ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΑΕΡΟΝΑΥΠΗΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ ΕΥΑ ΣΓΟΥΡΟΥ ΔΙΠΛ. ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΥΓΙΕΙΝΟΛΟΓΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΠΑΤΡΑ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013

2

3

4

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα διατριβή αποτέλεσε μία προσωπική πρόκληση και θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Επίκουρο Καθηγητή, κ. Σταύρο Γούτσο, που μου έδωσε την ευκαιρία να ασχοληθώ με το συγκεκριμένο θέμα της αξιολόγησης επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας. Χωρίς την ενθάρρυνση, την υπομονή και την υποστήριξή του δεν θα ήταν δυνατή η εκπόνηση αυτής της εργασίας. Η επιστημονική καθοδήγηση που μου παρείχε, οι γόνιμες παρατηρήσεις του και οι εποικοδομητικές συζητήσεις που είχαμε, αποτέλεσαν πολύτιμη βοήθεια σε όλη τη διάρκεια της έρευνας. Θα ήθελα να ευχαριστήσω τα άλλα δύο μέλη της τριμελούς συμβουλευτικής επιτροπής, τον Αναπληρωτή Καθηγητή κ. Εμμανουήλ Αδαμίδη και τον Αναπληρωτή Καθηγητή, κ. Ιωάννη Γιαννίκο, που συνέβαλαν με τις χρήσιμες υποδείξεις και συμβουλές τους στην επιτυχή ολοκλήρωση αυτής της διατριβής. Ευχαριστώ τους καθηγητές κ.κ. Γ. Χρυσολούρη, Ν. Καρακαπιλίδη, Ν. Μαραμαρά και τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Γ. Αθανασίου, για τη συμμετοχή τους, ως μέλη της επταμελούς εξεταστικής επιτροπής, στην κρίση της διατριβής. Ευχαριστώ θερμά τους συναδέλφους που συνέβαλαν με τα σχόλια, τις υποδείξεις και την συνεργασία τους, καθ όλη την πορεία της έρευνας και ιδιαίτερα την καλή μου φίλη και συνάδελφο, Δρ. Παναγιώτα Κατσακιώρη, που ήταν πάντα δίπλα μου. Η διατριβή αυτή δεν θα είχε ολοκληρωθεί χωρίς την ηθική υποστήριξη που μου παρείχε η οικογένεια και οι φίλοι μου, και ιδιαίτερα ο σύζυγός μου, Αλέξανδρος, στον οποίο οφείλω το ότι δεν παραιτήθηκα των προσπαθειών μου, σε δύσκολες περιόδους. Στο σύζυγό μου και στην κόρη μου Ναταλία, που φωτίζει τη ζωή μας, αφιερώνω τη διατριβή αυτή. iii

6 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας iv

7 Περίληψη ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η τακτική ανασκόπηση και αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας αποτελεί απαραίτητη διεργασία για την αποτελεσματική διαχείριση των θεμάτων αυτών. Η αξιολόγηση της επίδοσης είναι στενά συνδεδεμένη με την παρακολούθηση, που στην περίπτωση της εργασιακής ασφάλειας και υγείας γίνεται μέσω δεικτών αποτελεσμάτων και προληπτικών δεικτών. Και οι δύο διεργασίες έχουν ως στόχο την παροχή πληροφοριών για την τρέχουσα επίδοση και την υποστήριξη αποφάσεων για τη βελτίωσή της. Ωστόσο, η βασική διαφορά τους έγκειται στο ότι η παρακολούθηση αποτελεί μία «περιγραφική» διεργασία, που κυρίως επικεντρώνεται σε διαδικασίες και αποτελέσματα, ενώ η αξιολόγηση αποτελεί μία «ερμηνευτική» διεργασία, που εξετάζει σε βάθος τις αλληλεπιδράσεις παραγόντων και προσπαθεί να ανακαλύψει τα αίτια που οδηγούν σε συγκεκριμένες ενέργειες ή αποτελέσματα. Η παρούσα διατριβή αφορά τη συστημική προσέγγιση που απαιτείται για την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας. Προς αυτήν την κατεύθυνση, η διατριβή εξετάζει αρχικά τις θεωρητικές προσεγγίσεις πάνω στο αντικείμενο της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, και τις επαναπροσδιορίζει μέσα από το πρίσμα της ολιστικής προσέγγισης στα θέματα διαχείρισης της ασφάλειας. Η διατριβή στοχεύει κυρίως στη διαμόρφωση ενός θεωρητικού πλαισίου με βασικές θέσεις για τη συστημική προσέγγιση επιμέρους θεμάτων που σχετίζονται με την αξιολόγηση, όπως είναι το επίπεδο της ανάλυσης, οι αλληλεπιδράσεις παραγόντων που επηρεάζουν ή σχετίζονται με τη διαχείριση της ασφάλειας, η καθιέρωση κριτηρίων αξιολόγησης που να προκύπτουν μέσα από μια συμμετοχική διεργασία και να αντανακλούν τον συμβιβασμό μεταξύ διαφορετικών απόψεων και αντιλήψεων. Για την επικύρωση του θεωρητικού πλαισίου, προτείνεται η εφαρμογή της Μεθόδου Μαλακών Συστημάτων (Soft Systems Methodology), η οποία χρησιμοποιείται για την ανάπτυξη και την εφαρμογή μίας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας σε έναν συγκεκριμένο δημόσιο οργανισμό. v

8 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας vi

9 Περίληψη ABSTRACT Regular review and evaluation of an organisation s occupational health and safety performance are essential processes for the effective safety management. Performance evaluation is closely related to monitoring, which, in the case of occupational health and safety is done through reactive and proactive indicators. Both processes, monitoring and evaluation, aim at providing information on the current performance, and at supporting decisions on safety improvement actions. However, their basic difference is based on the fact that monitoring is a descriptive process, which is mainly focused on procedures and results, while evaluation is an interpretivistic process, which explores the inter relations of safety related factors and seeks to identify the causes of particular actions or results. The present thesis discusses the systemic approach required for the development and implementation of an occupational health and safety evaluation process. Towards this purpose, the various theoretical positions on the subject of safety performance evaluation are initially examined and redefined through the lens of a holistic safety management approach. This thesis aims mainly at formulating a theoretical framework consisted of basic positions on the systemic approach of specific issues related with safety performance evaluation, such as: level of analysis, inter relations of safety related factors, evaluation criteria selected through a participatory process, thus reflecting the compromise between different views and beliefs. For the validation of this theoretical framework, Soft Systems Methodology is proposed and implemented for the development and implementation of an occupational health and safety performance evaluation process in a particular organization of the public sector. vii

10 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας viii

11 Πρόλογος ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το επάγγελμα του μηχανικού είναι στενά συνυφασμένο με τη σύλληψη, τον σχεδιασμό και την εφαρμογή προτάσεων βελτίωσης μιας παραγωγικής, οργανωτικής ή άλλης διαδικασίας. Ο μηχανικός συλλέγει τεκμηριωμένες πληροφορίες, μέσα από την παρατήρηση, τη μέτρηση και την επικοινωνία, και προτείνει λύσεις σε πραγματικά ή υποθετικά προβλήματα. Στην περίπτωση του Μηχανικού Ασφαλείας, οι υπηρεσίες που καλείται να προσφέρει ως υπάλληλος μιας επιχείρησης ή ως εξωτερικός σύμβουλος περιλαμβάνουν ακριβώς αυτές τις ενέργειες. Έχοντας ως βάση τις ελάχιστες απαιτήσεις της νομοθεσίας, τα πρότυπα και τους κανονισμούς ασφάλειας, και τις καλές πρακτικές άλλων επιχειρήσεων και οργανισμών, το έργο του Μηχανικού Ασφαλείας είναι να εντοπίσει τα προβλήματα στη διαχείριση της ασφάλειας και να προτείνει λύσεις εφικτές, αποτελεσματικές και αποδοτικές για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας. Ωστόσο, όπως κάθε μηχανικός, έτσι και ο Μηχανικός Ασφαλείας πρέπει να επιλέγει τα κατάλληλα εργαλεία, τις πιο αξιόπιστες και έγκυρες μεθόδους για να τεκμηριώσει τις προτάσεις του. Σε ό,τι αφορά την αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας, τόσο οι επισημάνσεις των επαγγελματιών της ασφάλειας, όσο και η δημόσια συζήτηση μεταξύ των επιστημόνων, αναγνωρίζουν ότι οι υφιστάμενες προσεγγίσεις είναι αποσπασματικές και παρουσιάζουν σημαντικά μειονεκτήματα. Για παράδειγμα, σε έναν επιστημονικό διάλογο σε ειδικό τεύχος του 2009 στο περιοδικό Safety Science σχετικά με τους προληπτικούς δείκτες στις βιομηχανίες υψηλού κινδύνου, έγινε εμφανές ότι οι έννοιες, οι ορισμοί, η επιστημονική θεωρία και η πρακτική της προληπτικής αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας βρίσκονται ακόμα σε φάση διερεύνησης. Η προσωπική μου εμπειρία ως Μηχανικός Ασφαλείας σε ορισμένες από τις μεγαλύτερες κατασκευαστικές και άλλες δραστηριότητες (Μετρό Αθηνών, ΕΡΓΟΣΕ, Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών), μου αποκάλυψε την μερικότητα των μεθόδων διαχείρισης και αξιολόγησης της ασφάλειας, και με οδήγησε στην αναζήτηση πιο ολοκληρωμένων λύσεων. Εύα Σγουρού, Πάτρα 2013 ix

12 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας x

13 Περιεχόμενα ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ευχαριστίες Περίληψη Πρόλογος Πίνακας Περιεχομένων Ευρετήριο Πινάκων και Εικόνων ΣΕΛ. iii v ix xi xv ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ: ΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ: ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ 16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΜΟΝΤΕΛΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Μοντέλα Διαδοχικών Γεγονότων Επιδημιολογικά Μοντέλα Συστημικά Μοντέλα Θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων και διαχείριση της ασφάλειας Η ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Η ανάπτυξη των πρότυπων συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας Από τα πρότυπα συστήματα στην ολιστική διαχείριση της ασφάλειας ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΧΕΣ ΠΟΥ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω δεικτών Είδη δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα της χρήσης δεικτών για την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 2 68 xi

14 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ 71 ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 3.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΡΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΩΝ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΩΝ 74 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Αξιοπιστία και Εγκυρότητα Σχεδιασμός της έρευνας Αποτελέσματα της έρευνας Συμπεράσματα της έρευνας ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΜΕΘΟΔΩΝ Προτεινόμενο πλαίσιο αξιολόγησης των μεθόδων προληπτικής 102 αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Δοκιμαστική εφαρμογή του προτεινόμενου πλαισίου αξιολόγησης Μέθοδος Στοιχείων Ασφάλειας (Safety Element Method SEM) Εργαλείο Καθολικής Αξιολόγησης (Universal Assessment Instrument UAI) Ερωτηματολόγιο Κουλτούρας Ασφάλειας (Safety Culture Questionnaire SCQ) Κριτήρια Διάγνωσης Ασφάλειας (Safety Diagnosis Criteria SDC) Εργαλείο Αυτό διάγνωσης Εργασιακής Υγείας και Ασφάλειας (Occupational Health & Safety Self Diagnostic 114 Tool OSH SDT) Η Πυραμίδα της Πρόληψης Σοβαρών Ατυχημάτων (The Pyramid of Major Accident Prevention PyraMAP) Αποτελέσματα της αξιολόγησης Σχολιασμός και συμπεράσματα ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Η ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ 123 ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΑΝΑΓΚΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ H ανεπάρκεια των δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Η εξέλιξη της επιστήμης της διαχείρισης της ασφάλειας και οι διαπιστωμένοι περιορισμοί της Οι συστημικές προσεγγίσεις της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Συμπεράσματα από την επισκόπηση της θεωρίας 135 xii

15 Περιεχόμενα 4.3 ΘΕΩΡΙΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΣΚΕΨΗ Θεωρίες αξιολόγησης Βασικές έννοιες της συστημικής θεωρίας Η επίδραση της συστημικής σκέψης στις θεωρίες αξιολόγησης ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ 150 ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΕΝΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Το επίπεδο ανάλυσης Η επιλογή των παραγόντων Η μέτρηση των παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης προσωπικών παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης καθολικών παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης κοινών παραγόντων Μέθοδοι αξιολόγησης δομικών παραγόντων Μία συστημική προσέγγιση για τον προσδιορισμό των παραγόντων Ένα παράδειγμα Πίνακα Προσδιορισμού Παραγόντων Σχέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ παραγόντων Η δυναμική του χρόνου Η αλληλεπίδραση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας με την επίδοση σε άλλους τομείς Ένα παράδειγμα συστημικής προσέγγισης στη διερεύνηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ παραγόντων Κριτήρια αξιολόγησης Ένα προτεινόμενο πολυεπίπεδο πλαίσιο για τη συστημική αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ 179 ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ 5.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΑΛΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ (ΜΜΣ) Στάδιο πρώτο Η διερεύνηση της κατάστασης Στάδιο δεύτερο Η ανάπτυξη νοητικών μοντέλων των σχετικών συστημάτων Στάδιο τρίτο Σύγκριση των σχετικών συστημάτων με την πραγματικότητα Στάδιο τέταρτο Ανάληψη δράσης 193 xiii

16 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 5.4 ΠΡΩΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΜΜΣ: Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΙΑΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑΣ 194 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ Η διερεύνηση της κατάστασης Η ανάπτυξη νοητικών μοντέλων των σχετικών συστημάτων Σύγκριση των μοντέλων με την πραγματικότητα και διαμόρφωση 213 προτάσεων για βελτίωση Υλοποίηση των προτάσεων ΔΕΥΤΕΡΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΤΗΣ ΜΜΣ: Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΔΕΙΚΤΩΝ 221 ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΚΑΙ ΚΡΙΤΗΡΙΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η διερεύνηση της κατάστασης Η ανάπτυξη νοητικών μοντέλων των σχετικών συστημάτων Καθορισμός κριτηρίων αξιολόγησης και δεικτών επίδοσης των σχετικών συστημάτων Σύγκριση των μοντέλων με την πραγματικότητα και διαμόρφωση προτάσεων για την αξιολόγηση της επίδοσης Υλοποίηση των προτάσεων ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η προσέγγιση της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 239 μέσα από την εφαρμογή της ΜΜΣ Σχολιασμός των δύο παραδειγμάτων εφαρμογής ΣΥΝΟΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΥΝΟΨΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ 251 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 253 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 277 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ 291 xiv

17 Ευρετήριο Πινάκων & Εικόνων ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΠΙΝΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΕΛ. ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας 1.1 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών (εκτίμηση παγκόσμιων τάσεων) 3 Πίνακας 1.2 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων που οδήγησαν σε 4 ή περισσότερες μέρες απουσίας (εκτίμηση 3 παγκόσμιων τάσεων) Πίνακας 1.3 Αίτια θνησιμότητας ανά γεωγραφική περιοχή (εκτίμηση για το έτος 2008) 4 Πίνακας 2.1 Σύγκριση των στοιχείων 23 συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας με το μοντέλο UAI 48 Πίνακας 2.2 Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 64 Πίνακας 3.1 Αποτελέσματα βιβλιογραφικής έρευνας με λέξεις κλειδιά (πρώτο στάδιο) και μέσω τίτλου/περίληψης (δεύτερο στάδιο) 78 Πίνακας 3.2 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω επιθεωρήσεων και ελέγχων ασφάλειας 80 Πίνακας 3.3 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω παρατηρήσεων συμπεριφοράς 83 Πίνακας 3.4 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω διερευνήσεων κλίματος / κουλτούρας ασφάλειας 85 Πίνακας 3.5 Αξιοπιστία και εγκυρότητα σε μεθόδους αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω συνδυαστικών προσεγγίσεων 93 Πίνακας 3.6 Κριτήρια αξιολόγησης των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 105 Πίνακας 3.7 Επισκόπηση των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας που επιλέχθηκαν για τη δοκιμαστική εφαρμογή του προτεινόμενου 107 πλαισίου αξιολόγησης Πίνακας 3.8 Αποτελέσματα αξιολόγησης των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας με το προτεινόμενο πλαίσιο αξιολόγησης 118 Πίνακας 4.1. Γενικός Πίνακας Προσδιορισμού Παραγόντων 157 Πίνακας 4.2 Επισκόπηση των μελετών που επιλέχθηκαν για τον προσδιορισμό 159 παραγόντων που σχετίζονται με την επίδοση σε θέματα ασφάλειας Πίνακας 4.3 Παράδειγμα Πίνακα Προσδιορισμού Παραγόντων 161 Πίνακας 5.1. Σύγκριση του συστήματος επιλογής και καθιέρωσης δεικτών επίδοσης και κριτηρίων αξιολόγησης των δεικτών αυτών με την πραγματικότητα και 214 προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.2. Σύγκριση του συστήματος παρακολούθησης των δεικτών επίδοσης, εφαρμογής των κριτηρίων αξιολόγησης και αναφοράς ευρημάτων με την 215 πραγματικότητα και προτεινόμενες αλλαγές xv

18 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Πίνακας 5.3. Σύγκριση του συστήματος εκπαίδευσης και συντονισμού των αξιολογητών της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας με την πραγματικότητα και 216 προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.4. Σύγκριση του συστήματος διαχείρισης της πληροφορίας για τα θέματα αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας με την πραγματικότητα και 217 προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.5. Σύγκριση του συστήματος λήψης αποφάσεων για ενέργειες βελτίωσης 218 της ασφάλειας με την πραγματικότητα και προτεινόμενες αλλαγές Πίνακας 5.6 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα αναγνώρισης 232 και συμμόρφωσης με τη νομοθεσία και τους κανονισμούς ασφάλειας Πίνακας 5.7 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα εκτίμησης 233 και ελέγχου των κινδύνων Πίνακας 5.8 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα αναφοράς 234 και διερεύνησης συμβάντων Πίνακας 5.9 Κριτήρια αξιολόγησης και δείκτες επίδοσης για το σύστημα ανάπτυξης 235 μιας θετικής κουλτούρας ασφάλειας Πίνακας 5.10 Ποιοτική αξιολόγηση των κριτηρίων και των δεικτών επίδοσης που προέκυψαν από το στάδιο ανάπτυξης σχετικών με τη διαχείριση της ασφάλειας 236 συστημάτων Πίνακας Π1.1 Ταξινόμηση Τεχνικών Παραγόντων 284 Πίνακας Π1.2 Ταξινόμηση Οργανωτικών Παραγόντων 286 Πίνακας Π1.3 Ταξινόμηση Ανθρώπινων Παραγόντων 291 Πίνακας Π1.4 Ταξινόμηση Εξωτερικών Παραγόντων 292 Πίνακας Π1.5 Ταξινόμηση Δεικτών Αποτελεσμάτων 292 Πίνακας Π1.6 Ελληνική μετάφραση των κοινών ονομασιών των παραγόντων 293 xvi

19 Ευρετήριο Πινάκων & Εικόνων ΕΙΚΟΝΕΣ Εικόνα 1.1. Το κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο που επηρεάζει τη διαχείριση της ασφάλειας 9 Εικόνα 1.2. Στόχοι και δομή της διατριβής 15 Εικόνα 2.1. Το μοντέλο ντόμινο του Heinrich 23 Εικόνα 2.2. Συνδυαστικό μη γραμμικό μοντέλο (bow tie) 25 Εικόνα 2.3. Το μοντέλο Swiss cheese του Reason 26 Εικόνα 2.4. Το μοντέλο του συστήματος διαχείρισης της ασφάλειας 34 Εικόνα 2.5. Ο κύκλος PDCA για τη διαχείριση της ασφάλειας 35 Εικόνα 2.6. Το Εργαλείο Καθολικής Αξιολόγησης 37 Εικόνα 2.7. Ο κύκλος συνεχούς βελτίωσης 38 Εικόνα 2.8. Πλαίσιο για τον καθορισμό δεικτών απόδοσης ασφαλείας σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας 49 Εικόνα 2.9. Πρόταση συνδυασμού δεικτών επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 54 Εικόνα 3.1. Γενικό μοντέλο της Μεθόδου Στοιχείων Ασφάλειας: Παρουσίαση της τρέχουσας (Α) και της επιθυμητής (Β) κατάστασης ενός οργανισμού 108 Εικόνα 3.2. Το Εργαλείο Καθολικής Αξιολόγησης 110 Εικόνα 3.3. To κοινωνικο τεχνικό μοντέλο της κουλτούρας ασφάλειας 112 Εικόνα 3.4. Αναπαράσταση του τριγώνου προειδοποίησης Γενικό μοντέλο PyraMAP 116 Εικόνα 4.1. Το δέντρο των θεωριών αξιολόγησης 140 Εικόνα 4.2. Η δυναμική επίδραση δύο διαφορετικών παραγόντων Α και Β πάνω στην επίδοση σε θέματα ασφάλειας 166 Εικόνα 4.3. Η αλληλεπίδραση των παραγόντων που επηρεάζουν την ασφάλεια σε ένα παράδειγμα βρόγχου αιτιών 170 Εικόνα 4.4. Ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο αξιολόγησης της ασφάλειας 174 Εικόνα 5.1. Το μοντέλο των επτά σταδίων 186 Εικόνα 5.2. Το μοντέλο των τεσσάρων δραστηριοτήτων 186 Εικόνα 5.3. «Πλούσια εικόνα» για την τρέχουσα διεργασία αξιολόγησης της επίδοσης του οργανισμού σε θέματα ασφάλειας 196 Εικόνα 5.4. Διαφορετικά επίπεδα και αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστημάτων 199 Εικόνα 5.5. Νοητικό μοντέλο του ευρύτερου συστήματος που θεωρήθηκε σχετικό με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 200 Εικόνα 5.6. Νοητικό μοντέλο του συστήματος επιλογής και καθιέρωσης δεικτών επίδοσης και κριτηρίων αξιολόγησης των δεικτών αυτών 202 Εικόνα 5.7. Νοητικό μοντέλο του συστήματος παρακολούθησης των δεικτών επίδοσης, εφαρμογής των κριτηρίων αξιολόγησης και αναφοράς ευρημάτων 205 Εικόνα 5.8. Νοητικό μοντέλο του συστήματος εκπαίδευσης και συντονισμού των αξιολογητών της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 208 xvii

20 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Εικόνα 5.9. Νοητικό μοντέλο του συστήματος διαχείρισης της πληροφορίας για τα θέματα αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 210 Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος λήψης αποφάσεων για ενέργειες βελτίωσης της ασφάλειας, με βάση τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της 212 επίδοσης σε θέματα ασφάλειας Εικόνα «Πλούσια εικόνα» για τη διαχείριση της ασφάλειας στον υπο εξέταση οργανισμό 222 Εικόνα Διαφορετικά επίπεδα και αλληλεπιδράσεις μεταξύ συστημάτων Ανάπτυξη εικόνας Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος αναγνώρισης και συμμόρφωσης με τη νομοθεσία και τους κανονισμούς ασφάλειας 225 Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος εκτίμησης και ελέγχου των κινδύνων 226 Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος αναφοράς και διερεύνησης συμβάντων Εικόνα Νοητικό μοντέλο του συστήματος ανάπτυξης μιας θετικής κουλτούρας ασφάλειας xviii

21 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1

22 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 2

23 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή 1.1 ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ: ΕΝΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΠΟΛΙΤΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΗΘΙΚΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του Διεθνούς Γραφείου Εργασίας, το 2008 καταγράφηκαν παγκοσμίως θανατηφόρα εργατικά ατυχήματα, τα οποία αντιστοιχούν σε δείκτη εμφάνισης 10,7 θανάτων ανά εργαζόμενους, καθώς και 2,34 εκατομμύρια επαγγελματικές ασθένειες (Πίνακας 1.1). Επίσης καταγράφηκαν παγκοσμίως 317 εκατομμύρια μη θανατηφόρα ατυχήματα που οδήγησαν σε τέσσερις ή περισσότερες μέρες απουσίας από την εργασία, τα οποία αντιστοιχούν σε ατυχήματα ανά εργαζόμενους (Πίνακας 1.2) (International Labour Office, 2011). Πίνακας 1.1 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων και επαγγελματικών ασθενειών (εκτίμηση παγκόσμιων τάσεων). Πηγή: Διεθνές Γραφείο Εργασίας (International Labour Office, 2011) Έτος Αριθμός θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων Δείκτης εμφάνισης θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων* Αριθμός θανατηφόρων επαγγελματικών ασθενειών Συνολικός αριθμός θανατηφόρων ατυχημάτων και ασθενειών , ,2 2,03 εκατ. 2,38 εκατ ,8 1,95 εκατ. 2,31 εκατ ,7 2,02 εκατ. 2,34 εκατ. * Αριθμός ατυχημάτων ανά εργαζόμενους Πίνακας 1.2 Απόλυτοι αριθμοί και δείκτες εμφάνισης μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων που οδήγησαν σε 4 ή περισσότερες μέρες απουσίας (εκτίμηση παγκόσμιων τάσεων). Πηγή: Διεθνές Γραφείο Εργασίας (International Labour Office, 2011) Έτος Αριθμός εργατικών ατυχημάτων που οδήγησαν σε 4 ή περισσότερες μέρες απουσίας Δείκτης εμφάνισης μη θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων* εκατ εκατ εκατ εκατ * Αριθμός ατυχημάτων ανά εργαζόμενους 3

24 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Από τα στοιχεία αυτά προκύπτει ότι κάθε 15 δευτερόλεπτα ένας εργαζόμενος πεθαίνει από εργατικό ατύχημα ή ασθένεια και 160 εργαζόμενοι παθαίνουν εργατικό ατύχημα. Κάθε μέρα, περισσότεροι από άνθρωποι πεθαίνουν ως αποτέλεσμα εργατικών ατυχημάτων ή επαγγελματικών ασθενειών. Το ανθρώπινο κόστος της ελλιπούς προστασίας της εργασιακής ασφάλειας και υγείας είναι τεράστιο πολλαπλάσιο από αυτό που προκύπτει από συμπλοκές και πολέμους (βλ. σκιασμένα πεδία στους Πίνακες 1.1 και 1.3) (World Health Organization, 2011). Πίνακας 1.3 Αίτια θνησιμότητας ανά γεωγραφική περιοχή (εκτίμηση για το έτος 2008). Πηγή: Διεθνής Οργανισμός Υγείας (World Health Organization, 2011) Αιτία Παγκοσμίως Αφρική Β. & Ν. Αμερική Ανατολική Μεσόγειος Ευρώπη ΝΑ. Ασία Δυτ. Ειρηνικός Πληθυσμός (000) (000) % (000) (000) (000) (000) (000) (000) I. Mεταδοτικές ασθένειες, συνθήκες περιγεννητικής και , διατροφικές ελλείψεις II. Μη μεταδοτικές ασθένειες , ΙΙΙ. Τραυματισμοί , Ακούσιοι , Τροχαία , Δηλητηριάσεις 252 0, Πτώσεις 510 0, Πυρκαγιές 195 0, Πνιγμοί 306 0, Άλλοι ακούσιοι τραυματισμοί , Εκ προθέσεως , Αυτοτραυματισμοί 782 1, Βία 535 0, Πόλεμοι και εμφύλιες διαμάχες 182 0, Σύνολο θανάτων , Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας υπολόγισε ότι η οικονομική επιβάρυνση που προκύπτει από εργατικά ατυχήματα και επαγγελματικές ασθένειες (κόστος περίθαλψης, αποζημιώσεις, διακοπή παραγωγής, χαμένες ώρες εργασίας) 4

25 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή αντιστοιχεί στο 4% του παγκόσμιου Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος κατ έτος (International Labour Office, 2003). Οι συνθήκες ασφάλειας και υγείας στην εργασία διαφέρουν μεταξύ χωρών, οικονομικών τομέων και κοινωνικών ομάδων. Οι αναπτυσσόμενες χώρες πληρώνουν ιδιαίτερα βαρύ τίμημα σε θανάτους και τραυματισμούς, καθώς ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ασχολείται με επικίνδυνες δραστηριότητες, όπως η γεωργία, η αλιεία και οι εξορύξεις. Σε όλο τον κόσμο, οι φτωχότεροι και λιγότερο προστατευμένοι συνήθως γυναίκες, παιδιά και μετανάστες είναι μεταξύ των πλέον πληγέντων. Σύμφωνα με το άρθρο 3 της Οικουμενικής Διακήρυξης για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα: «Κάθε άτομο έχει δικαίωμα στη ζωή, την ελευθερία και την προσωπική του ασφάλεια» (United Nations General Assembly, 1948). Αυτή η θεμελιώδης αρχή αποτελεί τη βάση όλων των διεθνών συμβάσεων, εθνικών νομοθεσιών, κανονισμών και προτύπων που έχουν σαν στόχο την προστασία της εργασιακής ασφάλειας και της υγείας. Αλλά το μεγάλο πρόβλημα παραμένει: μεταφράζεται αυτή η δεδηλωμένη δέσμευση στην πράξη, σε ουσιαστική δέσμευση και δράση σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο επιχείρησης; Μια χώρα μπορεί να δείξει τη δέσμευσή της για την προστασία της ποιότητας ζωής των πολιτών της, μέσω της εθνικής πολιτικής και των προγραμμάτων που αφορούν την εργασιακή ασφάλεια και υγεία. Οι προσπάθειες για την πρόληψη των εργατικών ατυχημάτων και των επαγγελματικών ασθενειών έχουν σαν στόχο τη μείωση των συμβάντων που συχνά καταλήγουν σε αναπηρίες. Αυτές οι αναπηρίες μπορεί να οδηγήσουν σε αυξημένη εξάρτηση από παροχές ή/και σε πρόωρες συνταξιοδοτήσεις, δηλαδή σε αποκλεισμό από την αγορά εργασίας, ή ακόμη μπορεί να οδηγήσουν σε θάνατο. Η δημιουργία ενός ασφαλούς και υγιούς εργασιακού περιβάλλοντος ως εκ τούτου, θα μειώσει τον ανθρώπινο πόνο, τον αποκλεισμό των εργαζομένων από την αγορά εργασίας, και το οικονομικό κόστος για τους εργοδότες και τις κυβερνήσεις. Γιατί λοιπόν τα θέματα που αφορούν την εργασιακή ασφάλεια και υγεία δεν λαμβάνουν τη δέουσα προτεραιότητα και τα προβλήματα συνεχίζονται, ενώ σε 5

26 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας ορισμένες χώρες παρατηρείται ακόμα και αύξηση του αριθμού των εργατικών ατυχημάτων και ασθενειών; Οι αιτίες είναι πολλές και ποικίλες και επιδεινώνονται υπό το πρίσμα της παρούσας οικονομικής κρίσης: αλλαγές στις εργασιακές σχέσεις, αλλαγές στην οργάνωση της εργασίας και στα χαρακτηριστικά του εργατικού δυναμικού (αύξηση στις γυναίκες εργαζόμενες, τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, τους μετανάστες), παρωχημένη νομοθεσία, δύσκολα εφαρμόσιμη σε έναν μεταβαλλόμενο κόσμο της εργασίας που απαιτεί νέες προσεγγίσεις, ελεγκτικές αρχές, που επίσης λειτουργούν με παρωχημένα πρότυπα και που υποχρηματοδοτούνται, υψηλό ποσοστό του ενεργού πληθυσμού απασχολείται στην παραοικονομία, με χειρότερες συνθήκες εργασίας και μεγαλύτερη πιθανότητα ατυχήματος ή ασθένειας, ελλιπής δέσμευση εκ μέρους ορισμένων κυβερνήσεων και εργοδοτών, που αντιμετωπίζουν τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας και την πρόληψη των ατυχημάτων, μόνο ως αύξηση του κόστους της εργασίας ή της πρόνοιας, ελλιπής δραστηριοποίηση συνδικαλιστικών οργανώσεων στους χώρους εργασίας. Τα βαθύτερα αίτια αυτού του προβλήματος σχετίζονται με τον τρόπο παραγωγής και διανομής του πλούτου στην σύγχρονη κοινωνία (Resnick and Wolff, 1989). Στη σημερινή καπιταλιστική οικονομία, για την παραγωγή του κοινωνικού πλούτου δραστηριοποιείται και συνεργάζεται η εργασιακή δύναμη και ικανότητα ολόκληρης της κοινωνίας, η ιδιοποίηση και διανομή όμως αυτού του πλούτου αποτελεί προνόμιο μιας ισχνής μειοψηφίας. Σε αυτήν τη δεδομένη κοινωνική και οικονομική δομή, η δέσμευση στα ζητήματα υγείας και ασφάλειας στην εργασία και οι αντίστοιχες επενδύσεις βρίσκονται στην διακριτική ευχέρεια των εργοδοτών. Σε περιόδους οικονομικής άνθισης, με δεδομένα τα οικονομικά οφέλη που αναφέρονται παραπάνω από την εξασφάλιση της υγείας και της ασφάλειας των εργαζομένων, αλλά και για λόγους εταιρικής φήμης, γίνονται επενδύσεις σε θέματα προστασίας του περιβάλλοντος, της υγείας και της ασφάλειας κ.ά. Αντίθετα σε περιόδους οικονομικής κρίσης, οι εργοδότες έχουν την ευχέρεια να μειώσουν αυτές τις επενδύσεις, όσο και όταν το αποφασίσουν. Σε μια τέτοια απόφαση είναι απίθανο να συναντήσουν αντίσταση από τους εργαζόμενους, οι οποίοι επίσης σε 6

27 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή συνθήκες κρίσης και ανεργίας αναδιαμορφώνουν τα κριτήρια τους, όντας διατεθειμένοι να παραχωρήσουν πολλά προνόμια τους, προκειμένου να μην χάσουν τη δουλειά τους. Επιπρόσθετα, η μικρή αυτή μειοψηφία των καρπωτών του κοινωνικού πλεονάσματος εργασίας, διαθέτουν τα μέσα για να επηρεάσουν ή και να καθορίσουν την ακολουθούμενη κυβερνητική πολιτική. Για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για την εργασιακή ασφάλεια και υγεία, σε επίπεδο κράτους, επιχείρησης ή κάποιας άλλης κοινωνικής ομάδας, πρέπει να εξετάσουμε τις παραδοχές ή τις κοινωνικές συμβάσεις, που αποτελούν τη βάση αυτών των αποφάσεων. Οι κυριότερες παραδοχές αφορούν τον καθορισμό ευθυνών και υποχρεώσεων, υπό το πρίσμα πολύπλοκων και συχνά αλληλοσυγκρουόμενων αντιλήψεων για την προστασία των ανθρώπινων δικαιωμάτων. Για την εξέταση του τρόπου καθορισμού υποχρεώσεων και ευθυνών, ο Samuels προτείνει την «Κλίμακα της Κοινωνικής Δικαιοσύνης» (Samuels, 1998). Σε αυτήν την κλίμακα, όσοι μπορούν να αναλάβουν δράση για θέματα κοινωνικής δικαιοσύνης, βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο ευθύνης και είναι υποχρεωμένοι να ενεργήσουν πριν από τους υπόλοιπους. Αν όμως αποφεύγουν ή δεν μπορούν να αναλάβουν πλήρως τις ευθύνες τους, τότε αναλαμβάνουν δράση αυτοί που βρίσκονται στα επόμενα σκαλοπάτια της κλίμακας. Την εφαρμογή αυτής της θεωρίας τη διαπιστώνουμε στα βασικά νομοθετήματα για την προστασία της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, όπου καθορίζονται οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις του εργοδότη. Ο εργοδότης είναι ο μοναδικός υπεύθυνος για να αποφασίσει και να υλοποιήσει τις απαιτούμενες ενέργειες για την προστασία των εργαζομένων. Οι υποχρεώσεις του εργοδότη είναι διαφορετικές από αυτές του Κράτους, το οποίο εκδίδει νομοθετήματα και παρακολουθεί την εφαρμογή τους και, σε περίπτωση που ο εργοδότης δεν αναλαμβάνει τις υποχρεώσεις του, έχει ευθύνη να τον υποχρεώσει να τις αναλάβει. Επίσης, οι υποχρεώσεις των εργαζομένων αφορούν μόνο τη συμμόρφωση με τους κανόνες που σχετίζονται με την εργασία τους. 7

28 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Επομένως η νομοθεσία που αφορά την εργασιακή ασφάλεια και υγεία μπορεί να έχει διαφορετικές εκφάνσεις σε διαφορετικούς πολιτισμούς, αλλά παντού βασίζεται σε παγκόσμιες, διαχρονικές, ηθικές αξίες, όπως είναι η ισότητα, ο ανθρωπισμός, και ο σεβασμός των κανόνων δικαίου. Ωστόσο, έννοιες όπως είναι η «αποδεκτή επικινδυνότητα» (acceptable risk), που εμφανίζονται σε νομοθετήματα αρκετών χωρών, έρχονται σε αντίφαση με τις αξίες αυτές, καθώς επιτρέπουν την έκθεση των εργαζομένων ή άλλων ομάδων ατόμων σε κίνδυνο, με βάση στατιστικούς υπολογισμούς και συχνά, αυθαίρετες υποθέσεις. Οι επιστήμονες που ασχολούνται στο ευρύ πεδίο της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, έχουν εκπαιδευτεί με βάση αξιωματικές προσεγγίσεις. Ωστόσο, συχνά συγχέουν τις παραδοχές που περικλείουν αυτές οι προσεγγίσεις με την πραγματικότητα. Για παράδειγμα η έννοια της ασφάλειας, για πολλούς ερμηνεύεται ως η «απουσία βλάβης, τραυματισμού ή κινδύνου» (βλ. Ενότητα 2.4), ωστόσο η περιγραφή μίας διεργασίας ως «ασφαλής» περικλείει την έννοια της «αποδεκτής επικινδυνότητας», που σχετίζεται με συχνά αυθαίρετες ή αναπόδεικτες παραδοχές, όπως είναι π.χ. τα «κατώφλια» τοξικής επίδρασης στον πληθυσμό, οι στατιστικοί συντελεστές αξιοπιστίας ή τα «περιθώρια» ασφαλείας. Η επιλογή αυτών των παραδοχών επηρεάζεται από τις κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες και καθορίζει τις αποφάσεις αυτών που νομοθετούν, διοικούν και ελέγχουν, μεταξύ άλλων και τους χώρους εργασίας (Samuels, 1998). Η επιστημονική έρευνα σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας, σε επίπεδο αποτελεσμάτων, θεωρητικών προσεγγίσεων και πρακτικών μεθοδολογιών, μπορεί να κατευθύνει τις αποφάσεις που λαμβάνονται σε επίπεδο πολιτικής ή πρακτικής εφαρμογής. O Rasmussen (1997) προσπαθώντας να απαντήσει στο ερώτημα κατά πόσο οι θεωρητικές προσεγγίσεις στον τομέα της διαχείρισης του κινδύνου καλύπτουν τις απαιτήσεις της σύγχρονης, δυναμικά μεταβαλλόμενης κοινωνίας, παρουσίασε το κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις που αφορούν την ασφάλεια εργαζομένων και εγκαταστάσεων, καθώς και τα διαφορετικά επιστημονικά πεδία που υποστηρίζουν αυτές τις αποφάσεις (Εικόνα 1.1). 8

29 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή Εικόνα 1.1. Το κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο που επηρεάζει τη διαχείριση της ασφάλειας. Προσαρμογή από Rasmussen, 1997 Στην κορυφή βρίσκεται η κοινωνία που προσπαθεί να διαχειριστεί τους κινδύνους μέσω του νομοθετικού συστήματος: η ασφάλεια έχει υψηλή προτεραιότητα, αλλά το ίδιο έχει και η απασχόληση και η βιωσιμότητα των επιχειρήσεων. Η νομοθεσία θέτει προτεραιότητες όταν υπάρχουν αλληλοσυγκρουόμενοι στόχοι, και καθορίζει τα όρια των αποδεκτών συνθηκών διαβίωσης και εργασίας. Σε αυτό το επίπεδο, η έρευνα που διεξάγεται στο πεδίο των πολιτικών και νομικών επιστημών είναι καθοριστική. 9

30 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας Στο επόμενο επίπεδο βρίσκονται οι ελεγκτικές αρχές, οι οργανώσεις εργοδοτών και τα σωματεία των εργαζομένων. Όλοι αυτοί οι φορείς ερμηνεύουν και εφαρμόζουν τη νομοθεσία, σε συγκεκριμένα πλαίσια, βασισμένοι στις επιστήμες της διοίκησης των επιχειρήσεων και της κοινωνιολογίας. Στη συνέχεια, για να εφαρμοστεί αποτελεσματικά η νομοθεσία στο επίπεδο μίας επιχείρησης, αντλούνται στοιχεία από τις επιστήμες της ψυχολογίας και της εργονομίας. Τέλος, στο κατώτερο επίπεδο βρίσκονται οι επιστήμες του μηχανικού που ασχολούνται με το σχεδιασμό και τη λειτουργία παραγωγικών συστημάτων και με την οργάνωση της εργασίας. Συνοψίζοντας, η προστασία της εργασιακής ασφάλειας και υγείας αποτελεί ένα πολύπλοκο πρόβλημα που ξεκινάει από τους χώρους παραγωγής, και επεκτείνεται στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Η αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος χαρακτηρίζεται από διάσταση απόψεων και αποσπασματικές λύσεις, που είναι στενά συνδεδεμένες αφενός με τις κοινωνικές αντιθέσεις εντός και εκτός επιχείρησης, και αφετέρου με τις διαφορετικές θεωρήσεις μεταξύ των επιστημονικών κλάδων που προσεγγίζουν το πρόβλημα. Οι κλάδοι αυτοί είναι η επιστήμη των αποφάσεων, η διοίκηση επιχειρήσεων και η επιχειρησιακή έρευνα, η έρευνα στο πεδίο της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, καθώς και η έρευνα στο πεδίο της ασφάλειας δραστηριοτήτων υψηλού κινδύνου. 10

31 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή 1.2 Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΔΟΣΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ: ΒΑΣΙΚΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ Στην παρούσα διατριβή υιοθετείται η θέση του Rasmussen, σύμφωνα με την οποία στις σημερινές συνθήκες απαιτείται μία διεπιστημονική προσέγγιση της διαχείρισης του κινδύνου, μέσα από θεωρίες που δεν είναι κανονιστικές αλλά προσπαθούν να κατανοήσουν και να περιγράψουν την πραγματικότητα. Η προτεινόμενη προσέγγιση βασίζεται στη θεωρία συστημάτων και, μέσα από αυτό το πρίσμα, εξετάζει τη διεργασία που παίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων για θέματα ασφαλείας, δηλαδή τη διεργασία της αξιολόγησης της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα εργασιακής ασφάλειας και υγείας, που για χάριν συντομίας αναφέρονται εδώ ως θέματα ασφάλειας. Oι κύριοι στόχοι της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας αφορούν: την παροχή πληροφοριών για την υφιστάμενη κατάσταση διαχείρισης της ασφάλειας, την υποστήριξη αποφάσεων για τη λήψη προληπτικών μέτρων για βελτίωση της ασφάλειας, και την παρακίνηση όσων λαμβάνουν αυτές τις αποφάσεις. Η αξιολόγηση προσδιορίζει την «αξία» της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας, εφαρμόζοντας κριτήρια αξιολόγησης σε ποσοτικά και ποιοτικά δεδομένα (στατιστικά συμβάντων, στοιχεία κόστους, αποτελέσματα μετρήσεων/επιθεωρήσεων/διερευνήσεων απόψεων κ.ά.). Τα δεδομένα αυτά αποτελούν τους δείκτες επίδοσης, προληπτικούς ή αποτελεσμάτων, και στην πράξη χρησιμοποιούνται συμπληρωματικά ή συνδυαστικά για να μπορέσουν να ικανοποιήσουν και τους τρεις προαναφερθέντες στόχους της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφαλείας. Oι δείκτες αποτελεσμάτων μπορούν να ικανοποιήσουν τον πρώτο στόχο (παροχή πληροφοριών) και τον τρίτο στόχο (παρακίνηση) της αξιολόγησης, με την προϋπόθεση ότι βασίζονται σε μεγάλο αριθμό συμβάντων ώστε να αναδείξουν αξιόπιστα στοιχεία. Οι προληπτικοί δείκτες στοχεύουν κύρια στην ικανοποίηση του δεύτερου στόχου (υποστήριξη αποφάσεων), αλλά έχουν ως βασική προϋπόθεση την αποδεδειγμένη σχέση αιτίας αιτιατού που τους συνδέει με αυτό. Στη 11

32 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας βιβλιογραφία καταγράφεται έλλειψη αξιόπιστων προληπτικών δεικτών και εντοπίζονται αρκετά μειονεκτήματα των θεωριών πρόκλησης ατυχημάτων που βασίζονται αυτοί οι δείκτες (Hopkins, 2009a,b). Επομένως, ένα βασικό πρόβλημα που διερευνάται στα πλαίσια της παρούσας διατριβής, σχετίζεται με την εγκυρότητα και την αξιοπιστία των δεικτών αξιολόγησης, καθώς αυτοί αποτελούν «ενδείξεις» ή «προειδοποιητικά σήματα» και όχι αποδεδειγμένες σχέσεις αιτίου αποτελέσματος. Δύο ακόμα προβλήματα σχετίζονται, αφενός με την εκτεταμένη εφαρμογή πρότυπων συστημάτων διαχείρισης της ασφάλειας, και αφετέρου με την υιοθέτηση μιας ανθρωποκεντρικής προσέγγισης στη διαχείριση της ασφάλειας. Στην πρώτη περίπτωση, το αποτέλεσμα είναι ο περιορισμός της αξιολόγησης της ασφάλειας σε μια ορθολογική προσέγγιση της εκτίμησης των αποτελεσμάτων επίτευξης των στόχων που θέτονται στα πλαίσια της συνεχούς βελτίωσης ενός πρότυπου συστήματος διαχείρισης. Στη δεύτερη περίπτωση, δίνεται ιδιαίτερη βαρύτητα σε εργαλεία και μεθόδους αξιολόγησης της κουλτούρας ασφάλειας, και παραβλέπεται το σύνολο των παραγόντων που επηρεάζουν την επίδοση σε θέματα ασφάλειας, αλλά και οι πραγματικές συνθήκες διαμόρφωσης αυτών των παραγόντων. Οι πιο πρόσφατες προσεγγίσεις της διαχείρισης της ασφάλειας επηρεάστηκαν από τη συστημική σκέψη, καθώς και από τις νέες αντιλήψεις για τον οργανισμό και την οργανωσιακή κουλτούρα. Στο πλαίσιο αυτής της νέας θεώρησης, αναγνωρίστηκε η ανάγκη αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας μέσω μίας συστημικής προσέγγισης, που λαμβάνει υπόψη διαφορετικές οργανωτικές δομές και αντιλήψεις. Ωστόσο, οι προτεινόμενες μέχρι τώρα προσεγγίσεις αναπτύσσονται από ειδικούς, με αποτέλεσμα να εμφανίζουν μειωμένη αποδοχή και αποτελεσματικότητα στην εφαρμογή τους από τους υπό εξέταση οργανισμούς. Επιπρόσθετα, η πλειονότητα των μελετών σε αυτό το νέο πλαίσιο αφορά κινδύνους διεργασιών και δραστηριότητες υψηλού κινδύνου, αγνοώντας το πεδίο της εργασιακής ασφάλειας και υγείας. Οι βασικοί προβληματισμοί που σχετίζονται με την αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας, αναλύονται διεξοδικά στο Κεφάλαιο 4. 12

33 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή Μέσα από αυτή την ανάλυση, αναδεικνύεται η πολυπλοκότητα του προβλήματος, η οποία σχετίζεται με τις διαφορετικές ερμηνείες και τα διαφορετικά πεδία εφαρμογής της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, με τους ποικίλους παράγοντες που αλληλεπιδρούν και επηρεάζουν την επίδοση σε θέματα ασφάλειας, καθώς και με τις διαφορετικές αντιλήψεις και τα συγκρουόμενα συμφέροντα των ενδιαφερόμενων κοινωνικών ομάδων. Οι παραπάνω διαπιστώσεις, οι οποίες εκφράζουν και συνοψίζουν την τρέχουσα ερευνητική δραστηριότητα, οδηγούν στην ανάγκη για περαιτέρω διερεύνηση των θεωρητικών προσεγγίσεων και των εμπειρικών εφαρμογών στην αξιολόγηση της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας. Η ολιστική προσέγγιση της διαχείρισης της ασφάλειας, στο πλαίσιο της οποίας, η συστηματική διαχείριση γίνεται πλέον συστημική και το στενό κοινωνικο τεχνικό πλαίσιο εξετάζεται σε σχέση με το οργανωτικό και το ευρύτερο περιβάλλον, αποτέλεσε τη βάση πάνω στην οποία η παρούσα διατριβή εξετάζει και επαναπροσδιορίζει τη διεργασία της αξιολόγησης της επίδοσης ενός οργανισμού σε θέματα ασφάλειας. 13

34 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 1.3 ΣΤΟΧΟΙ ΚΑΙ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Πρώτος στόχος της παρούσας διατριβής είναι η παρουσίαση της εξέλιξης της αξιολόγησης σε θέματα ασφάλειας και των κυριότερων περιορισμών των εκάστοτε προσεγγίσεων. Η επισκόπηση και κριτική ανάλυση των θεωρητικών προσεγγίσεων που αναφέρονται στην αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας βασίστηκε πρωτίστως σε δευτερογενή έρευνα της διεθνούς επιστημονικής βιβλιογραφίας. Το μέρος αυτό της διατριβής, περιλαμβάνει και δύο πρωτότυπες μελέτες που αναδεικνύουν τη σημασία της αξιολόγησης της εγκυρότητας και της αξιοπιστίας, αλλά και ενός ευρύτερου συνόλου χαρακτηριστικών κάθε προτεινόμενου δείκτη ή μεθόδου αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας (Sgourou et al., 2010). Ο δεύτερος στόχος αφορά τη διαμόρφωση ενός θεωρητικού πλαισίου για τη συστημική αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας (Σγουρού και συν., 2010). Το πλαίσιο αυτό παρουσιάζει βασικές θέσεις και παραδείγματα για θέματα όπως: το επίπεδο ανάλυσης, η επιλογή και μέτρηση παραγόντων που επηρεάζουν την ασφάλεια, οι αλληλεπιδράσεις τους με άλλους παράγοντες, τα κριτήρια αξιολόγησης. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, εξετάζεται αρχικά η επίδραση που δέχτηκαν διαχρονικά οι θεωρίες αξιολόγησης από τη συστημική σκέψη. Οι θεωρίες αξιολόγησης μέχρι σήμερα δεν έχουν βρει εφαρμογή στην αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας και η ένταξή τους στη διαμόρφωση του προτεινόμενου θεωρητικού πλαισίου, αποτελεί μία από τις συμβολές της παρούσας διδακτορικής διατριβής στην επιστημονική έρευνα. Τέλος, ο τρίτος στόχος αφορά την ανάπτυξη μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, που να βρίσκει εφαρμογή σε διαφορετικές δραστηριότητες, οργανωτικά πλαίσια και επίπεδα επικινδυνότητας, και να ξεπερνά τους μέχρι σήμερα διαπιστωμένους περιορισμούς. Για την ανάπτυξη, αλλά και για την εφαρμογή αυτής της διεργασίας, προτείνεται η χρήση της Μεθοδολογίας Μαλακών Συστημάτων, μιας ευρέως διαδεδομένης και αποδεκτής συστημικής μεθοδολογίας ανάλυσης και βελτίωσης πολύπλοκων, προβληματικών καταστάσεων. Η συστημική διαδικασία ανάπτυξης, αλλά και εφαρμογής της προτεινόμενης διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας 14

35 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή αποτελεί τη βασική συμβολή της παρούσας διδακτορικής διατριβής (Goutsos et al., 2013; Sgourou et al., 2012). Στην Εικόνα 1.2 παρουσιάζονται σχηματικά οι στόχοι της διατριβής, καθώς και η διάρθρωσή της, που παρουσιάζεται αναλυτικά στην επόμενη ενότητα. Εικόνα 1.2. Στόχοι και δομή της διατριβής 15

36 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 1.4 ΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ Η παρούσα διατριβή περιλαμβάνει έξι κεφάλαια, με την ακόλουθη δομή και περιεχόμενα. Στο πρώτο κεφάλαιο γίνεται μία εισαγωγή στο πρόβλημα της εργασιακής ασφάλειας και υγείας, παρουσιάζοντας τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές και ηθικές διαστάσεις του. Στη συνέχεια, γίνεται αναφορά στους κυριότερους προβληματισμούς που σχετίζονται με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, οι οποίοι αποτέλεσαν το έναυσμα της παρούσας διατριβής. Ακολουθεί η παράθεση των στόχων και της επιδιωκόμενης συνεισφοράς της διατριβής και το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με μία σύντομη περιγραφή της δομής και των περιεχομένων κάθε κεφαλαίου. Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζεται το θεωρητικό πλαίσιο που σχετίζεται με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, διαρθρωμένο σε τέσσερις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα παρουσιάζονται οι σύγχρονες θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων και τα κυριότερα μοντέλα πρόκλησης ατυχημάτων. Η δεύτερη ενότητα εστιάζει στη διαχρονική εξέλιξη της διαχείρισης της ασφάλειας. Στην τρίτη ενότητα αναλύονται οι βασικές έννοιες αναφορικά με την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, όπως χρησιμοποιούνται στην παρούσα διατριβή, και παρουσιάζονται οι υφιστάμενες παραδοχές και περιορισμοί. Τέλος, στην τέταρτη ενότητα, παρουσιάζονται εκτενώς οι κυριότεροι δείκτες αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, οι κατηγοριοποιήσεις τους, και τα βασικά πλεονεκτήματα και μειονεκτήματά τους. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζονται δύο πρωτότυπες μελέτες που στοχεύουν στην πρόταση κριτηρίων αξιολόγησης των μεθόδων και εργαλείων που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. περιλαμβάνει δύο ενότητες. Η πρώτη μελέτη εστιάζει στην αξιοπιστία και στην εγκυρότητα της προληπτικής αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. Στην ενότητα αυτή παρουσιάζεται μία εκτεταμένη βιβλιογραφική ανασκόπηση, που έχει ως στόχο να εντοπιστούν οι κοινές προσεγγίσεις στη διαδικασία επικύρωσης των πιο διαδεδομένων μεθόδων προληπτικής αξιολόγησης. Με τη δεύτερη μελέτη προτείνεται ένα πλαίσιο αξιολόγησης των μεθόδων αξιολόγησης της επίδοσης σε 16

37 Κεφάλαιο Πρώτο: Εισαγωγή θέματα ασφάλειας, βασισμένο σε ένα σύνολο κριτηρίων που σχετίζονται με τα εννοιολογικά, μεθοδολογικά και πρακτικά χαρακτηριστικά των μεθόδων αυτών. Το τέταρτο κεφάλαιο περιλαμβάνει τρεις ενότητες. Στην πρώτη ενότητα εξετάζονται οι ελλείψεις της τρέχουσας θεωρίας και πρακτικής εφαρμογής, με στόχο να αναδειχθεί η αναγκαιότητα και η σημασία της συστημικής προσέγγισης στην αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζονται οι κυριότερες έννοιες και θεωρητικές προσεγγίσεις που αφορούν γενικά την αξιολόγηση, καθώς και η επίδραση που δέχτηκαν από την εξέλιξη της συστημικής σκέψης και επιστήμης. Μέσα από αυτή την ανασκόπηση, αναδεικνύονται βασικές αρχές που διαμορφώνουν το θεωρητικό πλαίσιο για τη συστημική αξιολόγηση της ασφάλειας, το οποίο παρουσιάζεται στην τρίτη ενότητα αυτού του κεφαλαίου. Στο τέλος της τρίτης ενότητας, παρουσιάζεται ένα πολυεπίπεδο πλαίσιο συστημικής αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, το οποίο συνοψίζει τους βασικούς άξονες του πλαισίου σε ένα εποπτικό μοντέλο. Το πέμπτο κεφάλαιο περιλαμβάνει πέντε ενότητες. Η πρώτη ενότητα εστιάζει στην ανάγκη ανάπτυξης μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης, μέσα από μια συστημική και συστηματική διαδικασία, ώστε να διασφαλίζεται ο ολιστικός χαρακτήρας της αξιολόγησης. Στη δεύτερη ενότητα παρουσιάζεται η Μεθοδολογία Μαλακών Συστημάτων, η οποία προτείνεται στην παρούσα διατριβή, ως το κατάλληλο εργαλείο για την ανάπτυξη και εφαρμογή μιας διεργασίας αξιολόγησης της επίδοσης με τα επιδιωκόμενα χαρακτηριστικά. Στην τρίτη και στην τέταρτη ενότητα παρουσιάζονται δύο παραδείγματα εφαρμογής της μεθοδολογίας, με στόχο την ανάπτυξη μιας διεργασίας αξιολόγησης στην πρώτη περίπτωση, και την επιλογή κατάλληλων κριτηρίων και δεικτών επίδοσης, στη δεύτερη περίπτωση. Και τα δύο παραδείγματα αποτελούν περιπτώσεις έρευνας δράσης (action research) σε ένα συγκεκριμένο δημόσιο οργανισμό και ως τέτοιες παρουσιάζονται και αξιολογούνται στην πέμπτη ενότητα. Στο έκτο κεφάλαιο γίνεται μία ανακεφαλαίωση των συμπερασμάτων όλων των σταδίων της διατριβής και παρουσιάζονται προτάσεις για περαιτέρω έρευνα στο πεδίο της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. 17

38 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 18

39 Κεφάλαιο Δεύτερο: Θεωρητικό Πλαίσιο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 19

40 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 20

41 Κεφάλαιο Δεύτερο: Θεωρητικό Πλαίσιο 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αξιολόγηση της επίδοσης μιας επιχείρησης, ενός τμήματος παραγωγής ή μιας ομάδας εργασίας σε θέματα ασφάλειας, αποτελεί μία βασική διεργασία κάθε τυπικού ή άτυπου συστήματος διαχείρισης της ασφάλειας. Η εξέλιξη των θεωρητικών προσεγγίσεων του φαινομένου πρόκλησης ατυχημάτων, καθώς και η θεωρία και πρακτική στον τομέα της διαχείρισης της ασφάλειας αποτελούν το θεωρητικό πλαίσιο, στο οποίο εντάσσουμε την αξιολόγηση της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας, στην παρούσα διατριβή. Στο προηγούμενο κεφάλαιο έγινε μία σύντομη αναφορά στους στόχους της αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας και στους βασικούς προβληματισμούς που προκύπτουν από την εφαρμογή της. Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζονται όλες οι πτυχές του θεωρητικού πλαισίου, και πιο συγκεκριμένα: τα μοντέλα και οι θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων, οι θεωρητικές και πρακτικές διαστάσεις της συστηματικής διαχείρισης της ασφάλειας, οι βασικές έννοιες που σχετίζονται με την αξιολόγηση και οι παραδοχές που χρησιμοποιούνται στη διατριβή. Επίσης γίνεται μία εκτενής αναφορά στους δείκτες επίδοσης, οι οποίοι αποτελούν το κυριότερο εργαλείο αξιολόγησης της επίδοσης σε θέματα ασφάλειας. 21

42 Συστημική Προσέγγιση της Αξιολόγησης της Επίδοσης ενός Οργανισμού σε θέματα Ασφάλειας 2.2 ΜΟΝΤΕΛΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ Τα μοντέλα πρόκλησης ατυχημάτων είναι νοητικές ή υπολογιστικές προσεγγίσεις για τη σύλληψη του φαινομένου των ατυχημάτων. Ορισμένα μοντέλα, όπως καταγράφονται στη βιβλιογραφία, συμπίπτουν με τις θεωρίες πρόκλησης ατυχημάτων, ενώ άλλα προσομοιάζουν περισσότερο με μεθόδους π.χ. διερεύνησης ατυχημάτων. Οι κύριοι λόγοι για τους οποίους αναπτύσσονται τα μοντέλα πρόκλησης ατυχημάτων, συνοψίζονται στους ακόλουθους (Hovden et al., 2010): Δημιουργούν ένα κοινό πλαίσιο κατανόησης των φαινομένων που συνδέονται με τα ατυχήματα, μέσα από μια απλουστευμένη αναπαράσταση πραγματικών ατυχημάτων. Βοηθούν στην δόμηση και κατά συνέπεια στην επικοινωνία προβλημάτων ασφάλειας. Αποτρέπουν τον προϊδεασμό (bias) σχετικά με τα αίτια πρόκλησης ατυχημάτων και έτσι προσφέρουν ένα ευρύτερο πεδίο επιλογής προληπτικών μέτρων. Καθοδηγούν τις διερευνήσεις ατυχημάτων ως προς τη συλλογή και ανάλυση στοιχείων. Βοηθούν στην ανάλυση των συσχετίσεων μεταξύ παραγόντων και συνθηκών. Διαφορετικά μοντέλα αναδεικνύουν διαφορετικές πτυχές των διεργασιών, των συνθηκών και των αιτιών. Σήμερα υπάρχει μια πληθώρα μοντέλων πρόκλησης ατυχημάτων, πολλά από τα οποία έχουν αναπτυχθεί για την πρόβλεψη ή τη διερεύνηση ατυχημάτων σε βιομηχανίες υψηλού κινδύνου, ενώ ορισμένα από αυτά βρίσκουν εφαρμογή και σε κοινά εργατικά ατυχήματα. Ακολουθεί μια συνοπτική παρουσίαση των σημαντικότερων μοντέλων και των σχετικών θεωριών, ενώ για μια πιο ενδελεχή μελέτη του κάθε μοντέλου προτείνονται οι ανασκοπήσεις των Kjellén (2000), Sklet (2004), Hollnagel (2004), Attwood et al. (2006), Ταργουτζίδη (2007), Lundberg et al. (2009), Κατσακιώρη (2010). 22

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ 1 Η ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ... 23 2 Η ΕΠΙΛΟΓΗ ΘΕΜΑΤΟΣ... 25 2.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 25 2.2 ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ... 26 2.2.1 ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ... 26 2.2.2

Διαβάστε περισσότερα

«Διαχείριση Ποιότητας»

«Διαχείριση Ποιότητας» ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΕΕ-ΤΠΔΠ Ενημερωτική Εκδήλωση «Διαχείριση Ποιότητας» Αθήνα, 4 Απριλίου 2012 Τεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων

Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η πρόληψη των κατακλίσεων σε βαριά πάσχοντες και η χρήση ειδικών στρωμάτων για την πρόληψη και αντιμετώπιση των κατακλίσεων Ονοματεπώνυμο

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices

Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices Ημερίδα Οδηγός επιβίωσης και ανάπτυξης μεταφορικών επιχειρήσεων Best practices Κυριακή 7/4/2013 13.30 16.30 Metropolitan Expo Παρουσίαση για το ISO 39001:2012 (Road Traffic Safety)...Making our world safer

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών»

«Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Πέμπτη 4 Δεκεμβρίου 2014 «Συντονισμός του Σχεδιασμού και της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών» Αποτελεσματική Παρακολούθηση και Αξιολόγηση της Εφαρμογής Δημόσιων Πολιτικών Νίκος Παπαδάτος, Μέλος & τ. Πρόεδρος

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή διατριβή Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΙΡΑ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ Παναγιώτου Νεοφύτα 2008969752 Επιβλέπων καθηγητής Δρ. Νίκος Μίτλεττον,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΣΧΕΤΙΖΟΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΕΑΝΙΚΗ ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ Όνομα Φοιτήτριας: Μαρία Θωμά Αριθμός φοιτητικής ταυτότητας:2010221455

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ»

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία «Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΤΩΝ ΧΕΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΕΝΔΟΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ» Πολίνα Πολυδώρου Λεμεσός 2012 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 H ΝΕΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ Αργυρώ Ρεμούνδου ΕΣΥΠ / ΕΛΟΤ ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 ΕΒΕΑ, 14 Οκτωβρίου 2015 Το πρότυπο ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 14001:2015 Συστήματα περιβαλλοντικής

Διαβάστε περισσότερα

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001;

ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει. στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Οι βασικές Αρχές της Ποιότητας: Πως εφαρμόζεται το ISO 9001; ISO 9001:2015 - Τι αλλάζει στο νέο Πρότυπο; Τι είναι το ISO 9001; Το πρότυπο ISO 9001 είναι το πλέον διαδεδομένο πρότυπο διαχείρισης της ποιότητας, που θέτει τις απαιτήσεις με τις οποίες πρέπει να λειτουργεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών

ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΥΓΙΕΙΝΗ - ΔΙΚΑΙΟ Τομέας Μεταλλευτικής Τμήμα Μηχανικών Μεταλλείων Μεταλλουργών ΕΝΟΤΗΤΑ 6. ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ Ιωάννης Πασπαλιάρης, Καθηγητής, Τομέας Μεταλλουργίας Γεώργιος Ν. Παναγιώτου,

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης :

Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Πρότυπα Συστημάτων Διαχείρισης : Οφέλη από την εφαρμογή τους Εκδήλωση ΤΕΕ / ΤΚΜ : 7 Νοεμβρίου 2008 αμφιθέατρο Τοπογράφων «Αλ. Τσιούμης» Πολυτεχνική Σχολή ΑΠΘ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Ν. ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ - Μηχανικός Μεταλλείων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001

ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Προτύπων «Νέες εκδόσεις προτύπων διαχείρισης ποιότητας και περιβάλλοντος» Νέες εκδόσεις προτύπων για διαχείριση της ποιότητας ΕΛΟΤ ΕΝ ISO 9000 και 9001 Τετάρτη 14 Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο

Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο ΑΡΘΡΟ ΣΥΝΤΑΞΗΣ - EDITORIAL Η υγιεινή και ασφάλεια, μετρήσιμος στόχος βελτίωσης της απόδοσης και μέτρο επιτυχίας στο νοσοκομείο Ο όρος υγεία και ασφάλεια στην εργασία αφορά τις συνθήκες και τους παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Γενικές διαπιστώσεις. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Η ανάγκη για συνεχή βελτίωση. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Βασικές αρχές-στόχοι

ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Γενικές διαπιστώσεις. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Η ανάγκη για συνεχή βελτίωση. ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ Βασικές αρχές-στόχοι SEVESO ΙΙΙ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΕΙΣ ΥΓΕΙΑ & ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΩΝ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΕΤΗΣΙΑ ΣΥΣΚΕΨΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΩΝ REACH, CLP-2015 & Εθνική Συνάντηση Εργασίας (Workshop) Ευρωπαϊκού Προγράμματος PROTEAS ΑΘΗΝΑ, 27 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2015 ΑΝΤΩΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010

ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010 ΔΕΣΜΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΙΠΕ 2009-2010 Αριθμός πρωτοκόλλου έργου: ΚΟΙΝΩ/0609/ΒΙΕ/13 Τίτλος έργου: Η ολιστική προσέγγιση του προβλήματος της αναποτελεσματικής αντιμετώπισης του φαινομένου των οδικών ατυχημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας

Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας A. Montgomery Θεμελιώδεις αρχές επιστήμης και μέθοδοι έρευνας Καρολίνα Δουλουγέρη, ΜSc Υποψ. Διαδάκτωρ Σήμερα Αναζήτηση βιβλιογραφίας Επιλογή μεθοδολογίας Ερευνητικός σχεδιασμός Εγκυρότητα και αξιοπιστία

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΑ Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας

ΕΚΑ Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας ΕΚΑ Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας ] Ηµερίδα ΤΕΕ «Επιτυχία σηµαίνει κανένα ατύχηµα» Χαιρετισµός του Προέδρου του ΕΚΑ Γρηγόρη Φελώνη Παρασκευή, 2 Νοεµβρίου 2001 1 Το ζήτηµα των συνθηκών εργασίας αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης

Balanced Scorecard ως σύστημα μέτρησης απόδοσης Balanced Scorecard Η ΜΕΘΟΔΟΣ BALANCED SCORECARD Όπως είναι γνωστό οι εταιρείες αντιµετωπίζουν πολλά εµπόδια στην ανάπτυξη συστηµάτων µέτρησης επίδοσης τα οποία πραγµατικά µετρούν τα κατάλληλα µεγέθη. Αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000.

Το σύστημα ISO9000. Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Το σύστημα ISO9000 Παρουσιάστηκε το 1987, αναθεωρήθηκε το 1994 και το 2000. Με τις αλλαγές δόθηκε έμφαση στην εφαρμογή της πολιτικής της ποιότητας και σε πιο πλήρεις διορθωτικές ενέργειες. Σε όλο τον κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ ΕΞΕΛΙΞΕΩΝ, ΦΤΩΧΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΣΕΕ ΤΟΜΕΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ / ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Μιχαέλλα Σάββα Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου;

Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala. Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Συνέντευξη με τον Διευθυντή του Ευρωπαϊκού Οργανισμού για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία, Jukka Takala Μπιλμπάο, 28 Απριλίου 2008 Τι σημαίνει εκτίμηση κινδύνου; Jukka Takala: Η εκτίμηση κινδύνου

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικοποίηση της επικινδυνότητας στον εργασιακό χώρο Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου Μελέτη επικινδυνότητας εργασιακού χώρου

Ποσοτικοποίηση της επικινδυνότητας στον εργασιακό χώρο Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου Μελέτη επικινδυνότητας εργασιακού χώρου Ποσοτικοποίηση της επικινδυνότητας στον εργασιακό χώρο Εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου Μελέτη επικινδυνότητας εργασιακού χώρου Γιάννης Σταθόπουλος Μηχανολόγος Μηχανικός Κεντρικός Συντονιστής Υγείας Ασφάλειας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ

ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ. Εισηγήτρια: Γκαβέλα Σταματία Δρ. Χημικός Μηχανικός ΕΜΠ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΕΕ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΕΕ ΤΠΔΠ ΕΙΔΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Θέμα εισήγησης: «ΕΛΟΤ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Η ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΕΦΗΒΟΥΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 1 ΑΝΔΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΟΥ Φ.Τ:2008670839 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΠΛΑΙΣΙΟ ΙΕΡΕΥΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΜΟΝΤΕΛΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΧΥΣΗΣ ΤΩΝ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΩΝ ΩΣ ΝΕΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΕΧΝΙΚΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ Γ. Σταµπουλής, Γ. Παπαχρήστος, Ε.. Αδαµίδης και Μ. Ψωφάκη Τµήµα Μηχανολόγων και Αεροναυπηγών Μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος

iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος iii ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος xi 1 Αντικείμενα των Πιθανοτήτων και της Στατιστικής 1 1.1 Πιθανοτικά Πρότυπα και Αντικείμενο των Πιθανοτήτων, 1 1.2 Αντικείμενο της Στατιστικής, 3 1.3 Ο Ρόλος των Πιθανοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή εργασία ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ Ραφαέλα Χριστοδούλου Α.Φ.Τ.: 2010335637 Λεμεσός,

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής

Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Ημερίδα για έτος καταπολέμησης της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ 9 Δεκεμβρίου 2010 Η αξιοποίηση της EU-SILC ως εργαλείο σχεδιασμού κοινωνικής πολιτικής Δρ. Π. Περιστερά

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Περιεχομένων

Πίνακας Περιεχομένων Πίνακας Περιεχομένων Πρόλογος...13 Πρόλογος του Συγγραφέα...15 Κεφάλαιο 1: Βασικές Έννοιες της Διοίκησης - Διαχείρισης Έργου...19 1.1 Λειτουργία, Έργο, Πρόγραμμα...19 1.2 Οι Εμπλεκόμενοι στο Έργο...21

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής: Γιώργος Βασιλείου. Κωδικός Μαθήματος:ΥΓΑ101. Καλή αρχή σε όλους!!!

Καθηγητής: Γιώργος Βασιλείου. Κωδικός Μαθήματος:ΥΓΑ101. Καλή αρχή σε όλους!!! Καθηγητής: Γιώργος Βασιλείου Κωδικός Μαθήματος:ΥΓΑ101 Καλή αρχή σε όλους!!! Η υγεία και η ασφάλεια στην εργασία είναι ανθρώπινο δικαίωμα και συμπεριλαμβάνεται στην Παγκόσμια Διακύρηξη των Ανθρώπινων Δικαιωμάτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΥΝΑΜΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ ΙΕΚ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ: Βοηθός Φαρμακείου Ημ/νια: 26/11/2013 ΕΞΑΜΗΝΟ: Α Χειμερινό Εισηγητής : Εμμανουήλ Ε. Νικόλαος Μάθημα: Ασφάλεια και Υγιεινή Ενότητα: Κεφάλαιο 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΙΤΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου

Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Κεφάλαιο 2 Έννοια, ρόλος και επιμέρους κατηγοριοποιήσεις των στελεχών του Τραπεζικού κλάδου Εισαγωγικές Παρατηρήσεις Προκειμένου να προσδιορίσουμε τον πληθυσμό, τον οποίο θα κάλυπτε η συγκεκριμένη έρευνα,

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ...vii ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ...1 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ...1

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. ΠΡΟΛΟΓΟΣ...vii ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ...1 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ...1 ΠΡΟΛΟΓΟΣ...vii ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο : ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ...1 Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ...1 1. ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΤΙΚΑ ΣΤΕΛΕΧΗ... 2 Α. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΣΠΟΥ ΑΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΝΑΤΖΜΕΝΤ... 2

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013

Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέματα διπλωματικών εργασιών έτους 2012-2013 Θέμα 1: Διασύνδεση μεταφορών μικρών και μεγάλων αποστάσεων Εισαγωγή Στη λευκή βίβλο «WHITE PAPER Roadmap to a Single European Transport Area Towards a competitive

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ποιότητας. Βιοπαθολογικό Εργαστήριο

Κατευθυντήριες Οδηγίες Ποιότητας. Βιοπαθολογικό Εργαστήριο Κατευθυντήριες Οδηγίες Ποιότητας Ιανουάριος 2013 Περιεχόμενα Υπόμνημα - Επεξηγήσεις... 3 Κεφάλαιο 1: Διαχείριση Προσωπικού... 4 Κεφάλαιο 2: Διαχείριση Εξοπλισμού/ Εγκαταστάσεων... 5 Κεφάλαιο 3: Πρακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΧΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΠΙΝΑΚΩΝ...xiii ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ...xv ΠΡΟΛΟΓΟΣ...xvii ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ. ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΚΑΙ ΚΡΑΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ...

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΟΥ-ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ

ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΟΥ-ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΓΟΥ-ΒΙΩΣΙΜΟΤΗΤΑ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΑΝ/ΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Ε.Π. Εκπαίδευσης & Αρχικής

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα της Adecco Ελλάδας: Τα Προγράμματα Επαγγελματικής Μετάβασης και η σημασία τους για επιχειρήσεις και εργαζομένους

Έρευνα της Adecco Ελλάδας: Τα Προγράμματα Επαγγελματικής Μετάβασης και η σημασία τους για επιχειρήσεις και εργαζομένους Δελτίο Τύπου Έρευνα της Adecco Ελλάδας: Τα Προγράμματα Επαγγελματικής Μετάβασης και η σημασία τους για επιχειρήσεις και εργαζομένους Αθήνα, 25/4/2012 Τα αποτελέσματα της έρευνας με θέμα τα Προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί

Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΟΛΙΚΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ Ε.ΜΙΧΑΗΛΙΔΟΥ - 1 Κεφάλαιο 2: Έννοιες και Ορισμοί Η επιτυχία των επιχειρήσεων βασίζεται στην ικανοποίηση των απαιτήσεων των πελατών για: - Ποιοτικά και αξιόπιστα προϊόντα - Ποιοτικές

Διαβάστε περισσότερα

Εισηγητής : Γαλατσάνος Χ.

Εισηγητής : Γαλατσάνος Χ. ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΔΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΡΟΤΥΠΟΥ ISO 39001:2012 & ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΙΣ ΑΠΑΙΤΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΣΠΑ 2007-2013 ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ» «ΔΙΑΡΘΡΩΤΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΝΤΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ» ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΜΗΤΡΙΚΟΣ ΘΗΛΑΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥΣ ΣΤΙΣ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΠΟΥ ΕΙΝΑΙ ΦΟΡΕΙΣ ΤΟΥ ΟΓΚΟΓΟΝΙΔΙΟΥ BRCA1 ΚΑΙ BRCA2. Βασούλλα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER

ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER ΔΉΛΩΣΗ ΠΕΡΊ ΠΟΛΙΤΙΚΉΣ ΑΝΘΡΏΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΆΤΩΝ ΤΗΣ UNILEVER Πιστεύουμε ότι η επιχειρηματικότητα ανθεί μόνο σε κοινωνίες όπου υπάρχει προστασία και σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναγνωρίζουμε ότι οι

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός

ΠΕΡΙΛΗΨΗ. Εισαγωγή. Σκοπός ΠΕΡΙΛΗΨΗ Εισαγωγή Η παιδική παχυσαρκία έχει φτάσει σε επίπεδα επιδημίας στις μέρες μας. Μαστίζει παιδιά από μικρές ηλικίες μέχρι και σε εφήβους. Συντείνουν αρκετοί παράγοντες που ένα παιδί γίνεται παχύσαρκο

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved.

Μάθηµα 6. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία. Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Μάθηµα 6 Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία McGraw-Hill/Irwin Copyright 2012 by The McGraw-Hill Companies, Inc. All Rights Reserved. Οργανωσιακή Κουλτούρα και Ποικιλοµορφία v Οι ειδικοί στόχοι του

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας

Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Πληροφοριακό έντυπο διαχείριση κινδύνων υγείας και ασφάλειας στο χώρο εργασίας Αυτό το πληροφοριακό έντυπο παρέχει γενικές οδηγίες στα πρόσωπα (φυσικά ή νομικά) που εκτελούν μια επιχείρηση ή αναλαμβάνων

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία

Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Αλληλεπίδραση Ανθρώπου- Υπολογιστή & Ευχρηστία Ενότητα 10: Κοινωνικοτεχνικά Μοντέλα και Ενδιαφερόμενα Μέρη Σαπρίκης Ευάγγελος Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων (Γρεβενά) Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΩΝ «ΜΕΝΤΟΡΑΣ» ΕΠΙΠΕΔΟ 5, ΒΑΣΕΙ ΤΟΥ EQF Πρόγραμμα LLP LDV TOI 12 AT 0015 Συντονιστής προγράμματος: Schulungszentrum Fhnsdrf Εταίροι: University f Gthenburg Municipality f Tjörns

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις

Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Μετάβαση στις νέες εκδόσεις Η προσέγγιση της TÜV AUSTRIA HELLAS Μαρία Αγαπητού Αναπληρώτρια Διευθύντρια Διεύθυνσης Πιστοποίησης Συστημάτων και Προϊόντων Οκτώβριος 2014 Θα μπορούσαμε να συγχαρούμε τους

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία. Εφηβεία και χρήση αλκοόλ. Νάνσυ Σταματοπούλου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία Εφηβεία και χρήση αλκοόλ Νάνσυ Σταματοπούλου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΑΥΤΟΒΟΗΘΕΙΑΣ Με τη χρηματοδότηση του Υπουργείου Υγείας. Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Πρόγραμμα εξειδίκευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων Εισαγωγικά Το Πρόγραμμα Προαγωγής Αυτοβοήθειας οργανώνει για το ακαδημαϊκό έτος 2013 2014 ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης στο πεδίο των εξαρτήσεων. Το εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διεθνείς Συμβάσεις Πρότυπα εργασίας Βάσεις δεδομένων Εκδόσεις Διεθνής Σύμβαση 155 που αφορά στην Υγεία και την Ασφάλεια στους χώρους εργασίας (τέθηκε σε ισχύ

Διαβάστε περισσότερα

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές.

Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Συνεργασία σχολείου με φορείς και οργανισμούς για την εκπαίδευση για το περιβάλλον και την αειφορία στην κοινότητα. Διαπιστώσεις και προοπτικές. Αναστασία Δημητρίου Αν. Καθηγήτρια Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ

ΔΕΙΓΜΑ ΠΡΙΝ ΤΙΣ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πρόλογος στη δεύτερη έκδοση Πρόλογος στην πρώτη έκδοση Εισαγωγή Τι είναι η μεθοδολογία έρευνας Οι μέθοδοι έρευνας ΜEΡOΣ A : ΓNΩΡΙΜΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜOΝΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙO 1: Γενικά για την επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION)

ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) ΒΑΣΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΜΟΝΤΕΛΟΥ ΤΗΣ ΕΞΥΠΝΗΣ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ (SMART SPECIALIZATION) Κοκκινοπλίτης Κωνσταντίνος Kokkinoplitis Konstantinos is Expert to DG Regio, European Commission in Innovation

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ

ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΠΗΡΙΑΣ Νομοθεσία απασχόλησης για θέματα αναπηρίας Η εργασία είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων συμπεριλαμβανομένου των ανθρώπων με αναπηρία όπως αυτό ορίζεται και προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

Συνάντηση Εργασίας. Αθήνα. Παρασκευή 6 Απριλίου, 2012

Συνάντηση Εργασίας. Αθήνα. Παρασκευή 6 Απριλίου, 2012 Συνάντηση Εργασίας Αθήνα Παρασκευή 6 Απριλίου, 2012 Σύστημα Διαχείρισης Κοινωνικής Ευθύνης Δημοσίων Οργανισμών (ΚΕΔΟ) Δομή μοντέλου ΚΕΔΟ Μοντέλο ΚΕΔΟ Διαφάνεια Act Plan Αναφορά αποτελεσμάτων Αποτελεσματικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;»

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. «Η Επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα 2012-13: Ενδείξεις ανάκαμψης της μικρής επιχειρηματικότητας;» ΙΔΡΥΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ FOUNDATION FOR ECONOMIC & INDUSTRIAL RESEARCH Τσάμη Καρατάσου 11, 117 42 Αθήνα, Tηλ.: 210 92 11 200-10, Fax: 210 92 33 977, www.iobe.gr 11 Tsami Karatassou, 117

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Επιστήμη και ερευνητικά σχέδια

Επιστήμη και ερευνητικά σχέδια Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Λογιστική & Χρηματοοικονομική Master of Science (MSc) in Accounting and Finance ΤΕΙ ΠΕΙΡΑΙΑ Λογιστική Θεωρία και Έρευνα Βασικά στάδια ενός ερευνητικού σχεδίου Επιστήμη και ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα