεδονίας φαίνεται να υπήρχαν κατά την Ύστερη Εποχής του Χαλκού σημαντικές διαφορές στη δυνατότητα πρόσβασης προς τις διάφορες κατηγόριες μεταλλικών αντικειμένων 35. Είναι χαρακτηριστική η ομοιότητα, που παρουσιάζουν τα μεταλλικά σύνολα από θέσεις διαφορετικές ως προς τα οργανωτικά τους χαρακτηριστικά, όπως είναι οι τούμπες του Καστανά, της Ασσήρου και της Θεσσαλονίκης 36. Με την παρούσα εργασία συμπληρώνεται ως ένα βαθμό η εικόνα για την κατασκευή και χρήση μεταλλικών αντικειμένων στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού στη Κεντρική. Μακεδονία. Μαζί λοιπόν με τα ήδη δημοσιευμένα στοιχεία από τους προϊστορικούς οικισμούς της Ασσήρου και του Καστανά και την επικείμενη δημοσίευση του Αγίου Μάμαντα ελπίζουμε ότι η παρουσίαση αυτή θα συμβάλει σε μια ευρύτερη συζήτηση για την παραγωγή και την κατανάλωση αντικειμένων από μέταλλο στη Κ. Μακεδονία την Εποχή του Χαλκού. Τομέας Αρχαιολογίας Εργαστήριο Ορυκτολογίας, Πετρολογία και Κοιτασματολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 34 Καραδήμου, Α Ενδοκοινοτική οργάνωση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού στην Κεντρική Μακεδονία: η κατανομή των μικρών αντικειμένων στο κτίριο Α της Τούμπας Θεσσαλονίκης. Αδημοσίευτη Μεταπτυχιακή Εργασία. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. 35 Wardle, (ό.π. σημ. 3), 29-48, Hochstetter, (όπ. σημ.6), Hänsel, (ό.π. σημ 7) 36 Ό.π. σημ.31 14

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΑΡΓΩΜΕΝΟΥ-ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ-ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΤΣΑΚΗΣ

ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΑΡΓΩΜΕΝΟΥ-ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ-ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΤΣΑΚΗΣ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΜΑΡΓΩΜΕΝΟΥ-ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ-ΚΩΣΤΑΣ ΚΩΤΣΑΚΗΣ ΤΟΥΜΠΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ: ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΠΙΘΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Εισαγωγή 1 Η συζήτηση για τις κοινωνικές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΙΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς. ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου

ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς. ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου ΜΕΤΑΛΛΑ: από πότε, πού, γιατί και πώς ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Μέλος ΠΟ ΚΠΕ Λαυρίου Εισαγωγή Μια ειδική κατηγορία αρχαιολογικών ευρημάτων ήταν πάντα τα αντικείμενα από μέταλλο, τόσο γιατί είναι σχετικά σπάνια (το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΚΑΙ ΜΕΣΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Χολέβα Βασιλική Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας ΠΑΛΑΜΑΡΙ I ΠΧ II ΠΑΛΑΜΑΡΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ(Θ) Ενότητα 2: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Ανθυμίδης Κωνσταντίνος Διδάκτορας Μηχανολόγος Μηχανικός ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΕ 1 Άδειες Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Επιστημολογία Θετικών Επιστημών

Ιστορία και Επιστημολογία Θετικών Επιστημών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία και Επιστημολογία Θετικών Επιστημών Ενότητα 12: Μεταλλουργική Διαδικασία Περικλής Ακρίβος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορία και Επιστημολογία Θετικών Επιστημών

Ιστορία και Επιστημολογία Θετικών Επιστημών ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ιστορία και Επιστημολογία Θετικών Επιστημών Ενότητα 11: Μεταλλουργία Περικλής Ακρίβος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ

Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Η ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΙΑΣ ΣΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΑΡΙΑ ΚΑΓΙΑΦΑ Περιεχόμενα Κεραμική Μεταλλουργία Χαλκός Χρυσός Άργυρος Μόλυβδος Σίδηρος ΧΡΗΣΕΙΣ Από τη στιγμή που ο άνθρωπος κατάφερε να διατηρήσει τη φωτιά, αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Ειρήνης 3, Τριανδρία Θεσσαλονίκη

Ειρήνης 3, Τριανδρία Θεσσαλονίκη Ειρήνης 3, Τριανδρία 55 337 Θεσσαλονίκη Τηλ: 2310 908150, Κιν: 697 2030112 e-mail: anasbek@hol.gr Μπεκιάρης Αναστάσιος ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Ημερομηνία Γέννησης : Τόπος Γέννησης : Στρατιωτικές υποχρεώσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΣΤΕΛΙΟΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προσωπικά στοιχεία σπουδές επαγγελματική σταδιοδρομία 2008: Καθηγητής 1998: Αναπληρωτής

Διαβάστε περισσότερα

ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 OFFPRINT ΑΝΑΤΥΠΟ

ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 OFFPRINT ΑΝΑΤΥΠΟ ANCIENT MACEDONIA SIXTH INTERNATIONAL SYMPOSIUM VOLUME 1 OFFPRINT ΑΡΧΑΙΑ MAKEAONIA ΕΚΤΟ ΑΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΤΟΜΟΣ 1 ΑΝΑΤΥΠΟ ^ 6 ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΕΣΟΕΑΛΑΔΙΚΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΑΜΑ Ιωάννης Ασλάνης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 01 Κατηγοριοποιήση υλικών-επίδειξη δοκιμίων Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεώνη Ασημακοπούλου Δρ ΘεόδωροςΛούτας Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών

Διαβάστε περισσότερα

της Φωτιάδου Χαρούλας - Μαρίας

της Φωτιάδου Χαρούλας - Μαρίας της Φωτιάδου Χαρούλας - Μαρίας Κρητικές Γραφές Κρητική Ιερογλυφική Γραμμική Γραφή Α Γραμμική Γραφή Β Παλαιοανακτορική Περίοδο ως και την Α Νεοανακτορική Περίοδο (2000 1700 π.χ.) Κρήτη (Κνωσός, Μάλια, Φαιστός)

Διαβάστε περισσότερα

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας

1. Γενικά στοιχεία. Παπαδάτος Γιάννης. Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας 1 Παπαδάτος Γιάννης Επίκουρος Καθηγητής Προϊστορικής Αρχαιολογίας Διεύθυνση : Πανεπιστήμιο Αθηνών, Φιλοσοφική Σχολή, Τομέας Αρχαιολογίας & Ιστορίας της Τέχνης, Πανεπιστημιούπολη Ζωγράφου, 15784 Αθήνα Τηλέφωνο

Διαβάστε περισσότερα

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους

Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Ανεμόσπηλια Αρχανών : τα ευρήματα και η ερμηνεία τους Βογιατζόπουλος Σταμάτης Ιστορικό - Αρχαιολογικό Ιωαννίνων Ζ' Εξάμηνο Υπ.Καθ : Αν. Βλαχόπουλος, Μάθημα: Κρητομυκηναϊκή Θρησκεία Δεκέμβριος 2013 Εικόνα

Διαβάστε περισσότερα

[IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β

[IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 30 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Δ. Πλάντζος, Ελληνική τέχνη και αρχαιολογία 1200-30 π.χ. Εκδόσεις Καπόν: Αθήνα, 2016

Διαβάστε περισσότερα

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή.

Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ( π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ. - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. Ι. ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β': Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ (3000-1100π.Χ.) 3. Ο ΜΙΝΩΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ - Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη... εποχή. - Ο σημαντικότερος οικισμός ήταν η... - Κατά τη 2 η και 3 η χιλιετία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Το ανάκτορο της Ζάκρου

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Το ανάκτορο της Ζάκρου ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Το ανάκτορο της Ζάκρου Ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου Το ανάκτορο της Κάτω Ζάκρου βρίσκεται στο ΝΑ άκρο της Κρήτης στον ομώνυμο ευρύχωρο όρμο. Η θέση ήταν γνωστή από τον 19 ο αι.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΛΥΣΕΙΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ

ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΜΥΚΗΝΑΪΚΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ Εισαγωγικά: ΟΡΙΣΜΟΣ: Με τον όρο μυκηναϊκός πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της ΎστερηςΕποχήςτουΧαλκούαπότο1600-1100 π. Χ. που αναπτύχθηκε κυρίως στην κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Πηγές και μέθοδοι (συνέχεια) Ο κλασικός αρχαιολόγος ταξινομεί το υλικό του: Κατά χρονική

Διαβάστε περισσότερα

MIA ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ

MIA ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ MIA ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΟ ΒΑΣΙΛΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ ΣΤ. ΑΝ ΡΕΟΥ Κ. ΕΥΚΛΕΙ ΟΥ Α. ΚΟΥΣΟΥΛΑΚΟΥ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ-ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ, Α.Π.Θ. ΤΜΗΜΑ ΑΓΡΟΝΟΜΩΝ-ΤΟΠΟΓΡΑΦΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ, Α.Π.Θ. XEEE

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

Σφραγίδες και σφραγιστική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ. Μαστρογιαννόπουλος Λάμπρος Αρ.

Σφραγίδες και σφραγιστική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ. Μαστρογιαννόπουλος Λάμπρος Αρ. Σφραγίδες και σφραγιστική δραστηριότητα στα νησιά του Αιγαίου κατά την 3 η χιλιετία π.χ Μαστρογιαννόπουλος Λάμπρος Αρ.Μητρώου: 10114 Η Νεολιθική Περίοδος Η σφραγιδογλυφία είναι γνωστή στον ελλαδικό χώρο

Διαβάστε περισσότερα

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 2.3 ΜΕΡΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΜΕΤΑΛΛΩΝ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να επισημαίνουμε τη θέση των μετάλλων στον περιοδικό πίνακα των στοιχείων. Να αναφέρουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος

Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος Ομάδα Γ Μαντάς Κωνσταντίνος Συντονιστής, Κατσίκης Γιώργος Γραμματέας, Καρακώστα Χρυσάνθη Γραμματέας, Μαργέλου Κατερίνα Ερευνήτρια, Κιτσικόπουλος Θάνος Ερευνητής, Λαμπρυνιάδης Γιάννης - Ερευνητής Τα περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΜΒΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΝΕΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

Η ΙΜΒΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΝΕΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Η ΙΜΒΡΟΣ ΚΑΙ Η ΤΕΝΕΔΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΟ ΝΗΣΙΩΤΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ ΚΑΤΑ ΤΗΝ 3 Η ΧΙΛΙΕΤΙΑ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΒΛΑΧΟΠΟΥΛΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΧΑΤΖΗΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΕΞΑΜΗΝΟ: Η ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2016-2017

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 74 ΧΑΛΚΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΧΑΛΚΟ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 74 ΧΑΛΚΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΧΑΛΚΟ 30.10.2015 EL Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 285/487 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 74 ΧΑΛΚΟΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΥΡΓΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΧΑΛΚΟ Σημείωση 1. Στο κεφάλαιο αυτό, εννοούνται ως: α) «χαλκός καθαρισμένος»: το μέταλλο με ελάχιστη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕ 14 C ΤΩΝ ΟΙΚΙΣΤΙΚΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕ 14 C ΤΩΝ ΟΙΚΙΣΤΙΚΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ Α. ΠΙΛΑΛΗ-ΠΑΠΑΣΤΕΡΙΟΥ et al. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕ 14 C ΤΩΝ ΟΙΚΙΣΤΙΚΩΝ ΦΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΟΥ ΟΙΚΙΣΜΟΥ ΣΤΟ ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΓΙΑΝΝΙΤΣΩΝ Α. ΠΙΛΑΛΗ-ΠΑΠΑΣΤΕΡΙΟΥ 1, Α. ΠΑΠΑΕΥΘΥΜΙΟΥ-ΠΑΠΑΝΘΙΜΟΥ 1, Γ. ΦΑΚΟΡΕΛΛΗΣ 2 και Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη 2310247570-6978 315324 info@stefanieveldemiri.com Η επαγγελματική εξειδίκευση της Στεφανίας Βελδεμίρη που αφορά τη συντήρηση αρχαιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.)

Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Προϊστορική οικία από το Ακρωτήρι Θήρας (16ος αι. π.χ.) Μελέτη: Κ. Παλυβού Κατασκευή: Ι. Γιαννόπουλος Ιδιοκτησία: Εταιρεία Μελέτης Αρχαίας Ελληνικής Τεχνολογίας/TEE Η λεγόμενη Ξεστή 3 ήταν σημαντικό δημόσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν

ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΟΙ ΓΡΑΦΕΣ ΣΤΟ ΠΡΟΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΙΓΑΙΟ Όταν οι μαθητές δημιουργούν ΜΑΘΗΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Στο πλαίσιο του μαθήματος της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας στην Α τάξη Γυμνασίου, οι μαθητές μας

Διαβάστε περισσότερα

Συμβολική και ιδεολογική ζωή.

Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Συμβολική και ιδεολογική ζωή. Αικατερίνη Παπανθίμου, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. Η ιδεολογία, που θεωρήθηκε συνώνυμη με τις πίστεις, τις κοσμολογικές αντιλήψεις και τη θρησκεία των κοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΟΠΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ

ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΟΠΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΚΟΠΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗΣ ΓΕΩΜΕΤΡΙΑΣ Σκοπός Εργασίας Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η μελέτη της εξέλιξης της έρευνας πάνω στη λείανση μέχρι σήμερα, προτείνοντας λύσεις για χρήση μοναδικού

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνία και Οικονομία στην Ανατολική Μεσόγειο από τη Νεολιθική έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού

Κοινωνία και Οικονομία στην Ανατολική Μεσόγειο από τη Νεολιθική έως και την Ύστερη Εποχή του Χαλκού 2 ο Συνέδριο Μεταπτυχιακών Φοιτητών Προϊστορικής Αρχαιολογίας του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Κοινωνία και Οικονομία στην Ανατολική Μεσόγειο από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΤΟ ΠΑΛΑΜΑΡΙ ΤΗΣ ΣΚΥΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΡΩΙΜΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Όνομα: Παπαδημητρίου Αρμαδώρου Ελευθερία Εξάμηνο: Η Μάθημα: Το Αιγαίο κατά την 3η χιλιετία π.χ Διδάσκων: Βλαχόπουλος Ανδρέας .Χάρτης θέσεων τηςπρώιμης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ. Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς

ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ ΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΤΕΧΝΗ. Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς Π ΜΩΚ Δρ Δημήτρης Γ. Μυλωνάς Π ΜΩΚ ΓΩΜΚ Δρ Δ.Γ. Μυλωνάς 2 Π ΜΩΚ Δρ Δ.Γ. Μυλωνάς 3 Π ΜΩΚ Υπομυκηναϊκή Περίοδος, 1100 1050/1025 π.. Πρωτογεωμετρική Περίοδος, 1050 900 π.. Γεωμετρική Περίοδος, 900 700 π..

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2008 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων και

Διαβάστε περισσότερα

Μελε τη προε λευσης και συ νθεσης μετα λλινων αντικειμε νων με βα ση το χαλκο απο τον αιγαιακο χω ρο της 3ης χιλιετι ας π.χ.

Μελε τη προε λευσης και συ νθεσης μετα λλινων αντικειμε νων με βα ση το χαλκο απο τον αιγαιακο χω ρο της 3ης χιλιετι ας π.χ. Μελε τη προε λευσης και συ νθεσης μετα λλινων αντικειμε νων με βα ση το χαλκο απο τον αιγαιακο χω ρο της 3ης χιλιετι ας π.χ. Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας Άλια

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων ( π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA11] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Α Αρχαιολογία των γεωμετρικών και αρχαϊκών χρόνων (1100-480 π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος ΕΚΠΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑΣ ΑΡΧΑΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΚΑΙ ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

16ο Μάθημα ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΟΛΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ. Μια ιδιότητα με σημαντικές συνέπειες και τεχνικές εφαρμογές

16ο Μάθημα ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΟΛΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ. Μια ιδιότητα με σημαντικές συνέπειες και τεχνικές εφαρμογές 16ο Μάθημα ΔΙΑΣΤΟΛΗ ΚΑΙ ΣΥΣΤΟΛΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΣΩΜΑΤΩΝ Μια ιδιότητα με σημαντικές συνέπειες και τεχνικές εφαρμογές Θα έχεις ίσως προσέξει ότι στους δρόμους και στα δάπεδα, όταν τα στρώνουν με τσιμέντο, αφήνουν

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 05 Νοέμβριος :47 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 21 Μάρτιος :16

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Τετάρτη, 05 Νοέμβριος :47 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 21 Μάρτιος :16 Περισσότεροι από 28 αθηναϊκοί τάφοι ανήκουν στην εποχή αυτή: οκτώ στη βόρεια κλιτύ του Αρείου Πάγου, 12 στην περιοχή του Κεραμεικού (όλοι, εκτός από έναν, στη νότια όχθη του Ηριδανού) και τουλάχιστον οκτώ

Διαβάστε περισσότερα

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008)

Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού. Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Iδεολογία κατά την Εποχή του Χαλκού Κική Πιλάλη, Καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας (1945-2008) Με την αρχή της ΕΧ παρατηρείται μια αλλαγή στη συμβολική έκφραση των προϊστορικών κοινοτήτων στο βόρειο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας

Όψεις Βυζαντίου... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας. Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Θεσπρωτίας... στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας Το φυλλάδιο αυτό είναι του/της... που επισκέφθηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηγουμενίτσας στις... Το φυλλάδιο που κρατάς στα χέρια σου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΟΒΟΛΗΣ ΥΛΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΟΒΟΛΗΣ ΥΛΙΚΟΥ 1. Τεχνολογικά χαρακτηριστικά ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΕΣ ΑΠΟΒΟΛΗΣ ΥΛΙΚΟΥ Βασικοί συντελεστές της κοπής (Σχ. 1) Κατεργαζόμενο τεμάχιο (ΤΕ) Κοπτικό εργαλείο (ΚΕ) Απόβλιττο (το αφαιρούμενο υλικό) Το ΚΕ κινείται σε σχέση

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων

Μεταλλουργικά προιόντα Μεταλλουργικές πρώτες ύλες Ιδιότητες Μετάλλων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ - ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΛΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑΣ 157 80 ΖΩΓΡΑΦΟΥ Παραγωγικές Διεργασίες Eξαγωγική Μεταλλουργία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ

Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ Η ΒΡΑΧΟΣΚΕΠΗ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΑ ΠΕΤΡΑ ΣΗΤΕΙΑΣ ΤΑ ΑΝΘΡΩΠΙΝΑ ΟΣΤΑ Καθαρισμός και τακτοποίηση των οστών Την άνοιξη του 2008 (Μάρτιο-Απρίλιο), η κ. Ελευθερία Τσιχλή, μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΕΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΧΑΛΥΒΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΕΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΧΑΛΥΒΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΜΕΤΑΛΛΟΓΡΑΦΙΚΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΧΑΛΥΒΩΝ Εικόνα Π1.1: Διάγραμμα φάσεων Fe-C Μονοφασικά πεδία Κύρια χαρακτηριστικά α-fe φερρίτης - στερεό διάλυμα άνθρακα σε BCC Fe - μέγιστη διαλυτότητα σε C 0,025

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΡΙΟ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΧΩΡΙΣ ΚΟΠΗ

ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΡΙΟ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΧΩΡΙΣ ΚΟΠΗ ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΡΙΟ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΜΕΤΑΛΛΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ ΧΩΡΙΣ ΚΟΠΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΜΗΧΑΝΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΣΤΗΡΙΟΥ 1 4. Διαμόρφωση μεταλλικών υλικών χωρίς κοπή Χύτευση Σφυρηλάτηση Κυλινδροποίηση Ολκή - συρματοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών

Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Τεχνολογίας Υλικών Εργαστηριακή Άσκηση 08 Έλεγχος Συγκολλήσεων Διδάσκοντες: Δρ Γεώργιος Ι. Γιαννόπουλος Δρ Θεόδωρος Λούτας Δρ Χρήστος Κατσιρόπουλος Τμήμα Μηχανολογίας ΑΤΕΙ Πατρών Πάτρα 2011

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ

ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΛΛΕΥΜΑΤΩΝ Σίφνος: Αρχαίο Μεταλλείο Αργύρου στον Αγ. Σώστη ΜΙΧΑΛΗΣ ΒΑΒΕΛΙΔΙΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΙΤΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ - ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗΣ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΕΩΛΟΓΙΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΙΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης)

Θερμοκρασία - Θερμότητα. (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία - Θερμότητα (Θερμοκρασία / Θερμική διαστολή / Ποσότητα θερμότητας / Θερμοχωρητικότητα / Θερμιδομετρία / Αλλαγή φάσης) Θερμοκρασία Ποσοτικοποιεί την αντίληψή μας για το πόσο ζεστό ή κρύο είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ

ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ 8 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ 8. Συνδέσεις Γενικά ονομάζουμε συνδέσεις τις άμεσες ενώσεις δύο εξαρτημάτων ή μηχανικών οργάνων. Οι ενώσεις αυτές μπορεί να είναι: Κινητές, όπου τα συνδεδεμένα κομμάτια

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ελληνικός ορυκτός πλούτος

Ο Ελληνικός ορυκτός πλούτος Ο Ελληνικός ορυκτός πλούτος Οι πρώτες ύλες που υπάρχουν στο υπέδαφος μιας χώρας αποτελούν τον ορυκτό της πλούτο. Ο ορυκτός πλούτος περιλαμβάνει τα μεταλλεύματα, ορυκτά καύσιμα και τα προϊόντα λατομείου.

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

Μυκηναϊκός πολιτισμός η τέχνη Η μυκηναϊκή τέχνη διαμορφώθηκε υπό την άμεση επίδραση του μινωικού πολιτισμού. Μετά την παρακμή της μινωικής Κρήτης

Μυκηναϊκός πολιτισμός η τέχνη Η μυκηναϊκή τέχνη διαμορφώθηκε υπό την άμεση επίδραση του μινωικού πολιτισμού. Μετά την παρακμή της μινωικής Κρήτης Μυκηναϊκός πολιτισμός η τέχνη Η μυκηναϊκή τέχνη διαμορφώθηκε υπό την άμεση επίδραση του μινωικού πολιτισμού. Μετά την παρακμή της μινωικής Κρήτης (αρχές του 14ου αι. π.χ.) διαφαίνεται μια απελευθέρωση

Διαβάστε περισσότερα

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

7o Ταξίδι στην Θράκη. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. 7o Ταξίδι στην Θράκη Δευτέρα, 17 Αύγουστος 2015 Παραλία Μακρύαμμου Παραδεισένια και πλήρως εξοπλισμένη

Διαβάστε περισσότερα

άκρα). ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΙΙ - ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΕΙΣ 1. Ηλεκτροσυγκολλήσεις αντιστάσεως (κατά σημεία, ραφής, με προεκβολές και κατά

άκρα). ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ ΙΙ - ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΕΙΣ 1. Ηλεκτροσυγκολλήσεις αντιστάσεως (κατά σημεία, ραφής, με προεκβολές και κατά 1. ΕΙ Η ΣΥΓΚΟΛΛΗΣΕΩΝ 1.1 Γενικά για τις συγκολλήσεις Συγκόλληση είναι η μόνιμη σύνδεση δύο ή περισσοτέρων μεταλλικών αντικειμένων με την επίδραση θερμότητας ή πίεσης ή και των δύο μαζί, με ή χωρίς την

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2015)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2015) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2015) Εισαγωγή Οι εργασίες πεδίου στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά, στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι, Ιεράπετρα), διήρκεσαν 6 εβδομάδες, ενώ ακολούθησε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΝΑΝΟΣΩΛΗΝΩΝ ΑΝΘΡΑΚΑ ΜΕΣΩ ΘΕΡΜΟΛΥΣΗΣ ΟΡΓΑΜΟΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ ΣΕ ΣΤΕΡΕΑ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Α.Μ. Νέτσου 1, Ε. Χουντουλέση 1, Μ.Περράκη 2, Α.Ντζιούνη 1, Κ. Κορδάτος 1 1 Σχολή Χημικών Μηχανικών, ΕΜΠ 2 Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (I) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ MAΘHMA : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό

Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Λίγα Λόγια για τον Μυκηναϊκό Πολιτισμό Με τον όρο Μυκηναϊκός Πολιτισμός χαρακτηρίζεται ο προϊστορικός πολιτισμός της Ύστερης Εποχής του Χαλκού, που αναπτύχθηκε την περίοδο 1600-1100 π. Χ., κυρίως στην

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (I) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ MAΘHMA : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΙΟΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΑΡΧΑΙΟΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΑΡΧΑΙΟΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΙΑ. ΜΕΘΟ ΟΙ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ελένη Γιαννούλη, Περικλής Ακρίβος Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, Τµήµα Χηµείας, 541 24 Θεσσαλονίκη 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΗΣ 2007 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΧΡΥΣΟΧΟΪΑΣ-ΑΡΓΥΡΟΧΟΪΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟ. Μέταλλα

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟ. Μέταλλα ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΘΝΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΣΥΛΛΟΓΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟ Μέταλλα Τα μέταλλα αποτελούν μία από τις τρεις βασικές κατηγορίες διαχωρισμού των στοιχείων του περιοδικού συστήματος. Οι δύο άλλες κατηγορίες είναι

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ - «ΠΑΝΕΚΦE» 1ο και 2ο ΕΚΦΕ Ηρακλείου ΤΟΠΙΚΟΣ ΠΡΟΚΡΙΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ EUSO 2013 ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ 08 Δεκεμβρίου 2012 (Διάρκεια εξέτασης

Διαβάστε περισσότερα

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου

Κρίσεις Συνέχειες - Ασυνέχειες στην Εξέλιξη του Πολιτισμού του Ελλαδικού Χώρου Ευρωπαϊκές Ημέρες Πολιτιστικής Κληρονομιάς 2012 «Ευρώπη μια Κοινή Κληρονομιά» 28-30 Σεπτεμβρίου 2012 Υλικός & Άυλος Πολιτισμός : Κρίσεις - Συνέχειες και Ασυνέχειες ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2 ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΘΕΡΜΟΚΙΝΗΤΗΡΩΝ ΚΑΙ ΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΤΡΟΒΙΛΟΜΗΧΑΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΕΜΒΟΛΟΦΟΡΩΝ ΜΗΧΑΝΩΝ Ι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ 2 Κυλινδροκεφαλή Βενζινοκινητήρων ΑΣΚΗΣΗ 2: ΚΥΛΙΝΔΡΟΚΕΦΑΛΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η Κεραμική της Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία

Η Κεραμική της Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία Η Κεραμική της Εποχής του Χαλκού στη Μακεδονία Κυριακή Ψαράκη, Ιωάννα Μαυροειδή Ιστορία της έρευνας Η συστηματική αρχαιολογική έρευνα για την προϊστορία της Μακεδονίας άρχισε κατά τις πρώτες δεκαετίες

Διαβάστε περισσότερα

VIDEO Test ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΣΤ 1 ΜΙΓΜΑΤΑ

VIDEO Test ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΣΤ 1 ΜΙΓΜΑΤΑ ΜΙΓΜΑΤΑ Καθημερινά χρησιμοποιούμε πολλά αντικείμενα, που είναι κατασκευασμένα από διαφορετικά υλικά. Ορισμένα από τα υλικά που χρησιμοποιούμε είναι καθαρές ουσίες. Οι καθαρές ουσίες μπορεί να είναι χημικά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ ΙΑ02 ΥΣΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ Από τη Μεσοχαλκή στην Υστεροχαλκή Στην αρχή της ΥΧ περιόδου η εικόνα σε κάθε περιοχή παραμένει η ίδια με τη ΜΧ, με εξαίρεση την Ηπειρωτική Ελλάδα. Κρήτη: η ανακτορική κοινωνία,

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο

Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Νοέµβριος 12 2014 13:20 Αµφίπολη: Βρέθηκε σκελετός σε τάφο κάτω από τον τρίτο θάλαµο Τι ανακοίνωσε το υπουργείο Πολιτισµού για τις ανασκαφικές εργασίες στον τάφο της Αµφίπολης. Τι έδειξαν οι ανασκαφές

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία του τοπίου: θεωρητικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις

Αρχαιολογία του τοπίου: θεωρητικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις Αρχαιολογία του τοπίου: θεωρητικές και ερμηνευτικές προσεγγίσεις Ενότητα 2.9: Γιώργος Βαβουρανάκης Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας http://www.scsp.arts.gla.ac.uk/ 2 Στόχοι της έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια.

Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες ή Καστέλλια. ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΛΙΝΔΟΙΑ ΣΥΝΟΨΗ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ ΑΡΧΑΙΑΣ ΠΟΛΗΣ: Ο αρχαιολογικός χώρος του Καλαμωτού βρίσκεται 2 χλμ. νότια του χωριού και είναι γνωστός στους κατοίκους του με την ονομασία Τούμπες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΜΕΤΑΛΛΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ Χημικά στοιχεία που παρουσιάζουν ορισμένες κοινές φυσικοχημικές ιδιότητες και (στη συνηθισμένη θερμοκρασία) είναι βασικά όλα στερεά, εκτός από τον υδράργυρο που είναι υγρό. ΜΕΤΑΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιστήμη και Τεχνολογία Συγκολλήσεων. Ενότητα 2: Μέθοδοι Συγκόλλησης Γρηγόρης Ν. Χαϊδεμενόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών

Επιστήμη και Τεχνολογία Συγκολλήσεων. Ενότητα 2: Μέθοδοι Συγκόλλησης Γρηγόρης Ν. Χαϊδεμενόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Επιστήμη και Τεχνολογία Συγκολλήσεων Ενότητα 2: Μέθοδοι Συγκόλλησης Γρηγόρης Ν. Χαϊδεμενόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Μηχανολόγων Μηχανικών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

2742/ 207/ /07.10.1999 «&»

2742/ 207/ /07.10.1999 «&» 2742/ 207/ /07.10.1999 «&» 1,,,. 2 1. :.,,,..,..,,. 2., :.,....,, ,,..,,..,,,,,..,,,,,..,,,,,,..,,......,,. 3., 1. ' 3 1.., : 1. T,, 2., 3. 2 4. 5. 6. 7. 8. 9..,,,,,,,,, 1 14. 2190/1994 ( 28 ),,..,, 4.,,,,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Συγκολλήσεων και

Διαβάστε περισσότερα

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης

2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ. Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης 2η Δραστηριότητα ΧΗΜΕΙΑ Σχολείο: Ονοματεπώνυμα: Α) Β) Γ) Ανίχνευση ρύπανσης στα νερά λίμνης ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΙΑ Η ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα και των εδαφών από βιομηχανικά απόβλητα είναι ένα από τα πιο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ & ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΑ Θ Ε Α Τ Ρ Ο ΛΙΝΔΟΥ ΧΟΡΗΓΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΡΟΔΟΣ, ΜΑΡΤΙΟΣ 2011 1 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. 2 2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής.

Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής. Ντ. Ούρεμ-Κώτσου, Ά. Παπαϊωάννου, T. Silva, Φ. Αδακτύλου, Μ. Μπέσιος Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής. Στην εργασία αυτή επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΑ ΟΣΤΕΙΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1 Ροζαλία Χρηστίδου

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΑ ΟΣΤΕΙΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1 Ροζαλία Χρηστίδου ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΑ ΟΣΤΕΙΝΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 1 Ροζαλία Χρηστίδου Η συστηματική συλλογή και η μελέτη των κινητών ευρημάτων από τους προϊστορικούς οικισμούς της Βόρειας Ελλάδας κατέδειξαν την

Διαβάστε περισσότερα

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω

Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Α Δ/νση Δ/θμιας Εκπ/σης Αθήνας 1ος Πειραματικός Διαγωνισμός Γυμνασίων στις Φυσικές Επιστήμες 2015 Πειραματίζομαι Ερευνώ και Ανακαλύπτω Η Μαρία και ο Γιάννης είναι μέλη ερευνητικής ομάδας που υποστηρίζει

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Σουέρεφ, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Δ/ντής Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων ΟΙ ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΣ

Κώστας Σουέρεφ, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Δ/ντής Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων ΟΙ ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΣ Κώστας Σουέρεφ, Δρ. Προϊστορικής Αρχαιολογίας, Δ/ντής Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων ΟΙ ΑΝΤΑΛΛΑΓΕΣ Διώχνοντας στην άκρη άμμο χρόνων, τύρφη αιώνων, χρώμα και πετραδάκια πατημένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον

ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον ΕΝΟΤΗΤΑ 2η:Ταξινόμηση των στοιχείων-στοιχεία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον 1. ΠΕΡΙΟΔΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ Η ανάγκη της ταξινόμησης των στοιχείων Ενώ στην αρχαιότητα ήταν γνωστά γύρω στα 13 περίπου στοιχεία, τον 18o αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υλικών Διαγράμματα Φάσεων Callister Κεφάλαιο 11, Ashby Οδηγός μάθησης Ενότητα 2

Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υλικών Διαγράμματα Φάσεων Callister Κεφάλαιο 11, Ashby Οδηγός μάθησης Ενότητα 2 Εισαγωγή στην Επιστήμη των Υλικών Διαγράμματα Φάσεων Callister Κεφάλαιο 11, Ashby Οδηγός μάθησης Ενότητα 2 Έννοιες που θα συζητηθούν Ορισμός Φάσης Ορολογία που συνοδεύει τα διαγράμματα και τους μετασχηματισμούς

Διαβάστε περισσότερα

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που

διάστημα κατασκευής αυτών των αγγείων περιορίζεται σε δύο έως τρεις γενιές. Ως προς τη χρονολόγησή της βασιζόμαστε στα κεραμικά συνευρήματα που ΠΕΡΙΛΗΨΗ H διδακτορική διατριβή με θέμα: «Σύγκλιση Απόκλιση. Έρευνα & Συνεισφορά στην τοπική κεραμική της Περιφέρειας Αρμένων-Ρεθύμνου και στην Κεραμική Παραγωγή της Κρήτης κατά τον 14 ο και 13 ο π. Χ.

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων

1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης. Χημεία Γ Γυμνασίου. 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων 1 ο Γυμνάσιο Αργυρούπολης Π. Γκίνης 1. Γενικά να γνωρίζεις Α. τα σύμβολα των παρακάτω στοιχείων Β. τις παρακάτω ρίζες Χημεία Γ Γυμνασίου Οξυγόνο O Βρώμιο Br Χαλκός Cu Υδρογόνο H Ιώδιο I Αργίλιο Al Άζωτο

Διαβάστε περισσότερα