ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΦΡΑΓΚΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ IN VITRO ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

2 ΕΥΦΡΟΣΥΝΗΣ ΦΡΑΓΚΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥΧΟΥ ΙΑΤΡΙΚΗΣ IN VITRO ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Υποβλήθηκε στο Τμήμα Φαρμακευτικής στον Τομέα Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Ημερομηνία προφορικής εξέτασης : Πέμπτη 27 Μαρτίου 2008 ΤΡΙΜΕΛΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Αναπληρωτής καθηγητής Καθηγητής Αναπληρωτής καθηγητής ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΚΤΙΣΤΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΓΕΩΡΓΑΡΑΚΗΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΚΑΤΣΙΩΤΗΣ 2

3 Η τριμελής εξεταστική επιτροπή που διορίστηκε για την κρίση της διπλωματικής εργασίας της πτυχιούχου ιατρού Ευφροσύνης Φράγκου, συνήλθε σε συνεδρίαση στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης την 27 η Μαρτίου 2008, όπου παρακολούθησε την υποστήριξη της διπλωματικής εργασίας με τίτλο «In vitro μελέτη της διαδερμικής απορρόφησης φαρμακευτικών ουσιών». Η επιτροπή έκρινε ομόφωνα ότι η διπλωματική εργασία είναι πρωτότυπη και αποτελεί ουσιαστική συμβολή στην επιστήμη. Τα μέλη της εξεταστικής επιτροπής Γ. ΚΤΙΣΤΗΣ (Αναπλ. Καθηγητής Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Α.Π.Θ. / Επιβλέπων Καθηγητής) ΕΜ. ΓΕΩΡΓΑΡΑΚΗΣ (Καθηγητής Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Α.Π.Θ.) ΣΤ. ΚΑΤΣΙΩΤΗΣ (Αναπλ. Καθηγητής Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Α.Π.Θ.) 3

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα διπλωματική εργασία εκπονήθηκε στον τομέα Φαρμακευτικής Τεχνολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μεταξύ Σεπτεμβρίου 2005 και Σεπτεμβρίου Θα ήθελα πρώτιστα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον επιβλέποντα καθηγητή μου, Αναπληρωτή Καθηγητή Γεώργιο Κτίστη, για την πολύτιμη καθοδήγηση και συμβολή του στην πραγματοποίηση αυτής της ερευνητικής μελέτης. Ευχαριστώ θερμά τον Διευθυντή της Συντονιστικής Επιτροπής Μεταπτυχιακών Σπουδών και μέλος της τριμελούς εξεταστικής επιτροπής, Καθηγητή Εμμανουήλ Γεωργαράκη για την αγαστή συνεργασία. Το έτερο μέλος της εξεταστικής επιτροπής, Αναπληρωτή Καθηγητή Σταύρο Κατσιώτη, ευχαριστώ επίσης θερμά για τις ουσιαστικές και εποικοδομητικές του παρατηρήσεις. Ολόψυχα ευχαριστώ την οικογένεια μου και ιδιαίτερα τον αδελφό μου Μάριο, για την αμέριστη συμπαράσταση του σε κάθε προσπάθεια μου. Τέλος, αφιερώνω την εργασία συτή στη μνήμη του πατέρα μου, Χρήστου Φράγκου, που μου δίνει τη δύναμη για να ξεπερνάω όλες τις δυσκολίες και τα εμπόδια. 4

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ. 13 SUMMARY..14 I ) Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΟΥ 1.1. Ελεγχόμενη χορήγηση φαρμάκου από τη δερματική οδό Ιδιότητες του δερματοεπιδερμιδικού φραγμού Οδοί διέλευσης προς το δέρμα Διέλευση της ουσίας μέσα από την επιδερμίδα Μαθηματική περιγραφή για τη διαδερμική διαπερατότητα Μέθοδοι για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας ΧΗΜΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΔΕΡΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑΣ 2.1. Υπερκορεσμός Μέθοδοι παρασκευής υπέρκορων συστημάτων Ενυδάτωση της κεράτινης στιβάδας Άλλες χημικές μέθοδοι για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας Χημικοί ενισχυτές της διαπερατότητας Η απορρόφηση του φαρμάκου επηρεάζεται από τη γαληνική του μορφή.26 5

6 3. ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗΣ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΑ ΕΜΠΛΑΣΤΡΑ 3.1. Πολυμερικά συστήματα για την ελεγχόμενη αποδέσμευση βιοδραστικών ουσιών Μηχανισμοί ελεγχόμενης αποδέσμευσης στα πολυμερή Διάχυση Βιοδιάσπαση Απελευθέρωση ουσίας μετά από την αλληλεπίδραση με το κατάλληλο περιβάλλον Διατάξεις συστημάτων ελεγχόμενης αποδέσμευσης : Δερματικά έμπλαστρα (patches) Συστατικά στοιχεία Παράμετροι του συστήματος Παράμετροι της δραστικής ουσίας Νεότερες εφαρμογές των δερματικών έμπλαστρων Αντικαταθλιπτικά έμπλαστρα Έμπλαστρα νικοτίνης Αντισυλληπτικά έμπλαστρα Εμφυτεύσιμα συστήματα Επιθέματα για τοπική επουλωτική θεραπεία Έμπλαστρα σκοπολαμίνης κατά της ναυτίας Oπιοειδή αναλγητικά και ανταγωνιστές

7 4. ΦΥΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΡΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΟΥ 4.1. Υπέρηχοι (Phonophoresis or sonophoresis) Ηλεκτροφόρηση Ιοντοφόρηση Διατάξεις μικρο-βελονών βελονών ή μικρο-ακίδων Ακτινοβολία Laser Ενέσεις χωρίς βελόνες (Needle-less injectors) ΝΑΝΟ-ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΥΣΙΩΝ 5.1. Λιποσώματα Μικρογαλακτώματα Τυποποίηση και παρασκευή των μικρογαλακτωμάτων Εφαρμογές των μικρογαλακτωμάτων ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΙΚΗΣ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑΣ 6.1. Έλεγχος in vitro Έλεγχος ex vivo Έλεγχος in vivo Έλεγχος παραμέτρων των συστημάτων ελεγχόμενης αποδέσμευσης στη διαδερμική χορήγηση φαρμάκου..61 7

8 7. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΥ ΜΕΡΟΥΣ 7.1. Πλεονεκτήματα κατά την κλινική εφαρμογή Περιορισμοί κατά την κλινική εφαρμογή Φαρμακοτεχνολογικοί περιορισμοί Προβλήματα βιοηθικής Προοπτικές των μεθόδων διαδερμικής χορήγησης φαρμάκου...68 I Ι ) Σ Κ Ο Π Ο Σ Τ Η Σ Μ Ε Λ Ε Τ Η Σ..69 I I I ) Π Ε Ι Ρ Α Μ Α Τ Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ IN VITRO ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ : ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΑΠΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ Εισαγωγή

9 A. ΠΕΙΡΑΜΑ 1 Ο : ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΥΔΡΟΦΙΛΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΑΠΟ ΥΔΡΟΦΙΛΗ ΟΥΣΙΑ A.1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ...72 A.1.1. ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ...73 A.1.2. ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ...74 A.2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ A.2.1. Πειραματική διάταξη...75 A.2.2. Οργανολογία...75 A.2.3. Ουσίες...76 A.2.4. Σχεδιασμός πειραμάτων...76 A.2.5. Προεργασία Παρασκευή ρυθμιστικών διαλυμάτων...78 A.2.6. Σχεδιασμός καμπύλης αναφοράς...78 A.2.7. Προσδιορισμός συγκεντρώσεων...80 A.2.8. Υπολογισμός του συντελεστή διαπερατότητας...81 A.2.9. Εφαρμογή ατατιστικών μεθόδων - Εύρεση ιδανικών συνθηκών...83 A.2.10.Στατιστική επεξεργασία και σημαντικότητα μεταβλητού παράγοντα...84 Α.3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΡΩΤΗ...85 Α.3.1. Προσδιορισμός συγκεντρώσεων...87 Α.3.2. Υπολογισμός του συντελεστή διαπερατότητας...95 A.3.3. Εφαρμογή ατατιστικών μεθόδων - Εύρεση ιδανικών συνθηκών...97 Α.3.4. Στατιστική επεξεργασία και σημαντικότητα μεταβλητού παράγοντα...98 A. 4. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ - ΕΝΟΤΗΤΑ ΔΕΥΤΕΡΗ.101 Α.4.1. Επεξεργασία αποτελεσμάτων και εκλογή του καταλληλότερου πολυμερούς Α.4.2. Μέτρηση απορρόφησης Α.4.3. Προσδιορισμός συγκεντρώσεων της ουσίας στο δέκτη Α.4.4. Υπολογισμός του συντελεστή διαπερατότητας

10 Α.4.5. Εφαρμογή ατατιστικών μεθόδων - Εύρεση ιδανικών συνθηκών Α.4.6. Στατιστική επεξεργασία και σημαντικότητα μεταβλητού παράγοντα Α.5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ B. ΠΕΙΡΑΜΑ 2 Ο : ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΔΙΠΛΗΣ ΥΔΡΟΦΙΛΗΣ-ΛΙΠΟΦΙΛΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΑΠΟ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΟΥΣΙΑ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΗ ΣΕ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΙΚΡΟΔΙΑΣΠΟΡΑΣ ΠΟΛΥΜΕΡΩΝ B.1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ B.2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΣ B.2.1. Πειραματική διάταξη B.2.2. Οργανολογία B.2.3. Ουσίες B.2.4. Σχεδιασμός πειραμάτων B.2.5. Προεργασία Παρασκευή ρυθμιστικών διαλυμάτων B.2.6. Σχεδιασμός καμπύλης αναφοράς B.2.7. Παρασκευή συστημάτων μικροδιασποράς της κυτταρίνης με ενσωμάτωση της προπρανολόλης B.2.8. Σχεδιασμός μοντέλου διάχυσης B.3. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΖΗΤΗΣΗ B.3.1. Προσδιορισμός συγκεντρώσεων B.3.2. Υπολογισμός του συντελεστή διαπερατότητας Β.4. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ I V ) Β Ι Β Λ Ι Ο Γ Ρ Α Φ Ι Α

11 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η επιστήμη της διαδερμικής χορήγησης φαρμάκου παρουσιάζεται σαν μία πολύπλοκη, αλλά συγχρόνως πολύ ενδιαφέρουσα προοπτική. Αποφεύγοντας τις επεμβατικές μεθόδους και τις επιπλοκές από το γαστρεντερικό, η διαδερμική χορήγηση φαρμάκου μπορεί να βελτιώσει το θεραπευτικό αποτέλεσμα, διατηρώντας ικανοποιητικά επίπεδα της δραστικής ουσίας στον ιστό-στόχο και μειώνοντας τις παρενέργειες στον υπόλοιπο οργανισμό. Αξιοσημείωτες ερευνητικές προσπάθειες έχουν γίνει σε αυτόν τον τομέα τα τελευταία χρόνια, και έχουν αναπτυχθεί αρκετές στρατηγικές για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας. Το σύστημα που παρουσιάζει την πιο συχνή χρήση, προσφέροντας διάφορες κλινικές εφαρμογές, είναι το δερματικό έμπλαστρο (patch). Έχουν περιγραφεί αρκετές τοπικές και διαδερμικές μέθοδοι, περιλαμβάνοντας τη χρήση κατάλληλων γαληνικών μορφών, υπέρκορων συστημάτων, χημικών ενισχυτών της διαπερατότητας, νανοσυστημάτων μεταφοράς ουσιών όπως τα μικρογαλακτώματα, λιποσώματα, και άλλα νανοσωματίδια. Έχουν επίσης προταθεί νέες φυσικές μέθοδοι όπως οι διατάξεις μικρο-ακίδων, τα συστήματα laser, η ηλεκτροφόρηση, η ιοντοφόρηση, τα συστήματα υπερήχων κ.ά. Οι μέθοδοι αυτές επεκτείνονται σε ένα ευρύ πεδίο εφαρμογών, ενώ οι ερευνητές σε όλον τον κόσμο προσπαθούν να βρουν νέες λύσεις, βελτιώνοντας την αποτελεσματικότητα και μειώνοντας παράλληλα τις ανεπιθύμητες ενέργειες. 11

12 SUMMARY The science of administering drugs through the skin is a complex but also very interesting opportunity. By avoiding issues related to invasive methods or the effects on the gastrointestinal tract and first-pass metabolism, topical and transdermal delivery can enhance therapeutic efficacy while maintaining effective levels. Considerable research efforts have been made in this area and a lot of strategies for enhancing skin penetration have been developed over the last few years. The most commonly used system for this type of delivery is the skin patch, providing various applications. Several topical and transdermal delivery technologies are described including the use of suitable formulations, carriers of nanoparticles such as microemulsions and liposomes, chemical penetration enhancers and supersaturated systems. New physical methods are also proposed such as micro-needle arrays, laser systems, iontophoresis, sonophoresis, and others. The possibilities for this sector are quite broad while researchers around the world are trying to find new solutions improving the efficiency, safety and convenience and decreasing side effects. 12

13 I ) Θ Ε Ω Ρ Η Τ Ι Κ Ο Μ Ε Ρ Ο Σ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΟΥ Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί αρκετά συστήματα διαδερμικής απορρόφησης φαρμάκου, με σκοπό την ελεγχόμενη αποδέσμευση της δραστικής ουσίας στον ιστό-στόχο, τη ρύθμιση της δόσης και την αποφυγή των παρενεργειών σε άλλα συστήματα του οργανισμού. Οι μέθοδοι αυτές αποτελούν μία εναλλακτική μη-επεμβατική λύση, απέναντι στην επώδυνη κι επισφαλή, κάποιες φορές, χρήση των ενδοφλέβιων μεθόδων ή στην έμμεση οδό της απορρόφησης από το γαστρεντερικό σύστημα Ελεγχόμενη χορήγηση φαρμάκου από τη δερματική οδό Οι μέθοδοι για την ελεγχόμενη χορήγηση μιάς δραστικής ουσίας από τη δερματική οδό, μπορεί να στοχεύουν στη ρύθμιση της ποσότητας ή/και της περιοχής της κατανομής της ουσίας και καθορίζονται από τις ανάγκες του οργανισμού ή/και την παθολογία σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή. Οι μέθοδοι αυτές μπορεί να στοχεύουν : α) _ στον έλεγχο της έκτασης κατανομής της ουσίας β) _ στη ρύθμιση της ποσότητας της χορηγούμενης ουσίας σε σχέση με το χρόνο γ) _ σε ένα συνδυασμό των δύο παραπάνω 13

14 α) _ Όπως φαίνεται στην εικόνα 1, οι μέθοδοι χορήγησης φαρμάκου από το δέρμα μπορούν να διακριθούν στις παρακάτω κατηγορίες, ανάλογα με την κατανομή της δραστικής ουσίας σε συγκεκριμένες περιοχές του οργανισμού 1,2. Τοπική/Δερματική χορήγηση (Topical/Dermal drug delivery): εφαρμογή για την τοπική φροντίδα του δέρματος ή τη θεραπεία δερματικών παθήσεων π.χ. ακμή. Τοπική/Περιοχική χορήγηση (Topical/Regional drug delivery): χορήγηση με στόχο την τοπική ανακούφιση στους ιστούς που βρίσκονται στην περιοχή κάτω από το σημείο της εφαρμογής π.χ. οστεοαρθρίτιδα. Εικόνα 1. Χορήγηση φαρμάκου από τη δερματική οδό κατανομή της δραστικής ουσίας στον οργανισμό σε συνδυασμό με την επιθυμητή δράση. Διαδερμική χορήγηση (Transdermal drug delivery,tdd): περιλαμβάνει ένα σύνολο κλινικών μεθόδων που στοχεύουν στη συστηματική κατανομή του φαρμάκου στον οργανισμό. β) _ Σύμφωνα με τον ποσοτικό έλεγχο της χορηγούμενης ουσίας σε σχέση με το χρόνο, μπορούμε να επιτύχουμε: -- επιβράδυνση του ρυθμού χορήγησης -- σταθερότητα της χορηγούμενης ποσότητας σε σχέση με το χρόνο -- προκαθορισμένο σχήμα χορήγησης 14

15 Αρκετά συστήματα τοπικής και διαδερμικής χορήγησης φαρμάκου χρησιμοποιούν την παθητική μετάδοση της ουσίας (εικ. 2), που συνοδεύεται από διαφορετικούς βαθμούς απορρόφησης και συστηματικής κατανομής 1-3. Ο κύριος τομέας της μελέτης της μεθόδου αυτής αφορά στους τρόπους ενίσχυσης της σχετικά χαμηλής διαπερατότητας του δέρματος, ώστε να διευκολυνθεί η απορρόφηση των φαρμάκων από τον οργανισμό. Στην εικόνα 3, φαίνονται τα φαρμακοκινητικά στάδια που ακολουθεί η δραστική ουσία κατά τη διαδερμική χορήγηση φαρμάκου (απορρόφηση, μεταβολισμός, κατανομή και απέκκριση) Ιδιότητες του δερματοεπιδερμιδικού φραγμού Ο δερματοεπιδερμιδικός φραγμός (εικ. 4), στοχεύοντας στην προστασία του οργανισμού από τους εξωτερικούς βλαπτικούς παράγοντες, επιτρέπει τη διέλευση μορίων μέσα από την επιδερμίδα, μόνον όταν αυτά τηρούν ορισμένες προδιαγραφές, π.χ. χαμηλό μοριακό βάρος (<500 Dalton), μέτριο βαθμό λιποφιλικότητας (octanol-water partition coefficient: ), μέτρια υψηλό σημείο τήξης (<200οC) κ.ά. Ακόμα κι όταν ένα ενεργό συστατικό κατέχει αυτές τις ιδιότητες, είναι συνήθως αναγκαία η συνεισφορά επιπρόσθετων μέσων για την αύξηση της διαπεραστικότητας του συστατικού αυτού διαμέσου του δέρματος 2,5. 15

16 Εικόνα 4. Ανατομία του δερματοεπιδερμιδικού φραγμού. Η επιδερμίδα συνδέεται με το χόριο μέσω του δερματοεπιδερμιδικού συνδέσμου (βασική μεμβράνη). Ιστολογία του δέρματος ΣΤΙΒΑΔΕΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΑΣ 1. Βασική ή μητρική 2. Μαλπιγγιανή ή ακανθωτή 3. Κοκκώδης 4. Διαφανής 5. Κεράτινη ΧΟΡΙΟ _Θεμέλιος ουσία _Ινες Κολλαγόνες, Ελαστικές, Δικτυωτές _Κύτταρα Ινοβλάστες, Ιστιοκύτταρα, Πλασματοκύτταρα, Πολυμορφοπύρηνα, Λεμφοκύτταρα, Σιτευτικά ΥΠΟΔΕΡΜΑ Συνδετικός ιστός Υποδόριο λίπος Αγγεία Νεύρα Ιδρωτοποιοί αδένες Θύλακοι τριχών Φυσιολογία του δέρματος Λειτουργίες : _Θερμορυθμιστική _Αμυντική _Απεκκριτική _Απορροφητική _Ανοσοποιητική _Μεταβολική _Αίσθηση _Κερατινοποίηση _Μελανινογένεση 16

17 1.3. Οδοί διέλευσης προς το δέρμα Παρόλο που η διέλευση της δραστικής ουσίας γίνεται ευκολότερα μέσω των πόρων του δέρματος (οδοί 2 και 3 - εικόνα 5), το ποσοστό της επιφάνειας που καλύπτουν αυτοί σε σχέση με τη συνολική δερματική επιφάνεια είναι πάρα πολύ μικρό (~0,1%) κι έτσι η οδός της διέλευσης μέσα από την επιδερμίδα (οδός 1) θεωρείται η σημαντικότερη 8. Εικόνα 5. Οδοί διέλευσης προς το δέρμα. Οδός 1: Διέλευση της ουσίας μέσα από την επιδερμίδα. Οδός 2: Θύλακος της τρίχας και σμηγματογόνοι αδένες. Οδός 3: Ιδρωτοποιοί αδένες. Εξαίρεση αποτελεί η περίπτωση των ιόντων ή μεγάλων πολικών μορίων, όπου οι δρόμοι 2 και 3 φαίνεται ότι αποκτούν μεγαλύτερη σημασία 4,5. 17

18 Διέλευση της ουσίας μέσα από την επιδερμίδα Τα λιπίδια αποτελούν ένα % του συνολικού όγκου της επιδερμίδας και παρουσιάζουν οργάνωση διπλής στιβάδας 9 (εικ. 6). Όπως φαίνεται στην εικόνα 7, η διέλευση της ουσίας μέσα από την επιδερμίδα, μπορεί να γίνει είτε διαμέσου των κυττάρων (transcellular), είτε ανάμεσα από τα κύτταρα (intercellular) 12. Εικόνα 6. Λιπίδια της επιδερμίδα Εικόνα 7. Διέλευση μέσα από την επιδερμίδα Τα περισσότερα μόρια περνάν συγχρόνως και από τις δύο οδούς, ενώ η κύρια οδός καθορίζεται από το συντελεστή Κ (stratum corneumformulation partition coefficient). Οι υδρόφιλες ουσίες περνάν κυρίως διαμέσου των κυττάρων (εικ. 8), ενώ οι λιπόφιλες αντίθετα από το λιγότερο ευθύ δρόμο που περνάει ανάμεσα από τα κύτταρα και θεωρείται ο σημαντικότερος κι επομένως αυτός που καθορίζει και τις ιδιότητες φραγμού της επιδερμίδας 1,5. Εικόνα 8. Οι υδρόφιλες ουσίες περνούν διαμέσου της διπλής λιπιδικής μεμβράνης των κερατινο-κυττάρων μέσα από τα κανάλια που περιέχονται σε αυτή. 18

19 1.4 Μαθηματική περιγραφή για τη διαδερμική διαπερατότητα Παρόλο που το δέρμα αποτελεί μια τόσο ετερογενή μεμβράνη, το φαινόμενο της διαδερμικής διαπερατότητας μπορεί να περιγραφεί μαθηματικά από τον πρώτο νόμο του Fick για την διάχυση (σε συνθήκες σταθερής κατάστασης) 4 : Όπου : J = A = εμβαδό επιφάνειας διάχυσης Cv = συγκέντρωση στο δότη Cr = συγκέντρωση στο δέκτη h = πάχος φραγμού διάχυσης J = ροή D = συντελεστής διάχυσης K = συντελεστής κατανομής D A K ( Cv - Cr ) h Η Cr συνήθως είναι πολύ μικρή, κι έτσι όπου C v - C r μπορεί να θεωρηθεί κατά προσέγγιση ίση με την C v. Ο συντελεστής διαπερατότητας καθορίζει τη διαδερμική απορρόφηση Απορρόφηση = ροή = (mg/cm 2 /sec) = P x A x (C v C r ) Συντελεστής διαπερατότητας = P = D x K (cm/sec) h Στην εικόνα 9, φαίνεται το διάγραμμα της ποσότητας της δραστικής ουσίας που απορροφάται από το δέρμα σε συνάρτηση με το χρόνο. Phase I Phase II Phase III Cumulative amount transported Lag time Time Εικόνα 9. Διαπερατότητα βιολογικών μεμβρανών : διάγραμμα της ουσίας που έχει μεταφερθεί σε συνάρτηση με το χρόνο. 19

20 1.5 Μέθοδοι για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί αρκετές νέες στρατηγικές για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας (εικ. 10), οι οποίες μπορούν να διακριθούν στις παρακάτω κατηγορίες 11,14. _Χημικές μέθοδοι Φυσικές διατάξεις ελέγχου της _Υπερκορεσμός δερματικής διαπερατότητας _Νερό (ενυδάτωση) _ Υπέρηχοι _ Άλλοι χημικοί παράγοντες _ Ιοντοφόρηση _ Ηλεκτροφόρηση _ Συστήματα laser _Μεταφορείς Ουσιών _ Μικρο-ακίδες κ.ά. _Νανογαλακτώματα _Λιποσώματα κ.ά. Εικόνα 10. Μέθοδοι για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας 20

21 2. ΧΗΜΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΗΣ ΔΕΡΜΑΤΙΚΗΣ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑΣ 2.1. Υπερκορεσμός Ο μηχανισμός της ενίσχυσης της δερματικής διαπερατότητας μέσω του υπερκορεσμού, βασίζεται στην αύξηση της θερμοδυναμικής δραστηριότητας της χορηγούμενης ουσίας, που συνεπάγεται και την αύξηση της διαφοράς των συγκεντρώσεων (Cv-Cr) στο 1 0 νόμο του Fick με αποτέλεσμα την προώθηση της ουσίας διαμέσου της επιδερμίδας Μέθοδοι παρασκευής υπέρκορων συστημάτων: Θέρμανση και ψύξη Αφαίρεση ενός διαλύτη, πχ. με εξάτμιση Αντίδραση δύο ή περισσότερων διαλυτών ουσιών για να παραχθεί μια νέα ένωση, που θα είναι λιγότερο διαλυτή από τις αρχικές στο διάλυμα. Προσθήκη μιας ουσίας σε ένα διάλυμα, που μειώνει τη διαλυτότητα της διαλυτής ουσίας πχ. διφασική μίξη δύο διαλυτών. Η μέγιστη διαπερατότητα δεν περιορίζεται απαραίτητα από το βαθμό κορεσμού. Τα υπέρκορα συστήματα είναι θερμοδυναμικά ασταθή και τείνουν αυθόρμητα να επανακρυσταλλωθούν. Έτσι είναι απαραίτητη η προσθήκη των κατάλληλων μέσων για τη σταθεροποίηση τους για ορισμένο χρόνο, πχ. η προσθήκη πολυμερών που θα παρεμποδίσουν την πυρηνοποίηση (εικ.11). Εικόνα 11. Με την προσθήκη ενός πολυμερούς στο διαλύτη Α, η κρυστάλλωση μπορεί είτε να παρεμποδιστεί είτε να καθυ-στερήσει. Στο παράδειγμα αυτό, το HPMC επιλέχτηκε ως αντιπυρηνογόνο πολυμερές σώμα. 21

22 2.2. Ενυδάτωση της κεράτινης στιβάδας Η ενυδάτωση της κεράτινης στιβάδας αποτελεί μια από τις σημαντικότερες παραμέτρους που μπορούν να αυξήσουν τη διείσδυση των δραστικών ουσιών στο δέρμα. Η αύξηση του ποσοστού υγρασίας της επιδερμίδας προκαλεί τη διαστολή της συμπαγούς δομής των κερατινοκυττάρων 3,5 και μπορεί να επιτευχθεί είτε με την παροχή είτε με την πρόληψη της απώλειας του νερού. Στον παρακάτω πίνακα (εικ. 12), φαίνεται η επίδραση διαφόρων συστημάτων διαδερμικής χορήγησης στην ενυδάτωση της επιδερμίδας και στη διαπερατότητα του δερματοεπιδερμιδικού φραγμού. Εικόνα 12. Ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας με την ενυδάτωση της κεράτινης στιβάδας. 22

23 2.3. Άλλες χημικές μέθοδοι για την ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας Μείωση του ποσοστού των λιπιδίων της κεράτινης στιβάδας Μεταβολή του συντελεστή Κ (partition coefficient:patch/skin) Διάσπαση της δομής διπλής μεμβράνης των λιπιδίων Μετατοπίσεις δεσμευμένου νερού Απώλεια κερατινοκυττάρων Χημικοί ενισχυτές της διαπερατότητας 2-6 Χημική σύσταση και γαληνική μορφή του φαρμάκου Χημικοί ενισχυτές της διαπερατότητας Οι χημικοί ενισχυτές της διαπερατότητας βρίσκουν συχνά εφαρμογή για τον έλεγχο της απορρόφησης των φαρμάκων. Στην εικόνα 13, φαίνονται οι χημικές δομές ορισμένων τυπικών χημικών ενισχυτών της διαπερατότητας. Εικόνα 13. Χημικές δομές τυπικών χημικών ενισχυτών της διαπερατότητας Στο παρακάτω διάγραμμα (εικ.14), φαίνεται η μεταβολή της απορροφούμενης ποσότητας του φαρμάκου, μετά από την επεξεργασία με τέσσερις διαφορετικούς χημικούς ενισχυτές της διαπερατότητας. 23

24 Cumulative amount diffused (µg/cm^2) Control (ethanol) 1.4% OA in ethanol 2.8% OA in ethanol 5.6% OA in ethanol Time (hrs) 9 12 Εικόνα 14. Χημική ενίσχυση της δερματικής διαπερατότητας Διάγραμμα συγκέντρωσης χρόνου Η προγενέστερη επεξεργασία της κεράτινης στιβάδας με αιθανολικά διαλύματα διαφορετικής συγκέντρωσης του ελαϊκού οξέος (OA) παρήγαγε μια μέγιστη ροή με το διάλυμα του 2.8%. Δεδομένου ότι αυτή δεν ήταν η υψηλότερη χρησιμοποιούμενη συγκέντρωση, ο τρόπος επίδρασης του κορεσμού δείχνει ότι ο μηχανισμός δράσης του επέρχεται από μια αλλαγή της D Η απορρόφηση του φαρμάκου επηρεάζεται από τη γαληνική του μορφή Οι γαληνικοί τύποι των διαδερμικών και τοπικών φαρμακευτικών σκευασμάτων (εικ. 15 και 16), καθορίζουν το βαθμό της διαπεραστικότητας της δραστικής ουσίας διαμέσου του δέρματος (εικ. 17). Εικόνα 15. Υδρόφιλοι, λιπόφιλοι και μικτοί τύποι φαρμάκων 24

25 Λιπόφιλη δραστική Λιπόφιλη δραστική Υδρόφιλη δραστική Υδρόφιλη δραστική σε λιπόφιλη βάση σε υδρόφιλη βάση σε λιπόφιλη βάση σε υδρόφιλη βάσ Η λιπόφιλη δραστική ουσία σε υδρόφιλο διαλύτη (έκδοχο), παρουσιάζει το μεγαλύτερο Βαθμό απορρόφησης στην κυκλοφορία. Εικόνες 16 και 17. Γαληνικές μορφές φαρμάκων για τοπική ή διαδερμική χορήγηση 25

26 3. ΠΟΛΥΜΕΡΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗΣ ΑΠΟΔΕΣΜΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΔΕΡΜΑΤΙΚΑ ΕΜΠΛΑΣΤΡΑ 3.1. Πολυμερικά συστήματα για την ελεγχόμενη αποδέσμευση βιοδραστικών ουσιών Κατά τη χορήγηση φαρμάκων με το συμβατικό τρόπο, δηλ. τη λήψη σε τακτά χρονικά διαστήματα, η συγκέντρωση του φαρμάκου στο αίμα αυξομειώνεται όπως φαίνεται στο παρακάτω διάγραμμα (εικ. 18), με κίνδυνο να βρεθεί εκτός θεραπευτικών ορίων. Τα πολυμερή χρησιμοποιούνται ως φορείς για την ελεγχόμενη, βραδεία αποδέσμευση των φαρμάκων, με στόχο τη διατήρηση σταθερής συγκέντρωσης στο αίμα για μεγάλο χρονικό διάστημα. Με τα πολυμερικά συστήματα ελεγχόμενης αποδέσμευσης (υπό τη μορφή σκευασμάτων που λαμβάνονται από το στόμα, διαδερμικών, οφθαλμικών ή εμφυτευμάτων) μπορεί να επιτευχθεί ασφαλής, παρατεταμένη και τοπική χορήγηση βιοδραστικών ουσιών. Μέγιστη επιτρεπόμενη συγκέντρωση Ελάχιστη αποτελεσματική συγκέντρωση Τρόπος Φαρμακευτικής Χορήγησης : συμβατικός λ Βέλτιστος Χρόνος Εικόνα 18. Διατήρηση σταθερών θεραπευτικών επιπέδων με τη διαδερμική χορήγηση του φαρμάκου 26

27 Γίνεται έρευνα για το βέλτιστο σχεδιασμό των συστημάτων αυτού του τύπου με στόχο την επίτευξη επιθυμητού ρυθμού αποδέσμευσης 2,4. Στο παρακάτω διάγραμμα (εικ. 19), φαίνεται ότι με τη χρήση πολυστοιβαδικών συστημάτων, στα οποία η συγκέντρωση του φαρμάκου κατανέμεται κατάλληλα στις στοιβάδες του, είναι δυνατόν να επιτευχθεί σταθερός ρυθμός αποδέσμευσης για μεγάλο χρονικό διάστημα. ρυθμός αποδέσμευσης (mg/ημέρα) μονοστοιβαδικό πολυστοιβαδικό χρόνος Διάγραμμα (ημέρες) 2. Εικόνα 19. Κινητική αποδέσμευσης από μονοστοιβαδικά και πολυστοιβαδικά συστήματα: - Θεωρητική πρόβλεψη (συνεχείς γραμμές) και - πειραματική επαλήθευση (σημεία). Τα πολυμερικά συστήματα ελεγχόμενης αποδέσμευσης χαρακτηρίζονται από : τους μηχανισμούς αποδέσμευσης το σχεδιασμό του συστήματος (matrix, reservoir) τον τύπο του πολυμερούς 27

28 3.2. Μηχανισμοί ελεγχόμενης αποδέσμευσης στα πολυμερή Στα πολυμερικά συστήματα για τη διαδερμική χορήγηση φαρμάκου, η απελευθέρωση της δραστικής ουσίας επιτυγχάνεται με έναv από τους παρακάτω μηχανισμούς: 1_Διάχυση 2_Βιοδιάσπαση 3_Απελευθέρωση ουσίας μετά από την αλληλεπίδραση με το κατάλληλο περιβάλλον Διάχυση Έλεγχος του χρόνου απελευθέρωσης του φαρμάκου (σταδιακή αποδέσμευση) κατά τη διάχυση μέσω μιας πολυμερικής μεμβράνης (εικ. 20). Η απελευθέρωση του φαρμάκου επιβραδύνεται καθώς η διαδικασία προχωρεί επειδή το φάρμακο πρέπει να ταξιδεψει μακρύτερα απαιτώντας έτσι μεγαλύτερο χρόνο διάχυσης. Αποτελεσματική μέθοδος στη διαδερμική χορήγηση και στα εμφυτεύσιμα συστήματα. Εικόνα 20. Διάχυση του φαρμάκου μέσω μιας πολυμερικής μεμβράνης Παραδείγματα θεραπευτικών αγωγών διαδερμικής χορήγησης μέσω του μηχανισμού της διάχυσης είναι τα αντισυλληπτικά έμπλαστρα (patches) και τα έμπλαστρα νικοτίνης (κατά του καπνίσματος). 28

29 Βιοδιάσπαση Το φάρμακο απελευθερώνεται καθώς το πολυμερές αποσυντίθεται από τις φυσιολογικές βιολογικές διεργασίες (συνήθως με υδρόλυση εικόνα 21). Κατά την υδρόλυση διάβρωσης επιφάνειας η αποσύνθεση εμφανίζεται μόνο στην επιφάνεια του πολυμερούς και είναι ανάλογη με το εμβαδό της επιφάνειας. Κατά τη μαζική υδρόλυση η πολυμερική μεμβράνη αποσυντίθεται ομοιόμορφα. Εικόνα 21. Βιοδιάσπαση : ( a) διάβρωση επιφάνειας και ( b) μαζική υδράλυση Η μέθοδος αυτή προτιμάται κυρίως στα εμφυτεύσιμα συστήματα. Τα πολυμερή που χρησιμοποιούνται συχνότερα για τη μέθοδο ελεγχόμενης αποδέσμευσης με το μηχανισμό της βιοδιάσπασης είναι τα παρακάτω: Polyglycolides (PGA) Polyanhydrides Polyorthoesters Polylactide-co-glycolides (PLGA) Polylactides (PLA) Polyphosphazenes 29

30 Απελευθέρωση ουσίας μετά από την αλληλεπίδραση με το κατάλληλο περιβάλλον Εικόνα 22. Απελευθέρωση της δραστικής ουσίας μετά από την αλληλεπίδραση με το κατάλληλο περιβάλλον Η αποδέσμευση της ουσίας προκαλείται από τις αλλαγές στο περιβάλλον. Τα πολυμερή δεν διαλύονται στα βιολογικά υγρά αλλά κυρίως απορροφούν τα υγρά, επιτρέποντας στο φάρμακο να διαχυθεί εξαιτίας της όσμωσης διαμέσου της μεμβράνης (εικ. 22). Συνήθως αποτελούνται από hydrogels (πολυμερή που δεν διαλύονται εύκολα σε υδατικό περιβάλλον). Η διόγκωση μπορεί επίσης να προκληθεί από αλλαγές του ph, της θερμοκρασίας και της ιονικής ισχύος. Τα πολυμερή που χρησιμοποιούνται συχνότερα για τη χορήγηση φαρμάκου με το μηχανισμό της αποδέσμευσης μετά από αλληλεπίδραση με το κατάλληλο περιβάλλον είναι τα εξής: Poly-(N-isopropylacrylamide) Polymethacrylic acid Polyethylene glycol 30

31 3.3. Διατάξεις συστημάτων ελεγχόμενης αποδέσμευσης : Δερματικά έμπλαστρα (patches) Τα αυτοκόλλητα δερματικά επιθέματα (έμπλαστρα) χρησιμοποιούν δύο θεμελιώδεις τύπους αποδέσμευσης (εικ. 23) κατά τη διαδερμική χορήγηση της δραστικής ουσίας: (ι) skin-controlled device: Σε αυτόν τον τύπο η ρύθμιση του ποσοστού απορρόφησης του φαρμάκου γίνεται από το δέρμα. (ii) system-controlled device: Σε αυτόν τον τύπο η ρύθμιση του ποσοστού αποδέσμευσης κι απορρόφησης του φαρμάκου γίνεται από το σύστημα χορήγησης της ουσίας. Οι δύο αυτές διαφορετικές διατάξεις αντιστοιχούν σε δύο διαφορετικά συστήματα χορήγησης της δόσης (i) μονολιθικό σύστημα (monolithic system) (ii) σύστημα δεξαμενής (reservoir system) Το μονολιθικό σύστημα έχει τρία στρώματα: ένα αδιάβροχο στρώμα υποστήριξης (backing) μια πολυμερική μήτρα που περιέχει το φάρμακο (drug in matrix) και το συγκολλητικό στρώμα που βρίσκεται σε άμεση επαφή με το δέρμα. Σε αυτό το σύστημα, το δέρμα ελέγχει το ποσοστό απορρόφησης, κι επομένως το ποσοστό χορήγησης πρέπει πάντα να είναι ακριβώς αυτό που μπορεί να απορροφήσει το δέρμα. Δεδομένου ότι το ποσοστό που μπορεί να απορροφήσει το δέρμα μειώνεται, το ποσοστό χορήγησης μειώνεται επίσης με τρόπο ανάλογο. 31

32 Εικόνα 23. Διατάξεις συστημάτων ελεγχόμενης αποδέσμευσης Αριστερά: Μονολιθικό σύστημα / Δεξιά: Σύστημα δεξαμενής Το σύστημα της δεξαμενής αποτελείται από τέσσερα στρώματα: ένα αδιάβροχο στρώμα υποστήριξης (occlusive backing) τη δεξαμενή των φαρμάκων (drug reservoir) τη μεμβράνη ελέγχου αποδέσμευσης (rate-controlling membrane) και το συγκολλητικό στρώμα που έρχεται σε άμεση επαφή με το δέρμα (contact adhesive) Δεδομένου ότι αυτό το σύστημα αποδεσμεύει ένα σταθερό ποσό του φαρμάκου κατά τη διάρκεια ενός καθορισμένου χρονικού διαστήματος, το ποσοστό της δόσης πρέπει πάντα να είναι μικρότερο από αυτό που μπορεί να απορροφήσει το δέρμα στο ίδιο χρονικό διάστημα. Επίσης, με τη χρήση πολυστοιβαδικών συστημάτων (Drug-in Adhesive Multi-layer systems), στα οποία η συγκέντρωση του φαρμάκου κατανέμεται κατάλληλα στις στοιβάδες του (συγκολλητικά στρώματα), είναι δυνατόν να επιτευχθεί σταθερός ρυθμός αποδέσμευσης της δραστικής ουσίας για μεγάλο χρονικό διάστημα. Στην εικόνα 24, φαίνονται τα συστήματα ελεγχόμενης αποδέσμευσης: μονολιθικό σύστημα (matrix or monolithic system), δεξαμηνής σύστημα (reservoir system), πολυστοιβαδικό συγκολλητικό σύστημα (drug-in-adhesive multi-layer system) και μονοστοιβαδικό συγκολλητικό σύστημα (drug-in-adhesive single-layer system). 32

33 Εικόνα 24. Διατάξεις συστημάτων ελεγχόμενης αποδέσμευσης Συστατικά στοιχεία των δερματικών έμπλαστρων Το κάθε συστατικό στοιχείου του δερματικού έμπλαστρου πρέπει να εξυπηρετεί τις συγκεκριμένες κατασκευαστικές και λειτουργικές του προδιαγραφές : Η σύσταση του φαρμάκου μπορεί να περιέχει ή να μην περιέχει έκδοχα Backing: παρέχει προστασία από τους εξωτερικούς παράγοντες κατά τη διάρκεια της περιόδου εφαρμογής. 33

34 Membrane: ρυθμίζει τη φαρμακευτική αποδέσμευση (δόση του χορηγούμενου φαρμάκου) Adhesive: διατηρεί την επαφή με το δέρμα, περιέχει τη δραστική ουσία και τα έκδοχα (drug-in-adhesive TDD systems). Liner: προστατεύει το έμπλαστρο κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης και αφαιρείται πριν από την εφαρμογή Παράμετροι του συστήματος Θεραπευτική ένδειξη (εικ. 25 και 26). Επιθυμητό θεραπευτικό σχήμα θεραπευτικά επίπεδα δόσης, διάρκεια θεραπείας κλπ. Ικανότητα επικόλλησης (εξαρτάται και από τις παραμέτρους του δέρματος : χαρακτηριστικά της επιδερμίδας, δερματική πάθηση κά.) Σημείο εφαρμογής (ροή του αίματος στην περιοχή της επικόλλησης κ.ά. τοπικοί παράμετροι). Σχεδιασμός του συστήματος (πχ.reservoir, monolithic). Φυσικά χαρακτηριστικά του συστήματος όπως μέγεθος, σχήμα, εμφάνιση κ.ά. (εικ. 26). Ευκολία στην εφαρμογή και απομάκρυνση. Περίοδος εφαρμογής για κάθε έμπλαστρο. Συσκευασία / Εμπορική διάθεση / Κόστος. Βιολογική συμβατότητα των υλικών. Δραστική Τύπος διάταξης Ένδειξη ουσία Σκοπολαμίνη Δεξαμενής Ναυτία Νιτρογλυκερίνη Δεξαμενής ή μονολιθικό Στηθάγχη Οιστραδιόλη Δεξαμενής ή ενισχυτής διαπερατότητας (αιθανόλη) Ορμονική θεραπεία Εικόνα 25. Παραδείγματα φαρμάκων (δραστικές ουσίες) με τις αντίστοιχες διατάξεις διαδερμικής χορήγησης και τις παθολογικές ενδείξεις 34

35 3.3.3 Παράμετροι της δραστικής ουσίας : Ημερήσια δόση Χρόνος ημίσειας ζωής Μοριακό βάρος Σημείο τήξης (Melting point) Δερματική διαπερατότητα Λιπιδική διαλυτότητα [partition coefficient (Log P) ανάμεσα σε 1.0 and 4] Τοξικολογικό προφίλ Μη ερεθιστικότητα κι ευαισθητοποίηση της επιδερμίδας 3.4. Νεότερες εφαρμογές των δερματικών έμπλαστρων Αντικαταθλιπτικά έμπλαστρα Τον Απρίλιο του 2006, η Bristol-Myers Squib Co. κυκλοφόρησε στη Νέα Υόρκη το πρώτο δερματικό έμπλαστρο κατά της κατάθλιψης των ενηλίκων. Το έμπλαστρο δρα καθ όλη τη διάρκεια του 24ώρου όπως και τα αντι-καπνιστικά έμπλαστρα, χορηγώντας έναν αναστολέα της μονοαμινοοξειδάσης διαμέσου του δέρματος. Εικόνα 26. Παραδείγματα θεραπείας με διαδερμική χορήγηση ουσίας 35

36 Έμπλαστρα νικοτίνης Εικόνα 27. Έμπλαστρα νικοτίνης Στο Rose and Duke University ερευνήθηκε η περίπτωση 96 καπνιστών (1 πακέτο τσιγάρων ημερησίως) που ήθελαν να σταματήσουν το κάπνισμα και τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύτηκαν στο τεύχος της στο περιοδικό Nicotine and Tobacco Research. Στους εθελοντές χορηγήθηκαν διαφορετικές δοσεις από αντικαπνιστικά έμπλαστρα (εικ. 27), ενώ μερικοί απ αυτούς έλαβαν έμπλαστρα placebo (εικονικά). Όλοι έλαβαν επίσης σε ένα δεύτερο χρόνο το φάρμακο inversine με αντι-καπνιστική δράση. Ένα μήνα μετά τη λήξη της θεραπείας, οι μισοί από τους εθελοντές που χρησιμοποίησαν τα αντι-καπνιστικά έμπλαστρα συνέχιζαν να μην καπνίζουν, ενώ από τους υπόλοιπους μόνον το ¼ είχε σταματήσει το κάπνισμα. 36

37 Αντισυλληπτικά έμπλαστρα o Έχουν εγκριθεί από τον FDA από το o Διατηρούν χαμηλά επίπεδα οιστρογόνων και προλαμβάνουν την ωορηξία. o Ο σχεδιασμός τους αποτελείται από μία διάταξη τύπου reservoir-system (εικ. 28). o Διάρκεια χρήσης :1 μήνας Εικόνα 28. Αντισυλληυπτικά έμπλαστρα Η δόση αποδέσμευσης του φαρμάκου ρυθμίζεται από τον τύπο της μεμβράνης, από την αντίσταση του δέρματος στη διάχυση κι από τη θερμοδυναμική δράση του φαρμάκου Εμφυτεύσιμα συστήματα Τα Norplant αποτελούνται από 6 εμφυτεύσιμα sticks ελαστικής μεμβράνης πυριτίου (εικ. 29), που απελευθερώνουν σταθερή δόση της συνθετικής ορμόνης levonorgestrel. Τοποθετούνται κάτω από το δέρμα (υπόδερμα) στην εσωτερική πλευρά του γυναικείου μπράτσου (εικ. 29). Αναστέλλουν την ωορηξία και την πάχυνση του ενδομητρίου. Παρέχουν μία πολύ αποτελεσματική και εύκολα αναστρέψιμη μέθοδο αντισύλληψης με διάρκεια 5 έτη. Εικόνα 29. Αντισυλληπτικά εμφυτεύσιμα sticks 37

38 Έμπλαστρα σκοπολαμίνης κατά της ναυτίας Η Σκοπολαμίνη είναι πολύ δραστικό φάρμακο όταν χρησιμοποιείται για την πρόληψη της ναυτίας, αλλά όταν χορηγείται παρεντερικά ή από το στόμα, είναι μεγάλη η συχνότητα εμφάνισης των ανεπιθύμητων ενεργειών της. Η διαδερμική χορήγηση με patch που εφαρμόζεται πισω από το αυτί, επιτυγχάνει χαμηλά, αλλά δραστικά επίπεδα συγκέντρωσης του φαρμάκου στο πλάσμα, με διάρκεια δράσης περίπου 72 ώρες. Στην περίπτωση της διαδερμικής χορήγησης, είναι σημαντικό, το patch να εφαρμόζεται νωρίς, γιατί απαιτείται αρκετή ώρα για να απορροφηθεί το φάρμακο από το δέρμα. Είναι καλύτερα να αποφεύγεται η χρήση του σε άτομα μεγαλύτερα των 60 ετών, γιατί σε αυτές τις ηλικίες είναι συχνότερη η εμφάνιση delirium. H διαδερμική χορήγηση σκοπολαμίνης βελτιώνει τις διαταραχές της ισορροπίας του αυτόνομου σε ασθενείς με σοβαρή στεφανιαία νόσο, γεγονός που πιθανώς οδηγεί σε βελτίωση της πρόγνωσης αυτών των ασθενών. Αν και αυτό χρήζει περαιτέρω διερεύνησης, θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως συμπληρωματική αντιϊσχαιμική θεραπεία σε τέτοιους ασθενείς Επιθέματα για τοπική επουλωτική θεραπεία Πρόσφατα κυκλοφόρησαν στην αγορά υδροκολοειδή επιθέματα, με στόχο την άμεση ανακούφιση σε περιπτώσεις μικροτραυματισμού, εκδοράς ή εγκαυμάτων πρώτου και δευτέρου βαθμού (πχ. το comforteze). Τα επιθέματα αυτά ενεργούν πάνω στην πληγή όπως και το τεχνητό δέρμα. Έχουν δράση αναλγητική, αντιβακτηριδιακή και δημιουργούν τις κατάλληλες συνθήκες υγρασίας για την επούλωση του τραύματος επιτρέποντας παράλληλα στο δέρμα να αναπνέει. Τα επιθέματα αυτά είναι διαφανή, αδιάβροχα και μπορούν να παραμείνουν στο δέρμα για περισσότερες από 7 ημέρες (εικ. 30). 38

39 Εικόνα30. Δερματικά επιθέματα για τοπική επουλωτική θεραπεία Oπιοειδή αναλγητικά και ανταγωνιστές Πρόσφατα έχει εισαχθεί η διαδερμική χορήγηση με αυτοκόλλητο σύστημα (TTS) στον πόνο του καρκίνου. Η διαδερμική φεντανύλη είναι αποτελεσματική εναλλαγή ως προς την από του στόματος μορφίνη, αλλά καλύτερα να χορηγείται σε ασθενείς που βρίσκονται σε σταθερή δόση οπιοειδών. Γι' αυτούς τους ασθενείς μπορεί να έχει πλεονεκτήματα, εάν αυτοί δεν είναι ικανοί να πάρουν μορφίνη από το στόμα, σαν εναλλακτική λύση προς την υποδόρια έγχυση. Η φεντανύλη είναι ένα ημισυνθετικό οπιοειδές και αναγνωρισμένο ενδοφλέβιο αναισθητικό και αναλγητικό φάρμακο, 80 φορές ισχυρότερο της παρεντερικής μορφίνης. Το χαμηλότερο μοριακό βάρος και η υψηλή λιποδιαλυτότητα της φεντανύλης, διευκολύνουν την απορρόφηση από το δέρμα. Μετά την εφαρμογή, η φεντανύλη δεν ανιχνεύεται στο αίμα για 1-2 ώρες, αλλά τα επίπεδα στο αίμα αυξάνουν μέσα σε 8-16 ώρες και σταθερή κατάσταση επιτυγχάνεται σε 72 ώρες (Lehmann and Zech, 1992). Κάθε αυτοκόλλητο εφαρμόζεται για 3 ημέρες. Δημιουργείται επίσης υποδόρια αποθήκη, έτσι ώστε μετά την αποκόλληση του αυτοκόλλητου, τα επίπεδα του φαρμάκου στο αίμα να κάνουν 16 ώρες μέχρι να πέσουν στο 50%. Η διαδερμική φεντανύλη είναι αποτελεσματική και καλά ανεκτή για την αντιμετώπιση του καρκινικού πόνου, αλλά λιγότερο ευέλικτη από μορφές μικρής διάρκειας. 39

40 Αν και η τριήμερη διάρκεια δράσης είναι σοβαρό πλεονέκτημα για τους ασθενείς που έχουν σταθερή δόσης οπιοειδούς, μπορεί να περιπλέξει την αντιμετώπιση ασθενών με ασταθή πόνο, στους οποίους οι ανάγκες σε οπιοειδή κυμαίνονται. Υπάρχουν κλινικές και πειραματικές αποδείξεις ότι η διαδερμική φεντανύλη προκαλεί λιγότερη δυσκοιλιότητα, συγκριτικά με τη μορφίνη (Megens et al., 1998). ΦAINTANΥΛH (Fentanyl) Oπιοειδές αναλγητικό υπό τη μορφή αυτοκόλλητων ταινιών. Eνδειξεις: Xρόνιος και ανθεκτικός πόνος για τον οποίο απαιτείται η χρήση οπιοειδών αναλγητικών. Aντενδείξεις: Yπερευαισθησία στην δραστική ουσία ή την κόλλα του αυτοκόλλητου. Tοπικές αντιδράσεις: ερύθημα, κνησμός. Προσοχή στη χορήγηση: Nα μη χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση του οξέος ή μετεγχειρητικού πόνου (κίνδυνος επικίνδυνου υποαερισμού). H δράση του φαρμάκου αρχίζει συνήθως 24 ώρες μετά την τοποθέτηση του αυτοκόλλητου και η δράση του μειώνεται κατά 50% μετά από 17 ώρες (τροποποίηση της δόσης άλλου αναλγητικού ή οπιοειδούς που τυχόν θα δοθεί τις ώρες αυτές). Δοσολογία: Πρέπει να εξατομικεύεται. Tοποθετείται σε στεγνή, άτριχη και υγιή δερματική περιοχή (κορμού και άνω μέρους του βραχίονα). Σε ασθενείς που δεν έχουν λάβει άλλη δόση οπιοειδούς η έναρξη γίνεται με αυτοκόλλητο 25 μg/ώρα. Mπορεί να γίνει εξατομικευμένη αύξηση της δόσης ανά 3μερο μέχρι να επιτευχθεί αναλγητικό αποτέλεσμα. Tο αυτοκόλλητο αφαιρείται μετά 72 ώρες. Eάν ο ασθενής ελάμβανε προηγουμένως μορφίνη η αντιστοιχία είναι 90 mg μορφίνης = 1 αυτοκόλλητο των 25 μg/ώρα. Mεγίστη ημερήσια δόση 100 μg/ώρα σε σύστημα 40 cm2. Mορφές-Περιεκτικότητες: transdermal therapeutic system 25 mcg/h, 50 mcg/h, 75 mcg/h, 100 mcg/h Iδιοσκευάσματα: DUROGESIC/Janssen-Cilag: tts 25 mcg/hr x 5 x 10 cm, 12982, 50 mcg/hr x 5 x 20 cm, 23838, 75 mcg/hr x 5 x 30 cm, 33414, 100 mcg/hr x 5 x 40 cm,

41 4. ΦΥΣΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΓΙΑ ΤΗ ΔΕΡΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΔΕΡΜΙΚΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΦΑΡΜΑΚΟΥ : 4.1. Υπέρηχοι (Phonophoresis or sonophoresis) Είναι η εφαρμογή υπερήχων στο δέρμα, με στόχο την αύξηση της διαπερατότητας και την αποτελεσματικότερη απορρόφηση της χορηγούμενης ουσίας. Εικόνα 31. Σύστημα παραγωγής ενεργών ηχητικών κυμάτων Οι υπερηχητικοί παλμοί ( ~ 20 khz) παράγονται από έναν μετατροπέα τύπου πιεζοηλεκτρικού κρυστάλλου. Οι δονήσεις του κρυστάλλου παράγουν τα ενεργά ηχητικά κύματα (εικ. 31), από τα οποία ένα μέρος διαπερνάει το μέσο και το υπόλοιπο ανακλάται. Οι διαδιδόμενοι στο μέσον υπέρηχοι κατά ένα μέρος απορροφούνται και μετατρέπονται σε θερμότητα ή μηχανική ενέργεια 15. Ανάλυση της μεθόδου Όταν το δέρμα εκτίθεται στους υπέρηχους, τα κύματα μεταδίδονται σε μια ορισμένη εμβέλεια και προκαλούν κάποια αποτελέσματα. Μερικά από αυτά είναι η δημιουργία κοιλοτήτων και ο σχηματισμός ή η απαλοιφή φυσαλίδων αέρος μέσα σε υγρό (εικ. 32). Τα φαινόμενα αυτά προκαλούν τη δημιουργία οπών στα κερατινοκύτταρα και την αύξηση των ενδοκυτταρικών διαστημάτων (εικ. 32). Ένα ακόμα αποτέλεσμα είναι η θέρμανση, που είναι πιθανό να οφείλεται στη δημιουργία κοιλοτήτων και που προκαλεί κι αυτή με τη σειρά της μεγαλύτερη αύξηση των ενδοκυτταρικών διαστημάτων 5,17. 41

42 Και τα δύο αυτά φαινόμενα συμβάλλουν στην αύξηση της ρευστότητας των λιπιδίων της μεμβράνης. Παράλληλα τα σωματίδια μπορούν επίσης να προωθηθούν μέσω της πίεσης (έστω και μικρής) που ασκείται στο δέρμα. Η υπερηχητική ακτινοβολία φαίνεται επίσης ότι αυξάνει την ηλεκτρική αντίσταση. Εικόνα 32. Η επίδραση των υπερηχητικών κυμάτων στα κερατινοκύτταρα οδηγεί στη δημιουργία κοιλοτήτων και υδρόφιλων ενδοκυτταρικών καναλιών. Παράμετροι των υπερηχητικών συστημάτων: High Frequency (1-3 MHz) : ήταν ο πρώτος τύπος συστημάτων που εξετάστηκε. Μεταδίδει τους υπέρηχους σε μια μικρή μόνον απόσταση μέσα στο δέρμα. Προκαλεί θέρμανση του δέρματος κι αυξάνει μετρίως την επιδερμική διαπερατότητα. Low Frequency ( khz) : αναπτύχθηκε πρόσφατα και φαίνεται να προσφέρει πολλές ελπιδοφόρες προοπτικές για τη μεταφορά μεγάλων μορίων, όπως πχ. της ινσουλίνης. Mode: οι υπέρηχοι μπορεί να εκπέμπονται με συνεχή ή παλμικό τρόπο. Η συνεχής εκπομπή υπερήχων προκαλεί γρηγορότερη κι εντονότερη αύξηση της θερμοκρασίας στο δέρμα. Intensity: η ένταση εκφράζει την εκπεμπόμενη ενέργεια ανά μονάδα επιφανείας και προκαλεί αύξηση της πίεσης στο δέρμα. 42

43 Όταν κάποιο μέσον εκτίθεται σε υπέρηχους, τα σωματίδια που βρίσκονται μέσα σε αυτό δονούνται κατά ένα πλάτος Α (εικ. 33), σύμφωνα με την παρακάτω σχέση : I = 1/2 rva 2 (2pf) 2 Όπου : I = ένταση r = πυκνότητα του μέσου f = συχνότητα v = ταχύτητα μετάδοσης των υπέρηχων στο μέσον Maximum Particle Amplitude (Low Frequency) 1.20E E-08 Amplitude (m) 8.00E E E E E E E E E E E E+05 Fre quency (Hz) Maximum Particle Amplitude (High Frequency) 2.50E-10 Amplitude (m) 2.00E E E E E E E E E E E E E+06 Fre quency (Hz) Εικόνα 33. Το πλάτος δονήσεων των σωματιδίων μέσα στο μέσον μειώνεται όσο η συχνότητα αυξάνει (διατηρώντας τους υπόλοιπους παράγοντες σταθερούς: I = 1 W/m 2 ). 43

44 4.2. Ηλεκτροφόρηση Η αρχή της λειτουργίας της ηλεκτροφόρησης βασίζεται επίσης στην εφαρμογή μιας διαφοράς δυναμικού σε μια ορισμένη περιοχή του δέρματος. Σε αντίθεση με την ιοντοφόρηση όπου εφαρμόζεται ένα χαμηλό δυναμικό, η ηλεκτροφόρηση προϋποθέτει την εφαρμογή αρκετά υψηλότερης τάσης για μια χρονική περίοδο από 10 μs έως 100 ms. Εικόνα 34. Η ηλεκτροφόρηση δημιουργεί προσωρινούς υδρόφιλους πόρους (υδάτινες διαδρομές) κατά μήκος του δερματοεπιδερμιδικού φραγμού, χάρη σε ένα μηχανισμό στιγμιαίας αναδιάταξης των λιπιδίων. Οι σύντομοι παλμοί υψηλής τάσης που εφαρμόζονται στο δέρμα προκαλούν τη δημιουργία υδρόφιλων πόρων στις διπλές λιπιδικές μεμβράνες, χάρη σε ένα μηχανισμό στιγμιαίας αναδιάταξης των λιπιδίων (εικ. 34). Η ηλεκτροφόρηση δημιουργεί προσωρινούς υδρόφιλους πόρους (υδάτινες διαδρομές) κατά μήκος του δερματοεπιδερμιδικού φραγμού. Οι πόροι αυτοί επιτρέπουν τη μετακίνηση μακρομορίων με ένα συνδυασμό μηχανισμών διάχυσης, ηλεκτροφόρησης και ηλεκτροόσμωσης

45 4.3. Ιοντοφόρηση Ηλεκτρικό ρεύμα χαμηλής έντασης εφαρμόζεται στο δέρμα, εξασφαλίζοντας την απαραίτητη δύναμη για την εισχώρηση των μορίων της χορηγούμενης δραστικής ουσίας 1,4,5. 1 Εικόνα 35. Το φορτισμένο ηλεκτρόδιο διώχνει ιόντα παρασέρνοντας μαζί με αυτά και τη δραστική ουσία προς την κυκλοφορία. Το σύστημα αποτελείται από τη δεξαμενή της ουσίας (drug reservoir) συνδεδεμένη με ένα ενεργό ηλεκτρόδιο φορτίου ομόσημου με εκείνο της χορηγούμενης ουσίας (εικ. 36). Εικόνα 36. Ηλεκτρόδια ιοντοφόρησης : Οδηγούν το ρεύμα διαμέσου του δέρματος Κατασκευάζονται συνήθως από άργυρο ή χλωρίδιο του αργύρου. Ένα ουδέτερο ηλεκτρόδιο τοποθετημένο σε ένα διαφορετικό σημείο συμπληρώνει το κύκλωμα, καθοδηγώντας τη χορηγούμενη ουσία διαμέσου της συγκεκριμένης διαδρομής με έναν απλό μηχανισμό απώθησης ηλεκτρικής φύσης, που βασίζεται στα παρακάτω φαινόμενα : 1. Το φορτισμένο ηλεκτρόδιο διώχνει ιόντα παρασέρνοντας μαζί με αυτά και τη δραστική ουσία (εικ. 35 και 37). 2. Η ροή του ρεύματος μειώνει την αντίσταση του δέρματος αυξάνοντας έτσι τη διαπερατότητα. 3. Το φαινόμενο της ηλεκτροόσμωσης οφείλεται στην επίδραση του ηλεκτρικού πεδίου στις φορτισμένες μεμβράνες των δερματικών κυττάρων προκαλώντας τη ροή του διαλύτη διαμέσου αυτών και συμπαρασύροντας τα 45

46 διαλυμένα μόρια της ουσίας και ιδιαίτερα όταν αυτά παρουσιάζουν πολικότητα (εικ. 37). Εικόνα 37. Σύστημα ιοντοφόρησης. Ο αριθμός των φορτισμένων σωματιδίων που μετακινούνται είναι άμεσα συνδεδεμένος με τον αριθμό των κινούμενων φορτίων και μπορεί επομένως να ρυθμιστεί ανάλογα με την ένταση του ρεύματος. Το μεγαλύτερο μέρος της ουσίας διαπερνάει τις περιοχές με την μικρότερη αντίσταση (πχ. πόροι, περιοχές που παρουσιάζουν κάποια φθορά ή ασυνέχεια κλπ.). Επιπρόσθετα μπορούν να δημιουργηθούν οπές στη διπλή λιπιδική μεμβράνη των κυττάρων από το ρεύμα που τα διαπερνάει, παρέχοντας έτσι περισσότερες διαδρομές στα μόρια της μετακινούμενης ουσίας. Εναλλασόμενο ρεύμα Εικόνα 38. Η εφαρμογή εναλλασόμενου ρεύματος αυξάνει τη διαπερατότητα και δίνει μεγαλύτερη σταθερότητα στα μεγέθη της αντίστασης και της ροής. Η ιοντοφόρηση αρχικά εφαρμόστηκε με τη χρήση συνεχούς ρεύματος (DC), ενώ πρόσφατα συνδυάστηκε με την εφαρμογή εναλλασόμενου (AC) αυξάνοντας τη διαπερατότητα και δίνοντας μεγαλύτερη σταθερότητα στα μεγέθη της αντίστασης και της ροής (εικ. 38). 46

47 4.4. Διατάξεις μικρο-βελονών βελονών ή μικρο-ακίδων (Micro-needle Arrays) Εικόνα 39. Διάταξη μικροακίδων σε ένα μικροδομημένο σύστημα διαδερμικής χορήγησης Ανήκουν στην κατηγορία των βιολογικών μικρο-ηλεκτρομηχανικών συστημάτων (Biological micro-electromechanical systems or BioMEMS) και είναι πολύ ελπιδοφόρα καινοτομικά συστήματα για τη διαδερμική χορήγηση φαρμάκων. Η ανώδυνη αυτή μέθοδος χρησιμοποιεί μια σειρά αιχμηρών, μικροσκοπικών, και κοίλων βελονών για να διαπεράσει τον επιδερμικό φραγμό και να χορηγήσει ουσίες ή να εξάγει βιολογικά ή/και παθολογικά συστατικά (εικ. 39 και 40). Εικόνα 40. Το σύστημα μικρο-ακίδων χρησιμοποιεί μια σειρά αιχμηρών, μικροσκοπικών, και κοίλων βελονών για να διαπεράσει τον δερματοεπιδερμικό φραγμό. 47

48 Εικόνα 41. Βασικός σχεδιασμός μιάς διάταξης μικρο-ακίδων. Όπως φαίνεται στην εικόνα 41, οι μικρο-ακίδες δημιουργούν κανάλια, διαπερνώντας την κεράτινη στιβάδα και την επιδερμίδα, χωρίς να προσεγγίσουν τις νευρικές απολήξεις που βρίσκονται χαμηλότερα, δηλ. στο ιδίως δέρμα ή χόριο. Σε αντίθεση με τα περισσότερα διαδερμικά συστήματα, αυτή η μέθοδος επιτρέπει τη μετακίνηση μεγαλύτερων μορίων όπως : πρωτεϊνών, αντισωμάτων, εμβολίων και πολυπεπτιδίων (εικ. 42). Επίσης, η τεχνογνωσία για την παραγωγή BioMEMS προέρχεται από την ήδη υπάρχουσα τεχνολογία που αφορά την επεξεργασία πυριτίου στη βιομηχανία των micro-chips και στη βιομηχανία των πλαστικών 1,4,5. MacroFlux Transdermal Patch Εικόνα 42. Η μήτρα περιέχει πρωτεΐνες που διαχέονται στα τριχοειδή αγγεία και περνάν στην κυκλοφορία. 48

49 4.5. Ακτινοβολία Laser Εικόνα 43. Διαδερμικό σύστημα ακτινοβολίας laser (Norwood Abbey Transdermal Laser System). Τα συστήματα Laser (εικ. 43) έχουν εφαρμοστεί ήδη σε πολλούς διαφορετικούς τομείς της ιατρικής. Η ικανότητα τους να μεταφέρουν συγκεκριμένα ποσά εστιασμένης ενέργειας αποδείχτηκε πολύ χρήσιμη σε ένα μεγάλο εύρος θεραπευτικών μεθόδων. Με εξαιρετική ακρίβεια τα laser μπορούν να μεταφέρουν ενεργειακούς παλμούς δημιουργώντας οπές ή αφαιρώντας λεπτές στιβάδες της επιδερμίδας μέχρι έναν επιθυμητό βαθμό ώστε να επιτρέψουν τη μεταφορά ουσιών ή την απόσπαση υλικού. Ορισμένα συστήματα laser μπορούν επίσης να δημιουργήσουν παροδικές αλλαγές στην κεράτινη στιβάδα με έναν ελεγχόμενο τρόπο, ώστε να μην προκαλούνται μόνιμες μεταβολές. Οι διαδικασίες αυτές είναι συνήθως ανώδυνες αφού η επιδερμίδα δεν περιέχει νευρικές απολήξεις. Δεν παρουσιάζονται σημαντικές παρενέργειες, εφόσον βέβαια οι μέθοδοι πραγματοποιούνται μόνον από εξειδικευμένο ιατρικό προσωπικό Ενέσεις χωρίς βελόνες (Needle-less injectors) Χρησιμοποιούν υψηλή πίεση για την εκτόξευση υγρού διαμέσου του δέρματος (χωρίς τη χρήση βελόνας). Έχουν χρησιμεύσει σε επιδημικές και στρατιωτικές εφαρμογές, αφού επιτρέπουν μαζικούς εμβολιασμούς (>600/h), έχουν, όμως, δημιουργήσει προβληματισμό σχετικά με την πιθανότητα μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων. 49

50 5. ΝΑΝΟ-ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΥΣΙΩΝ Τα τελευταία χρόνια τα συστήματα μικρο- και νανο-διασποράς χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στη φαρμακευτική και στη βιομηχανία καλλυντικών για την αποτελεσματικότερη χορήγηση ορισμένων δραστικών ουσιών. Εικόνα 44. Δομές νανο-συστημάτων με δράση μεταφοράς ουσιών Η βιομηχανική παραγωγή των νανο-συστημάτων μεταφοράς προϋποθέτει υψηλής ακρίβειας τεχνικές, όπως η ομογενοποίηση υψηλής πίεσης, αφού η παρασκευή των συστημάτων υψηλής διασποράς συνήθως απαιτεί μεγάλα ποσά ενέργειας Λιποσώματα Τα φωσφολιπίδια είναι μόρια που σχηματίζουν διπλές μεμβράνες στα υδάτινα περιβάλλοντα, διαμορφώνοντας κύστεις που ονομάζονται λιποσώματα (εικ. 44). Η διαμόρφωση αυτή σε κύστεις, αποτελεί τη βάση του σχηματισμού των κυτταρικών μεμβρανών και διαμερισμάτων. Ορισμένα συσσωματώματα υπό μορφή τέτοιων κύστεων έχουν τη δυνατότητα να παραμορφώνονται διαπερνώντας μέσα από μικρούς πόρους ενώ παραμένουν σχεδόν άθικτα. 50

51 Τα λιποσώματα με την εξαιρετική ικανότητα τους για αλλαγή της διαμόρφωσης τους, μπορούν να εισχωρήσουν στο δέρμα, διαπερνώντας του μικροσκοπικούς πόρους (~20 nm) της βασικής μεμβράνης (εικ. 45). Εικόνα 45. Τα λιποσώματα μπορούν να εισχωρήσουν στο δέρμα, διαπερνώντας του πόρους της βασικής μεμβράνης. Η χρήση των λιποσωμάτων στις επιδερμικές εφαρμογές έχει τεκμηριωθεί για τα τελευταία 20 έτη και εφαρμόζεται πλέον σε ποικίλα σκευάσματα τοπικής εφαρμογής και καλλυντικά προϊόντα. Τα λιποσώματα έχουν τη δυνατότητα να είναι εξαιρετικά αποδοτικοί μεταφορείς ουσιών δαπερνώντας τον επιδερμικό φραγμό 2,4. Εικόνα 46. Λιποσώματα με διαφορετικό μέγεθος και αριθμό μεμβρανών Ανάλογα με τη χημική σύσταση και τις συνθήκες επεξεργασίας τα λιποσώματα παρουσιάζονται με διαφορετικούς σχηματισμούς (εικ. 46). 51

52 Τα μεγάλα λιποσώματα (MLVs) σχηματίζονται αυθόρμητα όταν τα φωσφολιπίδια διασκορπίζονται στο νερό σε μια θερμοκρασία υψηλότερη από αυτή που αντιστοιχεί στη φυσική μετατροπή της φάσης τους και συνήθως απαιτείται η χρήση τεχνικών όπως η ομογενοποίηση υψηλής πίεσης για να πάρουμε τα SUVs 18. Τα λιποσώματα έχουν βρεί πολλές εφαρμογές ως μεταφορείς ουσιών. Συχνά μπορεί να μεταφέρουν υδρόφιλες ουσίες στον υδάτινο πυρήνα τους. Επιπλέον οι λιπόφιλες ή ετερόφιλες ενώσεις μπορούν να μεταφερθούν αν ενσωματωθούν στη διπλή λιπιδική μεμβράνη. Στην παρασκευή των καλλυντικών προϊόντων χρησιμοποιούνται επίσης συχνά άδεια λιποσώματα, αφού έχουν την ικανότητα να αυξάνουν την ενυδάτωση της επιδερμίδας Μικρογαλακτώματα Τα μικρογαλακτώματα, τυπικά, περιέχουν εκτός από έλαιο και νερό μια τασενεργό και μια συντασενεργό ουσία. Όπως τα γαλακτώματα έτσι και αυτά διακρίνονται σε Ε/Υ (έλαιο σε ύδωρ) και Υ/Ε (ύδωρ σε έλαιο) μικρογαλακτώματα και το σύστημα μπορεί να αντιστραφεί από τον έναν στον άλλον τύπο με την αύξηση της μιας φάσης ή με την αλλαγή του τύπου της γαλακτωματοποιού ουσίας 19. Αντίθετα με τα γαλακτώματα, τα μικρογαλακτώματα έχουν μικρό ιξώδες, είναι θερμοδυναμικά σταθερά και είναι διαυγή όπως φαίνεται στην εικόνα 47. Εικόνα 47. Γαλάκτωμα Μικρογαλάκτωμα ~ 400 nm ~ 30 nm (μέγεθος σωματιδίων) ~ 15 m 2 /ml ~ 215 m 2 /ml (εμβαδό επιφανείας) 52

Τοπική και διαδερμική χορήγηση φαρμάκου με νέα φαρμακοτεχνικά συστήματα

Τοπική και διαδερμική χορήγηση φαρμάκου με νέα φαρμακοτεχνικά συστήματα 41 ANAΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Τόμος 4, (1):41-53, 2007 Τοπική και διαδερμική χορήγηση φαρμάκου με νέα φαρμακοτεχνικά συστήματα Topical and transdermal drug delivery with pharmacotechnical formulations

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΤΑ ΦΥΤΑ Θερινό εξάμηνο 2011 Ο ρόλος του νερού στο φυτό Βασικότερο συστατικό των ιστών

Διαβάστε περισσότερα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα

Αιωρήματα & Γαλακτώματα Αιωρήματα & Γαλακτώματα Εαρινό εξάμηνο Ακ. Έτους 2014-15 Μάθημα 2ο 25 February 2015 Αιωρήματα Γαλακτώματα 1 Παρασκευή αιωρημάτων Οι μέθοδοι παρασκευής αιωρημάτων κατατάσσονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά.

Η μεταφορά των φαρμάκων γίνεται με παθητική διάχυση ή με ενεργητική μεταφορά. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΦΑΡΜΑΚΟ. Φάρμακο λέμε οποιαδήποτε ουσία που όταν χορηγηθεί στον άνθρωπο, τα ζώα ή τα φυτά με συγκεκριμένο τρόπο και σε συγκεκριμένη δόση έχει θεραπευτικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΘΕΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΕΙΑΣ Γραφείο 211 Επίκουρος Καθηγητής: Δ. Τσιπλακίδης Τηλ.: 2310 997766 e mail: dtsiplak@chem.auth.gr url:

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ

ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΩΣΜΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΝΕΦΡΟΙ ΠΩΣ ΜΕΤΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΟΙ ΟΥΣΙΕΣ ΣΤΑ ΥΓΡΑ Μεταφορά τροφών και αποβολή μη χρήσιμων ουσιών: Διάχυση (π.χ. το CO 2 που παράγεται κατά τον μεταβολισμό των κυττάρων, διαχέεται από τα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Water for Injection/Baxter (Viaflo) 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Κάθε σάκος περιέχει 100% w/v Water for Injections.

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα θα μελετήσουμε το δέρμα. Τα μέρη του. Χρησιμότητά του. Διαπερατότητα του. Την αλληλεπίδραση με τα καλλυντικά.

Σήμερα θα μελετήσουμε το δέρμα. Τα μέρη του. Χρησιμότητά του. Διαπερατότητα του. Την αλληλεπίδραση με τα καλλυντικά. Ανασκόπιση Έχουμε πει τί είναι μόρια και άτομα. Έχουμε αναγνωρίσει ποια μόρια διαλύονται στο νερό και ποια όχι βάση των πολικών θέσεων που έχουν. Έχουμε συναντήσει μόρια πολύ μεγάλου μεγέθους (πολυμερή)

Διαβάστε περισσότερα

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 Το µεγαλύτερο όργανο του σώµατο Μέση επιφάνεια περίπου 2 m2 Το βάρο του δέρµατο (χωρί το υποδόριο λίπο ) είναι κατά µέσο όρο 4,85 Kgr στον ενήλικο άνδρα και 3,18 Kgr στην ενήλικη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΟΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΟΥΣ ΜΕ ΟΠΙΟΕΙΔΗ. E. Αλεξοπούλου - Βραχνού

ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΟΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΟΥΣ ΜΕ ΟΠΙΟΕΙΔΗ. E. Αλεξοπούλου - Βραχνού ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΠΟΝΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΟΥΣ ΜΕ ΟΠΙΟΕΙΔΗ E. Αλεξοπούλου - Βραχνού Ο πόνος δεν πρέπει να σχετίζεται με ογκολογικό επείγον (π.χ. #, απόφραξη, φλεγμονή, λεπτομηνιγγικές μετ/σεις, διάτρηση

Διαβάστε περισσότερα

1.Η αυτόλογη μεσοθεραπεία αποτελεί την επιτομή της μεσοθεραπείας στις μέρες μας και χρησιμοποιείται:

1.Η αυτόλογη μεσοθεραπεία αποτελεί την επιτομή της μεσοθεραπείας στις μέρες μας και χρησιμοποιείται: 1.Η αυτόλογη μεσοθεραπεία αποτελεί την επιτομή της μεσοθεραπείας στις μέρες μας και χρησιμοποιείται: Στο πρόσωπο: για σύσφιξη του χαλαρωμένου δέρματος, αντιμετώπιση μικρών ρυτίδων και ουλών (πχ. από ακμή),

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας

Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Εφαρμογές αρχών φαρμακολογίας Χριστίνα Δάλλα Λέκτορας Φαρμακολογίας Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήμιο Αθηνών cdalla@med.uoa.gr www.med.uoa.gr/pharmacology Ισχύς (potency) ενός φαρμάκου (συνήθως εκφράζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ. Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Γαλβανικό ρεύμα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ. Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Γαλβανικό ρεύμα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο ΕΙΔΗ ΡΕΥΜΑΤΩΝ Γαλβανικό ρεύμα Το γαλβανικό ρεύμα είναι χαμηλής τάσης συνεχές ρεύμα. Χημικές αλλαγές γίνονται σε αυτό όταν περάσει από συγκεκριμένα διαλύματα (τα οποία περιλαμβάνουν οξέα και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ

ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ ΦΑΣΕΙΣ ΕΠΟΥΛΩΣΗΣ 1 2 3 Αποτροπή μόλυνσης Καθαρισμός (εξίδρωση) Κοκκιοποίηση - Προστασία της κοκκιοποίησης (κοκκίδωσης) Επιθηλίωση 1η ΦΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003 Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003 Η ΒΙΤΑΜΙΝΗ C ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και δημιουργός των

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων ΙΙ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας.

Αντικείμενο. Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Αντικείμενο Ερμηνεία της έννοιας της ηλεκτροπληξίας. Περιγραφή των παραμέτρων που επηρεάζουν ένα επεισόδιο ηλεκτροπληξίας. Θανατηφόρα ατυχήματα από ηλεκτροπληξία στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1980-1995

Διαβάστε περισσότερα

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist

histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis Dr.Stefanos Goudelas, Dermatologist histogenesis αισθητική προσώπου Dr. Stefanos Goudelas, Dermatologist η πιο διαδεδομένη και αποτελεσματική αγωγή για τις ρυτίδες έκφρασης Dr. Stefanos Goudelas

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ

ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ. 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ Ι. ΦΡΕΝΤΖΟΣ 6 ο ΕΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ (2004-05) του Ε.Κ.Π.Α. ΕΡΓΑΣΙΑ 148 ΑΡΧΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΗΧΩΝ ΣΤΗ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Δ. ΚΑΣΣΑΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα.

Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Ουδέτερα Οξέα Με την κλίμακα ph μετράμε το πόσο όξινο ή βασικό είναι ένα διάλυμα. Βάσεις Για να δείτε περίπου πως μετριέται η ποσότητα οξέος ή βάσης στα διαλύματα, σε σχέση με το ph, δείτε αυτό τον πινάκα!!!

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανικές ιδιότητες των οστών

Μηχανικές ιδιότητες των οστών Τα οστά δρουν σαν κατασκευές υποστήριξης και μεταφέρουν φορτία: h Απλή συμπίεση h Λυγισμός (φόρτιση του ενός φλοιού ελκυσμός του άλλου) h Στρέψη Μηχανικές ιδιότητες των οστών h Ισχυρότερα στη συμπίεση

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα.

Γενικά. Πειράματα έδειξαν ότι εκείνα τα νεογέννητα που είχαν περισσότερα χάδια, αναπτύσσονταν και μάθαιναν γρηγορότερα. Stress και Δέρμα Γενικά Το δέρμα, ως όργανο αισθητήριο της αφής, θερμοκρασίας, πόνου, ερωτογόνος ζώνης, έχει μεγάλη σημασία σε όλες τις ηλικίες. Είναι όργανο συναισθηματικής έκφρασης και τόπος αποφόρτισης

Διαβάστε περισσότερα

Κοσμάς Χριστούλας Αναπλ. Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α.-Α.Π.Θ. Α.Π.Θ. Πολλές αθλητικές δραστηριότητες διεξάγονται σε ανοικτά γήπεδα ή υπαίθριους χώρους κάτω από συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας περιβάλλοντος. Αυτό αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΠΟΣΟΤΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΟΡΓΑΝΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Οι Ενόργανες Μέθοδοι Ανάλυσης είναι σχετικές μέθοδοι και σχεδόν στο σύνολο τους παρέχουν την αριθμητική τιμή μιας φυσικής ή φυσικοχημικής ιδιότητας, η

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ 09/11/2015

ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ 09/11/2015 ΜΑΘΗΜΑ 1 ο ΤΟ ΔΕΡΜΑ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΣΕ ΕΚΤΑΣΗ ΟΡΓΑΝΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ, ΠΕΡΙΠΟΥ 1,8 Τ.Μ. ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΛΑΣΤΙΚΗ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΜΕΜΒΡΑΝΗ ΠΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΙ ΤΟΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟ ΑΠΟ ΧΗΜΙΚΟΥΣ ΚΑΙ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Dectro International. Dectro International reserved.2010. www.dectro.com

Dectro International. Dectro International reserved.2010. www.dectro.com APILUX 2G APL Η Dectro,με την άριστη τεχνογνωσία στην αντιμετώπιση της τριχοφιύας,πιστεύοντας ότι η τεχνολογία της επιτρέπει πλέον να κατασκευάσει ένα αποτελεσματικό και αξιόπιστο μηχάνημα φωτόλυσης, χρηματοδότησε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Ηλεκτρικό Ρεύμα Μέρος 1 ο Βασίλης Γαργανουράκης Φυσική ήγ Γυμνασίου Εισαγωγή Στο προηγούμενο κεφάλαιο μελετήσαμε τις αλληλεπιδράσεις των στατικών (ακίνητων) ηλεκτρικών φορτίων. Σε αυτό το κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Εταιρία Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού 3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Καθαρισμός έλκους διαβητικού ποδιού ADDO TESFAYE ΙΑΤΡΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Α ΠΡΠ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ Υπ. ΔΙΔΑΚΤΩΡ Α.Π.Θ. Καθαρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπόρος με Νεα τεχνολογία

Πρωτοπόρος με Νεα τεχνολογία Ο όμιλος NewDAY Πρωτοπόρος με Νεα τεχνολογία Η Τεχνολογία και η Επιστήμη κάνουν τη διαφορά Τα NewDAY είναι πρωτοπόρα και Σύγχρονα κέντρα αδυνατίσματος, αισθητικών εφαρμογών, αποτρίχωσης και Laser Τα NewDAY

Διαβάστε περισσότερα

HY 673 - Ιατρική Απεικόνιση. Στέλιος Ορφανουδάκης Κώστας Μαριάς. Σημειώσεις II: Πυρηνική Ιατρική

HY 673 - Ιατρική Απεικόνιση. Στέλιος Ορφανουδάκης Κώστας Μαριάς. Σημειώσεις II: Πυρηνική Ιατρική HY 673 - Ιατρική Απεικόνιση Στέλιος Ορφανουδάκης Κώστας Μαριάς Σημειώσεις II: Πυρηνική Ιατρική Σεπτέμβριος 2003-Φεβρουάριος 2004 Πυρηνική Ιατρική Εισαγωγή Η Πυρηνική Ιατρική είναι κλάδος της ιατρικής που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Χ ΑΝΑΤΟΜΙΚΟ ΘΕΜΑ ΕΝΙΣΧΥΤΙΚΕΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΦΙΛΜ ΧΗΜΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ Η ακτινοβολία χ που εξέρχεται από το σώμα, αλληλεπιδρά με το φθορίζον στρώμα της ΕΠ, μετατρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Lactated Ringer s Injection/Fresenius, (3,1+0,3+6+0,2)g, ενέσιμο διάλυμα για έγχυση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 Αγγείωση του έρµατο Αρτηρίε Φλέβε Τριχοειδή Λεµφαγγεία Χρησιµεύουν για : Θερµορρύθµιση και Θρέψη του δέρµατο. Το δέρµα αιµατώνεται πολύ καλά από τα αγγεία του υποδέρµατο, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Η Παράξενη Συμπεριφορά κάποιων Μη Νευτώνειων Ρευστών

Η Παράξενη Συμπεριφορά κάποιων Μη Νευτώνειων Ρευστών Η Παράξενη Συμπεριφορά κάποιων Μη Νευτώνειων Ρευστών Θεοχαροπούλου Ηλιάνα 1, Μπακιρτζή Δέσποινα 2, Οικονόμου Ευαγγελία, Σαμαρά Κατερίνα 3, Τζάμου Βασιλική 4 1 ο Πρότυπο Πειραματικό Λύκειο Θεσ/νίκης «Μανόλης

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια

Οργανική Χημεία. Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια Οργανική Χημεία Κεφάλαιο 28: Βιομόρια-λιπίδια 1. Γενικά Λιπίδια: οργανικά μόρια που απαντούν στη φύση και απομονώνονται κατά την εκχύληση κυττάρων ή ιστών με άπολους οργανικούς διαλύτες Δύο γενικές κατηγορίες

Διαβάστε περισσότερα

Ιn vivo αξιολόγηση των γενοσήμων Μελέτη Βιοϊσοδυναμίας Γλιμεπιρίδης

Ιn vivo αξιολόγηση των γενοσήμων Μελέτη Βιοϊσοδυναμίας Γλιμεπιρίδης Ιn vivo αξιολόγηση των γενοσήμων Μελέτη Βιοϊσοδυναμίας Γλιμεπιρίδης ΜΑΝΟΛΗΣ ΓΕΩΡΓΑΡΑΚΗΣ Καθηγητής Φαρμακευτικής Τεχνολογίας & Ελέγχου Φαρμάκων Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης 1. ΓΕΝΟΣΗΜΑ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ 1. Εισαγωγή. Η ενέργεια, όπως είναι γνωστό από τη φυσική, διαδίδεται με τρεις τρόπους: Α) δι' αγωγής Β) δια μεταφοράς Γ) δι'ακτινοβολίας Ο τελευταίος τρόπος διάδοσης

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ

ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΦΑΣΜΑΤΟΣΚΟΠΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΚΑΡΩΤΙΔΩΝ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΑΚΧΑΡΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΗΝΑ 2010 1 ΣΚΟΠΟΣ Η ανάλυση και μελέτη της μοριακής δομής των καρωτίδων αρτηριών με υπέρυθρη φασματοσκοπία. Η εξαγωγή συμπερασμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της Τεχνολογίας Ραδιοσυχνοτήτων στη νέα Διαθερμία Ωμικής και Χωρητικής μορφής.

Η εξέλιξη της Τεχνολογίας Ραδιοσυχνοτήτων στη νέα Διαθερμία Ωμικής και Χωρητικής μορφής. Η εξέλιξη της Τεχνολογίας Ραδιοσυχνοτήτων στη νέα Διαθερμία Ωμικής και Χωρητικής μορφής. Γιατί λειτουργεί Το ανθρώπινο βιολογικό σύστημα μπορεί να συγκριθεί με ένα εξελιγμένο δρόμο όπου κυτταρικοί και

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ

3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 3.2 ΧΗΜΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΚΟΥ ΡΕΥΜΑΤΟΣ 1 Λέξεις κλειδιά: Ηλεκτρολυτικά διαλύματα, ηλεκτρόλυση,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας

Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας Εισαγωγή στην Μεταφορά Θερμότητας ΜΜΚ 312 Μεταφορά Θερμότητας Τμήμα Μηχανικών Μηχανολογίας και Κατασκευαστικής Διάλεξη 1 MMK 312 Μεταφορά Θερμότητας Κεφάλαιο 1 1 Μεταφορά Θερμότητας - Εισαγωγή Η θερμότητα

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Τοποθέτηση. Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων»

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Τοποθέτηση. Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων» Εργαστήριο Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ «Τοποθέτηση Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων» Κεντρικές Φλεβικές γραμμές: Τι είναι; Πότε τις χρησιμοποιούμε; Πως τις τοποθετούμε; Έχουν επιπλοκές; Πως προλαμβάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013

ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΕΣ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΛΑΔΙΟΥ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΕΡΑΤΕΑΣ 2013 Στην αρχαία Ελλάδα, όταν ήκμαζαν, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά, η γεωμετρία, και γεννιόταν η ιατρική επιστήμη,

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο

Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο: 9 ο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών Τομέας Τηλεπικοινωνιών και Διαστημικής Εργαστήριο Ηλεκτρομαγνητικής Θεωρίας Διδάσκων: Καθ. Αλέξανδρος Ρήγας Εξάμηνο:

Διαβάστε περισσότερα

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ

5.1 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ 5.1 ΑΣΚΗΣΗ 5 ΥΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΓΡΑΜΜΟΙΣΟΔΥΝΑΜΟΥ ΙΟΝΤΟΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ, ΥΔΡΟΓΟΝΟΥ ΚΑΙ ΧΑΛΚΟΥ ΜΕ ΗΛΕΚΤΡΟΛΥΣΗ Α' ΜΕΡΟΣ: Ηλεκτρόλυση του νερού. ΘΕΜΑ: Εύρεση της μάζας οξυγόνου και υδρογόνου που εκλύονται σε ηλεκτρολυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 5 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΔΕΡΜΑΤΟΣ 7 1.1 Γενικά 8 1.2 Στιβάδες του Δέρματος 10 1.2.1 Επιδερμίδα 10 1.2.2 Χόριο 14 1.2.3 Υπόδερμα ή Υποδόριο Λίπος 17 1.3 Εξαρτήματα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε ΑΚΜΗ από το Α έως το Ω κλινικό φροντιστήριο Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε Παντελής Παναγάκης Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός» Η πιο κοινή δερματική πάθηση Μία φυσιολογική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ Μετεµµηνοπαυσιακό Ορµονικό Προφίλ Εµµηνόπαυση καλείται η παύση της εµµήνου ρύσης µιας γυναίκας και σηµατοδότηση το τέλος της δυνατότητας τεκνοποίησης µε φυσιολογικό τρόπο. Αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών

Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών 5 η Εργαστηριακή Άσκηση Μέτρηση ιξώδους λιπαντικών Εργαστήριο Τριβολογίας Μάιος 2011 Αθανάσιος Μουρλάς Η λίπανση Ως λίπανση ορίζεται η παρεμβολή μεταξύ των δύο στοιχείων του τριβοσυστήματος τρίτου κατάλληλου

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια:η ικανότητα επιτέλεσης έργου. Μορφές ενέργειας. η αιτία εµφάνισης φυσικών, χηµικών βιολογικών φαινοµένων

Ενέργεια:η ικανότητα επιτέλεσης έργου. Μορφές ενέργειας. η αιτία εµφάνισης φυσικών, χηµικών βιολογικών φαινοµένων Ενέργεια -Μεταβολισµός Ενέργεια:η ικανότητα επιτέλεσης έργου Μορφές ενέργειας η αιτία εµφάνισης φυσικών, χηµικών βιολογικών φαινοµένων ηλιακή, θερµότητα, χηµική, ηλεκτρική, πυρηνική. κινητική η ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 LASER. Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13 Μαρία Κατσικίνη katsiki@auth.gr users.auth.gr/~katsiki Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation Ενίσχυση Φωτός με Επαγόμενη Εκπομπή Ακτινοβολίας wikipedia Το πρώτο κατασκευάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή

Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Πεπτικό Σύστημα Πεπτικό σύστημα Περιγραφή Το γαστρεντερικό σύστημα (ΓΕΣ) αποτελείται από τα κοίλα όργανα που εκτείνονται από το στόμα έως τον πρωκτό και τους επικουρικούς αδένες που ευθύνονται για την

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ - ΠΠΥΥ 2014 ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ CPV 33141110-4

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ - ΠΠΥΥ 2014 ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ CPV 33141110-4 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ - ΠΠΥΥ 2014 ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ CPV 33141110-4 ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ CPV ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΕ M.M. ΖΗΤΟΥΜΕΝΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ 2. Αλοιφή για θεραπεία ερεθισμών του δέρματος με οξείδιο του ψευδαργύρου

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι

ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΜΑΘΗΜΑ: Τεχνολογία Μετρήσεων Ι ΔΙΔΑΣΚΩΝ: Αν. Καθ. Δρ Μαρία Α. Γούλα ΤΜΗΜΑ: Μηχανικών Περιβάλλοντος & Μηχανικών Αντιρρύπανσης 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη

Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη Αν. Καθηγήτρια Ε. Λαμπρινουδάκη upadate swfobject.embedswf('/plugins/content/avreloaded/mediaplayer.swf','avreloaded0','400',' 320','7.0.14','/plugins/content/avreloaded/expressinstall.swf', {file:'http://www.aretaieio-obgyn.com/images/stories/videos/emino.flv',width:'400',height:'

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικά πορίσματα

Επιστημονικά πορίσματα Παράρτημα II Επιστημονικά πορίσματα και λόγοι για την ανάκληση ή την τροποποίηση των όρων των αδειών κυκλοφορίας και λεπτομερής αιτιολόγηση των αποκλίσεων από τη σύσταση της PRAC 69 Επιστημονικά πορίσματα

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία

Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία Πληροφορίες σχετικά με την Μετεγχειρητική Αναλγησία H εξασφάλιση μετεγχειρητικής αναλγησίας είναι εξίσου σημαντική με την επιτυχή πραγματοποίηση της επέμβασης. Η αναλγησία εξασφαλίζει την ομαλή μετεγχειρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 30/5/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ EMLA Aυτοκόλλητο επίθεμα (2,5 + 2,5) % W/W 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ & ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ ΣΕ ΔΡΑΣΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Kάθε Αυτοκόλλητο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Έλεγχοι Αποτελεσματικότητας Υποστήριξη Ισχυρισμών Καλλυντικών Προϊόντων

Έλεγχοι Αποτελεσματικότητας Υποστήριξη Ισχυρισμών Καλλυντικών Προϊόντων Έλεγχοι Αποτελεσματικότητας Υποστήριξη Ισχυρισμών Καλλυντικών Προϊόντων Σοφία Χατζηαντωνίου Φαρμακοποιός, PhD Τομέας Φαρμακευτικής Τεχνολογίας Τμήμα Φαρμακευτικής, ΕΚΠΑ ΕΝΑΡΜΟΝΙΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Υπουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ

ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΥΓΡΗΣ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ Ελένη Παντελή, Υποψήφια Διδάκτορας Γεωργία Παππά, Δρ. Χημικός Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr

ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ. Θεσσαλονίκη, 2015. sep4u.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΧΗΜΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ: ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΤΟΥ ΧΗΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ, ΣΠΟΥΔΕΣ, ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ, ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑ Χ Η Μ Ι Κ Ω Ν ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Θεσσαλονίκη, 2015 Η συνεισφορά της Χημικής

Διαβάστε περισσότερα

Τα σπυράκια στο πρόσωπο, το λαιμό και την πλάτη σχηματίζονται ως εξής:

Τα σπυράκια στο πρόσωπο, το λαιμό και την πλάτη σχηματίζονται ως εξής: Περιοδικό: Vivere Τεύχος: 3, Μάρτιος 2004 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΟ ΔΕΡΜΑ Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και δημιουργός των φαρμακοκαλλυντικών Environ ) Η ακμή είναι μια ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass

Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14. Αγγειοπλαστική Bypass Εργασία βιολογίας Μ. Παναγιώτα A 1 5 ο ΓΕΛ Χαλανδρίου 2013-14 Αγγειοπλαστική Bypass Η αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νόσων περιλαμβάνει: φαρμακευτική αγωγή συστάσεις για αλλαγές στον τρόπο ζωής και τις

Διαβάστε περισσότερα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα

Ηλεκτρική Ενέργεια. Ηλεκτρικό Ρεύμα Ηλεκτρική Ενέργεια Σημαντικές ιδιότητες: Μετατροπή από/προς προς άλλες μορφές ενέργειας Μεταφορά σε μεγάλες αποστάσεις με μικρές απώλειες Σημαντικότερες εφαρμογές: Θέρμανση μέσου διάδοσης Μαγνητικό πεδίο

Διαβάστε περισσότερα

Θερμογραφία Κτιρίων Θερμική Επιθεώρηση. www.iristem.cοm www.iristem.gr. Εξοικονόμηση Ενέργειας Αξιοπιστία Λειτουργίας Υποστήριξη Ασφάλειας

Θερμογραφία Κτιρίων Θερμική Επιθεώρηση. www.iristem.cοm www.iristem.gr. Εξοικονόμηση Ενέργειας Αξιοπιστία Λειτουργίας Υποστήριξη Ασφάλειας Θερμογραφία Κτιρίων Θερμική Επιθεώρηση www.iristem.cοm Εξοικονόμηση Ενέργειας Αξιοπιστία Λειτουργίας Υποστήριξη Ασφάλειας Θερμογραφία : Ορισμένες Εφαρμογές στα Κτίρια Ανίχνευση ενεργειακών διαρροών, από

Διαβάστε περισσότερα

1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Metacam 5 mg/ml ενέσιμο διάλυμα για βοοειδή και χοίρους 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ

1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ. Metacam 5 mg/ml ενέσιμο διάλυμα για βοοειδή και χοίρους 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Metacam 5 mg/ml ενέσιμο διάλυμα για βοοειδή και χοίρους 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ Ένα ml περιέχει: Δραστικό συστατικό: Μελοξικάμη 5 mg Έκδοχο:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Αναστολή αντλίας πρωτονίων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Περιγραφή της περίπτωσης Άνδρας 43 ετών εισάγεται σε κλινική λόγω επιγαστραλγίας. Μετά από έλεγχο ετέθη η διάγνωση του πεπτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΜΠΟΣ ΕΚΤΗΣ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗΣ

ΠΟΜΠΟΣ ΕΚΤΗΣ ΑΝΙΧΝΕΥΤΗΣ Σαν ήχος χαρακτηρίζεται οποιοδήποτε μηχανικό ελαστικό κύμα ή γενικότερα μία μηχανική διαταραχή που διαδίδεται σε ένα υλικό μέσο και είναι δυνατό να ανιχνευθεί από τον άνθρωπο μέσω της αίσθησης της ακοής.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ

ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ. Είδη ενέργειας ΘΕΡΜΟΔΥΝΑΜΙΚΟΙ ΟΡΙΣΜΟΙ ΘΕΡΜΟΧΗΜΕΙΑ Όλες οι χημικές αντιδράσεις περιλαμβάνουν έκλυση ή απορρόφηση ενέργειας υπό μορφή θερμότητας. Η γνώση του ποσού θερμότητας που συνδέεται με μια χημική αντίδραση έχει και πρακτική και θεωρητική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Skinoren γέλη 15% 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ 1 g γέλης Skinoren περιέχει 150 mg (15%) αζελαϊκού οξέος. Έκδοχα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com

Βρέντζου Τίνα Φυσικός Μεταπτυχιακός τίτλος: «Σπουδές στην εκπαίδευση» ΜEd Email : stvrentzou@gmail.com 1 2.4 Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η αντίσταση ενός αγωγού Λέξεις κλειδιά: ειδική αντίσταση, μικροσκοπική ερμηνεία, μεταβλητός αντισ ροοστάτης, ποτενσιόμετρο 2.4 Παράγοντες που επηρεάζουν την

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΣΚΛΗΠΙΕΙΟ ΒΟΥΛΑΣ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ : ΚΑΘ. ΑΘ.ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ COPYRIGHT 2008 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΒΗΜΑΤΟΔΟΤΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΕΜΦΥΤΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ToxPlus. Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης. Επιδοτούμενη από το ΕΣΠΑ (2007 2013)

ToxPlus. Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας Πανεπιστημίου Κρήτης. Επιδοτούμενη από το ΕΣΠΑ (2007 2013) KENTΡΟ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Α.Ε. Επιστημονικό και Τεχνολογικό Πάρκο Κρήτης Step C, N. Πλαστήρα 100, Βασιλικά Βουτών, Τ.Κ. 700 13 Ηράκλειο, Κρήτη www.toxplus.gr ToxPlus Spin-off εταιρία του Εργαστηρίου Τοξικολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ

ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΟΝΑ Α ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΕΝΙΚΗΣ ΑΠΟΡΡΙΨΗΣ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Πηγή: Mr.Matteo Villa HAR srl. Επιµέλεια: Κων/νος I. Νάκος SHIELCO Ltd Σελίδα 1/5 O οίκος HAR srl, Ιταλίας εξειδικεύεται στον σχεδιασµό

Διαβάστε περισσότερα