ΟΙ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΙΩΝ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΕΥΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΙΩΝ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΕΥΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ"

Transcript

1 Ni{ i Vizantija XIII 341 Ιωάννης Σίσιου ΟΙ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΙΩΝ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΕΥΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Το περιεχόμενο και η έκταση του εικονογραφικού προγράμματος ενός ναού εξαρτάται πάντα από την πολυπλοκότητα της αρχιτεκτονικής του. Το πιο εκτεταμένο πρόγραμμα βρίσκεται στον τύπο του αναπτυγμένου εγγεγραμμένου σταυρού. Λιγότερες τοιχογραφίες έχει τη δυνατότητα να φιλοξενήσει ο απλός εγγεγραμμένος. Η κατώτερη ζώνη των ολόσωμων μορφών είναι χωρισμένη σε δύο ενότητες. Την μία ενότητα αποτελούν οι μορφές του Ιερού Βήματος, και την άλλη όλοι οι υπόλοιποι. Ανάμεσα τους συχνά στο δυτικό ή στο νότιο τοίχο εικονίζονται τα πορτρέτα των κτητόρων. Στο ναό της Παναγίας Ζευγοστασίου, που ανήκει στον απλό τετρακιόνιο εγγεγραμμένο σταυροειδή με τρούλο τύπο 1, συνέβη κατά τη διάρκεια της προσθήκης στα δυτικά του νάρθηκα του 1749, να γίνουν κάποιες αλλαγές με σημαντικότερη την κατεδάφιση του δυτικού τοίχου του ναού και την κατασκευή στη θέση του ενός μεγάλου τοξωτού ανοίγματος το οποίο επέτρεψε την επικοινωνία μεταξύ των δύο χώρων. Η μετατροπή αυτή μαζί με την δυτική είσοδο, όπου ενδεχομένως υπήρχε και η βασική κτητορική επιγραφή, αφαίρεσε και τις μορφές της κατώτερης ζώνης του δυτικού τοίχου, οι οποίες κρίνοντας από την απουσία τους στο πρόγραμμα του κυρίως ναού, θα πρέπει να ήταν ο αρχάγγελος Μιχαήλ και οι άγιοι Κωνσταντίνος και Ελένη 2. 1 Για την αρχιτεκτονική του ναού, βλ. σχ. D.M. Nicol, Two Churches of Western Macedonia, Byzantinishe Zeitschrift 49, 1956, 105, Ε. Τσιγαρίδας, Συμβολή στη χρονολόγηση των τοιχογραφιών του ναού της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Ζευγοστάσι Καστοριάς, Φίλια Έπη εις Γ. Μυλωνάν, τομ. Γ, Αθήνα 1989, 332, P. Antroudis, M. Peridikopoulou, The Late Byzantine Church of the Dormition of the Virgin in Zeygostasi, Kastoria, Proceeding of the International Symposium ``Days of Justinian I`` October 2013, ed. M. Panov, Skopje 2014, , όπου αναφέρεται και όλη η παλαιότερη βιβλιογραφία. Στη συγκεκριμένη μελέτη έχει ενδιαφέρον ότι γίνονται συγκρίσεις ως προς την αρχιτεκτονική και με άλλα μνημεία της ευρύτερης περιοχής της αρχιεπισκοπής Αχρίδας, όπως για παράδειγμα με το ναό της Παναγίας Ζαχλομήστισας στην Αχρίδα. Στη σύγκριση αυτή θα μπορούσαν να προστεθούν, ο ναός της Παναγίας Οδηγήτριας στο Мушутиште (1315), ο ναός των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Кучевиште (1331), ο ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Штип ( ), ο ναός του Αγίου Νικολάου στο Љуботен ( ), ο ναός του Αρχαγγέλου Μιχαήλ στο Лесново ( ) και ο ναός του Αγίου Στεφάνου στο Конче (1366). Για περισσότερα στοιχεία, βλ. И. Ђорђевић, Зидно сликарство српске властеле, Београд 1994, Ο σχηματισμός του τόξου ήταν αναπόφευκτο να συμπαρασύρει και τμήματα των παραστάσεων από την δεύτερη ζώνη των μεταλλίων. Από αυτήν διατηρούνται μόνο η μορφή

2 342 Ιωάννης Σίσιου Σχ. 3Ο άγιος Δημήτριος ο Μέγας Δούκας - Св. Димитрије Велики Дукс Σχ. 2 Ο άγιος Ιάκωβος ο Πέρσης - Св.Јаков Персијски Στην βόρεια παραστάδα της δυτικής εισόδου θα πρέπει να εικονιζόταν ο άγιος Χριστόφορος 3, ο οποίος ως προστάτης των ταξιδιωτών, κυρίως από το ενδεχόμενο ενός ξαφνικού και απροσδόκητου θανάτου, συμβολικά συνδέεται με την είσοδο του ναού 4. Ο πρώτος εικονογραφικός τύπος εμφανίζεται στον του αγίου Παντελεήμονα στην αριστερή πλευρά και η μορφή του αγίου Κήρυκου στη δεξιά πλευρά. 3 Επαναλαμβάνεται η μορφή του αγίου με τον Χριστό στον ώμο στο εσωράχιο του τόξου, αντιπροσωπεύοντας όμως την διακόσμηση του И. Ђорђевић, Свети Христофор у зидном сликарству средњег века, Зограф 11, Београд 1980, 63-67, εικ. 1, όπου παρατίθεται όλη η παλαιότερη βιβλιογραφία. Στην αρχαιότερη διακόσμηση της Καστοριάς που σώζεται στον Άγιο Στέφανο (9 ος αιώνας), εμφανίζεται ο πρώτος εικονογραφικός τύπος του αγίου ως νέου μάρτυρα με μακριά μαλλιά που κρατά σταυρό στο χέρι, ο οποίος τοποθετήθηκε στο εσωράχιο του τόξου της δυτικής εισόδου.

3 Ni{ i Vizantija XIII 343 Άγιο Γεώργιο της Ομορφοκκλησιάς 5 και βρίσκεται στον δυτικό τοίχο του ναού δίπλα στην είσοδο. Ο δεύτερος τύπος σύμφωνα με τον οποίο ο άγιος φέρει τον Χριστό στον ώμο του, εμφανίζεται στο νάρθηκα του Lesnovo 6. Ακολουθώντας την κατεύθυνση Δύση-Ανατολή από το νάρθηκα προς τον κυρίως ναό βλέπουμε ότι καταλαμβάνουν περίοπτη θέση στη δυτική πλευρά των δύο πεσσών η αγία Κυριακή και η αγία Παρασκευή. Οι δύο αγίες μαζί με την αγία Βαρβάρα που εικονίζεται στη βόρεια πλευρά του βορειοδυτικού πεσσού και την αγία Μαρίνα που παριστάνεται στη νότια πλευρά του νοτιοδυτικού πεσσού, εντάσσονται στο πρόγραμμα συμβολίζοντας με ξεχωριστό τρόπο την είσοδο. Τα πρόσωπα και η τιμή ιδιαίτερα κάποιων αγίων γυναικών ήταν από νωρίς διαδεδομένα σ αυτές τις περιοχές 7. Οι άγιες μοναχές Κυριακή και Παρασκευή κατέχουν σημαντική θέση και στις παρειές της εισόδου του ναού του Αγίου Νικολάου του Κυρίτση 8. Το ίδιο συμβαίνει και στο ναό της Παναγίας στην Boboštica της Κορυτσάς με τις αγίες Βαρβάρα και Παρασκευή 9. Ο μεγαλύτερος 5 Σ. Κίσσας, Ομορφοκκλησιά, Βελιγράδι 2008, 37, И. Ђорђевић, Зидно сликарство, 66, С. Габелић, Манастир Лесново, Београд 1998, 204, LXII. 7 Η αγία Κυριακή παριστάνεται στο νάρθηκα του ναού των Αγίων Αναργύρων Καστοριάς ακριβώς δίπλα στην είσοδο και αποτελεί μαζί με την αγία Μαρίνα την ομάδα των αγίων γυναικών του δυτικού τοίχου. Η αγία Μαρίνα εικονίζεται μαζί με την αγία Βαρβάρα και στο νάρθηκα του Αγίου Νικολάου του Κασνίτζη, βλ. σχ. Σ. Πελεκανίδης, Καστοριά, Θεσσαλονίκη 1953, πιν. 40, 55. Για την μάχη της αγίας Μαρίνας με το διάβολο, βλ. J. Lafontaine-Dosogne, Une theme iconographique peu connu: Marina assomant Belzebuth, Byzantion XXXII (1962), Για την απεικόνιση της στους Αγίους Αναργύρους και στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Κουρμπίνοβο, βλ.σχ. L. Hadermann-Misguich, Contribution a l etude iconographique de Marina assommant le demon, Annuaire de l Institut de philologie et d histoire orientales et slaves XX ( ), Bruxelles 1973, Το πρόσωπο της αγίας Μαρίνας εμφανίζεται ακόμη το 1074/75 στον Άγιο Μερκούριο της Κέρκυρας. Για την διάδοση της τιμής και προσκύνησης της στις περιοχές της αρχιεπισκοπής Αχρίδας ίσως συνετέλεσε και το μοναστήρι που αφιερώθηκε στο όνομα της στην περιοχή της Μόκρας, βλ. σχ. И.Снегаров, История на Охридската Архиепископия, София 1932, 500. Πιθανόν να υπήρχε τοιχογραφημένη η μορφή της αγίας Μαρίνας στην εξωτερική πλευρά της κλειστής βόρειας εισόδου του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα, έτσι όπως εικονίζεται και στη νότια είσοδο του Αγίου Γεωργίου του Βουνού, βλ. Τσιγαρίδας, Οι τοιχογραφίες, 217. Από τον Βίο της αγίας (Synaxarium CP, στ.825), μαθαίνουμε για την απαράμιλλη αντίσταση στα σατανικά σχέδια και τη δύναμη της πίστης της. Το κείμενο σώζεται σε αρκετά χειρόγραφα, τα αρχαιότερα των οποίων ανάγονται στον 9 ο αιώνα. Για περισσότερα στοιχεία βλ. F. Halkin, BHG (SubH, αριθμ.8α), τ. II, Bruxelles 1957, 84-86, του ιδίου, Auctarium Bibliothecae Hagiographicae Graecae (SubH, αριθμ. 47), Bruxelles 1969, 125, του ιδίου, Novum Auctarium Bibliothecae Hagiographicae Graecae (SubH, αριθμ.65), Bruxelles 1984, 139. Για τον εικονογραφικό κύκλο της αγίας, βλ. S.Kimpel, Margareta (Marina) von Antiochien, LChrI 7, , J. Lafontaine-Dosogne, Un theme iconographique peu connu: Marina assommant Belzebuth, Byzantion 32 (1962) 251 κ.ε., S.Kalopissi-Verti, Die Kirche der Hagia Triada bei Kranidi in der Argolis (1244), München 1975, , Τ.Αλμπάνη, Οι τοιχογραφίες του ναού της Αγίας Μαρίνας στον Μουρνέ της Κρήτης. Ένας άγνωστος βιογραφικός κύκλος της Αγίας Μαρίνας, Δελτίον ΧΑΕ, 17 ( ), Ι. Σίσιου, Ο Άγιος Νικόλαος του Κυρίτση στην Καστοριά και ο Άγιος Γεώργιος στο Pološko, Niš & Byzantium IX, (2011), R. Rousseva, The Murals of the St. Demetrios Church in Boboštica, Scripta & Scripta, 5, Institute of Literature, Bulgarian Academy of Sciences, Sofia 2007, , Р.

4 344 Ιωάννης Σίσιου Σχ. 4 Επιγραφή της νότιας εισόδου - Натпис јужног улаза αριθμός αγίων γυναικών (6) βρίσκεται στο νάρθηκα των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Кучевиште 10 και στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Полошко 11. Η αγία Παρασκευή τοποθετήθηκε δίπλα στην αγία Κυριακή ακολουθώντας την σειρά του Μηνολογίου (7 και 26 Ιουλίου αντίστοιχα), ενώ η διάδοση της τιμής της φαίνεται ότι σχετίσθηκε με την ύπαρξη ναών αφιερωμένων στο όνομα της, όπως στην περιοχή της Брегалница 12. Με το επίθετο θαυματουργός που φέρει τονίζεται το στοιχείο της σύνδεσης του ονόματος της με τα διάφορα θαύματα τα οποία καταγράφηκαν στην παράδοση 13 και την ανέδειξαν στον ορθόδοξο κόσμο λόγω του περιεχομένου της προσευχής που απεύθυνε στο Θεό και διασώθηκε σε διάφορες παραλλαγές του βίου της 14. Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό στις απεικονίσεις της αγίας Κυριακής και της Βαρβάρας είναι οι αρχοντικές τους ενδυμασίες και τα καπέλα, που παραπέμπουν από τη μια πλευρά στην ευγενική τους καταγωγή και από την άλλη υπαινίσσονται τη συμμετοχή σε ενδεχόμενη παράσταση της Ουράνιας Βασιλείας της κατώτερης ζώνης του βόρειου τοίχου. Οι άγιες γυναίκες μ αυτό τον τρόπο παριστάνονται στην τέχνη του 12 ου αιώνα στους Αγίους Αναργύρους και τον Άγιο Νικόλαο του Κανίτζη και του 14 ου αιώνα στον Άγιο Γεώργιο (~1340) στο Горњи Козиак 15, στον Άγιο Νικόλαο ( ) στο Љуботен 16, τον Άγιο Γεώργιο ( ) στο Полошко 17, στον Άγιο Ιωάννη (1350) στο Штип 18, στον Άγιο Ιωάννη τον Θεολόγο (~1360) στο Лозанова, Предварителни бележки върху иконографията на неизвестни стенописи от ХІV в. в църквата Св. Димитър в Бобощица, Албания, Пети достоитъ, София (2003), И. Ђорђевић, Сликарство XIV века у цркви св. Спаса у селу Кучевишту, ЗЛУ 17, Нови Сад 1981, З. Расолкоска-Николовска, Ктиторски портрети во црквата Св. Богородица во Кучевиште, Зограф 16 (1985), 48, εικ З. Расолкоска-Николовска, Убикација на црквата Света Петка на Брегалница според повелбата на цар Душан од 1355, Историја IX, 2, Скопје 1973, , И. Ђорђевић, Зидно сликарство, Για την εικονογραφία της αγίας Παρασκευής και όλα τα παλαιότερα παραδείγματα, βλ. Г. Суботић, Свети Константин и Јелена у Охриду, Београд 1971, Σ. Κουκιάρης, Ο κύκλος του βίου της αγίας Παρασκευής της Ρωμαίας και της εξ Ικονίου στη χριστιανική τέχνη, Αθήναι 1994, 28-30, 49-51, З. Расолкоска-Николовска, Црквата Св. Горги во Горен Козиак во светлината на новите испитувања, Средновековна уметност во Македонија, Скопје 2004, И. Ђорђевић, Зидно сликарство, Ο.π Ο.π. 162.

5 Ni{ i Vizantija XIII 345 Земен 19, στην Παναγία (1369) του Мали Град 20, στην Παναγία Бобоштица (~1350), στον Άγιο Νικόλαο του Κυρίτση (~1350), στον Άγιο Αλύπιο (13500, στον Άγιο Αθανάσιο του Μουζάκη ( ). Στους δύο πεσσούς που ήδη αναφερθήκαμε και πάνω από τις ολόσωμες μορφές της αγίας Κυριακής και της αγίας Παρασκευής, στην μεσαία ζώνη διακρίνονται στηθαίοι ο άγιος Ανδρόνικος και ο άγιος Αγαθόνικος. Σε σημαντική θέση και πάνω από την αγία Βαρβάρα εικονίζεται ο άγιος Τρύφων, ο όμορφος αυτός νέος ο οποίος είναι ενδεδυμένος με ιμάτιο και χιτώνα που φέρουν πλούσια διακόσμηση, ενώ κρατά με το δεξί του χέρι σταυρό 21. Σε αρμονία με την πεποίθηση των εμπνευστών της διακόσμησης ότι η εκκλησία του Χριστού είναι απαραίτητο να θεμελιώνεται πάνω στο αίμα των μαρτύρων, οι δύο προεξάρχοντες εξ αυτών επιλέγονται να τοποθετηθούν στις εσωτερικές επιφάνειες των πεσσών, των φερόντων δηλαδή στοιχείων της εκκλησίας. Μ αυτή την έννοια έχουμε μια μικρή απόκλιση από τις κατασταλαγμένες συνήθειες, επειδή η παρουσίαση των αγίων στρατιωτικών 22 στη ζώνη των ολόσωμων μορφών περιορίζεται πλέον στους αγίους Γεώργιο, Δημήτριο, Θεοδώρο Τήρωνα και Στρατηλάτη, προφανώς εξαιτίας της ιδιότητας των κτητόρων 23. Στη νότια εσωτερική όψη του βορειοδυτικού πεσσού παριστάνονται, ο άγιος Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος και στην βόρεια του νοτιοδυτικού ο άγιος Δημήτριος ο Μέγας Δούκας 24, ο ένας αντικριστά από τον άλλο στο κεντρικό κλίτος, ενώ στο νότιο τοίχο του ναού τοποθετήθηκαν οι άγιοι Θεόδωροι 25. Τα τυπολογικά χαρακτηριστικά τους στηρίζονται σε μεγάλο βαθμό στην τεράστια παράδοση της Καστοριάς η οποία μεταφέρεται από τον 12 ο μέχρι τον 15 ο αιώνα. Η στηθαία μορφή του αγίου Φλώρου εικονίζεται πάνω από τον άγιο Γεώργιο και η αντίστοιχη του αγίου Αρτέμιου πάνω από τον άγιο Δημήτριο. Σε πρώτη φάση έχουμε την εντύπωση ότι ο ζωγράφος γνώριζε πώς να καλύψει τις συγκεκριμένες επιφάνειες. Στην επιλογή των μαρτύρων ίσχυσαν εφαρμόστηκε το μηνολόγιο για να εικονίζονται ο ένας κοντά στον άλλο ή πολλοί μαζί εάν εορτάζουν την ίδια μέρα. 19 Л. Мавродинова, Земенската църква, София 1980, 122, εικ В.Ј. Ђурић, Мали Град-Св.Атанасије у Костуру-Борје, Зограф 6, Београд 1975, 7, εικ М. Марковић, Појединачне фигуре светитеља у наосу и параклисима, Зидно сликарство Дечана, Београд 1995, Για την εικονογραφία των αγίων στρατιωτικών στο Βυζάντιο και την Σερβία, βλ. σχ. М. Марковић, О иконографији светих ратника у источнохришћанској уметности и о представама ових светитеља у Дечанима, Зидно сликарство Дечана, Београд 1995, Για τις μορφές των αγίων στρατιωτικών στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Старо Нагоричино, Д. Горгиевски, За претставите на светите воини од црквата Свети Горги во Старо Нагоричино, Патримониум 1-2, Скопје 2007, Η παρουσία τόσο μεγάλου αριθμού αγίων γυναικών στις συγκεκριμένες θέσεις του ναού, δεν μπορεί παρά να συνδεθεί με μια γυναικεία κτητορική δραστηριότητα. 24 Για το συγκεκριμένο επίθετο, το οποίο εκτός από τον άγιο Δημήτριο φέρει και ο άγιος Γεώργιος, βλ. I. Sisiou, Saint George `` Μέγας Δούξ`` - an icon from the Byzantine Museum of Kastoria, Зограф 38 (2014), A. Trifonova, The Iconographical Type of Saints Theodore Teron and Stratelates facing each other and its diffusion during Byzantine and post-byzantine period, Zograf 34, (2010),

6 346 Ιωάννης Σίσιου Τους δύο κορυφαίους αποστόλους Πέτρο και Παύλο, τους συναντούμε στην ανατολική όψη των πεσσών, απέναντι από το τέμπλο. Παριστάνονται ολόσωμοι κρατώντας ο πρώτος ειλητάριο και ο δεύτερος βιβλίο, σε ελαφρά συστροφή προς το κέντρο του ναού, υπενθυμίζοντας με την στάση τους τον αποστολικό χαρακτήρα της εκκλησίας και τον ρόλο που αυτοί και οι υπόλοιποι μαθητές του Χριστού ανέλαβαν για την διάδοση του χριστιανισμού. Βρίσκονται στην ίδια θέση που απαντούν και στον Άγιο Γεώργιο της Ομορφοκκλησιάς ( ) 26, αποτελώντας τις κολώνες της εκκλησιαστικής κοινότητας και του ναού. Στην μεσαία ζώνη πάνω από τον άγιο Παύλο έχουμε την στηθαία παρουσίαση του αγίου Μάμα 27 του γνωστού προστάτη των βοσκών. Στην αντίστοιχη ζώνη πάνω από τον άγιο Πέτρο βρίσκεται ένας νέος μάρτυρας χωρίς επιγραφή, του οποίου η τυπολογία παραπέμπει στον άγιο Αγαθάγγελο. Από την στάση αυτή, βρισκόμενοι ανάμεσα στους δύο αποστόλους και κοιτάζοντας ανατολικά, μπροστά μας αντικρίζουμε ένα ξύλινο τέμπλο του , το οποίο κρύβει το παλαιότερο κτιστό εικονοστάσι που υπάρχει ακριβώς από πίσω. Η τοποθέτηση του είκοσι περίπου εκατοστά δυτικότερα είχε ως αποτέλεσμα να καλυφθούν εν μέρει κάποιες τοιχογραφίες από την δεύτερη ζώνη των μεταλλίων και κάποιες από την κατώτερη ζώνη, όπως είναι η μορφή του αγίου Συμεών του Στυλίτη στο νότιο τοίχο και του Χριστού Βασιλέως των βασιλευόντων στο βόρειο τοίχο. Δίπλα τους τόσο στη νότια όσο και στη βόρεια πλευρά, διακρίνονται τα ίχνη των αρχικών θυρών. Είναι η αρχική κόκκινη διαχωριστική ταινία που εντοπίζεται σε αρκετά σημεία και ορίζει το ύψος και το πλάτος των ανοιγμάτων Το αρχικό κτιστό τέμπλο από το οποίο σώζονται τα διακοσμητικά μοτίβα περιοριζόταν μόνο στο κεντρικό τμήμα του ναού και όπως όλα δείχνουν, οι δεσποτικές εικόνες ήταν τοποθετημένες πάνω σ αυτό. Οι αλλαγές έγιναν, παίρνοντας υπόψη τα διακοσμητικά θέματα που εμφανίζονται στο κλειστό άνοιγμα του βόρειου τοίχου, το 1749, ταυτόχρονα με την κατασκευή του νάρθηκα. Το νεώτερο εικονοστάσι κάλυψε και την παράσταση του πάτρονα του ναού, που είναι η Παναγία 29. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι στο σημείο αυτό, στο διακονικό, στην αρχική ακόμη κατασκευή ο νοτιοανατολικός πεσσός γίνεται πλατύτερος και ενώνεται με το νότιο τοίχο 26 Σ. Κίσσας, Ομορφοκκλησιά, С. Габелић, Представе св.маманта у зидном сликарству на Кипру, Зограф 15 (1984), 69-75, eadem, Contribution to the Iconography of Saint Mamas and Saints with Attribute. Unpublished Fresco of St. Mamas and St. Vlasios ``Voucolos``, Πρακτικά Β Διεθνούς Κυπριολογικού Συνεδρίου (1982), τομ. Β, Λευκωσία 1986, Για την τιμή του αγίου Μάμα, βλ.σχ. Α.Μαραβά-Χατζηνικολάου, Ο άγιος Μάμας, Κέντρο Μικρασιατικών Σπουδών, (1995), Ο ζωγράφος Αργύρης Μιχαήλ γράφει πάνω στην ποδιά του τέμπλου: ΙΣΤΟΡΗΘΗ Ο ΤΕΜΠΛΟΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΚΑΙ ΑΕΙΠΑΡΘΕΝΟΥ Μ[ΑΡΙΑΣ] ΚΑΙ ΕΠΙ- ΤΡΟΠΟΥ ΤΟΥ ΤΑΠΗΝΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΠΕΤΡΟ ΣΙΟΜΟ ΠΕΤΡΟ ΦΩΤΗ ΠΕ[ΤΡΟ] ΚΑΙ ΤΟΝ ΤΕΚΝΟΝ ΑΥΤΟΝ ΔΗΑ ΧΕΙΡΟΣ ΑΡΓΥΡΙ ΜΗΧΑΛΙ- Μαϊου Θεωρούμε ότι είναι πιθανόν να υπάρχει ακόμη η παράσταση της Παναγίας στην συγκεκριμένη πλατιά επιφάνεια. Άλλωστε ακριβώς από πίσω, στην εσωτερική πλευρά του διακονικού εικονίζεται η μορφή του αγίου Κλήμη της Αχρίδας, βλ. σχ. Ι. Σίσιου, Οι απεικονίσεις του αγίου Κλήμεντος Αχρίδας από καστοριανούς καλλιτέχνες, Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου Η πολιτισμική κληρονομιά του έργου των αγίων Κυρίλλου και Μεθοδίου, (Αμύνταιο Μαϊου 2010), Θεσσαλονίκη 2012,

7 Ni{ i Vizantija XIII 347 χωρίς ν αφήνει τοξωτό άνοιγμα επικοινωνίας με το ναό, όπως στην πρόθεση 30. Τα σπαράγματα της μορφής του Χριστού Βασιλέως καθήμενου πάνω σε θρόνο με τα συγκεκριμένα ενδυματολογικά χαρακτηριστικά ενισχύουν την υπόθεση μας ότι στον βόρειο τοίχο αναπτυσσόταν η παράσταση της Ουράνιας Βασιλείας. Το θέμα εμφανίζεται για πρώτη φορά στη μνημειακή ζωγραφική της αρχιεπισκοπής Αχρίδας στην τέταρτη δεκαετία του 14 ου αιώνα με πρώτο παράδειγμα 31 τη σύνθεση στο ναό της Παναγίας στο Τρέσκαβατς ( ). Η παράσταση η οποία εκεί αναπτύσσεται σε τρία μέρη στον βόρειο τρούλο του νάρθηκα ονομάστηκε από τον Св. Радојчић 32 Ουράνια Βασιλεία, επειδή συνδέθηκε με τον 44 ο ψαλμό και την ουράνια ιεραρχία του ψευδο-διονυσίου Αρεοπαγίτη. Λίγο αργότερα η σύνθεση του Αγίου Δημητρίου 33 στη μονή του Μάρκου γίνεται το πιο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα Ουράνιας Βασιλείας σε οριζόντια διάταξη. Ήταν παραγγελία του Σέρβου κράλη Μάρκου, γιού Σχ. 1 Ο άγιος Γοβδελαάς - Св. Говделај του ισχυρού ηγεμόνα Βουκασίνου και συμβασιλέα του Ούρεση. Οικοδομήθηκε ως οικογενειακό ίδρυμα μιας 30 P.Antroudis, M.Peridikopoulou, The Late Byzantine Church, 168. Η ιδιαιτερότητα του κλειστού διακονικού παρατηρείται εκτός από το ναό της Παναγίας, στο ναό του Αγίου Γεωργίου Ομορφοκκλησιάς (Κίσσας, Ομορφοκκλησιά, 13), στο ναό του Αγίου Νικολάου Πύλης Πρεσπών (1293), στο ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου στο Кучевиште. 31 Για την εικονογραφία του Χριστού Βασιλέα και της Παναγίας Βασίλισσας στη βυζαντινή ζωγραφική, χωρίς το παράδειγμα του Τρέσκαβατς, βλ. G. Millet, Byzance et non l Orient, Revue archeologique, XI, 1908, , όπου γίνεται μνεία επίδρασης του έργου του Γρηγορίου Παλαμά, J. Strzygowski, Die Miniaturen des serbischen Psalters der Königl Hof, Wien 1906, , Л. Мирковић, Марков Манастир, Ниви Сад 1925, 38-45, В.Ј. Ђурић, Византијске фреске, Београд 1975, 56, 206, В.Н. Лазарев, Ковалевская роспись и проблема южнославянских связей в русской живописи XIV века, Ежегодник Института истории искусств АН СССП 1957, Москва 1958, , όπου εξετάζονται όλα τα παραδείγματα μαζί με αυτό του ψαλτηρίου του Μονάχου, ενώ η εξήγηση συνδέεται με τα προφητικά κείμενα του 44 ου ψαλμού και το τέλος της Προσκομιδής. 32 Св. Радојчић, Старо српско сликарство, Београд 1966, Ц. Грозданов, Из иконографије Марковог Манастира. О небеском двору, Зограф 11, Београд 1980,

8 348 Ιωάννης Σίσιου δυναστείας που συνδέθηκε με την περιοχή της Πελαγονίας και της Καστοριάς, συμπεριλαμβάνοντας στο εικονογραφικό πρόγραμμα του ναού όλες τις ανησυχίες περί δογματικής καθαρότητας των μέσων του 14 ου αιώνα. Σε κάθε περίπτωση παρατηρώντας την εξέλιξη της παράστασης, θα πρέπει να αποδεχθούμε την άποψη του Св. Радојчић, ότι στους Σέρβους ηγεμόνες επέδρασε εμμέσως πλην σαφώς η παλιά ελληνική ικανότητα της κολακείας και «οι ουράνιοι κάτοικοι ταυτίστηκαν στην όψη με τους αυλικούς, ενώ συγχρόνως οι αυλικοί ταυτίστηκαν ως προς την εξωτερική τους εμφάνιση με τους κατοίκους του ουρανού» 34. Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο στην διαμόρφωση της Ουράνιας Βασιλείας είναι η στολή που φορούν οι άγιοι μάρτυρες-στρατιωτικοί, όταν συμμετέχουν στη σύνθεση. Εξετάζοντας προσεκτικά την ενδυμασία των αγίων στην παλαιότερη παράσταση που βρίσκεται στο Τρέσκαβατς 35 παρατηρούμε ότι αυτοί εικονίζονται με στολές σύγχρονων αξιωματούχων του Βυζαντίου. Φορούν χιτώνα (τουνίκα) και χλαμύδα (μανδύα) διακοσμημένα με πολύτιμους λίθους, ενώ στο κεφάλι φέρουν σκιάδιο-πίλο και στηρίζονται σε ράβδους (δεκανίκιο) 36. Παρόμοια στολή έχει ο έπαρχος της Βηθλεέμ, που κάνει την απογραφή του Ιωσήφ και της Παναγίας σε ψηφιδωτό της μονής της Χώρας 37. Η ενδυμασία του έπαρχου φαίνεται ότι μιμείται την πραγματική στολή των αυλικών του Βυζαντίου. Λίγο αργότερα στις μορφές της Ουράνιας Βασιλείας της μονής του Μάρκου 38, προστίθενται και άλλα στοιχεία όπως είναι το διαφορετικό σχήμα των καπέλων 39 και το μαντήλι που στερεώνεται στη ζώνη. Η αυλή του Σέρβου κράλη Μιλούτιν στα πλαίσια της βυζαντινοποίησης είχε υιοθετήσει ήδη από τις αρχές του 14 ου αιώνα τον τρόπο διοίκησης και ιεραρχικής εξέλιξης των αξιωματούχων του Βυζαντίου. Οι άγιοι της Ουράνιας Βασιλείας της Παναγίας Ζαχλομίστισας 40, της Περιβλέπτου Αχρίδας 41, του Αγίου Νικολάου της Τρέσκας 42, του Αγίου Αθανασίου του Μουζάκη 43, των Αγίων Τριών 44 παρουσιάζουν κοινά στοιχεία με τα πορτρέτα των Σέρβων ηγεμόνων. Στην ενδυμασία των μαρτύρων υπάρχουν 34 Св. Радојчић, Српско зидно сликарство, Ц. Гозданов, Христос цар, Богородица царица, небесните сили и светите воини во живописот од XIV и XV век во Трескавец, Студии за охридскиот живопис, Скопје 1990, V.J. Djurić, La peinture murale de Resava, Ses origins et sa place de la peinture byzantine, Моравска школа и њено доба, Београд 1972, , L. Grigoriadou, L image de la Deesis Royale dans une fresque du XIVe siècle a Castoria, Actes du XIVe Congres international des etudes byzantines, III, Bucuresti 1974, P. Underwood, The Kariye Djami, I, New York 1966, 88-89, 159, D. Simić Lazar, Observations sur le rapport entre les decors de Kalenić,de Cahrie Djami et de Curtea de Arges, CA 34, 1986, Ц. Грозданов, Из иконографије Марковог манастира, 87-92, Το κυκλικό σχήμα του καπέλου που φοράει ο κτήτωρ της μονής της Χώρας Θεόδωρος Μετοχίτης είναι ίσως το πρότυπο για τις διάφορες παραλλαγές. 40 Ц. Грозданов, Зидно Сликарство, , Στο ίδιο, , В. Ђурић, Визанијске фреске, В. Ђурић, Мали Град,Св. Атанасије, Борије, Ι. Σίσιου, Οι τοιχογραφίες του ναού των αγίων Τριών, Σαμωνά, Γουρία και Άβιβου στην Καστοριά, На траговима Војислава Ј. Ђурића, Београд 2011, 265.

9 Ni{ i Vizantija XIII 349 δικέφαλοι αετοί μέσα σε μετάλλιο 45, όπως στις αντίστοιχες του Ιωάννη Δραγουσίνου στο Полошко 46, του δεσπότη Ιωάννη Λίβερη στον νάρθηκα του Лесново 47 και του καίσαρα Νοβάκου στο Мали Град 48. Ο σχηματισμός της Δέησης στο Ζευγοστάσι ολοκληρώνεται με την προσθήκη της κρυμμένης πίσω από το εικονοστάσι Παναγίας της νότιας πλευράς, όπως ακριβώς συμβαίνει σε δύο άλλα μνημεία, στην Παναγία Ζαχλομήστισα της Αχρίδας 49 και στον Άγιο Ανδρέα του Ρουσούλη 50. Παρόμοια πλούσια ενδυμασία έχουν οι τρείς άγιοι που συνοδεύουν την παράσταση της Ουράνιας Βασιλείας στα αριστερά του αγίου Ιωάννη του Προδρόμου στο Ζευγοστάσι και προκαλούν από την πρώτη στιγμή ξεχωριστή εντύπωση για το βαθύτερο νόημα της επιλογής τους. Πρόκειται για τον άγιο Γοβδελαά, τον άγιο Ιάκωβο τον Πέρση και πιθανόν τον άγιο Νικήτα. Σε καμία άλλη διακόσμηση στη βυζαντινή επικράτεια, απ όσο γνωρίζουμε, δεν έχει επιλεγεί αυτή η τριάδα των αγίων για να συνοδέψει την συγκεκριμένη εικονογραφική ενότητα. Οι ενδυμασίες διατηρούνται σε καλή κατάσταση ώστε να φαίνονται καθαρά τα σχέδια και τα χρώματα στον χιτώνα, την χλαμύδα, τη διακοσμημένη ζώνη και τα καπέλα 51. Όλα είναι στη θέση τους και η ράβδος, την οποία κρατούν όλοι τους, όπως ακριβώς στον Άγιο Αθανάσιο του Μουζάκη και τους Αγίους Τρείς 52. Ο άγιος Γοβδελαάς 53 με το καπέλο που φοράει μπορεί να συγκριθεί με τη μορφή του αγίου Νικολάου του Νέου από τον Μουζάκη, ενώ και οι άλλοι δύο έχουν πολλά από τα στοιχεία της αυλικής συνοδείας που καταγράφηκε στον χώρο της Καστοριάς. Ωστόσο παραμένει αναπάντητο το ερώτημα της απουσίας στην εικονογραφία του Βυζαντίου 54 και δεν αναφέρονται συγκεκριμένα παραδείγματα παρά μόνο στη μεταβυζαντινή 45 Στην προσωπογραφία του Μεγάλου Δουκός Αλεξίου Αποκαύκου στην μικρογραφία Paris. Gr. 2144, f 11r, στο εσωτερικό των μεταλλίων παριστάνονται γρίφονες. Το ένδυμα του Αλεξίου (1345) είναι το βυζαντινό καββάδιο, που ανταποκρίνεται στο ανώτατο αυλικό αξίωμα των Παλαιολόγων, το οποίο κυριαρχεί στην παράσταση της Ουράνιας Βασιλείας από τη Μονή του Μάρκου και μετά. Για περισσότερα στοιχεία βλ. Η. Αντωνόπουλος, Γρυπών γρίφοι: καιρός, Βίος και τέχνη στην προσωπογραφία του Αλεξίου Αποκαύκου (Gr. 2144, f 11r), Δελτίον ΧΑΕ 19, Αθήνα 1997, Ц. Грозданов Д.Ћорнаков, Историјски портрети, I, 66, С. Габелић, Лесново, В. Ђурић, Мали Град,Св. Атанасије, Борије, Ц. Грозданов, Охридско зидно сликарство XIV века, Београд 1980, Ε. Τσιγαρίδας, Τοιχογραφίες της περιόδου των Παλαιολόγων σε ναούς της Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη 1999, Για τις ενδυμασίες των αυλικών του Βυζαντίου, βλ. σχ. Б. Цветковић, Прилог проучавању дворског костима - γρανάτζα, λαπάτζας, ЗРВИ 34, Београд 1995, Ι. Σίσιου, Οι τοιχογραφίες του ναού των αγίων Τριών, Delehaye, Synaxarium Constantinopolitanum, 89-90, όπου αναφέρεται η άθλησις του αγίου Γοβδελαά την 29 Σεπτεμβρίου μαζί με την αδελφή του Κασδόα και τον συγγενή του άγιο Δάδα. 54 С. Габелић, Представе св. Даде и св. Говделаја, Зборник Народног Музеја XVIII/2 (ЗНМ) Београд 2007, Για τις παλαιότερες απεικονίσεις του αγίου Γοβδελαά που εντάσσονται στον κύκλο του Μηνολογίου και βρίσκονται στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Старо Нагоричино ( ) και την Грачаница (1320), βλ. σχ. Б. Тодић, Старо Нагоричино, Београд 1993, 85, του ιδίου, Српско сликарство у доба краља Милутина, Београд 1998, 320.

10 350 Ιωάννης Σίσιου εποχή και αυτό με αφορμή την δημιουργία μιας εικόνας του από τον ζωγράφο Τζάνε, βασιζόμενη στα συγκεντρωθέντα στοιχεία, τα οποία τον βοήθησαν να συνθέσει μαζί με τον λόγιο συμπατριώτη του Καλλιόπιο και Ακολουθία του αγίου 55. Η Т. Стародубцев ερευνώντας τις παραστάσεις που εμφανίζονται στον χώρο της Σερβίας διαπιστώνει ότι ο άγιος εικονίζεται συχνά κατά τη διάρκεια της εξουσίας του δεσπότη Στεφάνου 56. Σ αυτή τη χρονική περίοδο ο άγιος Γοβδελαάς τοποθετείται ανάμεσα σε αγίους της κάτω ζώνης και μόνο μια φορά σε συνάρτηση με την μορφή του αγίου Δάδα. Στη Љубостиња στο νεότερο στρώμα, το οποίο προέκυψε ανάμεσα στα 1406 και τα 1408, βρίσκεται στην κάτω ζώνη της βόρειας κόγχης. Στέκεται ανάμεσα στον άγιο Αρέθα που παριστάνεται με μαρτυρική ενδυμασία και σε μια ξεθωριασμένη μορφή ενός στρατιωτικού αγίου. Φαίνεται ότι φοράει μακρύ γαλάζιο ένδυμα το οποίο είναι διακοσμημένο με μια μπορντούρα στις άκρες και λώρο, ενώ καλύπτεται από κόκκινο μανδύα. Τα δυο του χέρια είναι ανασηκωμένα στο ύψος του στήθους 57. Στη Ресава της οποίας η διακόσμηση τελείωσε την άνοιξη του 1418, εικονίζεται στο παράθυρο της νότιας κόγχης, απέναντι από τον άγιο Παντελεήμονα. Έχει πορφυρό σάκκο με χρυσά επιμανίκια, λώρο και μπορντούρα και καλύπτεται από πορφυρό μανδύα. Στο κεφάλι φέρει στέμμα και στο δεξί χέρι κρατά σταυροφόρο ράβδο, ενώ το αριστερό του το στρέφει σε ένδειξη προσευχής 58. Στο Сисојевац, το οποίο διακοσμήθηκε λίγο μετά την Ресава η ζωγραφική δεν σώζεται σε ικανοποιητικό βαθμό. Αυτό όμως δεν εμπόδισε την αναγνώριση της παράστασης χάρη στην ύπαρξη παλαιότερων φωτογραφιών 59. Στη συγκεκριμένη εκκλησία ο άγιος φορά σάκκο σε πορφυρό χρώμα. Στη βάση όλων των προαναφερθέντων παραστάσεων η Т. Стародубцев συμπέρανε ότι ο άγιος Γοβδελαάς, ανεξάρτητα από τα παλαιότερα παραδείγματα στα οποία εικονίζεται στα πλαίσια του μηνολογίου μαζί με τον άγιο Δάδα, σε όλες τις άλλες περιπτώσεις θεωρεί ότι είναι απαραίτητο να ερευνηθούν οι παράγοντες που επέδρασαν για την μεμονωμένη παρουσίαση του αγίου Γοβδελαά και όχι του Δάδα στην κατώτερη ζώνη και ιδιαίτερα στην εποχή των δεσποτών. Ακόμη πιστεύει ότι είναι επιβεβλημένο να ερευνηθούν και οι Βίοι του αγίου, που αντιγράφηκαν στην Σερβία 60. Στην κατεύθυνση αυτή συνεισφέρουν σε 55 Α. Ξυγγόπουλος, Ο άγιος Γοβδελλάς του Εμμανουήλ Τζάνε. Γέννηση και εξέλιξη ενός εικονογραφικού τύπου, Κρητικά Χρονικά 1, Ηράκλειον 1947, Για να συνθέσει την Ακολουθία του αγίου Γοβδελαά ο Τζάνες και να αναπλάσει το πρόσωπο του, έλαβε σοβαρά υπόψη τον Συναξαριστή του Μαργουνίου, ο οποίος τυπώθηκε πολλές φορές στη Βενετία από το 1607 ως το Т. Стародубцев, Свети мученик Говделај и разлози његове појаве у монументалном живопису у средњовековној Србији, Ниш и Византија X (2012), Ο.π. 378, С.Ђурић, Љубостиња, Београд 1985, Ο.π. 379, Б. Тодић, Манастир Ресава, Београд 1995, 64, Б. Цветковић, Икона у контексту ка њеној функционалној прилагодљивости, στο: Култ светих на Балкану II, Лицеум 7, Крагујевац 2002, 52-54, εικ С. Габелић, Представе св. Даде и св. Говделаја, 31-32, εικ Т. Стародубцев, Свети мученик Говделај, Η χειρόγραφη παράδοση δείχνει ότι η αντιγραφή του Βίου του άρχισε στο δεύτερο μισό του 14 ου αιώνα ή στο πρώτο μισό του 15 ου αιώνα. Στο φαινόμενο της ανεξάρτητης απεικόνισης του αγίου Γοβδελαά στη μνημειακή ζωγραφική σίγουρα επέδρασε η εισαγωγή των χωρίων στα οποία περιγράφεται το μαρτύριο. Όπως είναι γνωστό επειδή δεν διαπιστώθηκε ούτε μία παράσταση στους ναούς

11 Ni{ i Vizantija XIII 351 ικανοποιητικό βαθμό και οι παρατηρήσεις των ιστορικών της λογοτεχνίας για τα χειρόγραφα στα οποία εμφανίστηκαν κατά την εποχή των δεσποτών ορισμένες αλλαγές στην επιλογή των αγίων και των εορτών 61. Γνωρίζουμε ότι στον ανατολικό χριστιανικό κόσμο υπήρχαν πολλών ειδών συλλογές Βίων με ημερολογιακή σειρά 62. Το συνδετικό στοιχείο της κοινής απεικόνισης των τριών αγίων Γοβδελαά, Ιάκωβου Πέρση και Νικήτα 63, θεωρούμε ότι είναι το Μηνολόγιο και οι εορτές του Σεπτεμβρίου. Ο άγιος Γοβδελαάς εορτάζει την 29 η Σεπτεμβρίου, ο Ιάκωβος ο Πέρσης την 27 η και ο άγιος Νικήτας την 15 η του ιδίου μηνός. Για την εικονογραφία του αγίου Ιακώβου του Πέρση γνωρίζουμε ότι συνήθως βρίσκεται κοντά στους αγίους στρατιωτικούς ή ότι παριστάνεται με χαρακτηριστικά στρατιωτικού, ιδιαίτερα κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο. Στα παλαιότερα παραδείγματα παρουσιάζεται ως μάρτυρας και με στολή πατρικίου ανταποκρινόμενος στις περιγραφές που πηγάζουν από τον βίο του. Αργότερα στην στολή του πατρικίου προστίθεται το ανατολίτικο καπέλο κόκκινου χρώματος με την γούνινη μπορντούρα 64 και σταδιακά κατά τη διάρκεια του 14 ου αιώνα η ενδυμασία του αποκτά σταθερά γνωρίσματα, όπως στο μετάλλιο του Αγίου Γεωργίου του Βουνού. Το ζεύγος Γοβδελαάς και Ιάκωβος ο Πέρσης κρίνοντας από τα παραδείγματα στη μεταβυζαντινή τέχνη της Ηπείρου και της Καστοριάς 65, επιλέχθηκε να συνοδεύει την Δέηση στην κατώτερη ζώνη των ολόσωμων αγίων με τις συγκεκριμένες ιδιότητες για κάποιους βαθύτερους λόγους που εν μέρει μας αποκαλύπτονται στα μνημεία της Σερβίας 66. Η ενδυμασία των τριών του Βυζαντίου, είναι λογική η σκέψη για τον ειδικό λόγο για τον οποίο εντάχθηκε στα προγράμματα της Σερβίας του δεσπότη Στεφάνου. Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η άποψη του ζωγράφου Τζάνε Μπουνιαλή για τους λόγους που τον ώθησαν να περιγράψει με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά τον άγιο Γοβδελαά στην χαλκογραφία που συνοδεύει την Ακολουθία. Γράφει λοιπόν ο Τζάνες: Μ έπεισε να τον περιγράψω ως τον βλέπετε, επειδή τον παρασταίνει νεανίαν πανευπρεπή, ως εκ βασιλικής φυλής καταγόμενον, στεφανωμένος όχι το διάδημα της περσικής βασιλείας, αλλά το αμαράντινον της αδιαδόχου μακαριότητος, και πάλιν στολισμένος ως με αλουργίδα με την πορφυρίδα του αίματος. Από τα λόγια του Τζάνε βγαίνει καθαρά το συμπέρασμα ότι στηρίχθηκε στο Συναξάρι του αγίου, από το οποίο απομονώνουμε τις φράσεις, είτα εκβληθέντες και καταναγκασθέντες προσκυνήσαι τω ηλίω και τω πυρί και μη πεισθέντες, αλλά μετά παρρησίας ελέγξαντες την των Περσών πλάνην, τον δε Χριστόν κηρύξαντες Θεόν μόνον αληθινόν και βασιλέα του παντός και της κτίσεως ποιητήν, ξίφει κατακοπέντες ετελεύτησαν. Στην διήγηση του Συναξαριού υπάρχει και το στοιχείο της λαϊκής αφήγησης, όπου οι οικογενειακοί δεσμοί υποχωρούν μπροστά στο θρησκευτικό μένος και τη δίψα για εξουσία, ενώ ο αδελφικός δεσμός των αγίων παιδιών του Σαβωρίου ενδυναμώνεται χάρη στην κοινή τους χριστιανική πίστη. 61 Т. Суботин-Голубовић, Календари српских рукописа прве половине XV века, ЗРВИ 43 (2006) Ђ. Трифуновић, Азбучник средњовековних књижевних појмова, Београд 1990, , Т. Суботин-Голубовић, Календари српских рукописа, М. Марковић, Свети Никита Гот и Свети Никита из Никомидије. О представама св. Никите мученика на средњевековним крстовима, ЗЛУ МС 36 (2008), Б. Тодић, Српско сликарство, 242, В.Ј. Ђурић С. Ћирковић-В. Кораћ, Пећка Патријаршија, Београд 1990, 38, 160, С. Габелић, Лесново, 201, Μ. Αχειμάστου-Ποταμιάνου, Η μονή των Φιλανθρωπηνών και η πρώτη φάση της μεταβυζαντινής ζωγραφικής, Αθήνα 1983, , εικ. 65, 66 α, 84 α. 66 Έχοντας υπόψη, ότι ο άγιος Γοβδελαάς καταγόταν από βασιλική οικογένεια και

12 352 Ιωάννης Σίσιου αγίων του βόρειου τοίχου έτσι όπως φιλοτεχνήθηκε από τους καλλιτέχνες της Καστοριάς, παραπέμπει στις αντίστοιχες του Αγίου Αθανασίου του Μουζάκη και των Αγίων Τριών. Στις εκκλησίες αυτές παρατηρούμε ότι στη συνοδεία των αυλικών αγίων εντάσσεται κατά παρόμοιο τρόπο ο άγιος Νικόλαος ο Νέος. Θέση δίπλα στην Δέηση κατέχει ο νέος με αρχοντική ενδυμασία άγιος και στο συμπυκνωμένο πρόγραμμα του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα, όπου τονίζονται ορισμένα επίκαιρα θέματα, όπως αυτό της ενοποιημένης σύνθεσης Αγίας Τριάδας και Ουράνιας Βασιλείας 67 στον ανατολικό τοίχο. Η τοποθέτηση του αγίου Νικολάου σε τιμητική θέση στον βόρειο τοίχο ανάμεσα στην είσοδο και την σκηνή της Δέησης, μας οδηγεί στην εκτίμηση ότι υπήρχε ιδιαίτερος λόγος για τη μεταφορά της τιμής του από την Θεσσαλία στην Καστοριά 68. Τολμούμε να κάνουμε την σκέψη ότι στον αντικριστό νότιο τοίχο, ο οποίος δυστυχώς δεν διατηρείται 69 σήμερα, υπήρχε αντίστοιχη πομπή οκτώ αγίων με ιεραρχική διάταξη και αρχοντικά διάσημα (Γεώργιος, Δημήτριος, Θεόδωροι, Αρτέμιος, Μερκούριος και Προκόπιος θα μπορούσε να είναι η πιθανή σειρά). Από τα εναπομείναντα στοιχεία της εικονογράφησης, κυρίαρχο αναδεικνύεται το πρόσωπο του αγίου Νικολάου τοu ἐν Βουναίνῃ 70, επειδή αποτέλεσε μάλλον το πρότυπο του χορηγού λόγω του ενάρετου βίου και του επεισοδιακού μαρτυρίου του γύρω στα 901/902 κατα την υπεράσπιση της βυζαντινής αυτοκρατορίας και του χριστιανισμού από τους Σαρακηνούς με την ιδιότητα του στρατιωτικού αξιωματούχου 71. Η θεώρηση αυτή έρχεται σε αρμονία και με την τοποθέτηση των τριών εκπροσώπων των αγίων μοναχών στη βορειοδυτική πλευρά, του αγίου Ευθυμίου, του αγίου Στεφάνου του νέου και του αγίου Ονουφρίου 72, για να υπονοηθεί από την πλευρά του ο ασπασμός του μοναχικού σχήματος ότι αυτό ακριβώς το στοιχείο τονίστηκε και συσχετίστηκε με τα κτητορικά πορτρέτα των δεσποτών της Σερβίας, θεωρούμε ότι η παρουσία του δίπλα στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο ως επικεφαλής της αυλικής συνοδείας, υποδεικνύει και την αρχική σύλληψη των κτητόρων στην Παναγία Ζευγοστασίου. Τα πορτρέτα των κτητόρων πολύ πιθανόν να εξαφανίστηκαν με την κατεδάφιση του δυτικού τοίχου. Η ξεχωριστή σημασία και το βαθύτερο νόημα έχει σχέση με το πρότυπό που προβάλλει ο άγιος. 67 Ι. Σίσιου, Μια άγνωστη σύνθεση στον Άγιο Νικόλαο Τζώτζα Καστοριάς, ΕΕΣΜ, Θεσσαλονίκη 2001, Το πιο λογικό είναι η μεταφορά της τιμής και προσκύνησης του αγίου να σχετίζεται με τους Θεσσαλούς διοικητές της Καστοριάς στις πρώτες δεκαετίες του 14 ου αιώνα και συγκεκριμένα με τον Ιωάννη Δούκα Β, βλ. G. Tafel G. Thomas, Urkunden zur alteren Handels und Staatsgeschichte der Republik Venedig I, Amsterdam 1964, 498, Б. Ферјанчић, Тесалија у XIII и XIV веку, Београд 1974, Ο ναός διευρύνθηκε προς τη νότια και δυτική πλευρά μετά την προσθήκη του νάρθηκα στην περίοδο της τουρκοκρατίας, με αποτέλεσμα να κατεδαφιστούν ο νότιος και ο δυτικός τοίχος. 70 Δ. Σοφιανός, Ὁ ἅγιος Νικόλαος ὁ ἐν Βουναίνῃ. Ανέκδοτα αγιολογικά κείμενα, ιστορικαί ειδήσεις περι της μεσαιωνικής Θεσσαλίας, Αθήναι 1972, 81-92, Στα Βούναινα ο Δούκας της Θεσσαλονίκης Ευφημιανός γύρω στα 985 έκτισε ναό προς τιμήν του, ιαθείς ο ίδιος από λέπρα χάρη σε θαύμα του αγίου. 72 Κεντρικό πρόσωπο είναι ο άγιος Στέφανος ο Νέος, ο οποίος εκτός από το ειλητάριο με γνωστό κείμενο κρατάει με το αριστερό του χέρι την εικόνα του Χριστού, έχοντας στα δεξιά του μέσα σε ξεχωριστό πλαίσιο που ορίζεται με ταινία τον άγιο Ευθύμιο.

13 Ni{ i Vizantija XIII 353 και η αφοσίωση στην προσωπική θέωση και σωτηρία 73, ακολουθώντας την υπόδειξη της θυσίας του Χριστού. Ο άγιος Νικόλαος ο Νέος αναλαμβάνει τον ρόλο του αγίου Γεωργίου ή του αγίου Δημητρίου ως προεξάρχων της πομπής, όπως ακριβώς το κάνει ο άγιος Γοβδελαάς στην Παναγία Ζευγοστασίου. Στη ζώνη των μεταλλίων του νότιου τοίχου, εικονίζονται οι άγιοι: Μηνάς, Βίκτωρ, Βικέντιος, Μανουήλ, Σάβελ, Ισμαήλ, Κοσμάς, Θεοδότα, Δαμιανός. Στον δυτικό τοίχο, όπως αναφερθήκαμε παραπάνω, διατηρήθηκαν μόνο ο άγιος Παντελεήμων και ο άγιος Κήρυκος. Στον βόρειο τοίχο παριστάνονται οι άγιοι: Ανανίας, Αζαρίας, Μισαήλ, Βάκχος, Σέργιος, Άβιβος, Γουρίας, Σαμωνάς. Η επιλογή των συγκεκριμένων αγίων και πολλές φορές και η σειρά τοποθέτησης στα μετάλλια, είναι καθιερωμένη στους ναούς της Καστοριάς. Αναφέρουμε ενδεικτικά τους ναούς του Αγίου Νικολάου του Κυρίτση, του Αγίου Γεωργίου του Βουνού, του Αγίου Αθανασίου του Μουζάκη και του Αγίου Ανδρέα του Ρουσούλη. Άλλη μια απεικόνιση που ξεφεύγει από τα καθιερωμένα πρότυπα είναι η μορφή του αρχιερέα που διακρίνεται δίπλα στη νότια είσοδο και αφορά μάλλον στον άγιο Αθανάσιο τον Μέγα, ενώ εντύπωση προκαλεί το γεγονός της απουσίας του αγίου Νικολάου. Σημαντική είναι και η εικονογράφηση της μορφής του αγίου Κλήμη Αχρίδας εντός του ιερού βήματος στο διακονικό και τον δυτικό τοίχο, που επαναφέρει την παράδοση της λατρείας του συγκεκριμένου αγίου στην περιοχή της Καστοριάς 74. Σε συνδυασμό με την απεικόνιση του αγίου Αχιλλείου στο νότιο τοίχο του αγίου Βλασίου και του αγίου Ιωάννη του Ελεήμονος στον ανατολικό, ολοκληρώνεται η παρουσίαση των αρχιερέων στο διακονικό. Από την άλλη πλευρά στην κόγχη της πρόθεσης παριστάνεται ο άγιος Στέφανος ο πρωτομάρτυς. Ακριβώς από πάνω τοποθετήθηκαν οι άγιοι, Ρωμανός ο Μελωδός, Σπυρίδων και Κύριλλος και απέναντι από αυτούς ο άγιος Πολύκαρπος. Η επιλογή των θεμάτων στο ιερό βήμα 75 δεν ξεφεύγει από τα καθιερωμένα πρότυπα που δημιουργήθηκαν στην Καστοριά από το δεύτερο μισό του 12 ου αιώνα. Η Παναγία στην αψίδα της Παναγίας Ζευγοστασίου με το επίθετο Περίβλεπτος παριστάνεται ένθρονη με τον Χριστό μπροστά στην αγκαλιά της. Στην Θεοτόκο έχει εστιαστεί η σκέψη γύρω από την ενσάρκωση του Λόγου και η προσευχή της επίγειας εκκλησίας για την σωτηρία και την τελική λύτρωση. Κάτω από την Παναγία εικονίζεται η σύνθεση του Μελισμού, στην οποία συμμετέχουν τέσσερις ιεράρχες από αριστερά προς τα δεξιά. Ο άγιος Αθανάσιος στο ειλητάριο του οποίου διαβάζουμε «Ο Θεός ο Θεός ημών ο τον ουράνιον άρτον», ο άγιος Βασίλειος ο Μέγας και ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος, που κρατούν κλειστά ειλητάρια, όπως στον Ταξιάρχη Μητροπόλεως και ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος που κρατά ειλητάριο με την ευχή της προσκομιδής «εξαιρέτως της Παναγίας αχράντου υπερευλογημένης δεσποίνης». Εκτός από την αποτροπαϊκή επιγραφή, πάνω από την κλειστή είσοδο του νότιου τοίχου 73 Ο Χριστός της Δέησης έχει το επίθετο Σωτήρ. 74 Ι. Σίσιου, Οι απεικονίσεις του αγίου Κλήμεντος Αχρίδος από καστοριανούς καλλιτέχνες, Κύριλλος και Μεθόδιος παρακαταθήκες πολιτισμού, επ. Κ. Νιχωρίτης, Θεσσαλονίκη 2012, G. Babić, Les programmes absidaux en Georgie et dans les Balkans entre XIe et le XIIIe siecle, L arte georgiana dal IX al XIV secolo, Lecce 1986,

14 354 Ιωάννης Σίσιου με τη οποία ασχολήθηκαν αρκετοί ερευνητές 76, σώζεται ακόμη μία επιγραφή, η οποία έχει επεξηγηματικό χαρακτήρα και συνδέεται με την παράσταση του Μελισμού. Είναι γραμμένη στο στενό διάστημα που δημιουργείται ανάμεσα στις κόγχες του ανατολικού τοίχου. Η επιγραφή που τοποθετήθηκε ανάμεσα στην κόγχη της πρόθεσης και την κεντρική του Ιερού γράφει: ΑΜΝΟΣ ΠΡΟΚΕΙΜΕ ΚΑΘΑΠΕΡ ΕΣΦΑΓΜΕΝΟΣ ΜΕΛΙΖΟΜΕΝΟΣ ΚΑΙ ΤΡΕΦΩΝ ΤΟΥΣ ΑΞΙΟΥΣ. ΦΡΙΞΟΝ ΑΝΘΡΩΠΕ ΜΗ ΛΑΒΗΣ ΑΝΑΞΙΩΣ. ΠΥΡ ΓΑΡ ΕΣΤΙΝ ΚΑΙ ΦΛΕΓΟΥ ΤΟΥΣ ΑΝΑΞΙΟΥΣ. Στην επιγραφή που αναπαράγεται στην ίδια θέση και στο ναό των Αγίων Τριών, ακολουθείται το βυζαντινό δωδεκασύλλαβο. Διασώθηκε κυρίως σε ναούς της Νάξου και της Κρήτης και αποτελεί συμπίλημα γνωστών χωρίων σε παραφθορά 77. Κάτω από την μεγαλογράμματη γραφή με κείμενα από την Ακολουθία της Προσκομιδής, συνεχίζεται σε τέσσερις σειρές μια μικρογράμματη επιγραφή, η οποία επαναλαμβάνει την χρονολογία της αρχής της διακόσμησης που είναι το έτος και πολύ πιθανόν το όνομα του ζωγράφου 79. Στη σκέψη του κτήτορα της Παναγίας Ζευγοστασίου, ανιχνεύονται ορισμένες ιδέες, οι οποίες προτείνουν λύσεις διεξόδου από την παρακμή που αρχίζει να διακρίνεται στα πρώτα πενήντα χρόνια τουρκικής διοίκησης, εφαρμόζοντας την γνωστική μέθοδο της εμπειρικής μετοχής στην αλήθεια. Ενδιαφέρεται για την άμεση γνώση του προσώπου και αναζητεί το άκτιστο φώς που θα τον οδηγήσει στην θέωση. Γίνεται χορηγός ενός μικρού ναού, στους τοίχους του οποίου φιλοξενούνται όλες οι επίκαιρες ιδέες και λόγω του περιορισμένου χώρου συγκλίνει σε μια συμπύκνωση του μηνύματος που θέλει να στείλει και στον υπόλοιπο κόσμο. Μακριά από το βλέμμα του κατακτητή, προβληματίζεται για την εικόνα της εκκλησίας, την κοινότητα του Θεού και των ανθρώπων, των ουράνιων και των γήινων όντων, όλων των αγίων, από τους παλαιότερους μέχρι τους πρωτοεμφανιζόμενους. Εισάγει πρότυπα και επιλέγει, αυτοί οι μεμονωμένοι άγιοι να λειτουργούν ως εικόνες. 76 Στην ανάγνωση της χρονολογίας που αναφέρεται στην επιγραφή υπήρξε πρόβλημα, επειδή οι περισσότεροι δεν πρόσεξαν ότι το πρώτο γράμμα δεν είναι το Α, αλλά το ΣΤ. Φαίνεται σαν Α, επειδή ο πολύ πιθανόν ο ζωγράφος του 18 ου αιώνα προέκτεινε την κάθετη κεραία του ΣΤ. Για περισσότερα στοιχεία βλ. σχ. Φ.Βαφείδης, Κώδιξ της ιεράς Μητροπόλεως Καστορίας, Εκκλησιαστική Αλήθεια 20 (1900), 123, Π. Τσαμίσης, Η Καστορία και τα μνημεία της, Αθήνα 1949, , D.M.Nicol, Two Churches of Western Macedonia, 101, Ε. Τσιγαρίδας, Συμβολή στη χρονολόγηση, Χ. Κωνσταντινίδη, Ο Μελισμός, Θεσσαλονίκη 2008, Α. Παπαζώτος, Δημήτριος, ο ιστοριογράφος των τοιχογραφιών του 1431, της Παναγίας στο Ζευγοστάσι Καστοριάς, Ιστορικογεωγραφικά 5 ( ), Στην επιγραφή ξεχωρίζουμε ορισμένα γράμματα που μας πληροφορούν για τον μόχθο του ιστοριογράφου Πέτρου, ο οποίος με την συνδρομή του αδιάγνωστου κτήτορα επί Ετους ς λ α ל άρχισε την διακόσμηση του ναού, την οποία ολοκλήρωσε το επόμενο έτος που αναφέρεται στην επιγραφή του νότιου τοίχου.

15 Ni{ i Vizantija XIII 355 Иоаннис Сисиу Појединачне фигуре светитеља у наосу Богородице у Зевгостасион, Касторија У наосу Богородице у Зевгостасион, може се видети осим уобичајених ликова светиља и неке фигуре које се ретко приказују. То су популарни светитељи, чији су култови неговани, насликани у нижој зони и распоређени на местима која су диктирали посебни разлози проистекли из захтева ктитора. Фреске на западном травеју: Доминирају ликови св. Петке и св. Недеље. Са јужне стране југозападног стуба се налази Св. Марина. Са северне стране северозападног стуба насликана је св. Варвара. На јужном зиду су представљени св. Теодори и св. Атанасије Велики. Св. Димитрије Велики Дукс је насликан на северној страни југозападног стуба, као ратник. Наоружан је копљем и мачем. Св Ђорђе са епитетом Победоносац исто је насликан као ратник на јужној страни северозападног стуба. На источној страни југозападног стуба је представљен Апостол Петар и на источној страни северозападног стуба Апостол Павле. Допојасне фигуре: западна страна стубова: изнад св. Петке, св. Агатоник и знад св. Недеље св. Андроник. На северну страну изнад св. Варваре је насликан св. Трифон. Изнад св. Димитрија је насликан св. Артемије и изнад св. Ђорђа св. Флор. Такође изнад Апостола Петра је приказан св. Агатагел и изнад Апостола Павла св. Мамант. Као особена и врло упечатљива иконографска целина издваја се представа северног зида, Небески Двор. Уз иконостаса једва може да се примети доњи део Христовог лика одевен као Цар над царевима. Поред њега може се видети затворени данас северни улаз и св. Јован Претеча. Следе св. Говделај, св. Јаков Персијски и вероватно св. Никита. На јужном зиду поред затвореног улаза види се св. Симеон Столпник. Фигуре у Олтару: У ђаконикону су прадстављени, св. Климент Охридски (западни зид), св. Ахилије (јужни зид), св. Власије и св. Јован Милостиви. У апсиди је Богородица на престолу са Христом и епитетом Перивлепта и Причешће Апостола Мелисмос. У проскомидији приказани су св. Стефан, св. Роман Мелод, св. Спиридон, Св. Кирил (источни зид), св. Поликарп (западни зид). Фигуре у медаљонима, јужни зид: Св. Мина, Виктор, Викентије, Мануил, Савел, Измаил, Кузма, Теодота, Дамјан; западни зид: Св. Пантелеимон и Кирик; северни зид: Св. Ананија, Азарија, Мисаил, Вакх, Сергије, Авив, Гурија, Самона.

16 356 Ιωάννης Σίσιου Εικ. 1 Παναγία Ζευγοστασίου Сл. 1 Богородива у Зевгостасион Εικ. 2 Η είσοδος στο ναό Сл. 2 Улаз у наосу

17 Ni{ i Vizantija XIII 357 Εικ. 3 Η αγία Παρασκευή Сл. 3 Св. Петка Εικ. 4 Η αγία Κυριακή Сл. 4 Св. Недеља Εικ. 5 Η αγία Βαρβάρα Сл. 5 Св. Варвара Εικ. 6 Η αγία Μαρίνα Сл. 6 Св. Марина Εικ. 7 Αγ. Δημήτριος ο Μέγας Δούκας Сл. 7 Св. Димитрије Εικ. 8 Αγ. Γεώργιος ο Τροπαιοφόρος Сл. 8 Св. Ђорђе

18 358 Ιωάννης Σίσιου Εικ. 9 Αγ. Αγαθόνικος Сл. 9 Св. Агатоник Εικ. 10 Αγ. Μάμας Сл. 10 Св. Мамант Εικ. 11 Αγ. Τρύφων Сл. 11 Св Трифон Εικ. 12 Απόστολος Παύλος Сл. 12 Апостол Павле Εικ. 13 Απόστολος Πέτρος Сл. 13 Апостол Петар

19 Ni{ i Vizantija XIII 359 Εικ. 14 Οι άγιοι Γοβδελαάς, Ιάκωβος ο Πέρσης, Νικήτας Сл. 14 Св. Никита, Јаков Персијски, Говделај Εικ. 15 Αγ. Ιάκωβος ο Πέρσης Сл. 15 Св. Јаков Персијски Εικ. 16 Αγ. Γοβδελαάς Сл. 16 Св. Говделај Εικ. 17 Αγ. Ιωάννης ο Πρόδρομος Сл. 17 Св. Јован Претеча

20 360 Ιωάννης Σίσιου Εικ. 18 Χριστός Βασιλεύς των Βασιλευόντων Сл. 18 Христос Цар над Царевима Εικ. 19 Αγ. Νικόλαος ο Νέος-Άγιος Αθανάσιος του Μουζάκη Сл. 19 Св. Никола Нови-Св. Атанасије ту Музаки Εικ. 21 Αγ. Νικόλαος ο Νέος-Άγιοι Τρείς Сл. 21 Св. Никола Нови-Света Три Εικ. 22 Αγ. Νικόλαος ο Νέος και αγ. Αλέξανδρος- Άγιος Αθανάσιος του Μουζάκη Сл. 22 Св. Никола Нови и Св. Александар- Св. Атанасије ту Музаки

21 Ni{ i Vizantija XIII 361 Εικ. 23 Αγ. Νικόλαος ο Νέος και αγ.αλέξανδρος-άγιοι Τρείς Сл. 23 Св. Никола Нови и Св.Александар-Света Три Εικ. 25 Νότια είσοδος, αγ. Αθανάσιος ο Μέγας Сл. 25 Јужни Улаз, св. Атанасије Εικ. 24 Αγ. Ιάκωβος ο Πέρσης-Άγιος Γεώργιος του Βουνού Сл. 24 Св. Јаков Персијски-Св. Ђорђе ту Вуну

22 362 Ιωάννης Σίσιου Εικ. 26 Άγιοι Άβιβος και Γουρίας Сл. 26 Св. Авив и св. Гурија Εικ. 27 Άγιοι Αζαρίας και Μισαήλ Сл. 27 Св. Азариа и св. Мисаил Εικ. 28 Άγ. Ανανίας Сл. 28 Св. Ананиа

23 Ni{ i Vizantija XIII 363 Εικ. 29 Αγ. Θεοδότα και αγ. Δαμιανός Сл. 29 Св. Теодота и св. Дамјан Εικ. 30 Άγ. Κοσμάς και αγ. Θεοδότα Сл. 30 Св. Козма и св.теодота Εικ. 31 Άγ. Ιωάννης ο Ελεήμων Сл. 31 Св. Јован Милостиви

24 364 Ιωάννης Σίσιου Εικ. 33 Άγιοι Ρωμανός και Σπυρίδων Сл. 33 Св. Роман и св.спиридон Εικ. 32 Άγ. Βλάσιος Сл. 32 Св. Власије Εικ. 34 Η επιγραφή του Ιερού Βήματος Ζευγοστασίου Сл. 34 Натпис у олтару-погородица у Зевгостасион Εικ. 35 Η επιγραφή του Ιερού Βήματος Αγίων Τριών Сл. 35 Натпис у олтару- Света Три

25 Ni{ i Vizantija XIII 365 Εικ. 36 Άγιοι Νέστωρ και Γοβδελαάς-Παρεκκλήσι Αγίου Ιωάννου Θεολόγου Μαυριώτισσας Сл. 36 Св. Нестор и св. Говделај-Параклис св. Јована Теолога Εικ. 37 Άγ. Γοβδελαάς Άγιος Αθανάσιος στο Αρμπάνασι Сл. 37 Св. Говделај- Св. Атанасије у Арбанасима Εικ. 38 Άγιοι Τρύφων και Γοβδελαάς Ναός Μεταμόρφωσης Δρυόβουνου Сл. 38 Св. Трифон и св. Говделај-Бреображење у Дриовунон

26 366 Ιωάννης Σίσιου Εικ. 39 Εικόνα αγ. Γοβδελαά του Τζάνε Сл. 39 Св. Говделај, икона сликара Ђанеса Εικ. 40 Αγ. Αχίλλειος Сл. 40 Св. Ахилије Εικ. 41 Αγ. Κλήμης Αχρίδας Сл. 41 Св. Климент Охридски

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΟ POLOSKO

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΟ POLOSKO Ni{ i Vizantija IX 321 Ιωάννης Σίσιου Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΟ POLOSKO Η εξέχουσας σημασίας αποκάλυψη των ιστορικών πορτρέτων στην δυτική όψη του ναού του αγίου

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας

Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Οι νηστείες και οι καταλύσεις της Εκκλησίας μας Νηστεία είναι η λήψη «ξηράς τροφής» (ξηροφαγία), χωρίς λάδι ή κρασί, μια φορά την ημέρα, και μάλιστα την ενάτη ώρα (γύρω στις 3 μ. μ.). Λήψη τροφής, έστω

Διαβάστε περισσότερα

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική Ιωάννης Ηλιάδης ΕΙΚΟΝΕΣ ΦΩΤΟΣ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ ΧΡΙΣΤΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ* Ορόλος του φυσικού φωτός στη βυζαντινή εκκλησιαστική αρχιτεκτονική είναι ιδιαίτερα εμφανής στο καθολικό της Μονής Παναγίας Κοσμοσώτειρας

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία

Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Χριστιανική και Βυζαντινή Αρχαιολογία Ενότητα Ε: Μεταβυζαντινή Τέχνη (1453 αρχές 19ου αι.) Αρχιτεκτονική - Ζωγραφική. Στουφή - Πουλημένου Ιωάννα Ἐθνικὸ καὶ Καποδιστριακὸ Πανεπιστήμιο Ἀθηνῶν Τμῆμα Θεολογίας

Διαβάστε περισσότερα

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου»

5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός. 7 Τετάρτη Θεία Λειτουργία «Σύναξις Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου» Ιανουάριος 1 Πέμπτη Θεία Λειτουργία «Περιτομή Του Κυρίου» 4 Κυριακή Θεία Λειτουργία 5 Δευτέρα Ακολουθία των Μ. Ωρών, Θεία Λειτουργία & Αγιασμός 6 Τρίτη Θεία Λειτουργία & Αγιασμός «Άγια Θεοφάνεια» 7 Τετάρτη

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά B Δημοτικού (Μέρος Α ) Ομορφος κόσμος ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Β Δημοτικού Ομορφος κόσμος (Μέρος A ) Συγγραφική ομάδα:

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

DESIGNED BY NETINFO PLC

DESIGNED BY NETINFO PLC DESIGNED BY NETINFO PLC Τηλ: 22652090 Φαξ: 22652690 Ο πρόεδρος, τα μέλη και το προσωπικό του Κοινοτικού Συμβουλίου Πλατανιστάσας, σας εύχονται Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2011 Κοπή της βασιλόπιτας από τον

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη

δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη δήµος βελβεντού σύντοµος οδηγός επισκέπτη Βελβεντό - Αξιοθέατα Ευρύτερη Περιοχή (οδηγός & υπόµνηµα) Προτεινόµενες ιαδροµές (χάρτες διαδροµών) velvento.gr σύντοµος οδηγός επισκέπτη 1 velvento.gr σύντοµος

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης

Ιανουάριος. Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου. 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης Τερσεφάνου 2014 ΚΟΙΝΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΕΡΣΕΦΑΝΟΥ, Ιανουάριος Κτήριο του Κοινοτικού Συμβουλίου 1 Βασίλης 6 Θεοφάνης, Φώτης 7 Ιωάννης, Πρόδρομος 11 Θεοδόσης 17 Αντώνης 18 Θανάσης, Κύριλλος 19 Μακάριος 20 Ευθύμιος

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987.

Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (1450-1830), τ. 1, Αθήνα 1987. Μανόλης Χατζηδάκης, Έλληνες ζωγράφοι μετά την Άλωση (14501830), τ. 1, Αθήνα 1987. Παναγιώτης Λ. Βοκοτόπουλος, Εικόνες της Κέρκυρας, Αθήνα 1990. Κερκυραίοι ζωγράφοι: 19ος20ος αι., επιμ. Αθ. Χρήστου, Κέρκυρα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13 Ο ΚΑΙ 14 Ο ΑΙΩΝΑ

Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13 Ο ΚΑΙ 14 Ο ΑΙΩΝΑ Ni{ i Vizantija VII 273 Ιωάννης Σίσιου Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13 Ο ΚΑΙ 14 Ο ΑΙΩΝΑ Στην ορθόδοξη ζωγραφική η κατώτερη ζώνη συνήθως προορίζεται για τα πορτρέτα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ

www.alambra.org.cy ΧΟΡΗΓΟΣ: ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΠΙΣΤΩΤΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΛΥΜΠΙΩΝ - ΑΛΑΜΠΡΑΣ www.alambra.org.cy Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα, Λευκωσία, Τηλ: 22522457, Φαξ: 22526402 E-mail: koin.symalambras@cytanet.com.cy, Αρχαιολογικός Οικισμός Αλάμπρας Αιωνόβιο δέντρο, Φραγκοελιά Ειρήνης 4, 2563 Αλάμπρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος

κάντε κλικ στη Τρίτη επιλογή : Οι Θεσσαλονικείς αδελφοί ισαπόστολοι Κύριλλος και Μεθόδιος ΤΑΞΗ Δ ΜΑΘΗΜΑ : ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Κύριλλος και Μεθόδιος : Ιεραπόστολοι στους σλαβικούς λαούς. ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ 1. Να αντιληφθούν οι μαθητές ότι μέσα από την ιεραποστολή του Κυρίλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό

ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ. Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΙΕΡΟΣΥΝΗΣ Επιμέλεια: Αναστασία Τσουμενή Ιερός Ναός Αγίου Τρύφωνα - Καματερό Ο Χριστός ως Μέγας Αρχιερεύς και ως καλός ποιμένας ήρθε στον κόσμο για να οδηγήσει τα πρόβατά Του στην αληθινή

Διαβάστε περισσότερα

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054

ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 ΗΕΠΟΧΗΤΗΣΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ: ΑΠΟ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΟΜΑΧΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΣΧΙΣΜΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΕΚΚΛΗΣΙΩΝ 843-1054 867 886 912 913

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του,

Στη συνέχεια έκανε αναφορά στην επίσκεψη που είχε την προηγούμενη μέρα στο Κέντρο, όπου ο κ. Μαρτίνοβιτς εξήγησε στον ίδιο και στους συνεργάτες του, ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Την Παρασκευή, 20 Ιουνίου, πραγματοποιήθηκε στο Κέντρο Θρησκευτικών Μελετών του Μίνσκ συνάντηση ανάμεσα στο Θεοφιλέστατο Επίσκοπο Καρπασίας κ. Χριστοφόρο και 10 εκπροσώπων Ορθοδόξων Κέντρων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ

ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Ναυσικά Πανσελήνου Ομότ. Καθηγήτρια της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών ΜΝΗΜΕΙΑ ΚΑΘΙΔΡΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΟΣΙΑΣ ΦΙΛΟΘΕΗΣ Η κατά κόσμον Ρεγούλα Μπενιζέλου, αφού περιβλήθηκε το μοναχικό σχήμα με το όνομα Φιλοθέη γύρω

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ Η ετυµολογία της λέξης µας µεταφέρει στην αρχαιότητα όπου άγγελοι ονοµάζονταν οι αγγελιαφόροι, οι µεταφορείς µηνυµάτων. Τέτοιους αγγέλους έχει κι ο θεός για να κάνει γνωστό το θέληµά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ. Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α ΘΕΜΑΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ Συντάκτης: Ευάγγελος Δεναξάς 1) Πού έγινε η Πενθέκτη Οικουμενική Σύνοδος; Α. Κωνσταντινούπολη Β. Έφεσο Γ. Νίκαια Δ. Χαλκηδόνα 2) Ποιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας καθαιρέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου

Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ομιλία στην Σχολική Εορτή των Τριών Ιεραρχών Γυμνάσιο Ξυλοφάγου Ήταν γύρω στον 11 ου αι. στα χρόνια του Αλέξιου Κομνηνού όταν στην Κωνσταντινούπολη ξέσπασε με νέα διαμάχη. Άνθρωποι των γραμμάτων και μη,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ

ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΑΛΙΑΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΕΩΣ ΤΗΣ ΕΔΕΣΣΑΣ Στην πόλη της Έδεσσας, δίπλα στο μητροπολιτικό μέγαρο, σώζεται, με πολλές μεταγενέστερες επεμβάσεις, που αλλοίωσαν την αρχική του μορφή, ο παλιός

Διαβάστε περισσότερα

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας

Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας Μικρό Νηστειοδρόμιο - Οι νηστείες της Εκκλησίας μας 1. Η Μεγάλη Τεσσαρακοστή: Αρχίζει την Καθαρά Δευτέρα και τελειώνει την Κυριακή της Αναστάσεως. Είναι η πιο αυστηρή νηστεία όλου του χρόνου (λάδι καταλύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ολοι είμαστε αδέλφια

Ολοι είμαστε αδέλφια ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού (Μέρος Α ) Ολοι είμαστε αδέλφια ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Θρησκευτικά Γ Δημοτικού Ολοι είμαστε αδέλφια (Μέρος A )

Διαβάστε περισσότερα

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου)

(Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Εν αρχή ην ο Λόγος. (Εξήγηση του τίτλου και της εικόνας που επέλεξα για το ιστολόγιό μου) Στις νωπογραφίες της οροφής της Καπέλα Σιξτίνα φαίνεται να απεικονίζονται μέρη του ανθρώπινου σώματος, όπως ο εγκέφαλος,

Διαβάστε περισσότερα

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας

Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Εκκλησίες και εξωκλήσια Καρπασίας Άγιος Θύρσος, Άγιος Φίλων, Απόστολος Ανδρέας από ναό Αγίας Τριάδας Ριζοκαρπάσου Εκκλησίες Αφέντρικας Χάρτης Leonida Attar (1542) Τουρκοκύπριοι και Τούρκοι στην Καρπασία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΑΜΠΑΝΑΡΙΟΥ>> ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ ΚΟΖΑΝΗΣ Τ.Ε.Ι. ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ:ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΕΡΙΟΧΗ:ΚΑΣΤΑΝΙΑ ΔΗΜΟΣ ΣΕΡΒΙΩΝ-ΝΟΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή

ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ. Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή ΒΙΒΛΙΟ ΠΕΜΠΤΟ Η ΑΓΙΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή Όταν λέµε Αγία Παρασκευή εννοούµε τη µικρή Εκκλησία, που είναι δυτικά του χωριού στη θέση Παναγία (Παναΐα), την οποία βλέπουµε στην

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Σίσιου. Ni{ i Vizantija XI 279

Ιωάννης Σίσιου. Ni{ i Vizantija XI 279 Ni{ i Vizantija XI 279 Ιωάννης Σίσιου Ο κύκλος του Ακάθιστου στο ναό του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου Καστοριάς Ο κύκλος του Ακαθίστου παρουσιάζεται στην Καστοριά ως βασική εικονογραφική επιλογή στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία.

Η Νίκη ήταν κόρη της Στύγας και του Πάλλαντα. Είχε αδέρφια της το Κράτος, το Ζήλο και τη Βία. Η Νίκη σε νομίσματα Νίκη: θεά της ελληνικής μυθολογίας προσωποποιούσε τη δόξα του ελληνικού πολιτισμού. Η Νίκη στέλνονταν από το Δία για να εξυμνήσει μία νίκη, να προσφέρει σπονδές ή να στεφανώσει ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία

ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ. Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα στη Λευκωσία ΕKΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΕΤΡΑΔΙΟ Η Κυρά της Λευκωσίας Η Φανερωμένη και τα κειμήλιά της Εικόνες και θαύματα

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr

Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Βοιωτικός Ορχομενός και Μονή της Παναγίας Σκριπού Πανόραμα Ταξιδιωτικές Σημειώσεις apan.gr Στα βαμβακοχώραφα της Κωπαΐδας (12 χλμ ΒΑ της Λιβαδειάς), υπάρχει ένας τόπος κατοικημένος από τα προϊστορικά χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός

ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ. Αμαλία Κ. Ηλιάδη, φιλόλογοςιστορικός ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΗ ΧΑΜΕΝΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ 1 ΒΥΖΑΝΤΙΟ Η ΜΑΚΡΟΒΙΟΤΕΡΗ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΟΤΗΤΑΣ 2 ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ Συνομωσίες, ίντριγκες και μηχανορραφίες. Θρησκευτικός φανατισμός Δεισιδαιμονία.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014

ΔΕΛΙΚΗΠΟΣ. Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος 2014 Τηλ.: 99453428 Φαξ: 22531013 Ο πρόεδρος και τα μέλη του Κοινοτικού Συμβουλίου Δελίκηπου, σας εύχονται Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το Νέο Έτος ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΔΕΛΙΚΗΠΟΥ Σωτήρης Νικολάου 99-697386

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ

Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ Α/Α ΔΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΟ ΠΟΥ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ 1. ΚΩΝ/ΝΟΣ Μ. ΛΕΓΓΑΣ Η ΓΕΝΝΗΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 2. (ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΣΤΥΜΦΑΛΙΑΣ) Η ΒΑΠΤΙΣΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ 3. ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΣ ΜΑΡΚΟΣ 4. ΟΙΚ.ΑΘΑΝ. & ΜΑΡΙΑΣ ΓΑΤΣΙΟΠΟΥΛΟΥ Η ΕΠΙΣΚΕΨΙΣ ΤΟΥ ΙΗΣΟΥ ΣΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις

Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις ΜΑΘΗΜΑ 10 Ο ΠΡΟΣΚΥΝΟΥΜΕΝ ΣΟΥ ΤΑ ΠΑΘΗ,ΧΡΙΣΤΕ Να ξαναγράψετε το κείμενο που ακολουθεί συμπληρώνοντας τα κενά με τις κατάλληλες λέξεις που δίνονται στην παρένθεση. Σε κάθε κενό αντιστοιχεί μια λέξη. «Η Μεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών

Ευγενία Δρακοπούλου. Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Ευγενία Δρακοπούλου Διευθύντρια Ερευνών Τομέας Νεοελληνικών Ερευνών Τηλ. +302107273570 Fax: +302107246212 E-mail: egidrak@eie.gr Website: http://eie.academia.edu/eugeniadrakopoulou http://www.eie.gr/nhrf/institutes/inr/cvs/cv-drakopoulou-gr.html

Διαβάστε περισσότερα

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014

Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Εγκαίνια έκθεσης 23.10.2013, 13.00 Διάρκεια Έκθεσης 19.10.2013 19.1.2014 Επιμέλεια έκθεσης Αγαθονίκη Τσιλιπάκου, Νίκος Μπονόβας Mε την περιοδική έκθεση «Η τιμή του αγίου Μάμαντος στη Μεσόγειο: Ένας ακρίτας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ

ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΑΑΛΕΣΒΙΑΚΟ ΙΕΡΟ ΠΡΟΣΚΥΝΗΜΑ ΤΗΣ ΥΠΕΡΑΓΙΑΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ ΑΓΙΑΣΟΥ-ΑΕΣΒΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΕΡΩΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΩΝ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ Από Ι1^ ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ μέχρι 15^ Σεπτεμβρίου 2015 ΣΑΒΒΑΤΟ 1η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ Ώρα 7-10 π.μ. Η τελετή της Προόδου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων

ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων ΔΕ3. Η Καινή Διαθήκη Α: Τα Ευαγγέλια και οι Πράξεις των Αποστόλων 1. Ποια είναι τα βιβλία της Καινής Διαθήκης 1. Ιστορικά Ευαγγέλια 1. κατά Ματθαίον 2. κατά Μάρκον 3. κατά Λουκάν 4. κατά Ιωάννην 5.Πράξεις

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ

Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Χριστιανική Γραμματεία ΙIΙ Ενότητα 2-Δ Α1-2: Υστεροβυζαντινοί θεολόγοι Αναστάσιος Γ. Μαράς, Δρ Θ. Πρόγραμμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ 26η ΕΦΟΡΕΙΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΜΕΣΣΗΝΙΑ Χριστιανούπολη, Ι.Ν. Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Σημαντικό οικοδομικό συγκρότημα του 11ου- 12ου αιώνα, που αποτελείται από τον οκταγωνικού τύπου ναό και το επισκοπικό

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου

Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και. Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Εύη Σαμπανίκου Επίκουρος Καθηγήτρια Τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Η παράσταση της Σταύρωσης στη Μονή Αγίου Νικολάου Μετσόβου Η καταγωγή και εξέλιξη του εικονογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160

ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ. 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6. 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 ΠΙΝΑΚΑΣ Ι ΤΩΝ ΥΠΟ ΠΡΟΜΗΘΕΙΑ ΕΙΔΩΝ 1. Αστέρες Ανώτερου Ταξιάρχη Τάγματος Φοίνικα τεμάχια 6 2. Μετάλλια Στρατιωτικής Αξίας τεμάχια 160 3. Μετάλλια Ευδοκίμου Υπηρεσίας τεμάχια 160 4. Μετάλλια Αξίας και Τιμής

Διαβάστε περισσότερα

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής)

Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος - Κυνηγός (Καθολικό ομωνύμου Ι. Μονής) Δημοτ. Διαμέρισμα Περιοχή Παρεκκλήσιo Ανάβυσσος Ανάβυσσος Άρτεμις Άρτεμις Άγιος Παντελεήμων Άγιος Νικόλαος Άγιος Ιωάννης Πρόδρομος Άγιος Σπυρίδων και Άγιος Παντελεήμων Γέρακας Κοιμητήριο Άγιος Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου

ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ. Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΚΟΣΜΑΣ Ο ΑΙΤΩΛΟΣ Μαρία Παντελή Γιώργος Βασιλείου ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ Μ. Γκιόλιας, Ο Κοσμάς ο Αιτωλός και η εποχή του, Αθήνα 1972 Ιωάννης Μενούνος, Κοσμά Αιτωλού Διδαχές, Αθήνα 1979 Αρτ. Ξανθοπούλου-Κυριακού, Ο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΠΟΥ ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 14 ΟΥ ΑΙΩΝΑ

ΟΙ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΠΟΥ ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 14 ΟΥ ΑΙΩΝΑ Ni{ i Vizantija II 295 Ιωάννης Σίσιου ΟΙ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΠΟΥ ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 14 ΟΥ ΑΙΩΝΑ Μετά την μάχη της Πελαγονίας και όσο βρισκόταν σε εξέλιξη η προσπάθεια για την

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη:

ΑΠΟΦΑΣΗ. Έχοντας υπόψη: ΑΝΑΡΤΗΤΕΑ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ EΞ. ΕΠΕΙΓΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 5. 11. 2010 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Δ/ΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ, ΕΚΘΕΣΕΩΝ & ΕΚΠ/ΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ

ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ ΤΟ ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΤΗΣ ΛΙΝΔΟΥ ΣΟΦΙΑ ΒΑΣΑΛΟΥ ΒΠΠΓ Περιγραφή μνημείου Το αρχαίο θέατρο της Λίνδου διαμορφώνεται στους πρόποδες της δυτικής πλαγιάς του βράχου της λινδιακής ακρόπολης. Το κοίλο χωρίζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών Σύνολο διαφορετικών λαών ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, στους οποίους ανήκουν οι Ρώσοι, οι Πολωνοί, οι Πομεριανοί, οι Σέρβοι, οι Κροάτες, οι Σλοβάκοι, οι Τσέχοι και οι Βούλγαροι.

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ.

Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΟΛΟΥΘΙΑ.ΤΟΥ ΔΡΟΜΟΥ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ. 29/2, Τετάρτη των Τεφρών. Αρχή της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Η Θεία Λειτουργία στις 19.00 στον Ιερό Καθολικό Μητροπολιτικό Ναό (Ντόμο) με την επίθεση της τέφρας. ΟΛΗ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΓΑΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας

Πατρ τ ιάρχης Αλ εξα εξ νδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας Ο Μέγας Αθανάσιος: αγωνιστής της ορθής πίστης Πατριάρχης Αλεξανδρείας Πατριάρχης Αλεξανδρείας ένας από τους πέντε μεγάλους Πατέρες της Ανατολικής Εκκλησίας των πρώτων χριστιανικών αιώνων (Μέγας Αθανάσιος,

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα. Page 2 of 6

Περιεχόµενα. Page 2 of 6 Περιεχόµενα Page 2 of 6 Περιεχόµενα Τεύχος Οκτωβρίου Ιερά Μονή Μεγάλου Μετεώρου Ασκηταριά της Μεγάλης Πρέσπας Ιερά Μονή Προυσού Διώρυγα της Κορίνθου Ιερά Μονή Κοιµήσεως της Θεοτόκου 2 3 3 4 4 5 5 Page

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ

ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ ΛΕΥΚΟΣ ΠΥΡΓΟΣ Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΣΤΟ ΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΙΩΝΩΝ Μια πολύπαθη Ιστορία κουβαλάει στους πέτρινους τοίχους του το κατ εξοχήν σύμβολο της Θεσσαλονίκης. Ο Λευκός Πύργος της Θεσσαλονίκης είναι ένας Πύργος

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία

Βυζαντινά Χρόνια. Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Βυζαντινά Χρόνια Τι έτρωγαν, Τι έπιναν Οι συνήθειες τους, Ενδυμασία Τι έτρωγαν Στη διατροφή των Βυζαντινών βασικό ρόλο είχαν το ψωμί, τα λαχανικά, τα όσπρια και τα δημητριακά που τα μαγείρευαν με διάφορους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΘΕΟΛΟΓΟΥΣ Οι ερωτήσεις προέρχονται από την τράπεζα των χιλιάδων θεμάτων του γνωστικού αντικειμένου των θεολόγων που επιμελήθηκε η εξειδικευμένη ομάδα εισηγητών των Πανεπιστημιακών Φροντιστηρίων

Διαβάστε περισσότερα

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων

Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ερμηνεία των Πράξεων των Αποστόλων Ενότητα 1.2: Ειδική εισαγωγή - Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ Σωτήριος Δεσπότης Θεολογική Σχολή Τμήμα Κοινωνικής Θεολογίας Τα συνοπτικά Ευαγγέλια ΙΙ (Λουκάς - Πράξεις) 1 Ευαγγέλιο

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς

Θεσ/νικη, 14/10/2015 Αριθμός Πρωτ. 388. Προς ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ 1 Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη

4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 4. Η Καινή Διαθήκη Β : Οι Επιστολές και η Αποκάλυψη 1. Τι ήταν και γιατί γράφτηκαν οι επιστολές του αποστόλου Παύλου; Ήταν γράμματα που έστελνε ο απόστολος στις χριστιανικές κοινότητες που είχε ιδρύσει.

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Β 2

Από τα παιδιά της Β 2 Από τα παιδιά της Β 2 Γιαλούσα Η Γιαλούσα βρίσκεται στην Καρπασία. Είναι κοντά στο Μοναστήρι του Αποστόλου Ανδρέα. Το χωριό οφείλει το όνομα του στη θέση του, που είναι δίπλα από τη θάλασσα. Οι κάτοικοι

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους.

Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. 1ο ΓΕΛ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ-ΚΟΡΔΕΛΙΟΥ 2011-2012 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΜΗΜΑ PR1 ΟΜΑΔΑ 3 Μόδα και ενδυμασία από τους προϊστορικούς μέχρι τους νεότερους χρόνους. Αρχαϊκή, Κλασσική, Ελληνιστική, Ρωμαϊκή Περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Προσκυνηματική Εκδρομή

Προσκυνηματική Εκδρομή Προσκυνηματική Εκδρομή στους Αγίους Τόπους ραγματοποιήθηκε από τις 23 μέχρι και τις 27 Αυγούστου πενθήμερη προσκυνηματική εκδρομή στους Αγίους Τόπους των μελών και των φίλων των Χριστιανικών Συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα