ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΕΥΑ ΣΓΟΥΡΟΥ ΔΙΠΛ. ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΥΓΙΕΙΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΑ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

2

3

4

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα διατριβή αποτέλεσε μία προσωπική πρόκληση και θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Επίκουρο Καθηγητή, κ. Σταύρο Γούτσο, που μου έδωσε την ευκαιρία να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο θέμα της αξιολόγησης επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας. Χωρίς την ενθάρρυνση, την υπομονή και την υποστήριξή του δεν θα ήταν δυνατή η εκπόνηση αυτής της εργασίας. Η επιστημονική καθοδήγηση που μου παρείχε, οι γόνιμες παρατηρήσεις του και οι εποικοδομητικές συζητήσεις που είχαμε, αποτέλεσαν πολύτιμη βοήθεια σε όλη τη διάρκεια της έρευνας. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τα άλλα δύο μέλη της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Εμμανουήλ Αδαμίδη και τον Αναπληρωτή Καθηγητή, κ. Ιωάννη Γιαννίκο, που συνέβαλαν με τις χρήσιμες υποδείξεις και συμβουλές τους στην επιτυχή ολοκλήρωση αυτής της διατριβής. Ευχαριστώ τους καθηγητές κ.κ. Γ. Χρυσολούρη, Ν. Καρακαπιλίδη, Ν. Μαραμαρά και τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Γ. Αθανασίου, για τη συμμετοχή τους, ως μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής, στην κρίση της διατριβής. Ευχαριστώ θερμά τους συναδέλφους που συνέβαλαν με τα σχόλια, τις υποδείξεις και την συνεργασία τους, καθ όλη την πορεία της έρευνας και ιδιαίτερα την καλή μου φίλη και συνάδελφο, Δρ. Παναγιώτα Κατσακιώρη, που ήταν πάντα δίπλα μου. Η διατριβή αυτή δεν θα είχε ολοκληρωθεί χωρίς την ηθική υποστήριξη που μου παρείχε η οικογένεια και οι φίλοι μου, και ιδιαίτερα ο σύζυγός μου, Αλέξανδρος, στον οποίο οφείλω το ότι δεν παραιτήθηκα των προσπαθειών μου, σε δύσκολες περιόδους. Στο σύζυγό μου και στην κόρη μου Ναταλία, που φωτίζει τη ζωή μας, αφιερώνω τη διατριβή αυτή. iii

6 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας iv

7 Περίληψη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η τακτική ανασκόπηση και αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας αποτελεί απαραίτητη διεργασία για την αποτελεσματική διαχείριση των θεμάτων αυτών. Η αξιολόγηση της επίδοσης είναι στενά συνδεδεμένη με την παρακολούθηση, που στην περίπτωση της εργασιακής ασφάλειας και υγείας γίνεται μέσω δεικτών αποτελεσμάτων και προληπτικών δεικτών. Και οι δύο διεργασίες έχουν ως στόχο την παροχή πληροφοριών για την τρέχουσα επίδοση και την υποστήριξη αποφάσεων για τη βελτίωσή της. Ωστόσο, η βασική διαφορά τους έγκειται στο ότι η παρακολούθηση αποτελεί μία «περιγραφική» διεργασία, που κυρίως επικεντρώνεται σε διαδικασίες και αποτελέσματα, ενώ η αξιολόγηση αποτελεί μία «ερμηνευτική» διεργασία, που εξετάζει σε βάθος τις αλληλεπιδράσεις παραγόντων και προσπαθεί να ανακαλύψει τα αίτια που οδηγούν σε συγκεκριμένες ενέργειες ή αποτελέσματα. Η παρούσα διατριβή αφορά τη συστημική προσέγγιση που απαιτείται για την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας. Προς αυτήν την κατεύθυνση, η διατριβή εξετάζει αρχικά τις θεωρητικές προσεγγίσεις πάνω στο αντικείμενο της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, και τις επαναπροσδιορίζει μέσα από το πρίσμα της ολιστικής προσέγγισης στα θέματα διαχείρισης της ασφάλειας. Η διατριβή στοχεύει κυρίως στη διαμόρφωση ενός θεωρητικού πλαισίου με βασικές θέσεις για τη συστημική προσέγγιση επιμέρους θεμάτων που σχετίζονται με την αξιολόγηση, όπως είναι το επίπεδο της ανάλυσης, οι αλληλεπιδράσεις παραγόντων που επηρεάζουν ή σχετίζονται με τη διαχείριση της ασφάλειας, η καθιέρωση κριτηρίων αξιολόγησης που να προκύπτουν μέσα από μια συμμετοχική διεργασία και να αντανακλούν τον συμβιβασμό μεταξύ διαφορετικών απόψεων και αντιλήψεων. Για την επικύρωση του θεωρητικού πλαισίου, προτείνεται η εφαρμογή της Μεθόδου Μαλακών Συστημάτων (Soft Systems Methodology), η οποία χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη και την εφαρμογή μίας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας σε έναν συγκεκριμένο δημόσιο οργανισμό. v

8 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας vi

9 Περίληψη ABSTRACT Regular review and evaluation of an organisation s occupational health and safety performance are essential processes for the effective safety management. Performance evaluation is closely related to monitoring, which, in the case of occupational health and safety is done through reactive and proactive indicators. Both processes, monitoring and evaluation, aim at providing information on the current performance, and at supporting decisions on safety improvement actions. However, their basic difference is based on the fact that monitoring is a descriptive process, which is mainly focused on procedures and results, while evaluation is an interpretivistic process, which explores the inter relations of safety related factors and seeks to identify the causes of particular actions or results. The present thesis discusses the systemic approach required for the development and implementation of an occupational health and safety evaluation process. Towards this purpose, the various theoretical positions on the subject of safety performance evaluation are initially examined and redefined through the lens of a holistic safety management approach. This thesis aims mainly at formulating a theoretical framework consisted of basic positions on the systemic approach of specific issues related with safety performance evaluation, such as: level of analysis, inter relations of safety related factors, evaluation criteria selected through a participatory process, thus reflecting the compromise between different views and beliefs. For the validation of this theoretical framework, Soft Systems Methodology is proposed and implemented for the development and implementation of an occupational health and safety performance evaluation process in a particular organization of the public sector. vii

10 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας viii

11 Πρόλογος ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το επάγγελμα του μηχανικού είναι στενά συνυφασμένο με τη σύλληψη, τον σχεδιασμό και την εφαρμογή προτάσεων βελτίωσης μιας παραγωγικής, οργανωτικής ή άλλης διαδικασίας. Ο μηχανικός συλλέγει τεκμηριωμένες πληροφορίες, μέσα από την παρατήρηση, τη μέτρηση και την επικοινωνία, και προτείνει λύσεις σε πραγματικά ή υποθετικά προβλήματα. Στην περίπτωση του Μηχανικού Ασφαλείας, οι υπηρεσίες που καλείται να προσφέρει ως υπάλληλος μιας επιχείρησης ή ως εξωτερικός σύμβουλος περιλαμβάνουν ακριβώς αυτές τις ενέργειες. Έχοντας ως βάση τις ελάχιστες απαιτήσεις της νομοθεσίας, τα πρότυπα και τους κανονισμούς ασφάλειας, και τις καλές πρακτικές άλλων επιχειρήσεων και οργανισμών, το έργο του Μηχανικού Ασφαλείας είναι να εντοπίσει τα προβλήματα στη διαχείριση της ασφάλειας και να προτείνει λύσεις εφικτές, αποτελεσματικές και αποδοτικές για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Ωστόσο, όπως κάθε μηχανικός, έτσι και ο Μηχανικός Ασφαλείας πρέπει να επιλέγει τα κατάλληλα εργαλεία, τις πιο αξιόπιστες και έγκυρες μεθόδους για να τεκμηριώσει τις προτάσεις του. Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας, τόσο οι επισημάνσεις των επαγγελματιών της ασφάλειας, όσο και η δημόσια συζήτηση μεταξύ των επιστημόνων, αναγνωρίζουν ότι οι υφιστάμενες προσεγγίσεις είναι αποσπασματικές και παρουσιάζουν σημαντικά μειονεκτήματα. Για παράδειγμα, σε έναν επιστημονικό διάλογο σε ειδικό τεύχος του 2009 στο περιοδικό Safety Science σχετικά με τους προληπτικούς δείκτες στις βιομηχανίες υψηλού κινδύνου, έγινε εμφανές ότι οι έννοιες, οι ορισμοί, η επιστημονική θεωρία και η πρακτική της προληπτικής αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας βρίσκονται ακόμα σε φάση διερεύνησης. Η προσωπική μου εμπειρία ως Μηχανικός Ασφαλείας σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες κατασκευαστικές και άλλες δραστηριότητες (Μετρό Αθηνών, ΕΡΓΟΣΕ, Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών), μου αποκάλυψε την μερικότητα των μεθόδων διαχείρισης και αξιολόγησης της ασφάλειας, και με οδήγησε στην αναζήτηση πιο ολοκληρωμένων λύσεων. Εύα Σγουρού, Πάτρα 2013 ix

12 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας x

13 Περιεχόμενα ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ευχαριστίες Περίληψη Πρόλογος Πίνακας Περιεχομένων Ευρετήριο Πινάκων και Εικόνων ΣΕΛ. iii v ix xi xv ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ: ΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ: ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ 16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΟΝΤΕΛΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Μοντέλα Διαδοχικών Γεγονότων Επιδημιολογικά Μοντέλα Συστημικά Μοντέλα Θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων και διαχείριση της ασφάλειας Η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Η ανάπτυξη των πρότυπων συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας Από τα πρότυπα συστήματα στην ολιστική διαχείριση της ασφάλειας ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω δεικτών Είδη δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της χρήσης δεικτών για την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 2 68 xi

14 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ 71 ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΩΝ 74 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Αξιοπιστία και Εγκυρότητα Σχεδιασμός της έρευνας Αποτελέσματα της έρευνας Συμπεράσματα της έρευνας ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΩΝ Προτεινόμενο πλαίσιο αξιολόγησης των μεθόδων προληπτικής 102 αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Δοκιμαστική εφαρμογή του προτεινόμενου πλαισίου αξιολόγησης Μέθοδος Στοιχείων Ασφάλειας (Safety Element Method SEM) Εργαλείο Καθολικής Αξιολόγησης (Universal Assessment Instrument UAI) Ερωτηματολόγιο Κουλτούρας Ασφάλειας (Safety Culture Questionnaire SCQ) Κριτήρια Διάγνωσης Ασφάλειας (Safety Diagnosis Criteria SDC) Εργαλείο Αυτό διάγνωσης Εργασιακής Υγείας και Ασφάλειας (Occupational Health & Safety Self Diagnostic 114 Tool OSH SDT) Η Πυραμίδα της Πρόληψης Σοβαρών Ατυχημάτων (The Pyramid of Major Accident Prevention PyraMAP) Αποτελέσματα της αξιολόγησης Σχολιασμός και συμπεράσματα ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ 123 ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ H ανεπάρκεια των δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Η εξέλιξη της επιστήμης της διαχείρισης της ασφάλειας και οι διαπιστωμένοι περιορισμοί της Οι συστημικές προσεγγίσεις της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Συμπεράσματα από την επισκόπηση της θεωρίας 135 xii

15 Περιεχόμενα 4.3 ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ Θεωρίες αξιολόγησης Βασικές έννοιες της συστημικής θεωρίας Η επίδραση της συστημικής σκέψης στις θεωρίες αξιολόγησης ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ 150 ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Το επίπεδο ανάλυσης Η επιλογή των παραγόντων Η μέτρηση των παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης προσωπικών παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης καθολικών παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης κοινών παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης δομικών παραγόντων Μία συστημική προσέγγιση για τον προσδιορισμό των παραγόντων Ένα παράδειγμα Πίνακα Προσδιορισμού Παραγόντων Σχέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ παραγόντων Η δυναμική του χρόνου Η αλληλεπίδραση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας με την επίδοση σε άλλους τομείς Ένα παράδειγμα συστημικής προσέγγισης στη διερεύνηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ παραγόντων Κριτήρια αξιολόγησης Ένα προτεινόμενο πολυεπίπεδο πλαίσιο για τη συστημική αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 179 ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ 5.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΑΛΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ (ΜΜΣ) Στάδιο πρώτο Η διερεύνηση της κατάστασης Στάδιο δεύτερο Η ανάπτυξη νοητικών μοντέλων των σχετικών συστημάτων Στάδιο τρίτο Σύγκριση των σχετικών συστημάτων με την πραγματικότητα Στάδιο τέταρτο Ανάληψη δράσης 193 xiii

16 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 5.4 ΠΡΩΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΜΜΣ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΙΑΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑΣ 194 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ Η διερεύνηση της κατάστασης Η ανάπτυξη νοητικών μοντέλων των σχετικών συστημάτων Σύγκριση των μοντέλων με την πραγματικότητα και διαμόρφωση 213 προτάσεων για βελτίωση Υλοποίηση των προτάσεων ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΜΜΣ: Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΔΕΙΚΤΩΝ 221 ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η διερεύνηση της κατάστασης Η ανάπτυξη νοητικών μοντέλων των σχετικών συστημάτων Καθορισμός κριτηρίων αξιολόγησης και δεικτών επίδοσης των σχετικών συστημάτων Σύγκριση των μοντέλων με την πραγματικότητα και διαμόρφωση προτάσεων για την αξιολόγηση της επίδοσης Υλοποίηση των προτάσεων ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η προσέγγιση της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 239 μέσα από την εφαρμογή της ΜΜΣ Σχολιασμός των δύο παραδειγμάτων εφαρμογής ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΝΟΨΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ 251 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 253 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 277 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 291 xiv

17 Ευρετήριο Πινάκων & Εικόνων ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΕΛ. ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας 1.1 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών (εκτίμηση παγκόσμιων τάσεων) 3 Πίνακας 1.2 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων που οδήγησαν σε 4 ή περισσότερες μέρες απουσίας (εκτίμηση 3 παγκόσμιων τάσεων) Πίνακας 1.3 Αίτια θνησιμότητας ανά γεωγραφική περιοχή (εκτίμηση για το έτος 2008) 4 Πίνακας 2.1 Σύγκριση των στοιχείων 23 συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας με το μοντέλο UAI 48 Πίνακας 2.2 Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 64 Πίνακας 3.1 Αποτελέσματα βιβλιογραφικής έρευνας με λέξεις κλειδιά (πρώτο στάδιο) και μέσω τίτλου/περίληψης (δεύτερο στάδιο) 78 Πίνακας 3.2 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω επιθεωρήσεων και ελέγχων ασφάλειας 80 Πίνακας 3.3 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω παρατηρήσεων συμπεριφοράς 83 Πίνακας 3.4 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω διερευνήσεων κλίματος / κουλτούρας ασφάλειας 85 Πίνακας 3.5 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω συνδυαστικών προσεγγίσεων 93 Πίνακας 3.6 Κριτήρια αξιολόγησης των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 105 Πίνακας 3.7 Επισκόπηση των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας που επιλέχθηκαν για τη δοκιμαστική εφαρμογή του προτεινόμενου 107 πλαισίου αξιολόγησης Πίνακας 3.8 Αποτελέσματα αξιολόγησης των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας με το προτεινόμενο πλαίσιο αξιολόγησης 118 Πίνακας 4.1. Γενικός Πίνακας Προσδιορισμού Παραγόντων 157 Πίνακας 4.2 Επισκόπηση των μελετών που επιλέχθηκαν για τον προσδιορισμό 159 παραγόντων που σχετίζονται με την επίδοση σε θέματα ασφάλειας Πίνακας 4.3 Παράδειγμα Πίνακα Προσδιορισμού Παραγόντων 161 Πίνακας 5.1. Σύγκριση του συστήματος επιλογής και καθιέρωσης δεικτών επίδοσης και κριτηρίων αξιολόγησης των δεικτών αυτών με την πραγματικότητα και 214 προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.2. Σύγκριση του συστήματος παρακολούθησης των δεικτών επίδοσης, εφαρμογής των κριτηρίων αξιολόγησης και αναφοράς ευρημάτων με την 215 πραγματικότητα και προτεινόμενες αλλαγές xv

18 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Πίνακας 5.3. Σύγκριση του συστήματος εκπαίδευσης και συντονισμού των αξιολογητών της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας με την πραγματικότητα και 216 προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.4. Σύγκριση του συστήματος διαχείρισης της πληροφορίας για τα θέματα αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας με την πραγματικότητα και 217 προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.5. Σύγκριση του συστήματος λήψης αποφάσεων για ενέργειες βελτίωσης 218 της ασφάλειας με την πραγματικότητα και προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.6 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα αναγνώρισης 232 και συμμόρφωσης με τη νομοθεσία και τους κανονισμούς ασφάλειας Πίνακας 5.7 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα εκτίμησης 233 και ελέγχου των κινδύνων Πίνακας 5.8 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα αναφοράς 234 και διερεύνησης συμβάντων Πίνακας 5.9 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα ανάπτυξης 235 μιας θετικής κουλτούρας ασφάλειας Πίνακας 5.10 Ποιοτική αξιολόγηση των κριτηρίων και των δεικτών επίδοσης που προέκυψαν από το στάδιο ανάπτυξης σχετικών με τη διαχείριση της ασφάλειας 236 συστημάτων Πίνακας Π1.1 Ταξινόμηση Τεχνικών Παραγόντων 284 Πίνακας Π1.2 Ταξινόμηση Οργανωτικών Παραγόντων 286 Πίνακας Π1.3 Ταξινόμηση Ανθρώπινων Παραγόντων 291 Πίνακας Π1.4 Ταξινόμηση Εξωτερικών Παραγόντων 292 Πίνακας Π1.5 Ταξινόμηση Δεικτών Αποτελεσμάτων 292 Πίνακας Π1.6 Ελληνική μετάφραση των κοινών ονομασιών των παραγόντων 293 xvi

19 Ευρετήριο Πινάκων & Εικόνων ΕΙΚΟΝΕΣ Εικόνα 1.1. Το κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο που επηρεάζει τη διαχείριση της ασφάλειας 9 Εικόνα 1.2. Στόχοι και δομή της διατριβής 15 Εικόνα 2.1. Το μοντέλο ντόμινο του Heinrich 23 Εικόνα 2.2. Συνδυαστικό μη γραμμικό μοντέλο (bow tie) 25 Εικόνα 2.3. Το μοντέλο Swiss cheese του Reason 26 Εικόνα 2.4. Το μοντέλο του συστήματος διαχείρισης της ασφάλειας 34 Εικόνα 2.5. Ο κύκλος PDCA για τη διαχείριση της ασφάλειας 35 Εικόνα 2.6. Το Εργαλείο Καθολικής Αξιολόγησης 37 Εικόνα 2.7. Ο κύκλος συνεχούς βελτίωσης 38 Εικόνα 2.8. Πλαίσιο για τον καθορισμό δεικτών απόδοσης ασφαλείας σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας 49 Εικόνα 2.9. Πρόταση συνδυασμού δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 54 Εικόνα 3.1. Γενικό μοντέλο της Μεθόδου Στοιχείων Ασφάλειας: Παρουσίαση της τρέχουσας (Α) και της επιθυμητής (Β) κατάστασης ενός οργανισμού 108 Εικόνα 3.2. Το Εργαλείο Καθολικής Αξιολόγησης 110 Εικόνα 3.3. To κοινωνικο τεχνικό μοντέλο της κουλτούρας ασφάλειας 112 Εικόνα 3.4. Αναπαράσταση του τριγώνου προειδοποίησης Γενικό μοντέλο PyraMAP 116 Εικόνα 4.1. Το δέντρο των θεωριών αξιολόγησης 140 Εικόνα 4.2. Η δυναμική επίδραση δύο διαφορετικών παραγόντων Α και Β πάνω στην επίδοση σε θέματα ασφάλειας 166 Εικόνα 4.3. Η αλληλεπίδραση των παραγόντων που επηρεάζουν την ασφάλεια σε ένα παράδειγμα βρόγχου αιτιών 170 Εικόνα 4.4. Ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο αξιολόγησης της ασφάλειας 174 Εικόνα 5.1. Το μοντέλο των επτά σταδίων 186 Εικόνα 5.2. Το μοντέλο των τεσσάρων δραστηριοτήτων 186 Εικόνα 5.3. «Πλούσια εικόνα» για την τρέχουσα διεργασία αξιολόγησης της επίδοσης του οργανισμού σε θέματα ασφάλειας 196 Εικόνα 5.4. Διαφορετικά επίπεδα και αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστημάτων 199 Εικόνα 5.5. Νοητικό μοντέλο του ευρύτερου συστήματος που θεωρήθηκε σχετικό με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 200 Εικόνα 5.6. Νοητικό μοντέλο του συστήματος επιλογής και καθιέρωσης δεικτών επίδοσης και κριτηρίων αξιολόγησης των δεικτών αυτών 202 Εικόνα 5.7. Νοητικό μοντέλο του συστήματος παρακολούθησης των δεικτών επίδοσης, εφαρμογής των κριτηρίων αξιολόγησης και αναφοράς ευρημάτων 205 Εικόνα 5.8. Νοητικό μοντέλο του συστήματος εκπαίδευσης και συντονισμού των αξιολογητών της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 208 xvii

20 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Εικόνα 5.9. Νοητικό μοντέλο του συστήματος διαχείρισης της πληροφορίας για τα θέματα αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 210 Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος λήψης αποφάσεων για ενέργειες βελτίωσης της ασφάλειας, με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της 212 επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Εικόνα «Πλούσια εικόνα» για τη διαχείριση της ασφάλειας στον υπο εξέταση οργανισμό 222 Εικόνα Διαφορετικά επίπεδα και αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστημάτων Ανάπτυξη εικόνας Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος αναγνώρισης και συμμόρφωσης με τη νομοθεσία και τους κανονισμούς ασφάλειας 225 Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος εκτίμησης και ελέγχου των κινδύνων 226 Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος αναφοράς και διερεύνησης συμβάντων Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος ανάπτυξης μιας θετικής κουλτούρας ασφάλειας xviii

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1

22 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 2

23 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή 1.1 ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ: ΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας, το 2008 καταγράφηκαν παγκοσμίως θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα, τα οποία αντιστοιχούν σε δείκτη εμφάνισης 10,7 θανάτων ανά εργαζόμενους, καθώς και 2,34 εκατομμύρια επαγγελματικές ασθένειες (Πίνακας 1.1). Επίσης καταγράφηκαν παγκοσμίως 317 εκατομμύρια μη θανατηφόρα ατυχήματα που οδήγησαν σε τέσσερις ή περισσότερες μέρες απουσίας από την εργασία, τα οποία αντιστοιχούν σε ατυχήματα ανά εργαζόμενους (Πίνακας 1.2) (International Labour Office, 2011). Πίνακας 1.1 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών (εκτίμηση παγκόσμιων τάσεων). Πηγή: Διεθνές Γραφείο Εργασίας (International Labour Office, 2011) Έτος Αριθμός θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων Δείκτης εμφάνισης θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων* Αριθμός θανατηφόρων επαγγελματικών ασθενειών Συνολικός αριθμός θανατηφόρων ατυχημάτων και ασθενειών , ,2 2,03 εκατ. 2,38 εκατ ,8 1,95 εκατ. 2,31 εκατ ,7 2,02 εκατ. 2,34 εκατ. * Αριθμός ατυχημάτων ανά εργαζόμενους Πίνακας 1.2 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων που οδήγησαν σε 4 ή περισσότερες μέρες απουσίας (εκτίμηση παγκόσμιων τάσεων). Πηγή: Διεθνές Γραφείο Εργασίας (International Labour Office, 2011) Έτος Αριθμός εργατικών ατυχημάτων που οδήγησαν σε 4 ή περισσότερες μέρες απουσίας Δείκτης εμφάνισης μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων* εκατ εκατ εκατ εκατ * Αριθμός ατυχημάτων ανά εργαζόμενους 3

24 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι κάθε 15 δευτερόλεπτα ένας εργαζόμενος πεθαίνει από εργατικό ατύχημα ή ασθένεια και 160 εργαζόμενοι παθαίνουν εργατικό ατύχημα. Κάθε μέρα, περισσότεροι από άνθρωποι πεθαίνουν ως αποτέλεσμα εργατικών ατυχημάτων ή επαγγελματικών ασθενειών. Το ανθρώπινο κόστος της ελλιπούς προστασίας της εργασιακής ασφάλειας και υγείας είναι τεράστιο πολλαπλάσιο από αυτό που προκύπτει από συμπλοκές και πολέμους (βλ. σκιασμένα πεδία στους Πίνακες 1.1 και 1.3) (World Health Organization, 2011). Πίνακας 1.3 Αίτια θνησιμότητας ανά γεωγραφική περιοχή (εκτίμηση για το έτος 2008). Πηγή: Διεθνής Οργανισμός Υγείας (World Health Organization, 2011) Αιτία Παγκοσμίως Αφρική Β. & Ν. Αμερική Ανατολική Μεσόγειος Ευρώπη ΝΑ. Ασία Δυτ. Ειρηνικός Πληθυσμός (000) (000) % (000) (000) (000) (000) (000) (000) I. Mεταδοτικές ασθένειες, συνθήκες περιγεννητικής και , διατροφικές ελλείψεις II. Μη μεταδοτικές ασθένειες , ΙΙΙ. Τραυματισμοί , Ακούσιοι , Τροχαία , Δηλητηριάσεις 252 0, Πτώσεις 510 0, Πυρκαγιές 195 0, Πνιγμοί 306 0, Άλλοι ακούσιοι τραυματισμοί , Εκ προθέσεως , Αυτοτραυματισμοί 782 1, Βία 535 0, Πόλεμοι και εμφύλιες διαμάχες 182 0, Σύνολο θανάτων , Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας υπολόγισε ότι η οικονομική επιβάρυνση που προκύπτει από εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες (κόστος περίθαλψης, αποζημιώσεις, διακοπή παραγωγής, χαμένες ώρες εργασίας) 4

25 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή αντιστοιχεί στο 4% του παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος κατ έτος (International Labour Office, 2003). Οι συνθήκες ασφάλειας και υγείας στην εργασία διαφέρουν μεταξύ χωρών, οικονομικών τομέων και κοινωνικών ομάδων. Οι αναπτυσσόμενες χώρες πληρώνουν ιδιαίτερα βαρύ τίμημα σε θανάτους και τραυματισμούς, καθώς ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ασχολείται με επικίνδυνες δραστηριότητες, όπως η γεωργία, η αλιεία και οι εξορύξεις. Σε όλο τον κόσμο, οι φτωχότεροι και λιγότερο προστατευμένοι συνήθως γυναίκες, παιδιά και μετανάστες είναι μεταξύ των πλέον πληγέντων. Σύμφωνα με το άρθρο 3 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα: «Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική του ασφάλεια» (United Nations General Assembly, 1948). Αυτή η θεμελιώδης αρχή αποτελεί τη βάση όλων των διεθνών συμβάσεων, εθνικών νομοθεσιών, κανονισμών και προτύπων που έχουν σαν στόχο την προστασία της εργασιακής ασφάλειας και της υγείας. Αλλά το μεγάλο πρόβλημα παραμένει: μεταφράζεται αυτή η δεδηλωμένη δέσμευση στην πράξη, σε ουσιαστική δέσμευση και δράση σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο επιχείρησης; Μια χώρα μπορεί να δείξει τη δέσμευσή της για την προστασία της ποιότητας ζωής των πολιτών της, μέσω της εθνικής πολιτικής και των προγραμμάτων που αφορούν την εργασιακή ασφάλεια και υγεία. Οι προσπάθειες για την πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών έχουν σαν στόχο τη μείωση των συμβάντων που συχνά καταλήγουν σε αναπηρίες. Αυτές οι αναπηρίες μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένη εξάρτηση από παροχές ή/και σε πρόωρες συνταξιοδοτήσεις, δηλαδή σε αποκλεισμό από την αγορά εργασίας, ή ακόμη μπορεί να οδηγήσουν σε θάνατο. Η δημιουργία ενός ασφαλούς και υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος ως εκ τούτου, θα μειώσει τον ανθρώπινο πόνο, τον αποκλεισμό των εργαζομένων από την αγορά εργασίας, και το οικονομικό κόστος για τους εργοδότες και τις κυβερνήσεις. Γιατί λοιπόν τα θέματα που αφορούν την εργασιακή ασφάλεια και υγεία δεν λαμβάνουν τη δέουσα προτεραιότητα και τα προβλήματα συνεχίζονται, ενώ σε 5

26 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας ορισμένες χώρες παρατηρείται ακόμα και αύξηση του αριθμού των εργατικών ατυχημάτων και ασθενειών; Οι αιτίες είναι πολλές και ποικίλες και επιδεινώνονται υπό το πρίσμα της παρούσας οικονομικής κρίσης: αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και στα χαρακτηριστικά του εργατικού δυναμικού (αύξηση στις γυναίκες εργαζόμενες, τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, τους μετανάστες), παρωχημένη νομοθεσία, δύσκολα εφαρμόσιμη σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο της εργασίας που απαιτεί νέες προσεγγίσεις, ελεγκτικές αρχές, που επίσης λειτουργούν με παρωχημένα πρότυπα και που υποχρηματοδοτούνται, υψηλό ποσοστό του ενεργού πληθυσμού απασχολείται στην παραοικονομία, με χειρότερες συνθήκες εργασίας και μεγαλύτερη πιθανότητα ατυχήματος ή ασθένειας, ελλιπής δέσμευση εκ μέρους ορισμένων κυβερνήσεων και εργοδοτών, που αντιμετωπίζουν τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την πρόληψη των ατυχημάτων, μόνο ως αύξηση του κόστους της εργασίας ή της πρόνοιας, ελλιπής δραστηριοποίηση συνδικαλιστικών οργανώσεων στους χώρους εργασίας. Τα βαθύτερα αίτια αυτού του προβλήματος σχετίζονται με τον τρόπο παραγωγής και διανομής του πλούτου στην σύγχρονη κοινωνία (Resnick and Wolff, 1989). Στη σημερινή καπιταλιστική οικονομία, για την παραγωγή του κοινωνικού πλούτου δραστηριοποιείται και συνεργάζεται η εργασιακή δύναμη και ικανότητα ολόκληρης της κοινωνίας, η ιδιοποίηση και διανομή όμως αυτού του πλούτου αποτελεί προνόμιο μιας ισχνής μειοψηφίας. Σε αυτήν τη δεδομένη κοινωνική και οικονομική δομή, η δέσμευση στα ζητήματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία και οι αντίστοιχες επενδύσεις βρίσκονται στην διακριτική ευχέρεια των εργοδοτών. Σε περιόδους οικονομικής άνθισης, με δεδομένα τα οικονομικά οφέλη που αναφέρονται παραπάνω από την εξασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, αλλά και για λόγους εταιρικής φήμης, γίνονται επενδύσεις σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, της υγείας και της ασφάλειας κ.ά. Αντίθετα σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οι εργοδότες έχουν την ευχέρεια να μειώσουν αυτές τις επενδύσεις, όσο και όταν το αποφασίσουν. Σε μια τέτοια απόφαση είναι απίθανο να συναντήσουν αντίσταση από τους εργαζόμενους, οι οποίοι επίσης σε 6

27 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή συνθήκες κρίσης και ανεργίας αναδιαμορφώνουν τα κριτήρια τους, όντας διατεθειμένοι να παραχωρήσουν πολλά προνόμια τους, προκειμένου να μην χάσουν τη δουλειά τους. Επιπρόσθετα, η μικρή αυτή μειοψηφία των καρπωτών του κοινωνικού πλεονάσματος εργασίας, διαθέτουν τα μέσα για να επηρεάσουν ή και να καθορίσουν την ακολουθούμενη κυβερνητική πολιτική. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για την εργασιακή ασφάλεια και υγεία, σε επίπεδο κράτους, επιχείρησης ή κάποιας άλλης κοινωνικής ομάδας, πρέπει να εξετάσουμε τις παραδοχές ή τις κοινωνικές συμβάσεις, που αποτελούν τη βάση αυτών των αποφάσεων. Οι κυριότερες παραδοχές αφορούν τον καθορισμό ευθυνών και υποχρεώσεων, υπό το πρίσμα πολύπλοκων και συχνά αλληλοσυγκρουόμενων αντιλήψεων για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Για την εξέταση του τρόπου καθορισμού υποχρεώσεων και ευθυνών, ο Samuels προτείνει την «Κλίμακα της Κοινωνικής Δικαιοσύνης» (Samuels, 1998). Σε αυτήν την κλίμακα, όσοι μπορούν να αναλάβουν δράση για θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης, βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο ευθύνης και είναι υποχρεωμένοι να ενεργήσουν πριν από τους υπόλοιπους. Αν όμως αποφεύγουν ή δεν μπορούν να αναλάβουν πλήρως τις ευθύνες τους, τότε αναλαμβάνουν δράση αυτοί που βρίσκονται στα επόμενα σκαλοπάτια της κλίμακας. Την εφαρμογή αυτής της θεωρίας τη διαπιστώνουμε στα βασικά νομοθετήματα για την προστασία της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, όπου καθορίζονται οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις του εργοδότη. Ο εργοδότης είναι ο μοναδικός υπεύθυνος για να αποφασίσει και να υλοποιήσει τις απαιτούμενες ενέργειες για την προστασία των εργαζομένων. Οι υποχρεώσεις του εργοδότη είναι διαφορετικές από αυτές του Κράτους, το οποίο εκδίδει νομοθετήματα και παρακολουθεί την εφαρμογή τους και, σε περίπτωση που ο εργοδότης δεν αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του, έχει ευθύνη να τον υποχρεώσει να τις αναλάβει. Επίσης, οι υποχρεώσεις των εργαζομένων αφορούν μόνο τη συμμόρφωση με τους κανόνες που σχετίζονται με την εργασία τους. 7

28 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Επομένως η νομοθεσία που αφορά την εργασιακή ασφάλεια και υγεία μπορεί να έχει διαφορετικές εκφάνσεις σε διαφορετικούς πολιτισμούς, αλλά παντού βασίζεται σε παγκόσμιες, διαχρονικές, ηθικές αξίες, όπως είναι η ισότητα, ο ανθρωπισμός, και ο σεβασμός των κανόνων δικαίου. Ωστόσο, έννοιες όπως είναι η «αποδεκτή επικινδυνότητα» (acceptable risk), που εμφανίζονται σε νομοθετήματα αρκετών χωρών, έρχονται σε αντίφαση με τις αξίες αυτές, καθώς επιτρέπουν την έκθεση των εργαζομένων ή άλλων ομάδων ατόμων σε κίνδυνο, με βάση στατιστικούς υπολογισμούς και συχνά, αυθαίρετες υποθέσεις. Οι επιστήμονες που ασχολούνται στο ευρύ πεδίο της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, έχουν εκπαιδευτεί με βάση αξιωματικές προσεγγίσεις. Ωστόσο, συχνά συγχέουν τις παραδοχές που περικλείουν αυτές οι προσεγγίσεις με την πραγματικότητα. Για παράδειγμα η έννοια της ασφάλειας, για πολλούς ερμηνεύεται ως η «απουσία βλάβης, τραυματισμού ή κινδύνου» (βλ. Ενότητα 2.4), ωστόσο η περιγραφή μίας διεργασίας ως «ασφαλής» περικλείει την έννοια της «αποδεκτής επικινδυνότητας», που σχετίζεται με συχνά αυθαίρετες ή αναπόδεικτες παραδοχές, όπως είναι π.χ. τα «κατώφλια» τοξικής επίδρασης στον πληθυσμό, οι στατιστικοί συντελεστές αξιοπιστίας ή τα «περιθώρια» ασφαλείας. Η επιλογή αυτών των παραδοχών επηρεάζεται από τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και καθορίζει τις αποφάσεις αυτών που νομοθετούν, διοικούν και ελέγχουν, μεταξύ άλλων και τους χώρους εργασίας (Samuels, 1998). Η επιστημονική έρευνα σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας, σε επίπεδο αποτελεσμάτων, θεωρητικών προσεγγίσεων και πρακτικών μεθοδολογιών, μπορεί να κατευθύνει τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο πολιτικής ή πρακτικής εφαρμογής. O Rasmussen (1997) προσπαθώντας να απαντήσει στο ερώτημα κατά πόσο οι θεωρητικές προσεγγίσεις στον τομέα της διαχείρισης του κινδύνου καλύπτουν τις απαιτήσεις της σύγχρονης, δυναμικά μεταβαλλόμενης κοινωνίας, παρουσίασε το κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις που αφορούν την ασφάλεια εργαζομένων και εγκαταστάσεων, καθώς και τα διαφορετικά επιστημονικά πεδία που υποστηρίζουν αυτές τις αποφάσεις (Εικόνα 1.1). 8

29 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή Εικόνα 1.1. Το κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο που επηρεάζει τη διαχείριση της ασφάλειας. Προσαρμογή από Rasmussen, 1997 Στην κορυφή βρίσκεται η κοινωνία που προσπαθεί να διαχειριστεί τους κινδύνους μέσω του νομοθετικού συστήματος: η ασφάλεια έχει υψηλή προτεραιότητα, αλλά το ίδιο έχει και η απασχόληση και η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Η νομοθεσία θέτει προτεραιότητες όταν υπάρχουν αλληλοσυγκρουόμενοι στόχοι, και καθορίζει τα όρια των αποδεκτών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Σε αυτό το επίπεδο, η έρευνα που διεξάγεται στο πεδίο των πολιτικών και νομικών επιστημών είναι καθοριστική. 9

30 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Στο επόμενο επίπεδο βρίσκονται οι ελεγκτικές αρχές, οι οργανώσεις εργοδοτών και τα σωματεία των εργαζομένων. Όλοι αυτοί οι φορείς ερμηνεύουν και εφαρμόζουν τη νομοθεσία, σε συγκεκριμένα πλαίσια, βασισμένοι στις επιστήμες της διοίκησης των επιχειρήσεων και της κοινωνιολογίας. Στη συνέχεια, για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η νομοθεσία στο επίπεδο μίας επιχείρησης, αντλούνται στοιχεία από τις επιστήμες της ψυχολογίας και της εργονομίας. Τέλος, στο κατώτερο επίπεδο βρίσκονται οι επιστήμες του μηχανικού που ασχολούνται με το σχεδιασμό και τη λειτουργία παραγωγικών συστημάτων και με την οργάνωση της εργασίας. Συνοψίζοντας, η προστασία της εργασιακής ασφάλειας και υγείας αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα που ξεκινάει από τους χώρους παραγωγής, και επεκτείνεται στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος χαρακτηρίζεται από διάσταση απόψεων και αποσπασματικές λύσεις, που είναι στενά συνδεδεμένες αφενός με τις κοινωνικές αντιθέσεις εντός και εκτός επιχείρησης, και αφετέρου με τις διαφορετικές θεωρήσεις μεταξύ των επιστημονικών κλάδων που προσεγγίζουν το πρόβλημα. Οι κλάδοι αυτοί είναι η επιστήμη των αποφάσεων, η διοίκηση επιχειρήσεων και η επιχειρησιακή έρευνα, η έρευνα στο πεδίο της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, καθώς και η έρευνα στο πεδίο της ασφάλειας δραστηριοτήτων υψηλού κινδύνου. 10

31 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή 1.2 Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ: ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Στην παρούσα διατριβή υιοθετείται η θέση του Rasmussen, σύμφωνα με την οποία στις σημερινές συνθήκες απαιτείται μία διεπιστημονική προσέγγιση της διαχείρισης του κινδύνου, μέσα από θεωρίες που δεν είναι κανονιστικές αλλά προσπαθούν να κατανοήσουν και να περιγράψουν την πραγματικότητα. Η προτεινόμενη προσέγγιση βασίζεται στη θεωρία συστημάτων και, μέσα από αυτό το πρίσμα, εξετάζει τη διεργασία που παίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων για θέματα ασφαλείας, δηλαδή τη διεργασία της αξιολόγησης της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας, που για χάριν συντομίας αναφέρονται εδώ ως θέματα ασφάλειας. Oι κύριοι στόχοι της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας αφορούν: την παροχή πληροφοριών για την υφιστάμενη κατάσταση διαχείρισης της ασφάλειας, την υποστήριξη αποφάσεων για τη λήψη προληπτικών μέτρων για βελτίωση της ασφάλειας, και την παρακίνηση όσων λαμβάνουν αυτές τις αποφάσεις. Η αξιολόγηση προσδιορίζει την «αξία» της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας, εφαρμόζοντας κριτήρια αξιολόγησης σε ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα (στατιστικά συμβάντων, στοιχεία κόστους, αποτελέσματα μετρήσεων/επιθεωρήσεων/διερευνήσεων απόψεων κ.ά.). Τα δεδομένα αυτά αποτελούν τους δείκτες επίδοσης, προληπτικούς ή αποτελεσμάτων, και στην πράξη χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά ή συνδυαστικά για να μπορέσουν να ικανοποιήσουν και τους τρεις προαναφερθέντες στόχους της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφαλείας. Oι δείκτες αποτελεσμάτων μπορούν να ικανοποιήσουν τον πρώτο στόχο (παροχή πληροφοριών) και τον τρίτο στόχο (παρακίνηση) της αξιολόγησης, με την προϋπόθεση ότι βασίζονται σε μεγάλο αριθμό συμβάντων ώστε να αναδείξουν αξιόπιστα στοιχεία. Οι προληπτικοί δείκτες στοχεύουν κύρια στην ικανοποίηση του δεύτερου στόχου (υποστήριξη αποφάσεων), αλλά έχουν ως βασική προϋπόθεση την αποδεδειγμένη σχέση αιτίας αιτιατού που τους συνδέει με αυτό. Στη 11

32 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας βιβλιογραφία καταγράφεται έλλειψη αξιόπιστων προληπτικών δεικτών και εντοπίζονται αρκετά μειονεκτήματα των θεωριών πρόκλησης ατυχημάτων που βασίζονται αυτοί οι δείκτες (Hopkins, 2009a,b). Επομένως, ένα βασικό πρόβλημα που διερευνάται στα πλαίσια της παρούσας διατριβής, σχετίζεται με την εγκυρότητα και την αξιοπιστία των δεικτών αξιολόγησης, καθώς αυτοί αποτελούν «ενδείξεις» ή «προειδοποιητικά σήματα» και όχι αποδεδειγμένες σχέσεις αιτίου αποτελέσματος. Δύο ακόμα προβλήματα σχετίζονται, αφενός με την εκτεταμένη εφαρμογή πρότυπων συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας, και αφετέρου με την υιοθέτηση μιας ανθρωποκεντρικής προσέγγισης στη διαχείριση της ασφάλειας. Στην πρώτη περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι ο περιορισμός της αξιολόγησης της ασφάλειας σε μια ορθολογική προσέγγιση της εκτίμησης των αποτελεσμάτων επίτευξης των στόχων που θέτονται στα πλαίσια της συνεχούς βελτίωσης ενός πρότυπου συστήματος διαχείρισης. Στη δεύτερη περίπτωση, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα σε εργαλεία και μεθόδους αξιολόγησης της κουλτούρας ασφάλειας, και παραβλέπεται το σύνολο των παραγόντων που επηρεάζουν την επίδοση σε θέματα ασφάλειας, αλλά και οι πραγματικές συνθήκες διαμόρφωσης αυτών των παραγόντων. Οι πιο πρόσφατες προσεγγίσεις της διαχείρισης της ασφάλειας επηρεάστηκαν από τη συστημική σκέψη, καθώς και από τις νέες αντιλήψεις για τον οργανισμό και την οργανωσιακή κουλτούρα. Στο πλαίσιο αυτής της νέας θεώρησης, αναγνωρίστηκε η ανάγκη αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω μίας συστημικής προσέγγισης, που λαμβάνει υπόψη διαφορετικές οργανωτικές δομές και αντιλήψεις. Ωστόσο, οι προτεινόμενες μέχρι τώρα προσεγγίσεις αναπτύσσονται από ειδικούς, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν μειωμένη αποδοχή και αποτελεσματικότητα στην εφαρμογή τους από τους υπό εξέταση οργανισμούς. Επιπρόσθετα, η πλειονότητα των μελετών σε αυτό το νέο πλαίσιο αφορά κινδύνους διεργασιών και δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, αγνοώντας το πεδίο της εργασιακής ασφάλειας και υγείας. Οι βασικοί προβληματισμοί που σχετίζονται με την αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας, αναλύονται διεξοδικά στο Κεφάλαιο 4. 12

33 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή Μέσα από αυτή την ανάλυση, αναδεικνύεται η πολυπλοκότητα του προβλήματος, η οποία σχετίζεται με τις διαφορετικές ερμηνείες και τα διαφορετικά πεδία εφαρμογής της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, με τους ποικίλους παράγοντες που αλληλεπιδρούν και επηρεάζουν την επίδοση σε θέματα ασφάλειας, καθώς και με τις διαφορετικές αντιλήψεις και τα συγκρουόμενα συμφέροντα των ενδιαφερόμενων κοινωνικών ομάδων. Οι παραπάνω διαπιστώσεις, οι οποίες εκφράζουν και συνοψίζουν την τρέχουσα ερευνητική δραστηριότητα, οδηγούν στην ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση των θεωρητικών προσεγγίσεων και των εμπειρικών εφαρμογών στην αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας. Η ολιστική προσέγγιση της διαχείρισης της ασφάλειας, στο πλαίσιο της οποίας, η συστηματική διαχείριση γίνεται πλέον συστημική και το στενό κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο εξετάζεται σε σχέση με το οργανωτικό και το ευρύτερο περιβάλλον, αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία η παρούσα διατριβή εξετάζει και επαναπροσδιορίζει τη διεργασία της αξιολόγησης της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας. 13

34 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 1.3 ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Πρώτος στόχος της παρούσας διατριβής είναι η παρουσίαση της εξέλιξης της αξιολόγησης σε θέματα ασφάλειας και των κυριότερων περιορισμών των εκάστοτε προσεγγίσεων. Η επισκόπηση και κριτική ανάλυση των θεωρητικών προσεγγίσεων που αναφέρονται στην αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας βασίστηκε πρωτίστως σε δευτερογενή έρευνα της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας. Το μέρος αυτό της διατριβής, περιλαμβάνει και δύο πρωτότυπες μελέτες που αναδεικνύουν τη σημασία της αξιολόγησης της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας, αλλά και ενός ευρύτερου συνόλου χαρακτηριστικών κάθε προτεινόμενου δείκτη ή μεθόδου αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας (Sgourou et al., 2010). Ο δεύτερος στόχος αφορά τη διαμόρφωση ενός θεωρητικού πλαισίου για τη συστημική αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας (Σγουρού και συν., 2010). Το πλαίσιο αυτό παρουσιάζει βασικές θέσεις και παραδείγματα για θέματα όπως: το επίπεδο ανάλυσης, η επιλογή και μέτρηση παραγόντων που επηρεάζουν την ασφάλεια, οι αλληλεπιδράσεις τους με άλλους παράγοντες, τα κριτήρια αξιολόγησης. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, εξετάζεται αρχικά η επίδραση που δέχτηκαν διαχρονικά οι θεωρίες αξιολόγησης από τη συστημική σκέψη. Οι θεωρίες αξιολόγησης μέχρι σήμερα δεν έχουν βρει εφαρμογή στην αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας και η ένταξή τους στη διαμόρφωση του προτεινόμενου θεωρητικού πλαισίου, αποτελεί μία από τις συμβολές της παρούσας διδακτορικής διατριβής στην επιστημονική έρευνα. Τέλος, ο τρίτος στόχος αφορά την ανάπτυξη μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, που να βρίσκει εφαρμογή σε διαφορετικές δραστηριότητες, οργανωτικά πλαίσια και επίπεδα επικινδυνότητας, και να ξεπερνά τους μέχρι σήμερα διαπιστωμένους περιορισμούς. Για την ανάπτυξη, αλλά και για την εφαρμογή αυτής της διεργασίας, προτείνεται η χρήση της Μεθοδολογίας Μαλακών Συστημάτων, μιας ευρέως διαδεδομένης και αποδεκτής συστημικής μεθοδολογίας ανάλυσης και βελτίωσης πολύπλοκων, προβληματικών καταστάσεων. Η συστημική διαδικασία ανάπτυξης, αλλά και εφαρμογής της προτεινόμενης διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 14

35 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή αποτελεί τη βασική συμβολή της παρούσας διδακτορικής διατριβής (Goutsos et al., 2013; Sgourou et al., 2012). Στην Εικόνα 1.2 παρουσιάζονται σχηματικά οι στόχοι της διατριβής, καθώς και η διάρθρωσή της, που παρουσιάζεται αναλυτικά στην επόμενη ενότητα. Εικόνα 1.2. Στόχοι και δομή της διατριβής 15

36 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 1.4 ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η παρούσα διατριβή περιλαμβάνει έξι κεφάλαια, με την ακόλουθη δομή και περιεχόμενα. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μία εισαγωγή στο πρόβλημα της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, παρουσιάζοντας τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και ηθικές διαστάσεις του. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στους κυριότερους προβληματισμούς που σχετίζονται με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, οι οποίοι αποτέλεσαν το έναυσμα της παρούσας διατριβής. Ακολουθεί η παράθεση των στόχων και της επιδιωκόμενης συνεισφοράς της διατριβής και το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με μία σύντομη περιγραφή της δομής και των περιεχομένων κάθε κεφαλαίου. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο που σχετίζεται με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, διαρθρωμένο σε τέσσερις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζονται οι σύγχρονες θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων και τα κυριότερα μοντέλα πρόκλησης ατυχημάτων. Η δεύτερη ενότητα εστιάζει στη διαχρονική εξέλιξη της διαχείρισης της ασφάλειας. Στην τρίτη ενότητα αναλύονται οι βασικές έννοιες αναφορικά με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, όπως χρησιμοποιούνται στην παρούσα διατριβή, και παρουσιάζονται οι υφιστάμενες παραδοχές και περιορισμοί. Τέλος, στην τέταρτη ενότητα, παρουσιάζονται εκτενώς οι κυριότεροι δείκτες αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, οι κατηγοριοποιήσεις τους, και τα βασικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματά τους. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται δύο πρωτότυπες μελέτες που στοχεύουν στην πρόταση κριτηρίων αξιολόγησης των μεθόδων και εργαλείων που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. περιλαμβάνει δύο ενότητες. Η πρώτη μελέτη εστιάζει στην αξιοπιστία και στην εγκυρότητα της προληπτικής αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται μία εκτεταμένη βιβλιογραφική ανασκόπηση, που έχει ως στόχο να εντοπιστούν οι κοινές προσεγγίσεις στη διαδικασία επικύρωσης των πιο διαδεδομένων μεθόδων προληπτικής αξιολόγησης. Με τη δεύτερη μελέτη προτείνεται ένα πλαίσιο αξιολόγησης των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε 16

37 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή θέματα ασφάλειας, βασισμένο σε ένα σύνολο κριτηρίων που σχετίζονται με τα εννοιολογικά, μεθοδολογικά και πρακτικά χαρακτηριστικά των μεθόδων αυτών. Το τέταρτο κεφάλαιο περιλαμβάνει τρεις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα εξετάζονται οι ελλείψεις της τρέχουσας θεωρίας και πρακτικής εφαρμογής, με στόχο να αναδειχθεί η αναγκαιότητα και η σημασία της συστημικής προσέγγισης στην αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζονται οι κυριότερες έννοιες και θεωρητικές προσεγγίσεις που αφορούν γενικά την αξιολόγηση, καθώς και η επίδραση που δέχτηκαν από την εξέλιξη της συστημικής σκέψης και επιστήμης. Μέσα από αυτή την ανασκόπηση, αναδεικνύονται βασικές αρχές που διαμορφώνουν το θεωρητικό πλαίσιο για τη συστημική αξιολόγηση της ασφάλειας, το οποίο παρουσιάζεται στην τρίτη ενότητα αυτού του κεφαλαίου. Στο τέλος της τρίτης ενότητας, παρουσιάζεται ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο συστημικής αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, το οποίο συνοψίζει τους βασικούς άξονες του πλαισίου σε ένα εποπτικό μοντέλο. Το πέμπτο κεφάλαιο περιλαμβάνει πέντε ενότητες. Η πρώτη ενότητα εστιάζει στην ανάγκη ανάπτυξης μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης, μέσα από μια συστημική και συστηματική διαδικασία, ώστε να διασφαλίζεται ο ολιστικός χαρακτήρας της αξιολόγησης. Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζεται η Μεθοδολογία Μαλακών Συστημάτων, η οποία προτείνεται στην παρούσα διατριβή, ως το κατάλληλο εργαλείο για την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης με τα επιδιωκόμενα χαρακτηριστικά. Στην τρίτη και στην τέταρτη ενότητα παρουσιάζονται δύο παραδείγματα εφαρμογής της μεθοδολογίας, με στόχο την ανάπτυξη μιας διεργασίας αξιολόγησης στην πρώτη περίπτωση, και την επιλογή κατάλληλων κριτηρίων και δεικτών επίδοσης, στη δεύτερη περίπτωση. Και τα δύο παραδείγματα αποτελούν περιπτώσεις έρευνας δράσης (action research) σε ένα συγκεκριμένο δημόσιο οργανισμό και ως τέτοιες παρουσιάζονται και αξιολογούνται στην πέμπτη ενότητα. Στο έκτο κεφάλαιο γίνεται μία ανακεφαλαίωση των συμπερασμάτων όλων των σταδίων της διατριβής και παρουσιάζονται προτάσεις για περαιτέρω έρευνα στο πεδίο της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. 17

38 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 18

39 Κεφάλαιο Δεύτερο: Θεωρητικό Πλαίσιο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 19

40 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 20

41 Κεφάλαιο Δεύτερο: Θεωρητικό Πλαίσιο 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αξιολόγηση της επίδοσης μιας επιχείρησης, ενός τμήματος παραγωγής ή μιας ομάδας εργασίας σε θέματα ασφάλειας, αποτελεί μία βασική διεργασία κάθε τυπικού ή άτυπου συστήματος διαχείρισης της ασφάλειας. Η εξέλιξη των θεωρητικών προσεγγίσεων του φαινομένου πρόκλησης ατυχημάτων, καθώς και η θεωρία και πρακτική στον τομέα της διαχείρισης της ασφάλειας αποτελούν το θεωρητικό πλαίσιο, στο οποίο εντάσσουμε την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, στην παρούσα διατριβή. Στο προηγούμενο κεφάλαιο έγινε μία σύντομη αναφορά στους στόχους της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας και στους βασικούς προβληματισμούς που προκύπτουν από την εφαρμογή της. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται όλες οι πτυχές του θεωρητικού πλαισίου, και πιο συγκεκριμένα: τα μοντέλα και οι θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων, οι θεωρητικές και πρακτικές διαστάσεις της συστηματικής διαχείρισης της ασφάλειας, οι βασικές έννοιες που σχετίζονται με την αξιολόγηση και οι παραδοχές που χρησιμοποιούνται στη διατριβή. Επίσης γίνεται μία εκτενής αναφορά στους δείκτες επίδοσης, οι οποίοι αποτελούν το κυριότερο εργαλείο αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. 21

42 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 2.2 ΜΟΝΤΕΛΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Τα μοντέλα πρόκλησης ατυχημάτων είναι νοητικές ή υπολογιστικές προσεγγίσεις για τη σύλληψη του φαινομένου των ατυχημάτων. Ορισμένα μοντέλα, όπως καταγράφονται στη βιβλιογραφία, συμπίπτουν με τις θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων, ενώ άλλα προσομοιάζουν περισσότερο με μεθόδους π.χ. διερεύνησης ατυχημάτων. Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους αναπτύσσονται τα μοντέλα πρόκλησης ατυχημάτων, συνοψίζονται στους ακόλουθους (Hovden et al., 2010): Δημιουργούν ένα κοινό πλαίσιο κατανόησης των φαινομένων που συνδέονται με τα ατυχήματα, μέσα από μια απλουστευμένη αναπαράσταση πραγματικών ατυχημάτων. Βοηθούν στην δόμηση και κατά συνέπεια στην επικοινωνία προβλημάτων ασφάλειας. Αποτρέπουν τον προϊδεασμό (bias) σχετικά με τα αίτια πρόκλησης ατυχημάτων και έτσι προσφέρουν ένα ευρύτερο πεδίο επιλογής προληπτικών μέτρων. Καθοδηγούν τις διερευνήσεις ατυχημάτων ως προς τη συλλογή και ανάλυση στοιχείων. Βοηθούν στην ανάλυση των συσχετίσεων μεταξύ παραγόντων και συνθηκών. Διαφορετικά μοντέλα αναδεικνύουν διαφορετικές πτυχές των διεργασιών, των συνθηκών και των αιτιών. Σήμερα υπάρχει μια πληθώρα μοντέλων πρόκλησης ατυχημάτων, πολλά από τα οποία έχουν αναπτυχθεί για την πρόβλεψη ή τη διερεύνηση ατυχημάτων σε βιομηχανίες υψηλού κινδύνου, ενώ ορισμένα από αυτά βρίσκουν εφαρμογή και σε κοινά εργατικά ατυχήματα. Ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση των σημαντικότερων μοντέλων και των σχετικών θεωριών, ενώ για μια πιο ενδελεχή μελέτη του κάθε μοντέλου προτείνονται οι ανασκοπήσεις των Kjellén (2000), Sklet (2004), Hollnagel (2004), Attwood et al. (2006), Ταργουτζίδη (2007), Lundberg et al. (2009), Κατσακιώρη (2010). 22

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

«Διαχείριση Ποιότητας»

«Διαχείριση Ποιότητας» ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΕΕ-ΤΠΔΠ Ενημερωτική Εκδήλωση «Διαχείριση Ποιότητας» Αθήνα, 4 Απριλίου 2012 Τεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices

Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices Ημερίδα Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices Κυριακή 7/4/2013 13.30 16.30 Metropolitan Expo Παρουσίαση για το ISO 39001:2012 (Road Traffic Safety)...Making our world safer

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» «ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ» ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης :

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Οφέλη από την εφαρμογή τους Εκδήλωση ΤΕΕ / ΤΚΜ : 7 Νοεμβρίου 2008 αμφιθέατρο Τοπογράφων «Αλ. Τσιούμης» Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ - Μηχανικός Μεταλλείων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Γενικές διαπιστώσεις. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Η ανάγκη για συνεχή βελτίωση. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Βασικές αρχές-στόχοι

ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Γενικές διαπιστώσεις. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Η ανάγκη για συνεχή βελτίωση. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Βασικές αρχές-στόχοι SEVESO ΙΙΙ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΥΓΕΙΑ & ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΣΚΕΨΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ REACH, CLP-2015 & Εθνική Συνάντηση Εργασίας (Workshop) Ευρωπαϊκού Προγράμματος PROTEAS ΑΘΗΝΑ, 27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΑΝΤΩΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΕΝΟΤΗΤΑ 6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Ιωάννης Πασπαλιάρης, Καθηγητής, Τομέας Μεταλλουργίας Γεώργιος Ν. Παναγιώτου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001;

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001; ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Το πρότυπο ISO 9001 είναι το πλέον διαδεδομένο πρότυπο διαχείρισης της ποιότητας, που θέτει τις απαιτήσεις με τις οποίες πρέπει να λειτουργεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Ημερίδα για έτος καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ 9 Δεκεμβρίου 2010 Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Δρ. Π. Περιστερά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Γ. Σταµπουλής, Γ. Παπαχρήστος, Ε.. Αδαµίδης και Μ. Ψωφάκη Τµήµα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων

Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων και αποφυγής προστίμων Χριστίνα Καλογεροπούλου Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ Μέλος ΤΕΕ Αρ Μητρώου: 127929 Τηλ.: 2710-2790 Κιν.: 699-3996226 E-mail: christy_jour@yahoo.gr Πρόταση βελτίωσης επαγγελματικών συνθηκών, αύξησης των πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010

ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010 ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010 Αριθμός πρωτοκόλλου έργου: ΚΟΙΝΩ/0609/ΒΙΕ/13 Τίτλος έργου: Η ολιστική προσέγγιση του προβλήματος της αναποτελεσματικής αντιμετώπισης του φαινομένου των οδικών ατυχημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικοποίηση της επικινδυνότητας στον εργασιακό χώρο Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου Μελέτη επικινδυνότητας εργασιακού χώρου

Ποσοτικοποίηση της επικινδυνότητας στον εργασιακό χώρο Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου Μελέτη επικινδυνότητας εργασιακού χώρου Ποσοτικοποίηση της επικινδυνότητας στον εργασιακό χώρο Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου Μελέτη επικινδυνότητας εργασιακού χώρου Γιάννης Σταθόπουλος Μηχανολόγος Μηχανικός Κεντρικός Συντονιστής Υγείας Ασφάλειας

Διαβάστε περισσότερα

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες

PwC. Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Νομοθετικό πλαίσιο και βέλτιστες πρακτικές Εσωτερικού Ελέγχου σε Ασφαλιστικές Εταιρείες Ανδρέας Γ. Κουτούπης MIIA, PIIA, CIA, CCSA Senior Manager, Internal Audit Services PwC Εισαγωγή Η Εταιρική ιακυβέρνηση

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς

Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Ακαδημαϊκό Έτος: 2014-15 Εργαστήριο Αλκοολογίας: Προβλήματα που σχετίζονται με το αλκοόλ Διδάσκων: Γιάννης Μουζάς Κωδικός: Ψ4607 Περίληψη του εργαστηρίου Η Αλκοολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομα περιεχόμενα. xvii xxii xxv xxvii xxix. Πώς θα χρησιμοποιήσετε το βιβλίο Ξενάγηση Πρόλογος Συντελεστές Ευχαριστίες του εκδότη

Σύντομα περιεχόμενα. xvii xxii xxv xxvii xxix. Πώς θα χρησιμοποιήσετε το βιβλίο Ξενάγηση Πρόλογος Συντελεστές Ευχαριστίες του εκδότη Σύντομα περιεχόμενα Πώς θα χρησιμοποιήσετε το βιβλίο Ξενάγηση Πρόλογος Συντελεστές Ευχαριστίες του εκδότη xvii xxii xxv xxvii xxix 1 Έρευνα στις επιχειρήσεις, τη διοίκηση και την οικονομία, ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 5 ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ

Κεφάλαιο 5 ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ Άρθρο 5.1 - Γενικά Κεφάλαιο 5 ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ Στο ΕΜΠ εφαρμόζεται σύστημα διασφάλισης ποιότητας, καθώς και πλαίσιο αρχών και διαδικασιών μέσω των οποίων επιτυγχάνεται διαφάνεια στις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2008. Οι αλλαγές του νέου προτύπου ISO 9001:2008 σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση ISO 9001:2000

ISO 9001:2008. Οι αλλαγές του νέου προτύπου ISO 9001:2008 σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση ISO 9001:2000 ISO 9001:2008 Οι αλλαγές του νέου προτύπου ISO 9001:2008 σε σχέση με την προηγούμενη έκδοση ISO 9001:2000 Όπως και το νέο πρότυπο ρητά αναφέρει οι αλλαγές δεν είναι μεγάλης έκτασης και δεν εισάγονται νέες

Διαβάστε περισσότερα

13.1 Γιατί ένα Σύστηµα ιαχείρισης;

13.1 Γιατί ένα Σύστηµα ιαχείρισης; 13. ιαχείριση της Ποιότητας µε βάση το διεθνές πρότυπο ISO 9001:2000 13.1 Γιατί ένα Σύστηµα ιαχείρισης; Όπως αναπτύχθηκε στα προηγούµενα, ένα Σύστηµα ιαχείρισης αποτελεί ένα από τα πλέον κατάλληλα εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Ανάθεση του ΥΠΟΙΟ στον ΕΛΟΤ τον Αύγ. 07 για την ανάπτυξη Ελληνικών Προτύπων ιαχείρισης Έργων µέχρι το τέλος του 2008. Τα πρότυπα & οι προδιαγραφές θα

Ανάθεση του ΥΠΟΙΟ στον ΕΛΟΤ τον Αύγ. 07 για την ανάπτυξη Ελληνικών Προτύπων ιαχείρισης Έργων µέχρι το τέλος του 2008. Τα πρότυπα & οι προδιαγραφές θα Το νέο πρότυπο για τη διαχειριστική επάρκεια ΣΕΠ ΕΛΟΤ 1429 Γρηγόρης Γρηγορόπουλος Καθηγητής ΕΜΠ Η παρουσίαση θα αναφερθεί στα εξής: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΣΤΟΧΟΙ & ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας

Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας. Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού. - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας Σχολή Διοίκησης και Οικονομίας Τμήμα Διοίκησης Ξενοδοχείων και Τουρισμού - Μάστερ (ΜSc) στη Διεθνή Διοίκηση Τουρισμού και Επιχειρήσεων Φιλοξενίας 1. Εισαγωγή 2. Στόχοι Μεταπτυχιακού Προγράμματος 3. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων»

«Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» «Εισαγωγή στα Συστήµατα ιαχείρισης: Ποιότητα Περιβάλλον Ασφάλεια Τροφίµων» ρ. Ευάγγελος Ευµορφόπουλος, Επιθεωρητής του ΕΦΕΤ, Επιστηµονικός Συνεργάτης του ΤΕΙ Αθηνών Σε ένα ανταγωνιστικό παγκόσµιο περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις Στο Τμήμα Aρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης είναι δυνατή η εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη Π.Μ.Σ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΣΤΗ ΔΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΠΑΡΟΧΗ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βάλια Τσοπόκη, Φωτεινή Τολίκα Γενική ΕΞΥΠΠ Προστασία Α.Ε. Νοσηλεύτριες Επαγγελματικής υγείας 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Νοσηλευτική επαγγελματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 2000

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 2000 ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 2000 Ο ΤΟΜΕΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2000 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πρόλογος στη δεύτερη έκδοση Πρόλογος στην πρώτη έκδοση Εισαγωγή Τι είναι η μεθοδολογία έρευνας Οι μέθοδοι έρευνας ΜEΡOΣ A : ΓNΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜOΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙO 1: Γενικά για την επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2006 ISBN: 9963-43-765-6 -------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΖΩΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Οδηγός Εκπόνησης Διπλωματικής Εργασίας ΣΠΑΡΤΗ 2010-11 Περιεχόμενα 1.ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ Της ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

τεχνογνωσία στην πληροφορική

τεχνογνωσία στην πληροφορική τεχνογνωσία στην πληροφορική οι υπηρεσίες Η SeCure καλύπτει ένα μεγάλο φάσμα αναγκών της σύγχρονης επιχείρησης στον τομέα της πληροφορικής. Αποστολή μας είναι η παροχή τεχνογνωσίας και η εφαρμογή της έτσι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΙ. Σύστηµα: το σύνολο αλληλοσχετιζόµενων ή αλληλεπιδρώντων στοιχείων

ΟΡΙΣΜΟΙ. Σύστηµα: το σύνολο αλληλοσχετιζόµενων ή αλληλεπιδρώντων στοιχείων ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΜΥΝΑΣ ΚΛΑΔΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ & ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΜΥΝΤΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ Σεμινάριο ΔΙΑΚΛΑΔΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ -ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ - ΣΤΟΧΟΘΕΣΙΑΣ Θέμα: «Πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ. Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Α. Μπαρτζώκας 29 Μαρτίου 2009 ΣΤΟΧΟΙ Το γνωστικό αντικείµενο της Αναπτυξιακής Οικονοµικής ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΑΓΟΡΕΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ Βασικές πηγές στατιστικών στοιχείων σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006.

- 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός. Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006. - 1 - Κ.Δ.Π.../2006 Αριθμός Οι περί Εκπαιδευτικών Λειτουργών ( Προγράμματα Κατάρτισης Υποψηφίων για Προαγωγή) Κανονισμοί του 2006 O ΠΕPΙ ΤHΣ ΔHΜOΣΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚHΣ ΥΠHPΕΣΙΑΣ ΝOΜOΣ ΤOΥ 1969 (10 ΤOΥ 1969)

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο]

ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ. Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] ΦΑΚΕΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθημα: Χρήση Νέων Τεχνολογιών στην Κοινωνική Έρευνα. Παραδείγματα Εφαρμογών [Σεμινάριο] Διδάσκων: Ευστράτιος Παπάνης - Αντικείμενο του μαθήματος Ο κύριος σκοπός του μαθήματος είναι η

Διαβάστε περισσότερα

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών

Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Μία νέα προσέγγιση µελέτης του εργασιακού στρες και εφαρµογή της σε κέντρο τηλεφωνικής εξυπηρέτησης πελατών Σ. ΠΑΠΑ ΟΠΟΥΛΟΣ (1), Ν. ΜΑΡΜΑΡΑΣ (2) (1) (2) ΕΡΓΟΝΟΜΙΑ ΕΠΕ, Ελ. Βενιζέλου 63-71, 142 31 Νέα Ιωνία,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ 2008 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ: "Μελέτη της χρηματοοικονομικής αποτύπωσης περιβαλλοντικών πληροφοριών, της περιβαλλοντικής διαχείρισης, επίδοσης και αποτελεσματικότητας των ελληνικών επιχειρήσεων"

Διαβάστε περισσότερα

Εγχειρίδιο Ποιότητας

Εγχειρίδιο Ποιότητας ΚΩΔΙΚΟΣ: ΕΓΧΠ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΜΟΔΙΠ Εγχειρίδιο Ποιότητας Σύστημα Διαχείρισης Ποιότητας κατά ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9001:2008 ΑΝΤΙΤΥΠΟ 1 ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ Περιεχόμενα 1. Αντικείμενο και πεδίο εφαρμογής... 3

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Η Ερευνητική Στρατηγική του Τμήματος της περιόδου 2012-2017 1.1 Η υφιστάμενη στρατηγική έρευνας στο πεδίο της Υγείας -

Η Ερευνητική Στρατηγική του Τμήματος της περιόδου 2012-2017 1.1 Η υφιστάμενη στρατηγική έρευνας στο πεδίο της Υγείας  - ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ (ΔΜΥΠ) Η Ερευνητιική Στρατηγιική του Τμήματος της περιιόδου 2012-2017 Η Ερευνητική

Διαβάστε περισσότερα

LIFE+ Environment Policy and Governance Environmental Policy Support Tool for Recycling in Islands - REPT

LIFE+ Environment Policy and Governance Environmental Policy Support Tool for Recycling in Islands - REPT LIFE+ Environment Policy and Governance Environmental Policy Support Tool for Recycling in Islands - REPT Identification of Constraints and Obstacles Greek Executive Summary Nicosia, 2010 Action 5 Nicolaides

Διαβάστε περισσότερα

Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Καθήκοντα και Αρμοδιότητες Ιστοσελίδα Επικοινωνία

Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Καθήκοντα και Αρμοδιότητες Ιστοσελίδα Επικοινωνία Δρ Γιάννης Κασουλίδης Λειτουργός Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Περιεχόμενα Γραφείο Πολιτικής Άμυνας, Ασφάλειας και Υγείας Καθήκοντα και Αρμοδιότητες Ιστοσελίδα Επικοινωνία Σχέδιο Δράσης σε περίπτωση

Διαβάστε περισσότερα

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr

Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Journal Odysseus Environmental & Cultural Sustainability of the Mediterranean Region: 5 (2013): 9-14. http://www.jodysseus.gr Δράση 07: Γιώργος Πιερράκος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Διοίκησης Μονάδων Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής: Σπύρος Ζερβόπουλος

Εισηγητής: Σπύρος Ζερβόπουλος 1 από 39 ΓΡΑΠΤΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ TÜV RHEINLAND HELLAS Τραπεζούντος και Διγενή Ακρίτα, Ελευσίνα ΤΚ 19200 210-5562130, Fax: 210-5565155, www.tuvgreece.gr, tuv@gr.tuv.com Εισηγητής: Σπύρος

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Εισαγωγή στην Ασφάλεια & Υγεία στην Εργασία Εισαγωγή στην Ασφάλεια και Υγεία στην Εργασία Η

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτορική Διατριβή

Διδακτορική Διατριβή Διδακτορική Διατριβή Ένας μοναχικός δρόμος με διεξόδους; Τόνια Αράχωβα, Υποψήφια Διδάκτωρ, tonia@idkaramanlis.gr Γκέλη Μανούσου, Υποψήφια Διδάκτωρ manousou@eap.gr Τόνια Χαρτοφύλακα, Υποψήφια Διδάκτωρ tonia@eap.gr

Διαβάστε περισσότερα

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING

Προηγμένες Υπηρεσίες Τηλεκπαίδευσης στο ΤΕΙ. Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING Νικόλαος Καρανάσιος Επίκουρος Καθηγητής MARKETING Τα στοιχεία του Marketing Διαπίστωση των μεταβαλλόμενων αναγκών Επιθυμιών και προτιμήσεων Σχεδιασμός του προϊόντος Τα σημεία πώλησης Δίκτυα Διανομής Κοστολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΥΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΗ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ = O ΚΛΑ ΟΣ ΤΟΥ MANAGEMENT ΠΟΥ ΑΣΧΟΛΕΙΤΑΙ ΜΕ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙ ΜΕ ΤΕΤΟΙΟ ΤΡΟΠΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗΣ

ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗΣ ΙΑΤΡΟΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΕΠΑΓΡΥΠΝΗΣΗΣ Γιαννακκαράς Χαράλαμπος, Χριστοφίδης Στέλιος Ιατρικές Υπηρεσίες και Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας (Αρμόδια Αρχή για τον Ιατροτεχνολογικό Εξοπλισμό)

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑΣΥΝΟΡΙΑΚΗΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΑΔΑ ΚΥΠΡΟΣ 2007-2013 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΗΜΕΡΙΔΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΕΤΑΙΡΩΝ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΩΝ ΕΓΚΕΚΡΙΜΕΝΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΗΣ 1 ΗΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗΣ 08-06-2011 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching

CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching CERTIFICATE IN COACHING - AC ACCREDITED Διεθνώς Πιστοποιημένη εκπαίδευση επιπέδου Certificate από τον Association for Coaching Certificate in Coaching AC Accredited διεθνής αναγνώριση Ανάλυση προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις

Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις Risk Management & Business Continuity Τα εργαλεία στις νέες εκδόσεις Α. Χατζοπούλου Υπεύθυνη Τμήματος Επιθεωρήσεων Πληροφορικής TÜV AUSTRIA HELLAS Οκτώβριος 2014 CLOSE YOUR EYES & THINK OF RISK Μήπως κάποια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ. Public Relations Management ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ Public Relations Management Στόχος του Προγράμματος Το πρόγραμμα Διοίκηση Επικοινωνίας Δημοσίων Σχέσεων είναι ένα πλήρες και ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα με

Διαβάστε περισσότερα

GLOBALGAP (EUREPGAP)

GLOBALGAP (EUREPGAP) GLOBALGAP (EUREPGAP) Το Διεθνές Σχήμα Πιστοποίησης Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής GLOBALGAP, λειτουργεί ως αντικειμενικό εργαλείο αξιολόγησης του βαθμού συμμόρφωσης με τις σχετικές απαιτήσεις για όλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Ο ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΜΑΣΤΟΥ ΠΟΥ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΣΕ ΧΗΜΕΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 19/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Ενότητα: Εισαγωγή ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΒΑΣΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης

Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού τίτλου εξειδίκευσης Εκπονώ διπλωματική ερευνητική εργασία στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση: αυτό είναι εκπαιδευτική έρευνα; κι αν ναι, τι έρευνα είναι; Αντώνης Λιοναράκης 7-8 Ιουνίου 2008 Τυπικές προϋποθέσεις απόκτησης μεταπτυχιακού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα