Ιστορική Επισκόπηση της Κοινωνιολογικής Θεωρίας: Η Πρώτη Περίοδος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιστορική Επισκόπηση της Κοινωνιολογικής Θεωρίας: Η Πρώτη Περίοδος"

Transcript

1 1 Ιστορική Επισκόπηση της Κοινωνιολογικής Θεωρίας: Η Πρώτη Περίοδος Σύνοψη Κεφαλαίου Εισαγωγή Κοινωνικές Δυνάμεις στην Ανάπτυξη της Κοινωνιολογικής Θεωρίας Πνευματικές Δυνάμεις και η Ανάδειξη της Κοινωνιολογικής Θεωρίας Η Ανάπτυξη της Γαλλικής Κοινωνιολογίας Η Ανάπτυξη της Γερμανικής Κοινωνιολογίας Η Ανάπτυξη της Βρετανικής Κοινωνιολογίας Η Σημαντικότερη Μορφή της Πρώτης Περιόδου της Ιταλικής Κοινωνιολογίας Εξελίξεις στον Ευρωπαϊκό Μαρξισμό στην Αλλαγή του Αιώνα Ένας χρήσιμος τρόπος για να ξεκινήσουμε ένα βιβλίο σχεδιασμένο με στόχο να παρουσιάσει τη σύγχρονη κοινωνιολογική θεωρία είναι η παράθεση ορισμένων προτάσεων που συμπυκνώνουν τις θέσεις διαφόρων θεωριών: Ο σύγχρονος κόσμος είναι ένα σιδερένιο κλουβί ορθολογικών συστημάτων, από τα οποία είναι αδύνατη η διαφυγή. Ο καπιταλισμός έχει εγγενώς την τάση να καλλιεργεί το έδαφος της αυτοκαταστροφής του. Ο σύγχρονος κόσμος διακρίνεται από μικρότερο βαθμό ηθικής συνοχής σε σχέση με κοινωνίες του παρελθόντος. Το αστικό περιβάλλον διαμορφώνει συγκεκριμένο είδος ανθρώπινης προσωπικότητας. Στην κοινωνική ζωή τους οι άνθρωποι υποδύονται ρόλους, συμμετέχοντας σε πλήθος διαφορετικές «παραστάσεις». Ο κοινωνικός κόσμος διέπεται από αρχές αμοιβαιότητας στο πλαίσιο σχέσεων δούναι και λαβείν. Οι άνθρωποι είναι οι δημιουργοί των κοινωνικών κόσμων, οι οποίο στο τέλος τους υποδουλώνουν. Οι άνθρωποι διατηρούν πάντα την ικανότητα να αλλάξουν τους κοινωνικούς κόσμους που τους περιορίζουν.

2 28 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Η κοινωνία είναι ένα ενοποιημένο σύστημα κοινωνικών δομών και λειτουργιών. Η κοινωνία είναι ένα «μεγαθήριο», που μπορεί ανά πάσα στιγμή να ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Ενώ φαινομενικά ο δυτικός κόσμος έχει γίνει περισσότερο φιλελεύθερος, στην πραγματικότητα γίνεται όλο και πιο καταπιεστικός. Ο κόσμος έχει εισέλθει σε μία νέα, μετανεωτερική εποχή και ορίζεται όλο και περισσότερο από το μη αυθεντικό, το ψεύτικο και από προσομοιώσεις της πραγματικότητας. Παραδόξως, η παγκοσμιοποίηση συνδέεται με την ανά τον κόσμο διάδοση του «τίποτα». Άψυχα αντικείμενα εκλαμβάνονται όλο και περισσότερο ως κρίσιμοι δρώντες στον κοινωνικό κόσμο. Το βιβλίο αυτό θέλει να βοηθήσει τον αναγνώστη να κατανοήσει καλύτερα τόσο αυτές όσο και πολλές ακόμη ιδέες, όπως και τις ευρύτερες θεωρίες στις οποίες αυτές οι ιδέες εντάσσονται. Εισαγωγή Η παρουσίαση της ιστορίας της κοινωνιολογική θεωρίας είναι σημαντικό εγχείρημα (S. Turner, 1998). Εδώ αφιερώνουμε όμως μόνο δύο κεφάλαια (τα Κεφάλαια 1 και 2) σε αυτήν, δίνοντας ένα εξαιρετικά επιλεκτικό ιστορικό περίγραμμα (Giddens, 1995). Στόχος είναι να πάρει ο αναγνώστης μία γενική ιδέα, που θα τον βοηθήσει να εντάξει σε ευρύτερο πλαίσιο τις πιο αναλυτικές παρουσιάσεις των επιμέρους στοχαστών και των θεωριών τους. Καθώς θα προχωρά στα επόμενα κεφάλαια, ο αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι θα του είναι χρήσιμη η επιστροφή στα δύο εισαγωγικά κεφάλαια, για να εντάξει το περιεχόμενό τους στο γενικότερο πλαίσιο που καλύπτουν αυτά (ιδιαίτερα χρήσιμο για τον αναγνώστη θα είναι να συμβουλεύεται κατά καιρούς τα Σχήματα 1.1 και 2.1, που συνοψίζουν σχηματικά το περιεχόμενο των δύο πρώτων κεφαλαίων του βιβλίου). Οι θεωρίες που εξετάζω στο κυρίως μέρος του βιβλίου έχουν ευρύ πεδίο εφαρμογής, αφορούν μείζονα κοινωνικά ζητήματα και διακρίνονται από την αντοχή τους στον χρόνο. Τα τρία αυτά κριτήρια συνθέτουν τον ορισμό της έννοιας κοινωνιολογική θεωρία. 1 Δίνω έμφαση στο σημαντικό θεωρητικό έργο είτε κοινωνιολόγων είτε επιστημόνων 1. Τα τρία αυτά κριτήρια συνθέτουν τον ορισμό που δίνω εγώ στην κοινωνιολογική θεωρία. Ο ορισμός αυτός αποκλίνει από τους καθιερωμένους «επιστημονικούς» ορισμούς (Jasso, 2001) που χρησιμοποιούνται συχνά σε εγχειρίδια κοινωνιολογικής θεωρίας όπως το παρόν. Με βάση έναν επιστημονικό ορισμό, ως θεωρία ορίζεται το σύνολο αλληλένδετων προτάσεων, που επιτρέπει τη συστηματοποίηση της γνώσης και την εξήγηση και επιτρέπει αφενός τη διατύπωση προβλέψεων για την κοινωνική ζωή και αφετέρου τη διατύπωση νέων ερευνητικών υποθέσεων (Faia, 1986). Μολονότι αυτού του τύπου ο ορισμός διαθέτει αρκετά ελκυστικά στοιχεία, είναι απλώς ακατάλληλος για πολλά από τα συστήματα ιδεών που εξετάζονται στο παρόν βιβλίο. Με άλλα λόγια, παρόλο που οι πε-

3 Γαλλία ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΥΝΑΜΕΙΣ Διαφωτισμός Montesquieu ( ) Rousseau ( ) Συντηρητική Αντίδραση de Bonald ( ) de Maistre ( ) Saint-Simon ( ) Comte ( ) Tocqueville ( ) Durkheim ( ) Πολιτικές επαναστάσεις Βιομηχανική Επανάσταση και άνοδος του καπιταλισμού Άνοδος του σοσιαλισμού Γερμανία Ιταλία Kant ( ) Hegel ( ) Νέοι Εγελιανοί Feuerbach ( ) Marx ( ) Γερμανικός Ιστορικισμός Dilthey ( ) Nietzsche ( ) Οικονομικοί Ντετερμινιστές Kautsky ( ) Simmel ( ) Εγελιανοί Marxιστές Lukacs ( ) Max Weber ( ) Marianne Weber ( ) Φεμινισμός Pareto ( ) Αστικοποίηση Mosca ( ) Θρησκευτική αλλαγή Ανάπτυξη των επιστημών Βρετανία Πολιτική Οικονομία Martineau ( ) Smith ( ) Ricardo ( ) Εξελικτική θεωρία Spencer ( ) ΣΧΗΜΑ 1.1 Κοινωνιολογική θεωρία: Η Πρώτη Περίοδος ρισσότερες κλασικές (και σύγχρονες) θεωρίες υπολείπονται έναντι ενός ή περισσότερων τυπικών στοιχείων της θεωρίας, οι περισσότεροι κοινωνιολόγοι τις εντάσσουν στην κατηγορία των θεωριών.

4 30 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ > ABDEL RAHMAN IBN-KHALDUN Σύντομη βιογραφία Υπάρχει μία τάση να θεωρείται η κοινωνιολογία ως αποκλειστικά δυτικό και σχετικά σύγχρονο φαινόμενο. Στην πραγματικότητα, όμως,λόγιοι ανέπτυσσαν κοινωνιολογικές ιδέες και θεωρίες ήδη από πολύ νωρίτερα, καθώς και σε άλλες περιοχές του κόσμου. Ένα παράδειγμα είναι ο Abdel Rahman Ibn-Khaldun. Ο Ibn-Khaldun γεννήθηκε στην Τύνιδα της Βόρειας Αφρικής στις 27 Μαΐου του 1332 (Faghizradeh, 1982). Γόνος καλλιεργημένης οικογένειας, διδάχθηκε το Κοράνι (το ιερό βιβλίο των μουσουλμάνων), τα μαθηματικά και την ιστορία. Στη διάρκεια της ζωής του υπηρέτησε πολλούς σουλτάνους στην Τύνιδα, στο Μαρόκο, στην Ισπανία και στην Αλγερία ως πρεσβευτής, αυλικός και μέλος των συμβουλίων λογίων. Πέρασε επίσης δύο χρόνια έγκλειστος σε φυλακή του Μαρόκου, εξαιτίας της πεποίθησής του ότι οι κοσμικοί ηγέτες δεν είναι και θείοι ηγέτες. Έπειτα από περίπου δύο δεκαετίες πολιτικής δραστηριότητας, ο Ibn-Khaldun επέστρεψε στη Βόρεια Αφρική, όπου αφιέρωσε μία πενταετία στο εντατικό διάβασμα και τη συγγραφή. Τα έργα που συνέγραψε την περίοδο αυτή μεγάλωσαν τη φήμη του και του χάρισαν μία θέση διδασκαλίας στο σημαντικότερο ίδρυμα Ισλαμικών σπουδών, το Πανεπιστήμιο του τζαμιόυ Al-Azhar στο Κάιρο. Στις δημοφιλείς διαλέξεις του για την κοινωνία και την κοινωνιολογία, υπογράμμιζε πόσο σημαντική είναι η σύνδεση της κοινωνιολογικής σκέψης με την ιστορική παρατήρηση. Όταν πέθανε, το 1406, ο Ibn-Khaldun είχε παράσχει ένα έργο με πολλές ιδέες που γίνονται αποδεκτές από τη σύγχρονη κοινωνιολογία. Ήταν προσηλωμένος στην επιστημονική μελέτη της κοινωνίας, στην εμπειρική έρευνα και στην αναζήτηση των αιτίων των κοινωνικών φαινομένων. Ασχολήθηκε ιδιαίτερα με διάφορους κοινωνικούς θεσμούς (όπως η πολιτική και η οικονομία) και τη μεταξύ τους διασύνδεση. Τον ενδιέφερε επίσης η συγκριτική μελέτη πρωτόγονων και σύγχρονων κοινωνιών. Ο Ibn- Khaldun δεν άσκησε δραματική επιρροή στην κλασσική κοινωνιολογία, καθώς όμως σήμερα οι ακαδημαϊκοί και ειδικότερα οι ισλαμολόγοι επαναξιολογούν το έργο του, είναι πιθανό να επανεκτιμήσουν την ιστορική σημασία του. άλλων κλάδων των οποίων το έργο έχει αξιολογηθεί ως σημαντικό για την κοινωνιολογία. Για να το θέσουμε συνοπτικά, το βιβλίο αυτό αφορά τις «μεγάλες ιδέες» της κοινωνιολογίας, αυτές που πέρασαν (ή υπόσχονται να περάσουν) τη δοκιμασία του χρόνου αφορά μεγαλόπνοα συστήματα ιδεών που καταγίνονται με μείζονα κοινωνικά ζητήματα. Δεν μπορούμε να ορίσουμε με ακρίβεια τον χρόνο εμφάνισης της κοινωνιολογικής θεωρίας. Οι άνθρωποι στοχάζονταν και διατύπωναν θεωρίες για την κοινωνική ζωή ήδη από τη χαραυγή της ιστορίας. Εμείς δεν θα επιστρέψουμε όμως ούτε στην κλασική ελληνική και ρωμαϊκή αρχαιότητα ούτε στον Μεσαίωνα, ούτε καν στον 17ο αιώνα, μολονότι ο Olson (1993) έχει εντοπίσει τις απαρχές της κοινωνιολογικής παράδοσης στα μέσα του αιώνα αυτού και στο έργο του James Harrington για τη σχέση οικονομίας και πολιτείας. Η επιλογή αυτή δεν γίνεται επειδή οι άνθρωποι εκείνων των επο-

5 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ / 31 χών δεν είχαν διατυπώσει ιδέες που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν κοινωνιολογικές, αλλά διότι η ανταμοιβή μας για τον χρόνο που θα αφιερώναμε σε αυτές θα ήταν μικρή θα αφιερώναμε πολύ χρόνο για να καταλήξουμε με ελάχιστες ιδέες που παραμένουν επίκαιρες και σημαντικές για τη σύγχρονη κοινωνιολογία. Σε κάθε περίπτωση, κανείς από τους στοχαστές που συνδέονται με αυτές τις περιόδους του παρελθόντος δεν θεωρούσε τον εαυτό του κοινωνιολόγο, ενώ ελάχιστοι εντάσσονται σήμερα στην κατηγορία αυτή (για μία εξαίρεση, βλ. το βιογραφικό πλαίσιο για τον Ibn -Khaldun). Μόνον από το 1800 εμφανίζονται στοχαστές που μπορούν ξεκάθαρα να περιγραφούν ως κοινωνιολόγοι. Αυτοί είναι οι κλασικοί θεωρητικοί της κοινωνιολογίας που θα μας απασχολήσουν εδώ (Camic, 1997 για μια εξέταση των χαρακτηριστικών που αναγορεύουν μία θεωρία σε κλασική, βλ. Connell, 1997 και R. Collins, 1997). Θα ξεκινήσουμε λοιπόν εξετάζοντας τις κύριες κοινωνικές και πνευματικές δυνάμεις που διαμόρφωσαν τις ιδέες τους. Κοινωνικές Δυνάμεις στην Ανάπτυξη της Κοινωνιολογικής Θεωρίας Όλα τα θεωρητικά πεδία επηρεάζονται καθοριστικά από το κοινωνικό περιβάλλον. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στην περίπτωση της κοινωνιολογίας, η οποία όχι μόνον απορρέει από αυτό το κοινωνικό περιβάλλον, αλλά το χρησιμοποιεί ως βασικό αντικείμενο μελέτης. Θα εξετάσουμε συνοπτικά ορισμένες από τις σημαντικότερες κοινωνικές συνθήκες που επικρατούσαν κατά τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα, οι οποίες έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της κοινωνιολογίας. Πολιτικές Επαναστάσεις Η μακρά σειρά πολιτικών επαναστάσεων που ακολούθησαν τη Γαλλική Επανάσταση του 1789 και συνεχίστηκαν και στον 19ο αιώνα ήταν το αμεσότερο αίτιο ανάπτυξης της κοινωνιολογικής θεωρίας. Ο αντίκτυπος αυτών των επαναστάσεων σε πολλές κοινωνίες ήταν τεράστιος και οδήγησε σε πολλές θετικές μεταβολές. Όμως αυτό που προσήλκυσε την προσοχή πολλών θεωρητικών της πρώτης περιόδου δεν ήταν οι θετικές αλλά οι αρνητικές συνέπειες αυτών των μεταβολών. Οι συγγραφείς αυτοί προβληματίστηκαν κυρίως για το χάος και την αταξία που ακολούθησαν, ιδίως στη Γαλλία. Τους ένωνε η κοινή επιθυμία να αποκαταστήσουν την κοινωνική ευταξία. Ορισμένοι μάλιστα ακραίοι στοχαστές της περιόδου επιθυμούσαν κυριολεκτικά την επιστροφή στις ειρηνικές και σχετικά εύτακτες ημέρες του Μεσαίωνα. Οι περισσότερο οξυδερκείς στοχαστές αναγνώριζαν ότι η κοινωνία είχε αλλάξει και ήταν ως εκ τούτου αδύνατη η επιστροφή στο παρελθόν. Επιχείρησαν λοιπόν να ανακαλύψουν νέα θεμέλια, στα οποία θα μπορούσε να βασιστεί η τάξη που είχε καταλυθεί από τις πολιτικές επαναστάσεις του 18ου και του 19ου αιώνα. Το ενδιαφέρον για το ζήτημα της κοινωνικής τάξης χαρακτηρίζει το σύνολο των κλασικών θεωρητικών της κοινωνιολογίας, και ιδίως τον Comte και τον Durkheim.

6 32 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ Η Βιομηχανική Επανάσταση και η Ανοδος του Καπιταλισμού Εξίσου αν όχι περισσότερο σημαντικό ρόλο με την πολιτική επανάσταση στη διαμόρφωση της κοινωνιολογικής θεωρίας έπαιξε η Βιομηχανική Επανάσταση, που συνεπήρε πολλές κοινωνίες της Δύσης, κυρίως κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα. Η Βιομηχανική Επανάσταση δεν ήταν ένα μοναδικό γεγονός συνίστατο σε πολλές, αλληλοσυνδεόμενες εξελίξεις, που κορυφώθηκαν με τη μεταμόρφωση του δυτικού κόσμου από ένα εν πολλοίς αγροτικό σε κατεξοχήν βιομηχανικό σύστημα. Οι άνθρωποι εγκατέλειψαν μαζικά τα αγροκτήματα και τον πρωτογενή τομέα, για να βρουν δουλειά στα εργοστάσια του ραγδαία αναπτυσσόμενου βιομηχανικού κλάδου. Η λειτουργία των ίδιων των εργοστασίων μεταμορφώθηκε, χάρη σε πλήθος τεχνολογικών καινοτομιών και βελτιώσεων. Μεγάλες οικονομικές γραφειοκρατικές δομές αναδείχθηκαν, προκειμένου να παρέχουν τις υπηρεσίες που χρειάζεται ο βιομηχανικός κλάδος και το αναδυόμενο καπιταλιστικό οικονομικό σύστημα. Σε αυτή την οικονομία, το ιδεώδες που επικράτησε ήταν αυτό της ελεύθερης αγοράς, όπου ανταλλάσσεται ο πλούτος των προϊόντων του βιομηχανικού συστήματος. Στο πλαίσιο αυτού του συστήματος, μία μικρή μειοψηφία αποκομίζει τεράστια κέρδη, την ώρα που οι περισσότεροι άνθρωποι εργάζονται πολλές ώρες και έχουν χαμηλούς μισθούς. Ακολούθησε μία αντίδραση κατά του βιομηχανικού συστήματος και του καπιταλισμού εν γένει, που οδήγησε στη δημιουργία του εργατικού κινήματος, καθώς και σε διάφορα ριζοσπαστικά κινήματα, που επιδίωκαν την ανατροπή του καπιταλιστικού συστήματος. Η Βιομηχανική Επανάσταση, ο καπιταλισμός και η αντίδραση σε αυτά επέφεραν μεγάλες ρήξεις και ανατροπές στη δυτική κοινωνία, οι οποίες επηρέασαν ιδιαίτερα τους κοινωνιολόγους. Τέσσερις μεγάλες μορφές αυτής της πρώτης περιόδου της κοινωνιολογικής θεωρίας ο Karl Marx, ο Max weber, ο Emile Durkheim και ο Georg Simmel ενδιαφέρθηκαν, όπως και στοχαστές μικρότερης εμβέλειας, για όλες αυτές τις μεταβολές και για τα προβλήματα που δημιουργούσαν στην κοινωνία συνολικά. Πέρασαν τη ζωή τους μελετώντας αυτά τα προβλήματα και σε πολλές περιπτώσεις επιχείρησαν να διατυπώσουν προγράμματα, που θα βοηθούσαν στην επίλυσή τους. Η Ανάδειξη του Σοσιαλισμού Υπό το γενικό όνομα «σοσιαλισμός» μπορούμε να εντάξουμε την επιδίωξη μιας σειράς αλλαγών με στόχο την αντιμετώπιση των υπερβολών του βιομηχανικού συστήματος και του καπιταλισμού (Beilharz, 2005g). Ορισμένοι κοινωνιολόγοι ασπάστηκαν τον σοσιαλισμό ως λύση των προβλημάτων της βιομηχανικής κοινωνίας, όμως οι περισσότεροι τάσσονταν, τόσο προσωπικά όσο και με τις ιδέες τους, εναντίον του. Την πρώτη κατηγορία εκπροσωπεί ο Karl Marx, ο οποίος υποστήριζε δυναμικά την ανατροπή και αντικατάσταση του καπιταλιστικού συστήματος από το σοσιαλιστικό. Ο Marx δεν ανέπτυξε κάποια θεωρία για τον ίδιο τον σοσιαλισμό, όμως άσκησε εξαντλητική κριτική στις διάφορες πτυχές της καπιταλιστικής κοινωνίας. Επίσης ανέλαβε ο ίδιος πολυσχιδή πολιτική δραστηριότητα, συμμετέχοντας σε προσπάθειες επικράτησης του σοσιαλισμού.

7 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ / 33 Ο Marx αποτελούσε όμως μάλλον την εξαίρεση σε αυτή την πρώτη περίοδο της κοινωνιολογικής θεωρίας. Οι περισσότεροι θεωρητικοί της περιόδου, όπως ο Weber και ο Durkheim, ήταν αντίθετοι προς τον σοσιαλισμό (τουλάχιστον στη μορφή που οραματιζόταν ο Marx). Μολονότι αναγνώριζαν τα εσωτερικά προβλήματα της καπιταλιστικής κοινωνίας, εκείνοι επιδίωκαν την κοινωνική μεταρρύθμισή εντός του καπιταλισμού και όχι την κοινωνική επανάσταση που επιθυμούσε ο Marx. Φοβόντουσαν τον σοσιαλισμό περισσότερο από όσο φοβόντουσαν τον καπιταλισμό. Ο φόβος αυτός έπαιξε πολύ σημαντικότερο ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνιολογικής θεωρίας σε σχέση με την υποστήριξη που παρείχε ο Marx στη σοσιαλιστική εναλλακτική του καπιταλισμού. Μάλιστα, όπως θα δούμε στη συνέχεια, σε πολλές περιπτώσεις η κοινωνιολογική θεωρία αναπτύχθηκε ως αντίδραση κατά της μαρξικής και γενικότερα της σοσιαλιστικής θεωρίας. Φεμινισμός Από μία άποψη, ανέκαθεν υπήρχε μία φεμινιστική οπτική. Ιστορικά, σε όλες τις κοινωνίες όπου οι γυναίκες υφίσταντο καταπίεση δηλαδή στο μεγαλύτερο μέρος της ιστορίας όλων των κοινωνιών οι γυναίκες αναγνώριζαν την κατάστασή τους και αντιδρούσαν με κάποιον τρόπο (Lerner, 1993). Παρότι προπομποί του φεμινισμού μπορούν να εντοπιστούν ακόμα και στη δεκαετία του 1630, η φεμινιστική δραστηριότητα και συγγραφική παραγωγή κορυφώθηκαν στη Δύση με τα κινήματα απελευθέρωσης της σύγχρονης ιστορίας. Μία πρώτη έκρηξη φεμινιστικής δραστηριότητας χρονολογείται στις δεκαετίες του 1780 και του 1790, στο πλαίσιο των ζυμώσεων και συζητήσεων γύρω από την Αμερικανική και τη Γαλλική Επανάσταση. Πολύ πιο οργανωμένη και στοχευμένη ήταν η κινητοποίηση που έλαβε χώρα τη δεκαετία του 1850 στο πλαίσιο του κινήματος κατά της δουλείας και υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων της μεσαίας τάξης. Όπως επίσης και με τη μαζική κινητοποίηση για την παροχή δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες και τη νομοθετική μεταρρύθμιση των βιομηχανικών και αστικών δικαιωμάτων στις αρχές του 20ού αιώνα, ιδίως την Εποχή των Μεγάλων Προοδευτικών Αλλαγών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Όλα αυτά είχαν αντίκτυπο στην ανάπτυξη της κοινωνιολογίας και ιδιαίτερα στο έργο γυναικών εντός ή πέριξ του αντικειμένου, όπως οι Harriet Martineau, Charlotte Perkins Gilman, Jane Addams, Florence Kelley, Anna Julia Cooper, Ida Wells- Barnett, Marianne Weber και Beatrice Potter Webb. Τα έργα τους όμως τελικά περιθωριοποιήθηκαν, ενσωματώθηκαν, απορρίφθηκαν ή εξαιρέθηκαν από την κοινωνιολογική βιβλιογραφία από τους άνδρες συναδέλφους τους, οι οποίοι οργάνωναν την κοινωνιολογία ως βάση άσκησης επαγγελματικής ισχύος και επιρροής. Οι φεμινιστικοί προβληματισμοί παρέμειναν στο περιθώριο της κοινωνιολογίας, διεισδύοντας μόνο στο έργο περιθωριακών ανδρών θεωρητικών ή των όλο και πιο περιθωριοποιημένων γυναικών συναδέλφων τους. Οι άνδρες που δέσποζαν στο επάγγελμα από τον Spencer μέχρι τον Weber και τον Durkheim διατύπωσαν συντηρητικές απαντήσεις στα φεμινιστικά επιχειρήματα της εποχής τους, αντιμετωπίζοντας τα ζητήματα φύλου

8 34 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ως ασήμαντα ζητήματα, στα οποία έδιναν συμβατικές και όχι κριτικές απαντήσεις μέσω του αντικειμένου που οι ίδιοι όριζαν και προήγαγαν δημοσίως ως κοινωνιολογία. Η στάση τους παρέμενε η ίδια, μολονότι γυναίκες θεωρητικοί είχαν σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση του σώματος της κοινωνιολογικής θεωρίας. Η ιστορία της πολιτικής του φύλου στον επαγγελματικό χώρο της κοινωνιολογίας, που αποτελεί και τμήμα της ιστορίας των απαντήσεων των ανδρών στους ισχυρισμούς των φεμινιστριών, γράφεται μόλις τώρα (βλ. για παράδειγμα Deegan, 1988 Fitzpatrick, 1990 L. Gordon, 1994, Lengermann και Niebrugge-Brantley, 1998 Rosenberg, 1982). Αστικοποίηση Εξαιτίας, εν μέρει, της Βιομηχανικής Επανάστασης, εκτενείς πληθυσμοί ξεριζώθηκαν κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα από τις αγροτικές τους εστίες και μετακινήθηκαν σε αστικά περιβάλλοντα. Αυτή η μαζική μετανάστευση τροφοδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τις θέσεις εργασίας που δημιουργούσε ο ραγδαία αναπτυσσόμενος βιομηχανικός κλάδος στις αστικές περιοχές. Συνοδεύτηκε όμως και από πολλές δυσκολίες για τους ανθρώπους, που έπρεπε να προσαρμοστούν στον αστικό τρόπο ζωής. Επιπλέον, η ανάπτυξη των πόλεων συνοδεύτηκε από έναν σχεδόν ατελείωτο κατάλογο προβλημάτων, όπως ο υπερπληθυσμός, η ρύπανση του περιβάλλοντος, η ηχορύπανση και η κυκλοφοριακή συμφόρηση. Η φύση της αστικής ζωής και τα προβλήματά της προσέλκυσαν την προσοχή πολλών πρώτων κοινωνιολόγων, ιδίως του Max Weber και του Georg Simmel. Μάλιστα το κύριο χαρακτηριστικό της πρώτης σημαντικής σχολής της αμερικανικής κοινωνιολογίας, της Σχολής του Σικάγου, ήταν το ενδιαφέρον της για τον θεσμό του άστεως και η αξιοποίηση του Σικάγου ως εργαστηρίου μελέτης του φαινομένου της αστικοποίησης και των προβλημάτων της. Θρησκευτική Αλλαγή Οι κοινωνικές μεταβολές που επέφεραν οι πολιτικές επαναστάσεις, η Βιομηχανική Επανάσταση και η αστικοποίηση επηρέασαν βαθιά και την προσήλωση στη θρησκεία. Πολλοί κοινωνιολόγοι της κλασικής περιόδου είτε προέρχονταν από θρησκευτικό περιβάλλον ή ήσαν θρησκευόμενοι, είτε ακόμα και χειροτονημένοι ιερείς (Hinkle και Hinkle, 1954). Μετέφεραν λοιπόν στην κοινωνιολογία τις στοχεύσεις που είχαν και στην θρησκευτική τους ζωή. Ήθελαν να βελτιώσουν τη ζωή των ανθρώπων (Vidich και Lyman, 1985). Για ορισμένους (όπως ο Comte), η ίδια η κοινωνιολογία μετασχηματίστηκε σε θρησκεία. Στην περίπτωση άλλων, οι κοινωνιολογικές τους θεωρίες έφεραν ολοφάνερα θρησκευτικό στίγμα. Ένα από τα μείζονα έργα του Durkheim αφορά τη θρησκεία. Η ηθική έπαιξε κρίσιμο ρόλο όχι μόνο στην κοινωνιολογία του Durkheim αλλά και σε αυτή του Talcott Parsons. Μεγάλο μέρος του έργου του Weber επίσης είναι αφιερωμένο στις θρησκείες του κόσμου. Και ο Marx ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για το θρησκευτικό συναίσθημα, ωστόσο ο προσανατολισμός του ήταν πολύ πιο κριτικός.

9 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ / 35 Η Ανάπτυξη της Επιστήμης Καθώς αναπτυσσόταν η κοινωνιολογική θεωρία, αναβαθμιζόταν ο ρόλος και η σημασία της επιστήμης, όχι μόνο στα κολέγια και στα πανεπιστήμια, αλλά και στην κοινωνία γενικότερα. Τα τεχνολογικά επιτεύγματα άγγιζαν όλους τους τομείς της ζωής, ενώ η επιστήμη αποκτούσε τεράστιο κύρος. Όσοι συνδέονταν με τις πιο επιτυχημένες επιστήμες (φυσική, βιολογία και χημεία) απολάμβαναν μεγάλο κύρος και κατείχαν περιζήτητες θέσεις στην κοινωνία. Οι κοινωνιολόγοι (ιδιαίτερα ο Comte, ο Durkheim, ο Spencer, ο Mead και ο Schutz) εξαρχής ενδιαφέρονταν για την επιστήμη, ενώ πολλοί ήθελαν να πλάσουν την κοινωνιολογία κατά τα επιτυχημένα πρότυπα των φυσικών και βιολογικών επιστημών. Ωστόσο γρήγορα αναπτύχθηκε μία αντιδικία ανάμεσα σε αυτούς που ολόθερμα αποδέχονταν το επιστημονικό υπόδειγμα και όσους (όπως ο Weber) πίστευαν ότι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κοινωνικού βίου καθιστούν δυσχερή και ασύνετη την καθολική υιοθέτηση του επιστημονικού προτύπου (Lepenies, 1988). Το ζήτημα που αφορά τη σχέση ανάμεσα στην κοινωνιολογία και την επιστήμη παραμένει ανοιχτό μέχρι σήμερα, αν και αρκεί μια ματιά στα σημαντικότερα επιστημονικά περιοδικά της κοινωνιολογίας, τουλάχιστον στις ΗΠΑ, για να φανεί η κυριαρχία όσων προτιμούν την προσέγγιση της κοινωνιολογίας ως επιστήμης. Πνευματικές Δυνάμεις και η Ανάδειξη της Κοινωνιολογικής Θεωρίας Παρά τη σημασία των κοινωνικών παραγόντων, το κεφάλαιο αυτό ασχολείται κυρίως με τις πνευματικές δυνάμεις που έπαιξαν κρίσιμο ρόλο στη διαμόρφωση της κοινωνιολογικής θεωρίας. Φυσικά, στον πραγματικό κόσμο οι πνευματικοί παράγοντες δεν μπορούν να διαχωριστούν από τις κοινωνικές δυνάμεις. Για παράδειγμα, στην εξέταση του Διαφωτισμού που ακολουθεί, θα διαπιστώσουμε ότι το κίνημα εκείνο σχετιζόταν άμεσα και, σε ορισμένες περιπτώσεις, προσέφερε το πνευματικό υπόβαθρο για τις κοινωνικές αλλαγές που εξετάσαμε παραπάνω. Οι διάφορες πνευματικές δυνάμεις που διαμόρφωσαν την ανάπτυξη των κοινωνικών θεωριών εξετάζονται στο πλαίσιο της χώρας όπου έγινε κυρίως αισθητή η επιρροή τους (Levine, 1995 Rundell, 2001). Θα ξεκινήσουμε με τον Διαφωτισμό και την επιρροή που άσκησε στην ανάπτυξη της κοινωνιολογικής θεωρίας στη Γαλλία. Ο Διαφωτισμός Σύμφωνα με πολλούς παρατηρητές, ο Διαφωτισμός υπήρξε κρίσιμη εξέλιξη όσον αφορά τη μετέπειτα ανάπτυξη της Κοινωνιολογίας (Hawthorn, 1976 Hughes, Martin, και Sharrock, 1995 Nisbet, 1967 Zeitlin, 1996). Ο Διαφωτισμός ήταν περίοδος εκπληκτικής πνευματικής άνθισης και αλλαγής της φιλοσοφικής σκέψης. 2 Πολλές απο- 2. Η ενότητα αυτή βασίζεται στο έργο του Erving Zeitlin (1996). Η ανάλυση του Zeitlin παρουσιάζεται εδώ λόγω της συνοχής της, εμφανίζει όμως αρκετούς περιορισμούς: α) υπάρχουν καλύτερες

10 36 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ δεκτές επί αιώνες ιδέες και πεποιθήσεις, αρκετές εκ των οποίων σχετίζονταν με την κοινωνική ζωή, απορρίφθηκαν και αντικαταστάθηκαν την περίοδο του Διαφωτισμού. Οι σημαντικότεροι στοχαστές που συνδέονται με τον Διαφωτισμό ήταν οι Γάλλοι φιλόσοφοι Charles Montesquieu ( ) και Jean Jacques Rousseau ( ) (B.C.J. Singer, 2005a, 2005b). Η επιρροή του Διαφωτισμού στην κοινωνιολογική θεωρία, ωστόσο, ήταν περισσότερο έμμεση και αρνητική παρά άμεση και θετική. Όπως το θέτει ο Irving Zeitlin, «Η Κοινωνιολογία αναπτύχθηκε αρχικά ως αντίδραση προς τον Διαφωτισμό» (1996:10). Οι στοχαστές που συνδέονται με τον Διαφωτισμό επηρεάστηκαν κυρίως από δύο πνευματικά ρεύματα τη φιλοσοφία και την επιστήμη του 17ου αιώνα. Η φιλοσοφία του 17ου αιώνα συνδέεται με το έργο στοχαστών όπως ο René Descartes, ο Thomas Hobbes και ο John Locke. Αυτό που ενδιέφερε κυρίως τους συγκεκριμένους στοχαστές ήταν να διατυπώσουν μεγάλα, γενικής ισχύος και εξόχως αφηρημένα συστήματα ιδεών, βασισμένα σε ορθολογικές αρχές. Οι μεταγενέστεροι στοχαστές που συνδέονται με τον Διαφωτισμό δεν απέρριπταν την ιδέα ότι τα συστήματα ιδεών πρέπει να είναι γενικά και ορθολογικά, ωστόσο κατέβαλαν μεγάλη προσπάθεια να αντλήσουν τις ιδέες τους από τον πραγματικό κόσμο και να τις ελέγξουν με βάση αυτόν. Με άλλα λόγια, επιθυμούσαν να συνδυάσουν τον ορθολογισμό με την εμπειρική έρευνα (Seidman, 1983:36-37). Το πρότυπό τους ήταν η επιστήμη, και κυρίως η νευτώνεια φυσική. Σε αυτό το σημείο βλέπουμε την επιρροή της εφαρμογής της επιστημονικής μεθόδου στα κοινωνικά ζητήματα. Οι στοχαστές του Διαφωτισμού όχι μόνον επιθυμούσαν οι ιδέες τους να προέρχονται, τουλάχιστον εν μέρει, από τον πραγματικό κόσμο, αλλά επιθυμούσαν να έχουν και πρακτική, χρήσιμη εφαρμογή στον κοινωνικό κόσμο, ιδιαίτερα στον τομέα της κριτικής ανάλυσής του. Σε γενικές γραμμές, ο Διαφωτισμός χαρακτηριζόταν από την πεποίθηση ότι οι άνθρωποι μπορούν να κατανοήσουν και να ελέγξουν το σύμπαν χρησιμοποιώντας τον ορθό λόγο και την εμπειρική έρευνα. Η άποψη που επικρατούσε ήταν ότι, καθόσον ο φυσικός κόσμος διέπεται από φυσικούς νόμους, πιθανόν να ισχύει το ίδιο και για τον κοινωνικό κόσμο. Ως εκ τούτου ήταν καθήκον του φιλοσόφου, με όπλο του τον ορθό λόγο και την έρευνα, να ανακαλύψει αυτούς τους κοινωνικούς νόμους. Άπαξ και κατανοούσαν το πώς λειτουργεί ο κοινωνικός κόσμος, οι στοχαστές του Διαφωτισμού είχαν έναν πρακτικό στόχο τη δημιουργία ενός «καλύτερου», περισσότερο ορθολογικού κόσμου. Δίνοντας έμφαση στον ορθό λόγο, οι φιλόσοφοι του Διαφωτισμού είχαν την τάση να απορρίπτουν την πίστη στην παραδοσιακή εξουσία. Εξετάζοντας τις παραδοσιακές αξίες και θεσμούς, συχνά διαπίστωναν ότι δεν βασίζονταν στον ορθό λόγο με άλλα λόγια πως ήσαν αντίθετα με την ανθρώπινη φύση και απέτρεπαν την πρόοδο αναλύσεις του Διαφωτισμού, β) υπάρχουν πολλοί άλλοι παράγοντες που συμμετείχαν στη διαμόρφωση της πορείας της Κοινωνιολογίας και γ) ο Zeitlin έχει την τάση να υπερβάλλει σε ορισμένες θέσεις του (για παράδειγμα όσον αφορά τον αντίκτυπο που άσκησε ο Διαφωτισμός στον Marx). Σε γενικές γραμμές, ωστόσο, το έργο του Zeitlin είναι χρήσιμη αφετηρία για τους στόχους του κεφαλαίου.

11 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ / 37 και την ανάπτυξη του ανθρώπου. Η αποστολή των πρακτικών, προσηλωμένων στην κοινωνική μεταβολή φιλοσόφων του Διαφωτισμού ήταν να ξεπεραστούν αυτά τα μη ορθολογικά συστήματα. Οι θεωρητικοί που επηρεάστηκαν πιο άμεσα και θετικά από την σκέψη του Διαφωτισμού ήταν οι Alexis de Tocqueville και Karl Marx, αν και ο τελευταίος διαμόρφωσε τις πρώιμες θεωρητικές του ιδέες στη Γερμανία. Η Συντηρητική Αντίδραση στον Διαφωτισμό Μία επιφανειακή ανάλυση ίσως μας οδηγούσε στο συμπέρασμα ότι η κλασική γαλλική κοινωνιολογική θεωρία, όπως και η θεωρία του Marx, επηρεάστηκαν ευθέως και άμεσα από τον Διαφωτισμό. Η γαλλική κοινωνιολογία πράγματι θα υιοθετούσε εν τέλει έναν ορθολογικό, εμπειρικό, επιστημονικό και εστιασμένο στο ζήτημα της αλλαγής προσανατολισμό, αρχικά όμως χαρακτηριζόταν από ένα σύνολο ιδεών που διατυπώθηκαν ως αντίδραση στον Διαφωτισμό. Όπως το θέτει ο Seidman, «Η ιδεολογία του αντί-διαφωτισμού συνιστούσε ουσιαστικά αντιστροφή του φιλελευθερισμού του Διαφωτισμού. Στη θέση των νεωτερικών προκείμενων, ανιχνεύουμε στους επικριτές του Διαφωτισμού ένα ισχυρό, αντινεωτερικό αίσθημα» (1983:51). Όπως θα δούμε, η κοινωνιολογία εν γένει και η γαλλική κοινωνιολογία ειδικότερα διαμορφώθηκαν εξαρχής υπό την αντιθετική επιρροή των ιδεών του Διαφωτισμού και του αντί-διαφωτισμού. Η πιο ακραία μορφή αντίθεσης προς τις ιδέες του Διαφωτισμού προήλθε από την αντεπαναστατική φιλοσοφία της γαλλικής Καθολικής Εκκλησίας, όπως αυτή αποτυπώθηκε στις ιδέες του Louis de Bonald ( ) και του Joseph de Maistre ( ) (Bradley, 2005a, 2005b Reedy, 1994). Οι δύο στοχαστές απέρριπταν όχι μόνον τον Διαφωτισμό, αλλά και τη Γαλλική Επανάσταση, την οποία θεωρούσαν εν μέρει ως προϊόν του είδους της σκέψης που χαρακτήριζε τον Διαφωτισμό. Ο Bonald, για παράδειγμα, ενοχλείτο σφόδρα από τις επαναστατικές αλλαγές και επιθυμούσε την επιστροφή στην ειρήνη και αρμονία του Μεσαίωνα. Σύμφωνα με αυτή την άποψη, ο Θεός ήταν η πηγή της κοινωνίας συνεπώς ο ορθός λόγος, που τόσο κεφαλαιώδη σημασία είχε για τους φιλοσόφους του Διαφωτισμού, θεωρείτο υποδεέστερος έναντι των παραδοσιακών θρησκευτικών πεποιθήσεων. Επιπλέον, τονιζόταν ότι καθόσον ο Θεός είχε δημιουργήσει την κοινωνία, οι άνθρωποι δεν έπρεπε να παρεμβαίνουν σε αυτήν ούτε να επιχειρούν να αλλάξουν ένα θεϊκό δημιούργημα. Κατ επέκταση, ο Bonald ήταν αντίθετος προς οτιδήποτε υπονόμευε παραδοσιακούς θεσμούς όπως η πατριαρχία, η μονογαμική οικογένεια, ο θεσμός της μοναρχίας ή η Καθολική Εκκλησία. Παρότι ο Bonald εκπροσωπεί μία μάλλον ακραία μορφή συντηρητικής αντίδρασης, το έργο του αποτελεί χρήσιμη εισαγωγή όσον αφορά τις γενικές αρχές αυτής της αντίδρασης. Οι συντηρητικοί απέρριπταν τον κατ αυτούς «αφελή» ορθολογισμό του Διαφωτισμού. Όχι μόνο αναγνώριζαν τις μη ορθολογικές πτυχές του κοινωνικού βίου, αλλά απέδιδαν θετική αξία σ αυτές. Ως εκ τούτου θεωρούσαν φαινόμενα όπως η παράδοση, η φαντασία, ο συναισθηματισμός και η θρησκεία ως χρήσιμα και απαραίτητα συστατικά στοιχεία του κοινωνικού βίου. Καθόσον δεν ενέκριναν τις ανατροπές και

12 38 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ επιδίωκαν να διαφυλάξουν την υφιστάμενη τάξη πραγμάτων, απέρριπταν εξελίξεις όπως η Γαλλική Επανάσταση και η Βιομηχανική Επανάσταση, τις οποίες θεωρούσαν αποδιοργανωτικές δυνάμεις. Οι συντηρητικοί είχαν την τάση να δίνουν έμφαση στην κοινωνική τάξη, η οποία αναδείχθηκε σε μείζωνα θεματική του έργου πολλών θεωρητικών της κοινωνιολογίας. Ο Zeitlin (1996) παραθέτει δέκα βασικές θέσεις, την πηγή των οποίων εντοπίζει στην συντηρητική αντίδραση και τις οποίες θεωρεί ως βάση ανάπτυξης της κλασικής γαλλικής κοινωνιολογικής θεωρίας. 1. Ενώ οι στοχαστές του Διαφωτισμού είχαν την τάση να δίνουν έμφαση στο άτομο, η συντηρητική αντίδραση έστρεψε το κοινωνιολογικό ενδιαφέρον στην κοινωνία και σε άλλα, μεγάλης κλίμακας φαινόμενα. Η κοινωνία θεωρείτο ως κάτι περισσότερο από ένα σύνολο ατόμων. Θεωρείτο ότι διαθέτει αυτοτελή ύπαρξη, με τους δικούς της κανόνες ανάπτυξης και βαθιές ρίζες στο παρελθόν. 2. Η κοινωνία ήταν η πιο σημαντική μονάδα ανάλυσης - σημαντικότερη από το άτομο. Το άτομο ήταν προϊόν της κοινωνίας, κυρίως μέσω της διαδικασίας της κοινωνικοποίησης. 3. Το άτομο δεν θεωρείτο καν ως το βασικό στοιχείο στο εσωτερικό της κοινωνίας. Μία κοινωνία αποτελείται από συστατικά μέρη όπως οι ρόλοι, οι θέσεις, οι σχέσεις, οι δομές και οι θεσμοί. Τα άτομα απλώς συμπληρώνουν αυτές τις μονάδες στο πλαίσιο της κοινωνίας. 4. Τα συστατικά μέρη της κοινωνίας συνδέονται μεταξύ τους και είναι αλληλεξαρτημένα. Μάλιστα, οι διασυνδέσεις αυτές αποτελούν βασικό θεμέλιο της κοινωνίας. Η άποψη αυτή οδήγησε σε συντηρητικό πολιτικό προσανατολισμό. Με άλλα λόγια, καθώς τα συστατικά μέρη της κοινωνίας θεωρούνται αλληλεξαρτημένα, αυτό σήμαινε ότι η μεταβολή ενός εξ αυτών θα οδηγούσε στην υπονόμευση των άλλων και εντέλει του συστήματος συνολικά. Αυτό σήμαινε ότι οι μεταβολές στο κοινωνικό σύστημα πρέπει να γίνονται με εξαιρετικά μεγάλη προσοχή. 5. Η κοινωνική αλλαγή θεωρείτο απειλή όχι μόνο για την κοινωνία και τα συστατικά της μέρη, αλλά και για τα άτομα που την αποτελούν. Θεωρείτο επίσης ότι τα διάφορα συστατικά μέρη της κοινωνίας καλύπτουν τις ανάγκες των ανθρώπων. Όταν οι θεσμοί κλονίζονται, είναι πιθανό οι άνθρωποι να υποφέρουν και τα δεινά τους να οδηγήσουν στην κοινωνική αναταραχή. 6. Η γενική τάση ήταν να θεωρούνται τα διάφορα μεγάλης κλίμακας συστατικά μέρη της κοινωνίας ως χρήσιμα τόσο για την κοινωνία όσο και για τα άτομα. Έτσι, υπήρχε ελάχιστη διάθεση να αναζητηθούν οι αρνητικές επιπτώσεις των υφιστάμενων κοινωνικών δομών και θεσμών. 7. Μικρές μονάδες όπως η οικογένεια, η γειτονιά και οι θρησκευτικές και επαγγελματικές ομάδες θεωρούνταν επίσης κεφαλαιώδους σημασίας για τα άτομα και την κοινωνία. Αποτελούσαν το άμεσο, προσωπικό περιβάλλον που χρειάζονται οι άνθρωποι για να επιβιώσουν στις σύγχρονες κοινωνίες. 8. Υπήρχε μία τάση οι διάφορες σύγχρονες κοινωνικές μεταβολές, όπως η εκβιομηχάνιση, η αστικοποίηση και η γραφειοκρατικοποίηση, να θεωρείται ότι έχουν

13 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ / 39 αποδιοργανωτικές επιπτώσεις. Οι αλλαγές αυτού του είδους αντιμετωπίζονταν με φόβο και αγωνία, ενώ δινόταν έμφαση στην ανάπτυξη τρόπων αντιμετώπισης των δυσμενών συνεπειών τους. 9. Ενώ οι περισσότερες από αυτές τις επίφοβες μεταβολές οδηγούσαν σε μια πιο ορθολογική κοινωνία, η συντηρητική αντίδραση οδήγησε στο να δοθεί έμφαση στη σημασία μη ορθολογικών παραγόντων (όπως η τελετή, η τελετουργία και η λατρεία) στην κοινωνική ζωή. 10. Τέλος, οι συντηρητικοί υποστήριζαν την ύπαρξη στο πλαίσιο της κοινωνίας ενός συστήματος ιεραρχίας. Θεωρείτο σημαντικό για την κοινωνία να υπάρχει ένα σύστημα διαφοροποίησης γοήτρου και επιβράβευσης. Οι δέκα αυτές θέσεις, που βασίζονται στη συντηρητική αντίδραση στον Διαφωτισμό, θα πρέπει να θεωρηθούν ως η άμεση πνευματική βάση της ανάπτυξης της κοινωνιολογικής θεωρίας στη Γαλλία. Πολλές από αυτές τις ιδέες διεισδύσαν στην πρώιμη κοινωνιολογική σκέψη, μολονότι ορισμένες ιδέες του Διαφωτισμού (όπως ο εμπειρισμός) άσκησαν επίσης σημαντική επιρροή. 3 Η Ανάπτυξη της Γαλλικής Κοινωνιολογίας Στρεφόμαστε τώρα στην αυτή καθεαυτή την ίδρυση της κοινωνιολογίας ως διακριτού πεδίου και συγκεκριμένα στο έργο τεσσάρων γάλλων στοχαστών, των Alexis de Tocqueville, του Claude Saint-Simon, του Auguste Αύγουστου Comte και ιδιαίτερα του Emile Durkheim. Αλέξις ντε Tocqueville ( ) Ξεκινούμε με τον Αλέξις ντε Tocqueville μολονότι γεννήθηκε μετά τόσο τον Saint- Simon όσο και τον Comte. Το κάνουμε αυτό διότι τόσο ο ίδιος όσο και το έργο του υπήρξαν αμιγή προϊόντα του Διαφωτισμού (επηρεάστηκε έντονα και άμεσα από τον Μοντεσκιέ [B.C.J. Singer, 2005b]), και ιδίως από το έργο του Μοντεσκιέ L esprit des lois Το Πνεύμα των Νόμων [1748]) όσο και γιατί το έργο του δεν ανήκει στη σαφή κατεύθυνση της ανάπτυξης της γαλλικής κοινωνικής θεωρίας, από τους Saint-Simon?? και Comte μέχρι τον καθοριστικής σημασίας Durkheim. Ο ντε Τocqueville παραδοσιακά θεωρείται πολιτικός επιστήμονας και όχι κοινωνιολόγος, ενώ επιπλέον πολλοί 3. Μολονότι έχουμε δώσει έμφαση στις ασυνέχειες ανάμεσα στον Διαφωτισμό και τον αντι-διαφωτισμό, ο Seidman διακρίνει επίσης συνέχειες και δεσμούς. Καταρχάς ο αντι-διαφωτισμός συνέχισε την επιστημονική παράδοση που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Διαφωτισμού. Κατά δεύτερον, ασπάστηκε και διεύρυνε την έμφαση που έδινε ο Διαφωτισμός στις συλλογικότητες (έναντι των ατόμων). Κατά τρίτον, τόσο ο Διαφωτισμός όσο και ο αντι-διαφωτισμός ενδιαφέρονταν για τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου, ιδίως για τις αρνητικές του συνέπειες στα άτομα.

14 40 / ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ > ALEXIS DE TOCQUEVILLE Βιογραφικό σημείωμα Ο Alexis de Tocqueville γεννήθηκε στις 29 Ιουλίου του 1805 στο Παρίσι. Προερχόταν από διακεκριμένη, αν και όχι πλούσια, αριστοκρατική οικογένεια, η οποία είχε υποφέρει κατά τη διάρκεια της Γαλλικής Επανάστασης. Οι γονείς του συνελήφθησαν, αλλά κατάφεραν να αποφύγουν τη λαιμητόμο. Ο Tocqueville εκπαιδεύθηκε καλά, έγινε δικηγόρος και δικαστής (αν και δεν διακρίθηκε ιδιαίτερα σε κανέναν από τους δύο αυτούς ρόλους) ήταν διαβασμένος, ευρέως και σε βάθος, ιδίως στη φιλοσοφία του Διαφωτισμού (Rousseau και Montesquieu), η οποία έπαιξε τόσο κεντρικό ρόλο σε μεγάλο μέρος της κλασικής κοινωνικής θεωρίας. Το πολιτικό σημείο-καμπή στη ζωή του Tocqueville ήρθε στις 2 Απριλίου του 1831, όταν, μαζί με έναν φίλο του (τον Gustave de Beaumont), ταξίδεψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, με σκοπό να μελετήσουν το αμερικανικό σωφρονιστικό σύστημα. Είδε την Αμερική σαν ένα εργαστήριο, όπου θα μπορούσε να μελετήσει σε εμβρυακό στάδιο φαινόμενα κρίσιμης σημασίας για εκείνον, όπως η δημοκρατία, η ισότητα και η ελευθερία. Ταξίδεψε ευρέως σε αναπτυγμένες (και σε ορισμένες τότε μη αναπτυγμένες) περιοχές των Ηνωμένων Πολιτειών (και λίγο στον Καναδά), φτάνοντας στα δυτικά μέχρι το Γκριν Μπέι (του Γουισκόνσιν), το Μέμφις (του Τενεσί) και τη Νέα Ορλεάνη (της Λουιζιάνα), διασχίζοντας μεγάλα τμήματα των βορειοανατολικών, μέσο Ατλαντικών και νότιων πολιτειών, καθώς και ορισμένες κεντροδυτικές πολιτείες, ανατολικά του ποταμού Μισισιπή. Καθ οδόν ερχόταν σε επαφή με κάθε λογής ανθρώπους, έθετε με συστηματικό τρόπο ερωτήματα, κρατούσε εξαντλητικές σημειώσεις και επέτρεψε στα ενδιαφέροντά του να εξελιχθούν με βάση αυτά που διαπίστωνε καθώς ταξίδευε. Ο Tocqueville (και ο Beaumont) επέστρεψαν στη Γαλλία στις 20 Φεβρουαρίου του 1832, έχοντας περάσει κάτι λιγότερο από έναν χρόνο μελετώντας το αχανές φυσικό και κοινωνικό τοπίο των Ηνωμένων Πολιτειών της εποχής. Χρειάστηκε αρκετό καιρό για να αρχίσει τη συγγραφή του πρώτου τόμου του έργου του De la Démocratie en Amérique Η Δημοκρατία στην Αμερική. Άρχισε να συγγράφει συστηματικά στα τέλη του 1833, με το βιβλίο να δημοσιεύεται τελικά το Το έργο του γνώρισε τεράστια επιτυχία και έκανε διάσημο τον συγγραφέα του. Η ειρωνεία του πράγματος είναι ότι ένα από τα κλασικά έργα για τη δημοκρατία εν γένει και την αμερικανική δημοκρατία ειδικότερα γράφτηκε από έναν Γάλλο αριστοκράτη. Ενώ έβαζε τις τελευταίες πινελιές στον δεύτερο τόμο τoυ De la Démocratie en Amérique Δημοκρατίας, που εκδόθηκε το 1840, ξεκίνησε πολιτική σταδιοδρομία. Ο δεύτερος τόμος ήταν περισσότερο κοινωνιολογικός (Aron, 1965) από τον πρώτο, που αφορούσε σαφέστατα την πολιτική και ιδιαίτερα το αμερικανικό πολιτικό σύστημα, το οποίο αντιπαρέβαλε με άλλα πολιτικά συστήματα και ιδιαίτερα το γαλλικό. (Σε γενικές γραμμές τασσόταν με θέρμη υπέρ του αμερικανικού συστήματος, μολονότι διατηρούσε κάποιες επιφυλάξεις σχετικά με τη δημοκρατία εν γένει). Ο δεύτερος τόμος δεν γνώρισε εξίσου θετική υποδοχή, ενδεχομένως λόγω της στροφής του προσανατολισμού του, αλλά και της περισσότερο αφηρημένης φύσης του βιβλίου. Ο Tocqueville συνέχισε την πολιτική του σταδιοδρομία, και, μολονότι αριστοκράτης, ήταν αρκετά φιλελεύθερος σε πολλές από τις απόψεις του. Σχετικά με αυτό είχε πει:

15 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ: Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ / 41 Οι άλλοι μου αποδίδουν άλλοτε αριστοκρατικές και άλλοτε δημοκρατικές προκαταλήψεις. Εάν είχα γεννηθεί σε άλλη εποχή ή σε άλλη χώρα, θα μπορούσα να έχω είτε τις μεν είτε τις δε. Ωστόσο έτυχε το γεγονός της γέννησής μου να μου επιτρέπει να φυλάσσομαι και από τις δύο. Γεννήθηκα στο τέλος μιας μακράς επανάστασης, η οποία, αφού κατέστρεψε τους αρχαίους θεσμούς, δεν δημιούργησε κανέναν νέο που να αντέχει στον χρόνο. Όταν ήρθα στη ζωή, η αριστοκρατία ήταν νεκρή και η δημοκρατία δεν είχε γεννηθεί ακόμα. Το ένστικτό μου συνεπώς δεν μπορούσε να με οδηγήσει τυφλά ούτε προς τη μία ούτε προς την άλλη. (Tocqueville, όπως αναφέρεται στο Nisbet, :61) Λόγω αυτής της αμφισημίας, ο Nisbet ( :65) υποστηρίζει ότι, σε αντίθεση με ό,τι συνέβη στον μαρξισμό χάρη στην ιδεολογική βεβαιότητα του Marx, «ουδέποτε υπήρξε ούτε είναι πιθανό να υπάρξει οτιδήποτε που θα ονομάζεται τοκβιλισμός». Ο Tocqueville έζησε την Επανάσταση του 1848 και την παραίτηση του βασιλιά. Ωστόσο τάχθηκε κατά του στρατιωτικού πραξικοπήματος του Λουδοβίκου Ναπολέωντος, ενώ πέρασε λίγες ημέρες στη φυλακή, γεγονός που έφερε το τέλος της πολιτικής του σταδιοδρομίας (είχε αναλάβει υπουργός Εξωτερικών, όμως τον έπαυσε ο Λουδοβίκος Ναπολέων). Ουδέποτε απεδέχθη τη δικτατορία του Ναπολέοντος Γ, ενώ γινόταν όλο και πιο επικριτικός για την πολιτική κατεύθυνση που ακολουθούσε η Γαλλία. Προκειμένου να ασκήσει κριτική στη Γαλλία της εποχής του, ο Tocqueville αποφάσισε να γράψει για τη Γαλλική Επανάσταση του 1789 (αν και πίστευε ότι συνέχιζε στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, μέχρι και τη δική του εποχή) στο έτερο γνωστό έργο του, με τίτλο L Ancien Régime et la Révolution Παλαιό Καθεστώς και η Επανάσταση, που εκδόθηκε το Το βιβλίο εστίαζε στη γαλλική δεσποτεία, ωστόσο αποτελούσε συνέχεια των προβληματισμών που είχε διατυπώσει στο De la Démocratie en Amérique Η Δημοκρατία στην Αμερική, όσον αφορά τη σχέση ανάμεσα στην ελευθερία, την ισότητα και τη δημοκρατία. Σε αντίθεση με τον δεύτερο τόμο του De la Démocratie en Amérique Η Δημοκρατία στην Αμερική, το L Ancien Régime et la Révolution Παλαιό Καθεστώς δέχθηκε καλές κριτικές και γνώρισε αρκετή επιτυχία. Ανέδειξε τον Tocqueville σε «σοφό πατέρα» του φιλελεύθερου κινήματος της εποχής στη Γαλλία. Πέθανε, σε ηλικία 53 ετών, στις 16 Απριλίου του 1859 (Mancini, 1994 Zunz και Kahan, 2002). Μπορεί κανείς να αποκτήσει μια εκτενή και εμπεριστατωμένη γνώση για τον άνθρωπο και τη σκέψη του, διαβάζοντας το Mémoires Οι Αναμνήσεις του Alexis de Tocqueville (Tocqueville, 1893/1959), τα απομνημονεύματά του που εκδόθηκαν μετά θάνατον και αφορούν την Επανάσταση του 1848 και τον ρόλο του σε αυτήν. δεν έχουν αντιληφθεί καν την ύπαρξη κάποιας κοινωνικής θεωρίας στο έργο του (π.χ. Seidman, 1983:306). Ωστόσο όχι μόνο υπάρχει όντως κοινωνική θεωρία στο έργο του, αλλά αυτή αξίζει μια πολύ σημαντικότερη θέση στην ιστορία της κοινωνικής θεωρίας όχι μόνο στη Γαλλία αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ

Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Η ΕΥΡΩΠΗ ΤΟ 17 ο ΚΑΙ 18 ο ΑΙΩΝΑ Α. ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ αύξηση πληθυσμού αγροτική επανάσταση (μεγάλα αγροκτήματα νέες μέθοδοι εισαγωγή μηχανημάτων) ανάπτυξη εμπορίου α. Ευρώπη Αφρική Αμερική (τριγωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου

Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας. Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Βασικές Θεωρίες Αστικής Κοινωνιολογίας Σημειώσεις της Μαρίας Βασιλείου Ηπόλη, όπως την αντιλαμβανόμαστε, είναι μια ιδέα του Διαφωτισμού Ο Ρομαντισμός την αμφισβήτησε Η Μετανεωτερικότητα την διαπραγματεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί

Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Κοινωνιολόγοι, κοινωνικοί επιστήµονες και κοινωνικοί λειτουργοί Εισαγωγή Τα παραδείγµατα γυναικών επιστηµόνων, που ακολουθούν, επιλέχθηκαν µετά από έρευνα στο διαδίκτυο. Ο κατάλογος δεν είναι φυσικά πλήρης,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής

Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία. Σωτήρης Χτούρης, Καθηγητής Σε τι αναφέρεται το μάθημα ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΣΧΟΛΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθημα: ΚΟΙΝ107 Κλασική Κοινωνιολογική Θεωρία Σωτήρης Χτούρης,

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ ΗΘΙΚΩΝ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΣΚΡΕΚΑ ΝΑΤΑΛΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία. Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 Βιομηχανική Κοινωνιολογία και Βιομηχανικές Σχέσεις 9 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ 1ο ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Οργάνωση Εργασία - Τεχνολογία Πρόλογος Καθηγητή Βασίλη Φίλια... 17 Εισαγωγή του συγγραφέα... 21 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Αγροτική Κοινωνιολογία Ενότητα 1 η : Εισαγωγή Μαρία Παρταλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα

Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διαφωτισμός και διαμόρφωση των πολιτικών ιδεολογιών στην Ελλάδα Ενότητα 8: Κοινωνική και διανοητική ιστορία της Ελλάδας, και γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου

125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου 125 Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Ιστορία και εξέλιξη του Τμήματος Το Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας αποτελεί οργανική εξέλιξη του πρώτου στην ιστορία Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης στη

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία

ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Κουσερή Γεωργία ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΑς ΤΟΥς ΕΦΗΒΟΥΣ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Κουσερή Γεωργία Φιλόλογος Δρ. Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΚΕΡΚΥΡΑ ΜΑΙΟΣ 2017 Περιεχόμενα της παρουσίασης Το ιστορικό ερώτημα Το

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία

Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Ερωτήσεις Επανάληψης 1 Οι Θεολογικές Δηλώσεις στην Συστηματική Θεολογία Διάλεξη Τρίτη από την σειρά Δημιουργώντας μια Συστηματική Θεολογία Οδηγός Μελέτης Περιεχόμενα Περίγραμμα Ένα περίγραμμα του μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 6: Η κουλτούρα στην κοινωνιολογική θεωρία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Βιογραφικά και αυτοβιογραφικά σημειώματα... 17 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση... 19 Πρόλογος... 21

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Βιογραφικά και αυτοβιογραφικά σημειώματα... 17 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση... 19 Πρόλογος... 21 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Βιογραφικά και αυτοβιογραφικά σημειώματα............................. 17 Πρόλογος στην ελληνική έκδοση...................................... 19 Πρόλογος.......................................................

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 2: Κοινωνιολογία - πολιτισμός - κουλτούρα. Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28

Συντάχθηκε απο τον/την Άννα Φραγκουδάκη - Τελευταία Ενημέρωση Κυριακή, 26 Σεπτέμβριος :28 Άννα Φραγκουδάκη Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος (Και το απαραίτητο μεσογειακό περιεχόμενό της) Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο

Επαγγελματικές Προοπτικές. Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση. Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Επαγγελματικές Προοπτικές Επιστημόνων Κοινωνικής Πολιτικής στην Εκπαίδευση Καθηγητής Ιορδάνης Ψημμένος, Πρόεδρος Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο Καθηγητής Βασίλειος Χατζόπουλος, Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος»

«Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» «Η ευρωπαϊκή ταυτότητα του μέλλοντος» 1 Είναι σημαντική προϋπόθεση για τη δημοκρατία και το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης η καλλιέργεια της ευρωπαϊκής ταυτότητας δίπλα στις εθνικές ταυτότητες των πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 1: Εισαγωγή στην έννοια και την ύλη της Εφαρμοσμένης Ηθικής Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Το πεδίο της Εφαρμοσμένης Ηθικής 2. Σχέση της Εφαρμοσμένης Ηθικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΣΑΙΩΝΑ ΣΤΗΝΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ εμφανίζεται ΣΤΗ ΒΟΡΕΙΑ ΙΤΑΛΙΑ Επηρεάζεται από το ελληνικό και ρωμαϊκό πολιτισμό ΟΥΜΑΝΙΣΜΟΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΑΤΡΟ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ Αξία στον ΝΤΑ ΒΙΝΤΣΙ ΣΑΙΞΠΗΡ ΚΟΠΕΡΝΙΚΟΣ Άνθρωπο ΜΙΧΑΗΛ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ.

ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. 2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ (Ι) ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΓΝΩΣΗΣ; Στο μάθημα «Κοινωνική Θεωρία της Γνώσης (I)» (όπως και στο (ΙΙ) που ακολουθεί) παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο

Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Διάταξη Θεματικής Ενότητας ΕΛΠ42 / Αρχαιολογία στον Ελληνικό Χώρο Σχολή ΣΑΚΕ Σχολή Ανθρωπιστικών και Κοινωνικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών ΕΛΠΟΛ Σπουδές στον Ελληνικό Πολιτισμό Θεματική Ενότητα ΕΛΠ42

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις...

Περιεχόμενα. Εικόνες... Χάρτες και πίνακες... Ευχαριστίες... Σημειώσεις και συμβάσεις... Περιεχόμενα Εικόνες......................................................... Χάρτες και πίνακες............................................... Ευχαριστίες.....................................................

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού

Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία του Πολιτισμού Ενότητα 3: Η εθνολογική θεώρηση Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247

Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Τράπεζα θεμάτων Νέας Ελληνικής Γλώσσας Β Λυκείου GI_V_NEG_0_18247 Κείμενο [Η επίδραση της τηλεόρασης στην ανάγνωση] Ένα σημαντικό ερώτημα που αφορά τις σχέσεις τηλεόρασης και προτιμήσεων του κοινού συνδέεται

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη

PROJECT Β 1 ΓΕΛ. Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη PROJECT Β 1 ΓΕΛ Θέμα: Μετανάστευση Καθηγήτρια: Στέλλα Τσιακμάκη ΟΡΙΣΜΟΣ Μετανάστευση ονομάζεται η γεωγραφική μετακίνηση ανθρώπων είτε μεμονωμένα είτε κατά ομάδες. Υπάρχουν δυο είδη μετανάστευσης : 1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 2: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150 Παιδαγωγικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της

Αυτή ακριβώς η μεταλλαγή είναι το θέμα του παρόντος βιβλίου. Προκειμένου να την προσδιορίσουμε μέσα σε όλο αυτό το ομιχλώδες τοπίο της Εισαγωγή Tο βιβλίο αυτό θα μπορούσε να τιτλοφορείται διαφορετικά. Αν θέλαμε να ακολουθήσουμε το ρεύμα των αλλαγών στο χώρο των διεθνών οργανισμών, ο τίτλος του θα ήταν «Εκπαίδευση για την αειφόρο ανάπτυξη».

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός

Ενότητα 2. Δομολειτουργισμός Ενότητα 2 Λειτουργισμός και θεωρίες κοινωνικής σύγκρουσης Δομολειτουργισμός ΗΠΑ, δεκαετία του 50 και μετά Επιρροές: λειτουργισμός, και ιδίως το έργο του Durkheim, και οργανικισμός Μελέτη μακρο- επιπέδου

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή Αγγελοπούλου. Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης

Κυριακή Αγγελοπούλου. Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης Κυριακή Αγγελοπούλου Επιβλέπων Καθηγητής: Μανώλης Πατηνιώτης Οι πρώτες προσπάθειες μελέτης του τρόπου επιστημονικής εργασίας έγιναν το 1970. Πραγματοποιήθηκαν μέσω της άμεσης παρατήρησης των επιστημόνων

Διαβάστε περισσότερα

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α.

2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22. ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. Θέµατα & Ασκήσεις από: www.arnos.gr 2η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΠΟ 22 ΘΕΜΑ: Οι βασικοί σταθµοί του νεώτερου Εµπειρισµού από τον Locke µέχρι και τον Hume. ΣΧΕ ΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Σύµφωνα µε τη θεωρία του εµπειρισµού

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Φονξιοναλισµός και Κονστρουκτιβισµός

ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ Φονξιοναλισµός και Κονστρουκτιβισµός Ε.Μ.Π. ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΣΧΕ ΙΑΣΜΟΣ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΠΟΛΕΟ ΟΜΙΑ ΚΑΙ ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΜΕΤΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ Ι ΕΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΣΤΟΝ 20

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση ιεθνούς Συνάντησης AGE/inc, Κολόνια, Γερµανία 16-17 Μαΐου 2006 Στα πλαίσια ενός υπερεθνικού προγράµµατος ανταλλαγής µε χρηµατοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, συναντήθηκαν εκπρόσωποι συνδέσµων

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ»

Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Πρώτη ενότητα: «Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ» Επιχειρηματίας είναι ο άνθρωπος που κινητοποιεί τους απαραίτητους πόρους και τους εκμεταλλεύεται παραγωγικά για την υλοποίηση μιας επιχειρηματικής ευκαιρίας με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Υγείας

Κοινωνιολογία της Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Κοινωνιολογία της Υγείας Ενότητα 2:Η εξέλιξη της Κοινωνιολογίας Μέρος Α Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Νοσηλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Βασίλης Καραγιάννης Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε στα τμήματα Β2 και Γ2 του 41 ου Γυμνασίου Αθήνας και διήρκησε τρεις διδακτικές ώρες για κάθε τμήμα. Αρχικά οι μαθητές συνέλλεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 1 Η εποχή του Διαφωτισμού

Ενότητα 1 Η εποχή του Διαφωτισμού Ενότητα 1 Η εποχή του Διαφωτισμού Ιστορία Γ Γυμνασίου Συγκέντρωση στο σαλόνι της Μαντάμ Ζεοφρέν,Gabriel Lemonnier Εξελίξεις στην Ευρώπη κατά τον 17ο και 18ο αιώνα (1) Σημαντική αύξηση του πληθυσμού Αγροτική

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Μέθοδοι Έρευνας. Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα. Βύρων Κοτζαμάνης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Μέθοδοι Έρευνας Ενότητα 2.7: Τα συμπεράσματα Βύρων Κοτζαμάνης Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας & Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Υγείας

Κοινωνιολογία της Υγείας Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Κοινωνιολογία της Υγείας Ενότητα 1:Βασικές κοινωνιολογικές έννοιες Μαίρη Γκούβα 1 Ανοιχτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ηπείρου Τμήμα Νοσηλευτικής

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Διοικώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Διοικώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι «διοίκηση» 2. Η «διοίκηση»

Διαβάστε περισσότερα

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997,

3 Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 1982, 1983, 1986, 1987, 1988, 1989, 1990, 1991, 1992, 1995, 1997, Τοποθετήσεις Διευθυντών/ντριών Διευθύνσεων και Προϊσταμένων Γραφείων για τα έτη 98, 98, 986, 987, 988, 989, 99, 99, 99, 995, 997, 998, 999,,, και. Καναβέλη Ελιάνα Παλιεράκη Πόπη 8--6 . Εισαγωγή..... Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Α. ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΔΙΑΘΕΣΗ / ΙΣΤΟΡΙΚΟ 7 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η φιλοσοφία. Έννοια και περιεχόμενο 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ Η εξέλιξη της φιλοσοφίας και η οντολογία Ι. Εισαγωγή... 25 ΙΙ. Η προσωκρατική φιλοσοφία...

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Κοινωνιολογία

Αγροτική Κοινωνιολογία Αγροτική Κοινωνιολογία Θεματική ενότητα 1: Θεωρητική συγκρότηση της Αγροτικής Κοινωνιολογίας 1/3 Όνομα καθηγητή: Χαράλαμπος Κασίμης Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Εκπαιδευτικοί στόχοι Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΕΤΗ Α/Τ ΒΕΛΟΣ 2017 Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης - Υπουργέ Εθνικής Άμυνας, Κυρία Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων [Μαρία Τριανταφύλλου],

ΤΕΛΕΤΗ Α/Τ ΒΕΛΟΣ 2017 Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης - Υπουργέ Εθνικής Άμυνας, Κυρία Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων [Μαρία Τριανταφύλλου], ΤΕΛΕΤΗ Α/Τ ΒΕΛΟΣ 2017 Κύριε Εκπρόσωπε της Κυβέρνησης - Υπουργέ Εθνικής Άμυνας, Κυρία Εκπρόσωπε της Βουλής των Ελλήνων [Μαρία Τριανταφύλλου], Κύριοι Αρχηγοί & Εκπρόσωποι των Κομμάτων της Βουλής των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ

ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΑΠΟΔΕΛΤΙΩΣΗ Ημερομηνία 10/3/2016 Μέσο Συντάκτης Link http://www.in.gr Τζωρτζίνα Ντούτση http://www.in.gr/entertainment/book/interviews/article/?aid=1500064083 Νικόλ Μαντζικοπούλου: Το μυστικό για την επιτυχία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

Η Καλλιτεχνική Αγωγή στην Εκπαίδευση Ιστορική διαδρομή

Η Καλλιτεχνική Αγωγή στην Εκπαίδευση Ιστορική διαδρομή Η Καλλιτεχνική Αγωγή στην Εκπαίδευση Ιστορική διαδρομή Επιμορφωτικό Σεμινάριο για εκπαιδευτικούς 1 ης & 2 ης Εκπ. Περιφ. Καβάλας Δρ. Δρ. Θανάσης Διαλεκτόπουλος Η ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικότεροι σκοποί. Επιμέλεια: Βασιλείου Μάνος Σελίδα 1

Ειδικότεροι σκοποί. Επιμέλεια: Βασιλείου Μάνος Σελίδα 1 Το μάθημα «Πολιτική Παιδεία» (Οικονομία, Πολιτικοί Θεσμοί & Αρχές Δικαίου και Κοινωνιολογία)είναι πρωτίστως μια μαθητεία στη Δημοκρατία. Σκοπός του είναι να διαμορφώσει έναν ελεύθερο και υπεύθυνο πολίτη,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του.

Eισαγωγή. H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Eισαγωγή H μεγαλύτερη ανακάλυψη της γενιάς μου είναι το γεγονός ότι ένας άνθρωπος μπορεί να αλλάξει τη ζωή του αλλάζοντας τη συμπεριφορά του. Oυίλιαμ Tζέϊμς Όποτε βρισκόμαστε αντιμέτωποι με άσχημα νέα,

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

102 Φιλοσοφίας Πάτρας

102 Φιλοσοφίας Πάτρας 102 Φιλοσοφίας Πάτρας Το Τμήμα Φιλοσοφίας ιδρύθηκε με το Π.Δ. 206/1999 (Φ.Ε.Κ. 176/6-9-1999) και αποτελεί το πρώτο και μοναδικό αμιγώς φιλοσοφικό τμήμα στην Ελλάδα. Άρχισε να λειτουργεί το ακαδημαϊκό έτος

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB/PE 79.5)

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB/PE 79.5) Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB/PE 79.5) ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ FOCUS Οικονομικό και κοινωνικό σκέλος Κάλυψη: ΕE27 /ΕE28

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ

ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΑΡΩΓΟΣ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ 1) ΚΟΙΝΟΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ 2) ΑΠΟΦΥΓΗ ΠΑΡΑΒΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Ο ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΜΥΘΟΥΣ Ο

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ

Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ Φιλοσοφία της Επιστήμης ΙΙ Τετάρτη, 3.30-6 μμ. Αίθουσα A Διδάσκουσα: Ελίνα Πεχλιβανίδη ΣΧΕΔΙAΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ (SYLLABUS) Πληροφορίες για: ημέρα - ώρα - αίθουσα διεξαγωγής του μαθήματος στοιχεία επικοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ

ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ β. φιλιας, μ. κουρουκλη γ. ρουσσης, κ. κασιματη λ. μουσουρου, α. παπαριζος ε. χατζηκωνσταντη μ. πετρονωτη, γ. βαρσος φ. τσαλικογλου-κωστοπουλου ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΩΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Βρυξέλλες, 21 Αυγούστου 2013

Βρυξέλλες, 21 Αυγούστου 2013 Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) Βρυξέλλες, 21 Αυγούστου 2013 «ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014»

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους;

Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Τί ισχύει στις άλλες χώρες της Ε.Ε. σχετικά µε την κτήση ιθαγένειας από τέκνα αλλοδαπών που γεννιούνται και/ή ανατρέφονται στην επικράτειά τους; Με το ν.3838/2010 εισήχθησαν στην ελληνική έννοµη τάξη ρυθµίσεις

Διαβάστε περισσότερα