ΟΙ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΠΟΥ ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 14 ΟΥ ΑΙΩΝΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΠΟΥ ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 14 ΟΥ ΑΙΩΝΑ"

Transcript

1 Ni{ i Vizantija II 295 Ιωάννης Σίσιου ΟΙ ΚΑΣΤΟΡΙΑΝΟΙ ΖΩΓΡΑΦΟΙ ΠΟΥ ΜΕΤΑΚΙΝΟΥΝΤΑΙ ΒΟΡΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 14 ΟΥ ΑΙΩΝΑ Μετά την μάχη της Πελαγονίας και όσο βρισκόταν σε εξέλιξη η προσπάθεια για την εδραίωση της εξουσίας των Παλαιολόγων, στα όρια της Αρχιεπισκοπής Αχρίδας αρχίζει μια από τις πιο μεγάλες σε ένταση οικοδομική και καλλιτεχνική δραστηριότητα. 1 Αυτή η γενικευμένη άνοιξη στην τέχνη, που κατέλαβε την αυτοκρατορία στα χρόνια του Μιχαήλ Η διαρκεί και μετά το τέλος της βασιλείας του. Εκφραστές της ανανέωσης στην περιοχή της Καστοριάς αναλαμβάνουν να γίνουν τοπικοί ηγεμόνες και άνθρωποι της εκκλησίας. Ο ίδιος ο βυζαντινός αυτοκράτορας Μιχαήλ Η δείχνει πρώτος το παράδειγμα κάνοντας μια γενναία δωρεά στο παλιό μοναστήρι της Παναγίας της Μαυριώτισσας 2. Το πορτρέτο του, που απεικονίζεται στη νότια εξωτερική όψη του νάρθηκα της μονής μαζί με κάποιον αυτοκράτορα Κομνηνό, φανερώνει την επιδίωξη να συγκεντρώσει υποστηρικτές στην προσπάθεια αναστήλωσης της ιδεολογίας των Παλαιολόγων και σύνδεσης της με το ένδοξο παρελθόν. Αυτή τη χρονική περίοδο κυριαρχούν οι υστεροκομνήνειες αντιλήψεις για την τέχνη, ενώ παράλληλα κάνουν δυναμική εμφάνιση τα πλαστικά αξιώματα στον διάκοσμο της Παναγίας Κουμπελίδικης 3. Η επιβίωση αυτών των συντηρητικών τάσεων δεν βρίσκει την εξήγηση της μόνο στην επαρχιακή καθυστέρηση ή στην άγνοια του καλλιτεχνικού κλίματος των μεγάλων κέντρων. Είναι μάλλον αποτέλεσμα της ισχυρής κομνήνειας παράδοσης στην περιοχή Μερικά χρόνια αργότερα την σκυτάλη των χορηγών παίρνουν οι πανευγενέστατοι Νετζάδες, Νικηφόρος, Ιωάννης και Ανδρόνικος που χρηματοδοτούν την διακόσμηση σε δύο μνημεία, την μονή Τσούκας και τον Άγιο Γεώργιο Ομορφοκκλησιάς 4 γύρω στα τέλη του 13 ου αιώνα 5. Οι τοιχογραφίες 1 Г.Острогофски, Византија и Јужни Словени, Сабрана дела IV, Beograd 1970, N.Moutsopoulos, The monastery of the Virgin Mary Mavriotissa, Athenes 1967, Χ.Μαυροπούλου-Τσιούμη, Οι τοιχογραφίες του 13 ου αιώνα στην Κουμπελίδικη της Καστοριάς, Θεσσαλονίκη D.Nicol, Two churches of Western Macedonia, BZ 49 (1956) Οι δύο επιγραφές, (η πρώτη κατεστραμμένη) παρουσιάζουν ομοιότητα τόσο στις πληροφορίες που μεταφέρουν, όσο και στα προβλήματα που προκύπτουν από τον συνδυασμό των ιστορικών στοιχείων βλ. Ε. Δρακοπούλου, Η Πόλη της Καστοριάς τη Βυζαντινή και Μεταβυζαντινή Εποχή, ΧΑΕ, Αθήνα 1997, 78-79,

2 296 Ιωάννης Σίσιου Σχ. 1. Ασκητής Άγιος Συμεών ο Στυλίτης, Ναός Αγίου Γεωργίου του Βουνού Cr. 1. Св.Симеон Пустиwак, Храм Св.Ђорђе ту Vуну Σχ. 2. Ασκητής Στυλίτης. Ναός Αγίου Νικολάου Κυρίτση Cr. 2. Св.Столпник, Храма Св. Никола ту Киритси Σχ. 3. Ασκητής Στυλίτης. Άγιος Συμεών Ναός Αγίου Αθανασίου του Μουζάκη Cr. 3. Св. Симеон Столпник, Храм Св. Атанасија ту Музаки του πρώτου μνημείου δυστυχώς δεν σώζονται, ενώ από το δεύτερο πρόσφατα αποκαλύφθηκαν αρκετά τμήματα, τα οποία ήταν καλυμμένα από ένα καμένο μεταβυζαντινό στρώμα. Η διαδικασία της αποκάλυψης έφερε στο φώς μια ζωγραφική που μόνο στάσιμη δεν θα μπορούσε να χαρακτηριστεί. Διαπνέεται από τον απόηχο των αξιών της υστεροκομνήνειας τέχνης, ενώ συνυπάρχει η πλαστικότητα και η αναζήτηση νέων χρωματικών τόνων, που τοποθετούνται πάνω σε μεγαλωμένες φυσιογνωμίες. Ένα από τα πιο δύσκολα προβλήματα της ιστορίας της τέχνης είναι σίγουρα η έρευνα της τεχνοτροπίας, ιδιαίτερα σε μια χρονική περίοδο (τέλη 13 ου μέσα 14 ου αιώνα) κατά την οποία δεν υπάρχουν αυστηρές κατευθυντήριες γραμμές, όπως στην περιοχή της Καστοριάς. Η ζωγραφική αυτής της περιόδου δεν μπορεί να συστηματοποιηθεί. Αυτό συμβαίνει διότι από τη μια μεριά δεν υπάρχει πλέον η καθοριστική επίδραση της Κωνσταντινούπολης και από την άλλη οι δικές μας γνώσεις δεν είναι αρκετές. Υπάρχουν όμως και αντικειμενικές δυσκολίες που έχουν να κάνουν με την απουσία μελετών τεχνοτροπίας κυρίως ορισμένων ζωγραφικών συνόλων και εικόνων. Δεν υπάρχουν μονογραφίες αφιερωμένες στην τεχνοτροπία για μνημεία τα οποία θα έδιναν εν μέρει απαντήσεις, όπως ο Άγιος Στέφανος, ο Άγιος Γεώργιος Ομορφοκκλησιάς, ο Ταξιάρχης Μητροπόλεως, αν και περιλαμβάνονται στα περιεχόμενα γενικών

3 Ni{ i Vizantija II 297 Σχ. 4. Ασκητές Στυλίτες - Άγιοι Ανάργυροι Καστοριάς (12 ος Αιώνας) και Donja Kamenica/ Σχέδια N. Dudić Cr. 4. Представе Св. Симеона столпника, Св. Бесребреници и Св. Ђорђе у Доњој Каменици εγχειριδίων. Στα δικά μας πράγματα εμφανίζεται ένα απλοποιημένο πλησίασμα στην έρευνα της τεχνοτροπίας, επειδή πριν απ όλα υπάρχει η αγωνία για την αναζήτηση του ζωγράφου, αντί στην ουσία της θεώρησης να εισαχθεί μια συγκεκριμένη προσέγγιση στην επεξεργασία της ζωγραφικής ύλης και μέσω αυτής της προσέγγισης να αναζητηθεί η καταγωγή ή η μεταγενέστερη αντανάκλαση. Τοποθετώντας την ζωγραφική από το 1300 έως το 1350 στην προοπτική της ιδανικής ανασύνθεσης μπορούμε να μιλάμε για μια ήρεμη διαδικασία ανάπτυξης, που σε τελική ανάλυση είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της τέχνης της ορθοδοξίας. Αυτό το τονίζουμε επειδή μας φαίνονται αδιανόητες οι αντιλήψεις ότι στη ζωγραφική της Καστοριάς μετά το 1300 και μέχρι τα μέσα του 14 ου αιώνα έχουμε απότομη διακοπή της καλλιτεχνικής ανάπτυξης. Αν δεν ήταν κατάλληλες οι συνθήκες για δημιουργία στην Κωνσταντινούπολη, υπήρχαν άλλες πόλεις όπως η Θεσσαλονίκη, η Βέροια και η Καστοριά ή χώρες όπως η Σερβία και η Ρωσία όπου δεν παρατηρούνται τα ίδια φαινόμενα. Σ αυτή τη χρονική περίοδο στον ευρύτερο καλλιτεχνικό περίγυρο της Καστοριάς συμβαίνει να κατακάθονται όλες οι παλιές γνώσεις και οι παλαιότερες εικαστικές λύσεις να συνδυάζονται και να οδηγούνται σ ένα ξεχωριστό είδος σύνθεσης του αφηγηματικού με το μνημειώδες. Πόσο η ώριμη αναγέννηση των Παλαιολόγων ή τα έργα του Μιχαήλ και του Ευτύχιου έχουν σε κάποιο βαθμό επηρεάσει τους καλλιτέχνες της Καστοριάς είναι ένα θέμα προς διερεύνηση. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το πρώτο βήμα προς μία τέχνη

4 298 Ιωάννης Σίσιου Σχ. 5 Σχέδιο Εικόνας Αρχαγγέλου Μιχαήλ Νεστορίου Cr. 5. Икона Арxанђела Михаила, селo Несторио καλύτερης ποιότητας υποχρεώνει και σ ένα κοίταγμα προς τα πίσω. Πολύ συχνά ακούμε ότι οι ζωγράφοι αυτής της περιόδου υστερούν σε σχέση μ αυτούς της ώριμης αναγέννησης. Αυτό μέχρι ένα σημείο είναι αληθές, διότι αν φτάσουμε να περιφρονήσουμε την αυθεντική καλλιτεχνική έκφραση, τότε περιφρονούμε την αληθινή δημιουργική διαδικασία όλης της βυζαντινής τέχνης, αναζητώντας τέτοια στοιχεία ανάπτυξης που ποτέ δεν είχε. Βασικό χαρακτηριστικό της ζωγραφική αυτής είναι ότι υπάρχει στενή σχέση με την τέχνη των Παλαιολόγων 6. Ανεκτίμητη είναι η ζωγραφική, η οποία είναι αφοσιωμένη σε παλιά πρότυπα και την δημιουργούν έμπειροι καλλιτέχνες που γαλουχήθηκαν στις αξίες της αναγέννησης των Παλαιολόγων. Την ίδια 6 Ц. Грозданов, Оџридско Ѕидно Сликарство XIV века, Београд 1980, 27

5 Ni{ i Vizantija II 299 στιγμή υπήρχαν καλλιτέχνες που δεν συνέχισαν να επαναλαμβάνουν παρόμοια εξαιρετικά πρότυπα, αλλά έβαλαν τις βάσεις για τη δημιουργία τοπικών σχολών. Στην Καστοριά υπάρχουν μεμονωμένες τοιχογραφημένες παραστάσεις (Ταξιάρχης Μητροπόλεως, Άγιοι Ανάργυροι, Εικ. 8 και 9), οι οποίες μπορούμε να πούμε ότι ανήκουν στο καλλιτεχνικό ύφος της συγκεκριμένης εποχής, δεν δίνουν όμως ολοκληρωμένες πληροφορίες για τις κινήσεις των ζωγράφων. Η εξαφάνιση κυρίως στους χρόνους της τουρκοκρατίας 21 διακοσμημένων ναών, μας υποψιάζει για την εμφάνιση του υποτιθέμενου κενού. Στην πλούσια και ακόμη άγνωστη συλλογή εικόνων της πόλης, ορισμένα έργα που είχαμε την ευκαιρία να δούμε, μπορούμε να τα χρεώσουμε στις δημιουργίες του πρώτου μισού του 14 ου αιώνα. Η δραστηριότητα των καλλιτεχνών της Καστοριάς την ίδια χρονική περίοδο σε άλλες περιοχές- Donja Kamenica 7, Pološko 8 Treskavac 9 και Lesnovo 10 - επιβεβαιώνει την πεποίθηση μας για την συνέχιση της παράδοσης και την επέκταση της εμβέλειας της σχολής. Στην δεκαετία έχουμε την διακόσμηση δύο σημαντικών μνημείων στην πόλη, του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα 11 και του Αγίου Γεωργίου του Βουνού 12 που συνδέονται τεχνοτροπικά με τους παραπάνω ναούς του βαλκανικού χώρου. Αξίζει να σημειώσουμε ότι ιδιαίτερη σημασία έχει η διατήρηση ενός τοιχογραφημένου συνόλου εκτός Καστοριάς από την τρίτη δεκαετία του 14 ου αιώνα στην Donja Kamenica 13 πολύ κοντά στο Knjaževac της Σερβίας. Ο ναός της Παναγίας διακοσμήθηκε γύρω στα μέσα της τρίτης δεκαετίας ως επιτάφιο αφιέρωμα ενός Βούλγαρου άρχοντα. Με την επίδειξη ξεχωριστού ταλέντου, στο ναό και το υπερώο είναι ζωγραφισμένα τα πορτρέτα των κτητόρων και των μελών της οικογένειας. Η ζωγραφική αυτή από άποψη ύφους διαφέρει αρκετά από τα έργα των Θεσσαλονικέων αδελφών Μιχαήλ και Ευτύχιου, που λειτουργούσαν υπό την σκέπη του Σέρβου κράλη Milutin περίπου το ίδιο χρονικό διάστημα. Η τεχνοτροπία των τοιχογραφιών λίγο ξένη με το περιβάλλον και αινιγματική, αποκαλύπτει κάποια χαρακτηριστικά, τα οποία την φέρνουν πολύ κοντά στην παράδοση της Καστοριάς. Οι πλαστικές αξίες της καλλιτεχνικής αυτής δημιουργίας αποκαθιστούν την σύνδεση με το παρελθόν. Οι μορφές δεν έχουν εγκαταλείψει τις φόρμες της μνημειακής τεχνοτροπίας του 13 ου αιώνα, ούτε 7 Г.Суботи}, Костурска сликарска школа. Наслеђе и образовање домаћих радионица, Глас CCCLXXXIV САНУ, Оделење историјских наука 10 (1998) Το ίδιο, Цв. Грозданов, Христос цар, Богородица царица, небесните сили и светите воини во живописот од XIV и XV во Трескавец, Културно наследство, Skopje 1988, С.Габелић, Лесново, Београд Ι.Σίσιου, Μια σπάνια παράσταση στον Άγιο Νικόλαο του Τζώτζα, Ελληνική Εταιρεία Σλαβικών Μελετών, Τόμος αφιερωμένος στον Σ.Κίσσα, Ε.Τσιγαρίδας, Τοιχογραφίες της περιόδου των Παλαιολόγων σε ναούς της Μακεδονίας, εκδ. Πουρνάρα Θεσσαλονίκη 1999, , όπου η χρονολόγηση της ζωγραφικής του ναού ( ) όπως κι αυτή του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα ( ) στο ίδιο , γίνεται με διαφορετικά κριτήρια και απομακρύνεται κατά τη γνώμη μας αρκετά από την διαπιστωμένη δραστηριότητα των καλλιτεχνών μας. 13 Суботић, Костурска Сликарска школа, 117

6 300 Ιωάννης Σίσιου Σχέδιο 6. Αρχάγγελος Μιχαήλ, Lesnovo Cr. 6. Арxанђео Михаило, Лесново έχασαν την ακτινοβολία των επιτηδευμένων φυσιογνωμιών ανοιχτών τόνων, ενώ η ζωγραφισμένη αρχιτεκτονική διατηρεί την παραδοσιακή της κατανομή. Πολλά από τα εικονογραφικά θέματα τα συναντούμε σε ναούς της Καστοριάς του 12 ου αιώνα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η επανάληψη δεν ήταν κοινός τόπος στη βυζαντινή τέχνη. Είναι όμως ορισμένες λεπτομέρειες που δίνουν το στίγμα του σεβασμού της τοπικής παράδοσης. παρουσίαση των Αγίων Στυλιτών σε προτομή με το ένα πόδι πεταγμένο έξω από το κιονόκρανο, που το συναντούμε στους Αγίους Αναργύρους (Σχ.4). Την ίδια παρουσίαση του Αγίου Συμεών Στυλίτη έχουμε και στον Άγιο Γεώργιο του Βουνού (Σχ.1) στην βόρεια παρειά της θύρας που συνδέει τον νάρθηκα με τον κυρίως ναό, στον Άγιο Νικόλαο του Κυρίτση (Σχ.2) και τον Άγιο Αθανάσιο του Μουζάκη(Σχ.3). Οι διαπιστώσεις αυτές αποτελούν ίσως τα μικρά κομμάτια του ψηφιδωτού για την σύνδεση με το παρελθόν της Καστοριάς. Σε μεγάλο βαθμό πιστεύουμε ότι η ένταξη του συνόλου σχεδόν της καλλιτεχνικής δημιουργίας του 14 ου αιώνα στο δεύτερο μισό έγινε, επειδή ξεκαθάρισαν οι κινήσεις των ζωγράφων στο Mali Grad, το Borje και τον Άγιο Αθανάσιο του Μουζάκη 14. Η παρουσία όμως ζωγράφων της Καστοριάς σε άλλες περιοχές των Βαλκανίων κατά τη διάρκεια της τρίτης δεκαετίας του 14 ου αιώνα τοποθετεί την έρευνα σε διαφορετική βάση. Στην αναζήτηση δηλαδή των ζωγραφικών συνόλων που θα αποκαταστήσουν την συνέχεια της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Στην κατεύθυνση αυτή πολύτιμη είναι η παρακολούθηση και της ζωγραφικής των εικόνων και των μικρογραφιών της περιοχής. Αρχίζοντας από μία εικόνα που είχαμε την ευκαιρία τελευταία να δούμε και η οποία προέρχεται από το Νεστόριο της Καστοριάς (εικ.1 και σχέδιο 5) διαπιστώσαμε ότι αντιπροσωπεύει το ύφος της κλασικής περιόδου των Παλαιολόγων και πιο συγκεκριμένα της δεύτερης δεκαετίας του 14 ου αιώνα. Πρόκειται για μια 14 В. Ђурић, Мали Град, Св.Атанасије у Костуру-Борије, Зограф 6, Beograd 1975, 18-33

7 Ni{ i Vizantija II 301 Σχ. 7 Αρχάγγελος Μιχαήλ Ναός Αγίου Γεωργίου του Βουνού Cr. 7. Арханђео Михаило Св Ђорђе ту Вуну εικόνα με διαστάσεις 1,62 Χ 90 Χ 4,5 εκ. στην οποία παριστάνεται μετωπικά ο αρχάγγελος Μιχαήλ να φορά στρατιωτική στολή σαν αυτές που φορούν συνήθως οι Άγιοι στρατιωτικοί. Επιπλέον στην κεφαλή του φέρει ένα εξαγωνικό κράνος με κατεβασμένο γείσο. Στη μνημειακή ζωγραφική των Βαλκανίων το κράνος αυτό το φορά ο Άγιος Μερκούριος, όπως έχει γίνει στη ζωγραφική της μονής του Lesnovo 15, της Παναγίας Περιβλέπτου Αχρίδας 16 και της μονής της Psača 17 Τα σπάνια παραδείγματα παρουσίασης του αρχαγγέλου Μιχαήλ με το κράνος τα συναντούμε στη ζωγραφική εκκλησιών της Κρήτης από το τέλος του 15 С. Габелић, Лесново, Београд 1998, В. Ђурић, Византијске фреске у Југославији, Београд 1975, И. Ђорђевић, Зидно сликарство српске властеле, Београд 1994,

8 302 Ιωάννης Σίσιου Сл.1/Εικόνα 1 Αρχάγγελος Μιχαήλ από το Νεστόριο Sl. 1. Арханђео Михаило Село Несторио Сл.2./Εικόνα 2 Άγιος Γεώργιος με σκηνές του βίου του Ναός Αγίου Αλυπίου Sl. 2. Св.Ђорђе Храм Св. Алимпија 13 ου έως τις αρχές του 14 ου αιώνα και σε ορισμένες περιπτώσεις σε περιοχές της νότιας Ελλάδας. Τέτοιας μορφής εμφάνιση έχουμε μέσα σε συνθέσεις στο ναό των Ταξιαρχών στο Αρκαλοχώρι Κρήτης (τέλος 13 ου αιώνα) και στον Άγιο Αθανάσιο στο Γεράκι της Πελοποννήσου 18 (13 ος αιώνας). Το κράνος συνήθως δηλώνει την ετοιμότητα των Αγίων στρατιωτικών, που στην περίπτωση μας αναλαμβάνει να επιδείξει ο ίδιος ο Μιχαήλ. Τον στολισμό του κράνους παριστάνει ένα κυκλικό μετάλλιο στην μπροστινή πλευρά στο οποίο είναι ζωγραφισμένη μια προτομή. Ο αρχάγγελος με κορμοστασιά ανεπανάληπτη σηκώνει το σπαθί με το δεξί του χέρι κάθετα, ενώ στο αριστερό κρατά ανοιχτό ειλητό, το οποίο βέβαια είναι σήμερα κατεστραμμένο. Τα αυθεντικά χρώμα τα του φλεγόμενου σπαθιού έχουν αλλοιωθεί, ο συμβολισμός όμως είναι ξεκάθαρος και προσαρμοσμένος στην υπόσταση και αποστολή του αρχαγγέλου. Η ισορροπία στην σχεδίαση της μορφής και η αρμονία στις σχέσεις των όγκων παραπέμπουν στον 18 Μουτσόπουλος-Δημητροκάλλης, Γεράκι,

9 Ni{ i Vizantija II 303 σεβασμό της παράδοσης της Καστοριάς από τον καλλιτέχνη έτσι όπως εκφράστηκε μέσω των τοιχογραφιών του Αγίου Γεωργίου Ομορφοκκλησιάς ( τέλος 13 ου αιώνα, Εικ.7). Η κυριαρχία του κόκκινου χρώματος σε συνδυασμό με τους ανοιχτούς τόνους μπλέ και πράσινου πάνω σε φόντο ώχρας αποδίδουν με τρόπο καθαρό και ήρεμο την μορφή του Μιχαήλ που παρήγγειλε ο ιερέας Δήμος, ο οποίος αντιπροσωπεύει με την δωρεά αυτή τους κύκλους της εκκλησίας. Η εικόνα του αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι ένα μικρό δείγμα της κληρονομιάς της Καστοριάς των πρώτων δεκαετιών του 14 ου αιώνα. Δύο εικόνες της συλλογής, μία μισοκατεστραμένη του Αγίου Δημητρίου (Εικ.3) και μία ανάγλυφη, είναι επίσης αντιπροσωπευτικά δείγματα της δεύτερης δεκαετίας του 14 ου Сл.3./Εικόνα 3 Άγιος Δημήτριος Συλλογή Μουσείου Καστοριάς Сл.3. Св. Димитрије Колекција Музеја Костура αιώνα. Ο λαδοπράσινος μαλακός προπλασμός που κυριαρχεί στο πρόσωπο της πρώτης δημιουργεί ένα εντυπωσιακό βλέμμα, το οποίο αποκτά μια ιδιαίτερη ζεστασιά από τις κόκκινες πινελιές γύρω από τη μύτη και τα μάγουλα, ενώ στη δεύτερη 19 το ανάγλυφο της μορφής περιορίζει την σχεδιαστική δεινότητα του δημιουργού, δεν αφαιρεί όμως σε ομορφιά από το τελικό αποτέλεσμα. Στο ίδιο καλλιτεχνικό ύφος μπορούμε να εντάξουμε και την εικόνα της Παναγίας Γλυκοφυλούσας (Εικ.6), στην οποία τονίζονται περισσότερο τα πρόσωπα της Παναγίας και του Χριστού από το έντονο μπλε χρώμα που περιτρέχει τα ενδύματα τους. Ακολουθεί μία εικόνα του Αγίου Γεωργίου (Εικ. 2) με σκηνές του βίου του από τον Άγιο Αλύπιο Καστοριάς. Η εντυπωσιακή μορφή του Αγίου Γεωργίου και το στήσιμο της μορφής του αγγίζει τις δημιουργίες της τρίτης δεκαετίας του 14 ου αιώνα και είναι παραγγελία του ιερομονάχου Υακίνθου. Με την τέταρτη δεκαετία συνδέεται η εικόνα του Αγίου Νικολάου (Εικ. 5) σε προτομή, η οποία βρίσκεται πολύ κοντά στον θεατή και έχει περισσότερο χαρακτηριστικά τοιχογραφίας. 19 Α. Πέτκος,-Μ. Παρχαρίδου, Ανάγλυφη εικόνα του Αγίου Δημητρίου από την Ομορφοκκλησιά Καστοριάς, Μακεδονικά, τ. ΛΒ, Θεσσαλονίκη Η εικόνα αυτή από τους μελετητές χρονολογείται στο δ τέταρτο του 14 ου αιώνα, άποψη με την οποία δεν συμφωνούμε.

10 304 Ιωάννης Σίσιου Сл.4./Εικόνα 6 Παναγία Γλυκοφιλούσα Συλλογή Μουσείου Сл.5. Άγιος Νέστωρ Ναός Αγίου Γεωργίου Ομορφοκκλησιάς Сл.5. Св. Нестор Фреска из Св. Ђорђе Оморфоклисје Σημαντικό είναι επίσης το γεγονός, ότι λίγο αργότερα υπήρξε καλλιτεχνική εκπροσώπηση της Καστοριάς στα Βαλκάνια με την ομάδα που δημιούργησε αυτή τη φορά με μεγαλύτερη ωριμότητα τον ζωγραφικό διάκοσμο στο ναό του Αγίου Γεωργίου στο Pološko 20 στην κοιλάδα του μαύρου ποταμού στο Kavadarci. Ήταν ο επιτάφιος ναός του Jovan Dragušin κοντινού συγγενή του τσάρου Dušan. Στην εξωτερική όψη του ναού ανάμεσα στα 1343 και 1345 φιλοτεχνήθηκαν ίσως τα πιο αντιπροσωπευτικά πορτρέτα αυτής της εποχής. Ο ζωγράφος τα δούλεψε με ανεπτυγμένο κριτήριο απόδοσης της προσωπικότητας και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των μορφών. Η ζωγραφική στο εσωτερικό του ναού, επειδή καλύφθηκε κατά ένα μέρος από μεταγενέστερα στρώματα δεν δείχνει με τον καλύτερο τρόπο την αξία της. Υπάρχουν όμως ορισμένες λεπτομέρειες που κάνουν και εδώ γνωστή την παρουσία της καστοριανής παράδοσης. Στην παρουσίαση των σκηνών παρεμβάλλονται κάποια κείμενα, τα οποία παραπέμπουν στην ουσιαστική τους επεξήγηση και σημασία. Τέτοια σχέση κειμένου και εικόνας μπορούμε να δούμε στα μνημεία της Καστοριάς του 12 ου αιώνα. Στις παραστάσεις των Αγίων Αναργύρων για παράδειγμα δεν 20 Ћорђевић,

11 Ni{ i Vizantija II 305 Εικόνα 6 Ναός Αγίων Αναργύρων Χορηγός Сл. 6. Храм Св. Бесребреника у Костуру Ктитор Трећа деценија XIV века Εικόνα 7 Ναός Ταξιάρχη Μητροπόλεως Αρχάγγελος Γαβριήλ Сл.7. Храм Таксијарха Митрополије у Костуру Прва деценија XIV века αναγράφονταν μόνο κείμενα των πατέρων της εκκλησίας, αλλά και επιγράμματα των οποίων οι στίχοι επεδείκνυαν την λογοτεχνική δεινότητα των κτητόρων. Αυτή η παράδοση μεταφέρθηκε αυτούσια στο Pološko. Ωστόσο η ζωγραφική δύο ναών της Καστοριάς που διακοσμήθηκαν στην τέταρτη δεκαετία του 14 ου αιώνα ξεκαθαρίζει ακόμη περισσότερο το τοπίο για την μετακίνηση των καλλιτεχνών της βορειότερα. Είναι ο Άγιος Νικόλαος του Τζώτζα 21 και ο Άγιος Γεώργιος του Βουνού. Από τις λιγοστές τοιχογραφίες που διατηρήθηκαν στο εσωτερικό του ναού του Αγίου Νικολάου ξεχωρίζουμε αυτές του βορείου τοίχου όπου εικονίζεται η σκηνή της Δέησης με τον Χριστό Σωτήρα και την Παναγία Παράκληση. Σε μεγάλο βαθμό τόσο από εικονογραφική, όσο και από τεχνοτροπική άποψη η ζωγραφική αυτή πλησιάζει την διακόσμηση της μονής του Lesnovo. Παρόμοια εικονογραφική διάταξη έχουμε και στον Άγιο Γεώργιο του βουνού με τη διαφορά ότι εκεί ο Χριστός ονομάζεται φοβερός κριτής, όπως ακριβώς στην εξωτερική Δέηση του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα και το Lesnovo. Αξίζει να σημειώσουμε την τριπλή παρουσία της Δέησης σε διαφορετικά σημεία της τοιχογράφησης του Αγίου Νικολάου του Τζώτζα, εάν στις προηγούμενες δύο προσθέσουμε και την σπάνια σύνθεση Βασιλικής 21 Ι.Σίσιου, Μια άγνωστη σύνθεση

12 306 Ιωάννης Σίσιου Δέσης -Αγίας Τριάδας στο αέτωμα του ανατολικού τοίχου. Η ανάλυση αυτής της εικονογραφικής σύνθεσης και η σύγκριση της με άλλες συγγενείς του βαλκανικού χώρου (Treskavac) μας οδήγησε στην όσο το δυνατόν ακριβέστερη χρονολόγηση της ζωγραφικής του Αγίου Νικολάου (1346). Στην προσπάθεια αυτή βοήθησε και η στενή παρακολούθηση των ιστορικών γεγονότων με την διαπίστωση του οριστικού ελέγχου της Καστοριάς από τον τσάρο Dušan ήδη από το Το γρήγορο σχέδιο βοήθησε τον δημιουργό των τοιχογραφιών του Αγίου Νικολάου να εγκαταλείψει την στατική βαρύτητα των φυσιογνωμιών και να τις δώσει σε αρκετές περιπτώσεις μια επιτηδευμένη παραμόρφωση. Η φωτεινή και ισοδύναμη κοκκινωπή ενσάρκωση σε συνδυασμό με τις μεγάλες ήρεμες πρασινωπές σκιές στα πρόσωπα κατατάσσουν αυτή τη ζωγραφική στις πιο ποιητικές του 14 ου αιώνα. Από τη άλλη η διακόσμηση του Αγίου Γεωργίου του βουνού με χρονική διαφορά δύο έως τριών χρόνων παρουσιάζει την ποικιλία παρόμοιων εκφράσεων στα πλαίσια της τοπικής καλλιτεχνικής σχολής και ενισχύει ακόμη περισσότερο την πεποίθηση μας για τον σπουδαίο ρόλο της Καστοριάς στην εξέλιξη της βυζαντινής τέχνης στα Βαλκάνια. Επιτηδευμένος χαρακτήρας με προμελετημένες φόρμες και γλυκά χρώματα ο δημιουργός του Αγίου Γεωργίου έβαλε τη σφραγίδα του στη συνέχιση της ζωγραφικής παράδοσης της πόλης. Το όνομα αυτού του ζωγράφου μπορεί να αναγνωριστεί στην επιγραφή ΜΙΧΑΗΛ που είναι γραμμένη στο σπαθί του αρχαγγέλου Μιχαήλ (Σχ. 7) που παριστάνεται δίπλα στην δυτική είσοδο του ναού. Παρόμοια ρηματική επίκληση του ονόματος του Αγίου στην ίδια μορφή και την ίδια φόρμα συναντούμε στο νάρθηκα της μονής του Lesnovo (Σχ. 6). Η καλλιτεχνική γλώσσα του ζωγράφου είναι ένας κόσμος όχι ιδιαίτερα εμπνευσμένων και νέων λύσεων, αλλά ήρεμων και προσεγμένων. Όλη η σύλληψη αυτής της διακόσμησης είναι εναρμονισμένη με τον αρχιτεκτονικό χώρο και οι μορφές σε ορισμένες σκηνές βρίσκονται σε τέλεια σύμπτωση με την επιφάνεια των τοιχογραφιών. Η εικονογράφηση γίνεται με αφηγηματικό τρόπο γι αυτό και οι συνθέσεις είναι μικρές. Το στυλ του ζωγράφου δείχνει τις ξεκάθαρες επιρροές της κλασικής φάσης της Παλαιολόγειας ζωγραφικής της δεύτερης δεκαετίας του 14 ου αιώνα. Οι φόρμες και οι αναλογίες είναι ορθές και οι μορφές έχουν πλαστικότητα. Έχουν γίνει αποδεκτά τα πιο όμορφα πρότυπα, όμως στην επεξεργασία λείπουν η ταραχή και η βαθιά πνευματικότητα. Οι τοιχογραφίες είναι ντυμένες με ιδιαίτερα φωτεινά και ψυχρά χρώματα εναρμονισμένες στον φτωχό φωτισμό του μνημείου. Πολλές από τις μορφές των ολόσωμων στρατιωτικών Αγίων του Αγίου Γεωργίου βρίσκουν τις αναλογίες τους στη μονή του Lesnovo. Σε ορισμένες δε περιπτώσεις μπορούμε να μιλάμε και για πραγματικά αντίγραφα. Ο ζωγράφος Μιχαήλ φαίνεται ότι επισκέφθηκε το Lesnovo μετά τις κατακτήσεις του Dušan (1343). Στην επιγραφή με το όνομα του Μιχαήλ στο Lesnovo, ορισμένοι μελετητές αναγνώρισαν την υπογραφή του ζωγράφου. 22 Η ορθότητα αυτού 22 Радојчић, Мајстори, 35, Г.Бабић, Разграњавање уметничке делатности и појава стилске разнородности, Историја Српског Народа, Београд 1981, αντίθετη άποψη εξέφρασε ο В.Ђурић, Име Меркурије из Псаче, ЗЛУ , , К. Балабанов, Новооткривени имиња на зографи од 1341 во црквата на Лесновскиот манастир, Разгледи VI/ 4, Скопије 1963,

13 Ni{ i Vizantija II 307 του συμπεράσματος μέχρι ένα βαθμό υποβαθμίστηκε, επειδή τέτοιου είδους υπογραφές συνοδεύονταν συνήθως από την φόρμα ΧΕΙΡ ΖΩΓΡΑΦΟΥ. Η συνήθεια τέτοιου τρόπου υπογραφής ίσως προήλθε από τα μεσαιωνικά όπλα, όπου αποτυπώνονταν τα διακριτικά του ιδιοκτήτη. Στον 14 ο αιώνα, όπως έχει αποδειχτεί μέσω των ιστορικών πηγών από το Kotor, οι κατασκευαστές σπαθιών τοποθετούσαν τα ονόματα των παραγγελιοδόχων στα προϊόντα τους. Οι γνωστοί ζωγράφοι Μιχαήλ και Ευτύχιος αποτολμούν πιθανόν με την ανοχή του παραγγελιοδότη, αφού τα ονόματα τους δεν αναφέρονται στην κτητορική επιγραφή της Περιβλέπτου Αχρίδας, να βάλουν τις υπογραφές τους σε αρκετά αδιάκριτα σημεία του ναού. Έτσι μπορούμε να τις δούμε στο ξίφος του Αγίου Μερκουρίου ΧΕΙΡ ΜΙΧΑΗΛ ΤΟΥ ΑΣΤΡΑΠΑ ή στις χλαμύδες δύο στρατιωτικών Αγίων του Αγίου Προκοπίου και του Αγίου Δημητρίου. Ανάλογη συνήθεια των δύο ζωγράφων παρατηρείται αργότερα και στον Άγιο Νικήτα στο Ćučer (1316) όπως επίσης και στο Staro Nagoričino ( ) 23 και στη μονή Prohor Psinski 24. Άλλο ένα παράδειγμα υπογραφής έχουμε στο υπερώο του νάρθηκα της Αγίας Σοφίας στην Αχρίδα που διακοσμήθηκε γύρω στα 1350 με εντολή του αρχιεπισκόπου Νικολάου. Ο ζωγράφος Ιωάννης Θεωριανός 25 άφησε την υπογραφή του στο ξίφος του αρχαγγέλου στη σκηνή της Μετάνοιας του Δαβίδ. Η επαναλαμβανόμενη υπογραφή και στους δύο ναούς Άγιο Γεώργιο του Βουνού και του Lesnovo, σήμαινε συγχρόνως και το όνομα του ζωγράφου και το όνομα του προσωπικού του προστάτη, που ήταν ο αρχάγγελος Μιχαήλ. Μέσω τέτοιων εικονογραφικά αδιευκρίνιστων επιγραφών επικαλούνταν τους Αγίους εις των οποίων τα σπαθιά ήταν γραμμένα τα ονόματα τους. Αυτές ήταν προσευχές ιδιαίτερου χαρακτήρα, επίκληση του Αγίου για βοήθεια και διαμεσολάβηση. Το επικαλούμενο όνομα του αρχαγγέλου έπαιρνε προφυλακτική σημασία και από θρησκευτική άποψη εξασφάλιζε την υψηλή προστασία. Τέτοιου είδους οδηγίες έδινε στη ρητορεία του (τέλος 10ου αιώνα), ο Αλεξανδρινός αρχιεπίσκοπος Τιμόθεος 26 γράψε το όνομα Μιχαήλ εάν θέλεις να σε προστατεύει από κάθε πειρασμό. Συμπερασματικά θα λέγαμε ότι το όνομα του Αγίου πάνω σε όπλα ή άλλα αντικείμενα στη συνονόματη έκδοση συνδέεται με την προστασία, ενώ σε διαφορετική περίπτωση λειτουργεί ως απειλή. Για την κοινωνία της Καστοριάς του 14 ου αιώνα η αποκάλυψη μιας επώνυμης προσωπικότητας της τέχνης πιστεύουμε ότι οδηγεί την έρευνα σε καινούρια μονοπάτια. Εάν οι καλλιτέχνες του 12 ου αιώνα δεν υπέγραφαν τα έργα τους, επειδή ίσως οι παραγγελιοδόχοι ήταν αυτοί που έπαιζαν τον σπουδαιότερο ρόλο (στην περίπτωση της Καστοριάς οι Λημνιώτες και ο Νικηφόρος Κασνίτζης) τότε στον 14 ο αιώνα τα πράγματα φαίνεται ότι αλλάζουν και οι ζωγράφοι δειλάδειλά αρχίζουν να μιμούνται συναδέλφους τους που συναντούν στα ταξίδια τους στα Βαλκάνια. Η ανωνυμία του καλλιτεχνικού έργου στην Καστοριά δεν είχε σχέση με την ποιότητα, αλλά επισκιάζονταν από τις ισχυρές προσωπικότητες 23 Миљковић-Пепек, Делото на зографите Михаило и Евтихији, Скопије Г. Суботић - Д. Тодоровић, Сликар Михаило у манастиру Светог Прохора Пчињског, ЗРВИ 34, 1995, Цв. Грозданов, Охридско зидно сликарство XIV века, Београд 1980, W.Budge, Miscellaneous Coptic Texts in the Dialect of Upper Egypt, London 1915, XX-XXI,CLII-CLIX,

14 308 Ιωάννης Σίσιου των κτητόρων. Η ρευστότητα της κατάστασης στην ευρύτερη περιοχή γύρω στα μέσα του 14 ου αιώνα, κοντά στα άλλα απελευθέρωσε και την αυτοσυνείδηση του καλλιτέχνη. Иоанис Сисиу КРЕТАЊЕ СЛИКАРА ИЗ КОСТУРА КА СЕВЕРУ У ПРВОЈ ПОЛОВИНИ XIV ВЕКА Кратак преглед културне баштине Костура доводи нас до закључка да су харизматични уметници комненског периода, које срећемо по први пут у цркви Св. Николе Каснићи и касније у цркви Св. Бесребреника, поставили темеље за развој стабилног уметничког центра који ће трајати непрекидно следећа четири века. Због недовољне истражености споменика ове области нејасна је слика уметничке делатности током XIII века. Тешко је доћи до чињеница које указују на континуитет и развој уметничког стваралаштва, којим би се у сбим фазама потврдила трајност и специфичност једне локалне сликарске школе. Уметници који су стварали у новим условима, без непосредног утицаја Цариграда, створили су свој ликовни језик стилски обједињен у једну препознатљиву целину, организовану по принципима рашке сликарске школе. Фреске Св. Стефана, Богородице Мавриотисе, Св. Димитрија Елеусе, Богородице Кубелидике и Св. Георгија Оморфоклисие, са једне стране потврђују уметнички континуитет, а са друге стране откривају богатсво различитог начина изражавања. Један од најтежих проблема историје уметности је сигурно истражинање стила, а посебно у периоду када постоје строга правила у православном сликарству од 1300 до 1350 год. Углавном сви се слажу да сликарство овог периода није систематизовано. Ови проблеми произилазе из чињеница да споменути споменици нису монографски обрађени, те не располажемо детаљном стилком анализом. Код нас се јавља упрошћени систем стилске анализе који, пре свега, сагледава уметника као личност а не суштину стваралачке теорије. Сагледавајући сликарство од до долазимо до закључка који указује на мирни процес развоја сликарства, у коме се препознају основне карактеристике православне уметности. Ово наглашавамо због појединих истраживача који тврде да је у првој половини XIV века сликарска делатност у Костуру нагло престала и замрла. Препознатљива особеност сликарства овог периода је његова тесна веза са сликарством Палеолога. Ослањајући се на старе узоре ови искусни уметници су прихватили достигнућа ренесансе Палеолога. То је период у коме се старо знање таложи и проверена уметничка решења се комбинују и воде до посебне синтезе наративног и монументалног стила. У вези са тим може се рећи да први корак до једне кбалитетније уметности подразумева обавезни поглед уназад. Често се каже да сликари овог периода припадају провинцијском сликарству у односу на оне који су стварали у ренесанси Палеолога. У Костуру постоје посебне фреске у Св. Анаргирима и Таксиархи Митрополеос за које можемо да кажемо да припадају уметничком изразу ове епохе али не пружају комплетне информације о кретањима сликара. У време окупације под Турцима 21 црква је уништена, и треба претпоставити да су неке од њих припадале сликарству овог периода. У богатој и неистраженој колекцији икона града, за неколико остварења можемо да кажемо да су настала у првој половини XIV века. Делатност костурских уметника у истом периоду али у другим областима, Доња Каменица, Полошко, Трескавац и Лесново, потврђује уверење о континуитету традиције костурске сликарске школе и проширење њене делатности на ширем

15 Ni{ i Vizantija II 309 простору западног Балкана. У четвртој деценији XIV века у граду су осликана цркве Св. Никола ту Ђођа и Св. Ђорђе ту Вуну, које се стилски повезују са горе споменутим. Треба напоменути посебно значајне сачуване фреске ван Костура у Доњој Каменици код Књажевца из треће деценије XIV века. Ово сликарство стилски се много разликује од дела солунске браће Михаила и Евтихија који су радили за краља Милутина. Стил ових фресака открива неке карактеристике које су блиске уметничком стваралаштву костурске школе. Пластичне вредности тог стваралаштва успостављају везу са славном прослошћу. Ликови нису напустили форму монументалног стила XIII века нити зрачење светлих тонова, сликана архитектура задржала је традиционалну схему. Многе иконографске теме срећемо у црквама Костура XII века. Постоје поједини детаљи који откривају локалну традицију. Карактеристично је представљање светих столпника видљивог попрсја са ногом избаченом изван капитела какве затичемо у Св. Анаргирима у Костуру. На исти начин представљен је Св. Симеон Столпник у Св. Ђорђу ту Вуну, Св. Николи ту Кирици и Св. Атанасију ту Музаки. Верујемо да се смештање целокупног културног наслеђа XIV века у другу половину истог столећа, догодило због разјашњавања кретања сликара из Костура за Борје, Мали Град и Св. Атанасију ту Музаки и датовање њихове активности. Присуство костурских сликара у другим областима Балкана у трећој деценији XIV века, поставља наше истраживање на другачију основу. Откривање сликарских дела која ће успоставити континуитет уметничког стваралештва у Костуру. Зато је драгоцено сликарство икона овог града. Једна икона која представља арханђела Михаила стилски припада другој деценији XIV века. Арханђео носи на глави шестоугаону кацигу са каквоме се обично сликају свети ратници. У живопису Балкана исту кацигу затичемо на глави Св. Меркурија какав је насликан у Леснову, Богородици Перивлепти у Охриду и у Псачи. Ретке примере представа арханђела Михаила са кацигом срећемо у сликарству цркава на Криту (Таксиархес Аркалохори XIII век) с краја XII и почетком XIV века и у неким областима јужне Грчке (Св. Атанасије Гераки, Пелопонез XIII век). Кацига обично показује војну спремност Св. Ратника, у нашем случају, ту спремност открива арханђео Михаило. Аристократски и достојанствен став арханђела са у десној руци исуканим мачем вертикално изнад главе, исправне пропорције тела, анатомска прецизност, наслања се на сликарску традицију Костура преко фресака Св. Ђорђа Оморфоклисие. Важно је истаћи да активност сликара Костура, нешто касније се препознаје, сада видно зрелије, у Св. Ђорђу Полошком. На фасади наоса између 1343 и 1345 насликани су занимљиви портрети. Сликарство наоса, сакривено слојем новијег живописа, не открива на најбољи начин своје вредности. Ипак, постоје неки детаљи овог сликарства који указују на активност уметника из Костура. Неколико композиција објашњено је текстом, што је обичај костурских уметника још од XII века. У композицијама Св. Анаргири, примера ради, нису написани само текстови светих отаца већ и епиграми чији стихови откривају књижевне склоности ктитора. Ова традиција је у целости пренешена у Полошком. Међутим живопис из две цркве у Костуру које су осликане у четвртој деценији XIV века, доприноси бољем сагледавању кретања уметника ка северу. То су Св. Никола ту Ђођа и Св. Ђорђе ту Вуну.

16 310 Ιωάννης Σίσιου

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα

από το 1985. Φορβίων, από προέρχεται Η εκκλησία αποτελεί το αιώνα Η εκκλησία της Παναγίας της Φορβιώτισσας, περισσότερο γνωστή ως η Παναγία της Ασίνου, βρίσκεται στις βόρειες υπώρειες της οροσειράς ο του Τροόδους. Είναι κτισμένη στην ανατολική όχθη ενός μικρού χείμαρρου,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΠΕΛΕΝΤΡΙ Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο Πελέντρι φαίνεται να χτίστηκε λίγο μετά τα μέσα του 12 ου αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Αρχαγγέλου Μιχαήλ στον Πεδουλά Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΑΓΓΕΛΟΥ ΜΙΧΑΗΛ ΣΤΟΝ ΠΕΔΟΥΛΑ Η εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που χτίστηκε πριν το 1474 είναι μονόκλιτη, ξυλόστεγη με νάρθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά

Παναγία της Ασίνου Ελληνικά Παναγία της Ασίνου Ελληνικά 1 ΝΑΟΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΑΣΙΝΟΥ Ή ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΤΗΣ ΦΟΡΒΙΩΤΙΣΣΑΣ Η καμαροσκέπαστη, με δεύτερη ξύλινη στέγη εκκλησία της Παναγίας της Ασίνου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Νικητάρι,

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά

Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης. Ελληνικά 1 Κείμενο Αγίου Νικολάου της Στέγης Ελληνικά 2 Ο Άγιος Νικόλαος της Στέγης Πήρε το όνομα του μετά την προσθήκη της δεύτερης Στέγης του ναού τον 13ον αιώνα, για την προστασία του από τα χιόνα και τη βροχή.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ E. N. Τσιγαρίδας, 'Ερευνες στους ναούς της Καστοριάς 379 ΕΡΕΥΝΕΣ ΣΤΟΥΣ ΝΑΟΥΣ ΤΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Στη διάρκεια των υπηρεσιακών μεταβάσεών μου στην Καστοριά, την περίοδο κυρίως 1970-1975 και συμπληρωματικά την

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά

Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι. Ελληνικά 1 Κείμενο Εκκλησίας Μεταμόρφωσης του Σωτήρος Παλαιχώρι Ελληνικά 2 ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΟΣ- ΠΑΛΑΙΧΩΡΙ Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος είναι ένα μικρό παρεκκλήσι που χτίστηκε στις αρχές

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13 Ο ΚΑΙ 14 Ο ΑΙΩΝΑ

Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13 Ο ΚΑΙ 14 Ο ΑΙΩΝΑ Ni{ i Vizantija VII 273 Ιωάννης Σίσιου Η ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΗΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΟΥΑΓΙΟΥ ΣΤΕΦΑΝΟΥ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΤΑ ΤΟΝ 13 Ο ΚΑΙ 14 Ο ΑΙΩΝΑ Στην ορθόδοξη ζωγραφική η κατώτερη ζώνη συνήθως προορίζεται για τα πορτρέτα

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο

Λίγα Λόγια Για Την Αγιογράφο Αγιογράφος Ραλλού Λιόλιου Κούση Βυζαντινές Εικόνες Οι βυζαντινές εικόνες είναι ιεροί πνευματικοί θησαυροί του Ανατολικού Ορθόδοξου Χριστιανισμού. Η βυζαντινή ζωγραφική είναι ένα από τα πιο σημαντικά επιτεύγματα

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά

Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Ακολούθησέ με... στην Καστροπολιτεία του Μυστρά Μυστράς Η καστροπολιτεία απλώνεται στις πλαγιές του φυσικά οχυρού λόφου του βυζαντινού Μυζηθρά, που έδωσε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΟ POLOSKO

Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΟ POLOSKO Ni{ i Vizantija IX 321 Ιωάννης Σίσιου Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΟΥ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΗΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΟ POLOSKO Η εξέχουσας σημασίας αποκάλυψη των ιστορικών πορτρέτων στην δυτική όψη του ναού του αγίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΙΩΝ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΕΥΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ

ΟΙ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΙΩΝ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΕΥΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Ni{ i Vizantija XIII 341 Ιωάννης Σίσιου ΟΙ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΓΙΩΝ ΣΤΟ ΝΑΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΖΕΥΓΟΣΤΑΣΙΟΥ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Το περιεχόμενο και η έκταση του εικονογραφικού προγράμματος ενός ναού εξαρτάται πάντα από

Διαβάστε περισσότερα

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά

- 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 1 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ελληνικά - 2 - Ο Ναός του Τιμίου Σταυρού του Αγιασμάτι (Πλατανιστάσα) Ο ναός κάποτε ήταν μέρος του μοναστηριού, αφιερωμένος στον Τίμιο Σταυρό,

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα. Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας Ποδύθου στη Γαλάτα Ο Ναός της Παναγίας Ελεούσας Ποδύθου, ανήκει στη μεταβυζαντινή περίοδο και κτίστηκε στις αρχές του 16 ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Саборност 8 (2014) УДК 271.2-72-1 271.2-144.89 DOI:5937/sabornost8-7328 Оригинални научни рад. Ιωάννης Ζηζιούλας. Aκαδημία Aθηνών, Αθήνα

Саборност 8 (2014) УДК 271.2-72-1 271.2-144.89 DOI:5937/sabornost8-7328 Оригинални научни рад. Ιωάννης Ζηζιούλας. Aκαδημία Aθηνών, Αθήνα Саборност 8 (2014) Α Ω 43 52 УДК 271.2-72-1 271.2-144.89 DOI:5937/sabornost8-7328 Оригинални научни рад Ιωάννης Ζηζιούλας Aκαδημία Aθηνών, Αθήνα Το Μυστήριο της Εκκλησίας και το Μυστήριο της Αγίας Τριάδος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των

Εισαγωγή στο Χρώμα. Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των Στέλιος Μιχαήλ Ε.Ε.Κ.Κ. 8 Δεκεμβρίου 2010 Εισαγωγή στο Χρώμα Εισαγωγή στο χρώμα και την ανάπτυξη της συνθετικής λειτουργίας των χρωμάτων. Το φως ως στοιχείο που ειδικεύει και τροποποιεί το χρώμα. Θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ

ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΦΩΤΗΣ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΡΟΥΠΗ ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΤΟΠΤΣΗ ΜΑΡΙΑ ΣΠΥΡΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝ/ΝΟΣ ΚΟΥΤΣΟΓΙΑΝΝΟΠΟΥΛΟΣ ΦΩΤΗΣ ΝΙΦΟΡΑΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Η ΑΓΙΟΓΡΑΦΙΑ Είναι η τέχνη της απεικόνισης ιερών προσώπων ή θρησκευτικών σκηνών Είναι η ζωγραφική παράσταση θρησκευτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά

Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 1 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Ελληνικά 2 Ο Ναός της Παναγίας του Μουτουλλά Σύμφωνα με επιγραφή του βόρειου τοίχου του ναού, ο ναός κτίστηκε το 1280 από τον Ιωάννη Μουτουλλά και τη σύζυγο του Ειρήνη.

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα)

«Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015. Έλληνες ζωγράφοι. Της Μπιλιούρη Αργυρής. (19 ου -20 ου αιώνα) «Η θάλασσα μάς ταξιδεύει» The sea travels us e-twinning project 2014-2015 Έλληνες ζωγράφοι (19 ου -20 ου αιώνα) Της Μπιλιούρη Αργυρής Η ιστορία της ζωγραφικής στην νεοελληνική ζωγραφική Η Ελληνική ζωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Ιωάννης Σίσιου. Ni{ i Vizantija XI 279

Ιωάννης Σίσιου. Ni{ i Vizantija XI 279 Ni{ i Vizantija XI 279 Ιωάννης Σίσιου Ο κύκλος του Ακάθιστου στο ναό του Αγίου Ιωάννη Προδρόμου Καστοριάς Ο κύκλος του Ακαθίστου παρουσιάζεται στην Καστοριά ως βασική εικονογραφική επιλογή στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri

Μιχάλης Μακρή EFIAP. Copyright: 2013 Michalis Makri Μιχάλης Μακρή EFIAP Copyright: 2013 Michalis Makri Copyright: 2013 Michalis Makri Less is more Less but better Copyright: 2013 Michalis Makri Ο μινιμαλισμός ορίζεται ως η εξάλειψη όλων των στοιχείων που

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Ζώα στη ζωγραφική» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Ζώα στη ζωγραφική» ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά

Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή. Ελληνικά Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Ελληνικά 1 Μονή Αγίου Ιωάννη Λαμπαδιστή Δεν έχουμε πληροφορίες για το πότε κτίστηκε η Μονή, πιθανότατα όμως να τοποθετείται στα μέσα του 16 ου αιώνα. Η εκκλησία είναι το παλαιότερο

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΙ ΡΩΤΑΜΕ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΤΙ ΜΑΣ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΠΩΣ ΜΑΣ ΤΟ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ ΜΙΑ ΕΙΚΟΝΑ ; ΣΥΝΘΕΣΗ: Οργάνωση ενός συνόλου από επιμέρους στοιχεία σε μια ενιαία διάταξη Αρχική ιδέα σύνθεσης

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΑ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ ΤΩΝ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ Από την εποχή του εσποτάτου της Ηπείρου στα Βυζαντινά χρόνια στο νησί των Ιωαννίνων δημιουργήθηκαν Μονές και Ησυχαστήρια, που με την πάροδο του χρόνου η φήμη, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28

Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Μινωικός Πολιτισμός σελ. 23-28 Να περιγράψετε ένα μινωικό ανάκτορο; Μεγάλα Συγκροτήματα κτιρίων, Είχαν πολλές πτέρυγες-δωματίων, Διοικητικά, Οικονομικά, Θρησκευτικά και Καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα

ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ. Της Μαρίας Αποστόλα ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ Της Μαρίας Αποστόλα Η Ελλάδα υπήρξε από τους πρώτους δέκτες του Χριστιανισμού και τα μνημεία της ελληνικής ορθοδοξίας αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής κληρονομιάς, αποτελώντας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την

ΒΥΖΑΝΤΙΑΚΑ. Στο πρώτο κεφάλαιο (Οι «φανερές» αρμοδιότητες του μυστικού την 396 Βιβλιοκρισίες μάλλον τον επικεφαλής ΕΛΛΗΝΙΚΗ μιας υπηρεσίας ΙΣΤΟΡΙΚΗ (σεκρέτου), ΕΤΑΙΡΕΙΑ στην οποία εργάζονταν «μυστικοί», οι υφιστάμενοι δηλαδή του μυστικού. Για τον μυστογράφο, στο τρίτο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη

Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Το Τραγούδι της Γης του Στράτη Μυριβήλη Θεατρικές Παραστάσεις στα νησιά του Βορείου Αιγαίου Λήμνος, Λέσβος, Χίος Καλοκαίρι 2014 «Ένα τραγούδι γυρεύουμε. Το τραγούδι των τραγουδιών καρτερούμε. Το τραγούδι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΛΠ11 ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Βυζάντιο και Χριστιανισμός: η δυναμική της θρησκείας στον καθορισμό της φυσιογνωμίας της αυτοκρατορίας και των

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης

Ιερού Παλατίου Ιππόδρομο ανακτόρου των Βλαχερνών, του ανακτόρου του Μυρελαίου σειρά καταστημάτων της Μέσης BYZANTINH TEXNH:AΡXITEKTONIKH kαι ΖΩΓΡΑΦΙΚΗ H Βυζαντινή αρχιτεκτονική και ως αναπόσπαστο τμήμα της η ζωγραφική: - Ψηφιδωτή και νωπογραφία- νοείται η τέχνη που γεννήθηκε και ήκμασε μεταξύ 4ου και 15ου αιώνα,

Διαβάστε περισσότερα

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια

Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια Ηγούμενος Χρυσορρογατίσσης Διονύσιος Ο ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΥ ΚΡΑΤΗΜΑΤΟΥ Διόρθωση ανακρίβειας που προήλθε από παρεξήγηση Αφορμή για τη συγγραφή αυτού του άρθρου υπήρξε η ανακρίβεια που αναφέρεται στο βιβλίο της Μαρίνας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1

Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ. Γιώργος Ε 1 Ο ΔΗΜΟΣ ΜΑΣ Γιώργος Ε 1 ΣΩΤΗΡΑ ΑΜΜΟΧΩΣΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Η Σωτήρα έχει Αγιολογική ονομασία: φέρει το όνομα του Σωτήρος Χριστού. Εξάλλου στις 6 Αυγούστου τελείται μεγάλο πανηγύρι κατά τη γιορτή της Μεταμορφώσεως

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΥΛΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΟΥΜΠΕΛΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ

ΤΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΥΛΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΟΥΜΠΕΛΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ Ni{ i Vizantija VI 245 Ιωάννης Σίσιου ΤΟ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΡΟΥΛΟ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ ΚΟΥΜΠΕΛΙΔΙΚΗΣ ΚΑΙ Ο ΚΟΙΜΗΤΗΡΙΑΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ ΝΑΟΥ Όταν στις 15 Αυγούστου του 1261, στην εορτή της Κοιμήσεως

Διαβάστε περισσότερα

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας

Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό μνημείο της Αθήνας ΥΠΟΥΡΓΕΊΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΎ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΎ ΓΕΝΙΚΉ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΉΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΉΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΆΣ ΔΙΕΎΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΊΩΝ/ΤΜΉΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΏΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΆΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΊΑΣ Αναζητώντας το Δέντρο της Ζωής σ ένα βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ

Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η ΒΑΣΙΛΙΚΗ «ΑΓ. ΣΟΦΙΑ» Η ΝΕΚΡΟΠΟΛΗ Η σημερινή βασιλική «Αγ. Σοφία» βρίσκεται στο κέντρο της κύριας νεκρόπολης της αρχαίας πόλης Σέρντικα. Σ αυτή την περιοχή έχουν ανακαλυφθεί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά χαρακτηριστικά

Γενικά χαρακτηριστικά ΙΜΠΡΕΣΙΟΝΙΣΜΟΣ Γενικά χαρακτηριστικά Μικρές πινελιές που δημιουργούν παχύ στρώμα μπογιάς αποτυπώνοντας λεπτομερές. Χρήση των βασικών χρωμάτων, σπάνια χρήση του μαύρου χρώματος. Απουσία διαδοχικών επιστρώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου

Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Έκθεση καθαρισμού της αμφιπρόσωπης εικόνας του Βυζαντινού Μουσείου Τάσος ΜΑΡΓΑΡΙΤΩΦ Δελτίον XAE 1 (1959), Περίοδος Δ'. Στη μνήμη του Νίκου Βέη (1883-1958) Σελ. 144-148 ΑΘΗΝΑ 1960 ΕΚΘΕΣΗ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες

Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάδες, Πύργοι, Κιόσκια, Καμπάνες, Σήμαντρα, Φιάλες, Κρήνες Αρσανάς Ζωγράφου Πύργος Χελανδαρίου Πύργος Καρακάλλου Πύργος Σταυρονικήτα Ιερά Μονή Βατοπαιδίου, Κιόσκι Κιόσκι Αγίου Παύλου Ι.Μ. Διονυσίου,

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου

Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Αθηνά Σχινά Το εικαστικό «περιβάλλον» του Χρήστου Παπανικολάου Η αγιογραφία, στην ελληνορθόδοξη παράδοση, είναι γνωστό πως έχει μεγάλη ιστορία, η οποία περιλαμβάνει σημαντικά έργα απ όλες της τις περιόδους.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Παναγία του Άρακα Ελληνικά

Παναγία του Άρακα Ελληνικά 1 Παναγία του Άρακα Ελληνικά 2 ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΑΡΑΚΑ Ο ναός της Παναγίας του Άρακα που φαίνεται να κτίστηκε γύρω στο 1191, πιθανότατα πήρε το όνομά του από το «αρακάς», όπως και πολλά άλλα φυτονυμικά επώνυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΟΡΑΛΗΣ (1916-2009): Η ζωή και το έργο του μεγάλου ζωγράφου, χαράκτη, σκηνογράφου και δάσκαλου. Η ζωή και το έργο του Γιάννης Μόραλης (Αρτα, 1916-Αθήνα 2009) Ζωγράφος και χαράκτης, μια από τις

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ

ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ ΛΕΟΝΑΡΝΤΟ ΝΤΑ ΒΊΝΤΣΙ 1452-1519 ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΕΥΤΥΧΙΑ ΓΚΕΚΑΣ ΤΡΥΦΩΝ ΑΡΣΕΝΙΔΗΣ ΕΥΘΥΜΙΟΣ 1 Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι ήταν Ιταλός αρχιτέκτονας, ζωγράφος, γλύπτης, μουσικός, εφευρέτης, μηχανικός, ανατόμος, γεωμέτρης

Διαβάστε περισσότερα

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση

Mικροί - Mεγάλοι σε δράση Υπουργείο Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Διεύθυνση Μουσείων Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων και Επικοινωνίας Εφορεία Αρχαιοτήτων Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του

Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Στο Πίνοβο με την υπέροχη κορυφογραμμή του Το όρος Πίνοβο είναι ένα σχετικά άγνωστο βουνό. Ο ορεινός του όγκος απλώνεται στα βορειοδυτικά του νομού Πέλλας, ανάμεσα στα όρη Βόρας (Καϊμακτσαλάν) και Τζένα.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα

ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Ηρεμία, στατικότατα, σταθερότητα ΘΕΜΑΤΑ ΤΕΧΝΗΣ Β και Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (μάθημα κατεύθυνσης) Τι είναι η δομή και η σύνθεση ενός εικαστικού έργου. Είναι η οργάνωση όλων των στοιχείων ενός έργου σε ένα ενιαίο σύνολο με στόχο να εκφράσουν κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΛΗΜΝΙΩΤΗ ΣΤΟ ΝΑΡΘΗΚΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΕΝΑ ΛΟΓΙΟ ΣΧΟΛΙΟ ΠΕΡΙ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΤΡΙΜΕΡΟΥΣ ΨΥΧΗΣ

ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΛΗΜΝΙΩΤΗ ΣΤΟ ΝΑΡΘΗΚΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΕΝΑ ΛΟΓΙΟ ΣΧΟΛΙΟ ΠΕΡΙ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΤΡΙΜΕΡΟΥΣ ΨΥΧΗΣ Ni{ i Vizantija XII 285 Ιωάννης Σίσιου ΤΟ ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΔΩΡΟΥ ΛΗΜΝΙΩΤΗ ΣΤΟ ΝΑΡΘΗΚΑ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΑΝΑΡΓΥΡΩΝ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΕΝΑ ΛΟΓΙΟ ΣΧΟΛΙΟ ΠΕΡΙ ΧΡΟΝΟΥ ΚΑΙ ΤΡΙΜΕΡΟΥΣ ΨΥΧΗΣ Το επίγραμμα 1 έχει γραφεί με μεγάλα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ Η ΣΗΜΑΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΟΣΗΜΟ Η σημαία της Βουλγαρίας αποτελείται από τρεις ισομεγέθεις οριζόντιες λωρίδες χρώματος λευκού(στην κορυφή), πράσινου και κόκκινου. Το λευκό αντιπροσωπεύει την ειρήνη,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος

Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος. Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική Επικοινωνία & εμπορικός χώρος Οργανώνοντας μια στρατηγική για την προώθηση του προϊόντος Οπτική επικοινωνία Η καλλιτεχνική επίδειξη εμπορεύματος και θεατρικών στοιχείων με στόχο την οργάνωση σκηνογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design

WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design WEB DESIGN Ο σχεδιασμός στο Web Design ΠΑΤΣΙΑΛΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Web Design Είναι ο σχεδιασμός και η δημιουργία δικτυακών τόπων. Περιλαμβάνει : την αρχιτεκτονική πληροφοριών, τη διεπαφή χρήστη και την πλοήγηση.

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Στην Αγορά των αρχαίων Αθηναίων (με τον Κ. Βέτση), Γνώση, Αθήνα 19893, Καλειδοσκόπιο, Αθήνα 20064 (έκδοση αναθεωρημένη και εμπλουτισμένη) Αρχαιολογία Ένα ταξίδι στο παρελθόν, οδηγός για παιδιά, Κέδρος,

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΗΓΗΣΗ ΣΤΗΝ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΦΙΛΟΛΟΓΩΝ Ν.ΣΕΡΡΩΝ. Ένα μοναδικό ταξίδι, οδοιπορικό στην ιστορία του πολιτισμού και της εκπαίδευσης των Ελλήνων, σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική

Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Το παιδί και το παιχνίδι μέσα από τη Νεοελληνική ζωγραφική Η εικαστική διαπραγμάτευση της σχέσης του παιδιού με το παιχνίδι-με την έννοια είτε του δρώμενου είτε του αντικειμένου ορίζεται από συνιστώσες

Διαβάστε περισσότερα

School of Physics, University of Athens, Panepistimioupolis, Zographos 157 84, Athens-Greece ** Aстрономска опсерваторија, Волгина 7,

School of Physics, University of Athens, Panepistimioupolis, Zographos 157 84, Athens-Greece ** Aстрономска опсерваторија, Волгина 7, 27-725 Indikoplovac K. 528.425(495.02) ВАСИЛИЈЕ Н. МАНИМАНИС * ЕВСТРАТИЈЕ Т. ТЕОДОСИЈУ * МИЛАН С. ДИМИТРИЈЕВИЋ ** * Department of Astrophysics-Astronomy and Mechanics, School of Physics, University of

Διαβάστε περισσότερα

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής

Ο εκχριστιανισμός ισμ τ ν ω σ αβικ αβικ ν λ ώ α ν ώ ινδοευρωπαϊκής καταγωγής Ο εκχριστιανισμός των σλαβικών λαών Σύνολο διαφορετικών λαών ινδοευρωπαϊκής καταγωγής, στους οποίους ανήκουν οι Ρώσοι, οι Πολωνοί, οι Πομεριανοί, οι Σέρβοι, οι Κροάτες, οι Σλοβάκοι, οι Τσέχοι και οι Βούλγαροι.

Διαβάστε περισσότερα

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ

EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ EUROPEAN DAILY TOURS ΑΠΟ ΒΟΛΟ ΣΤΑ ΜΕΤΕΩΡΑ ΜΕΤΕΩΡΑ - ΜΟΝΑΣΤΗΡΙΑ Ιστορικό Τα Μετέωρα αποτελούν, μετά το Άγιο Ορος, το μεγαλύτερο και με συνεχή παρουσία από την εποχή της εγκατάστασης των πρώτων ασκητών μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο

Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Μια περιήγηση στον κόσµο του Βυζαντίου: η σειρά του Β2 να επισκεφθεί το Βυζαντινό Μουσείο Την Πέµπτη 7 Φεβρουαρίου 2013 ήρθε, επιτέλους, η δική µας σειρά να επισκεφθούµε το Βυζαντινό Μουσείο της Αθήνας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη

ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ. Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΓΕΛ ΜΟΙΡΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Το έργο και η εποχή του Θεοφάνη ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Γενικά για την Κρητική σχολή 3 Τεχνοτροπία 5 Εικόνες.9 Πηγές, συνεργασία, επικοινωνία 13 2 Γενικά για την Κρητική Σχολή

Διαβάστε περισσότερα

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου

Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου Αγία Αναστασία η Μεγαλομάρτυς η Φαρμακολύτρια 22 Δεκεμβρίου http://www.google.com.cy/imgres?imgurl=http://www.pigizois.net/sinaxaristis/12/22.jpg&imgrefurl=http://www.saint.gr/3239/saint.aspx&usg= 3Fna2LMd87t9UxeDDztnUV4LuDo=&h=835&w=586&sz=63&hl=en&start=1&zoom=1&tbnid=bpzYaMtyqRnVnM:&t

Διαβάστε περισσότερα

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων

Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων Εξαιρετικά αντίγραφα βυζαντινών εικόνων από την H ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ «Η ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΤΟΥ ΣΙΝΑ είναι ένα Ελληνορθόδοξον Χριστιανικόν μοναστικόν κέντρον με αδιάκοπον πνευματική ζωήν δεκαεπτά αιώνων. Η ασκητική

Διαβάστε περισσότερα

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών

Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου. 24o Δημοτικό Αχαρνών. Νομισματικό Μουσείο Αθηνών Νομισματικό Μουσείο Αθηνών 24o Δημοτικό Αχαρνών Φυτά και ζώα στα νομίσματα και στον διάκοσμο του Νομισματικού Μουσείου 1 Υποδράση: Εκπαιδευτικές Επισκέψεις Μαθητών Συμμετέχοντες Σχολείο: 24o Δημοτικό Αχαρνών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από:

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Αρχαία Πόλη: Βρίσκεται: Ταυτίζεται με: Κατοικείται από: ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΛΕΠΑΚΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΣ ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΜΑΡΙΑ ΓΙΑΡΙΚΑ ΓΕΩΡΓΙΑ ΓΚΙΚΑ ΘΟΔΩΡΗΣ ΚΑΦΗΡΑΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΖΕΡΒΟΠΟΥΛΟΣ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΑΣΤΟΥΛΗ ΑΚΗΣ ΖΑΦΕΙΡΙΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΝΤΥΠΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων

Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Και τώρα τι κάνω; Σημαντικότερο απ όλα είναι να διαβάσεις και να ευχαριστηθείς την ιστορία και τις πληροφορίες για τον κόσμο των χρωμάτων Να ποια είναι τα υλικά που θα χρειαστείς: γκρι χαρτόνι (100 γραμμαρίων)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου

Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Μ Α Ρ Ι Ζ Α Ν Τ Ε Κ Α Τ Ρ Ο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου Bυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών εκπαιδευτικό υλικό Διάβασες το βιβλίο Περπατώντας τις εποχές του Βυζαντίου; Πήγες στο Βυζαντινό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης

ΑΡΧΑΊΑ χρώματα. Μικρά μυστικά τέχνης ΑΡΧΑΊΑ χρώματα Μικρά μυστικά τέχνης ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης

Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Βυζαντινά και Οθωμανικά μνημεία της Μάκρης Στρατηγικής σημασίας η θέση της Μάκρης / Κατοικήθηκε από την αρχαιότητα Οικισμός με διαρκή ανθρώπινη παρουσία από τα νεολιθικά χρόνια Ορατά στο κέντρο της σημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα.

Ενα πλακόστρωτο μονοπάτι οδηγεί βόρεια από τη Μονή Γουβερνέτου μέσα στο φαράγγι Αυλάκι που κατηφορίζει μέχρι τη θάλασσα. Η Μονή Γουβερνέτου Η Μονή Γουβερνέτου μοιάζει σαν κάστρο, με πύργους που χρησίμευαν για την προστασία από επιδρομείς. Ειδικά η εξωτερική όψη του μοναστηριού φανερώνει τις έντονες ενετικές επιδράσεις: μοιάζει

Διαβάστε περισσότερα

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ

Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ Περισσότεραγιατοχρώµα σύµφωναµεµελέτεςπου πραγµατοποιήθηκανγιαανάγκες τουμάρκετινγκ ΑποτηνΠηγή http://www.webresources.eu/archives/color-theorypart-1-the-meaning-of-color Υποκειµενικότηταστοχρώµα Το χρώµα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011

ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C. www.c3.teiwm.gr. Βιομηχ χανικός σχεδι 14/12/20112011 Βιομηχανικός σχεδιασμός συσκευασίας και ετικέτας παραδοσιακών προϊόντων ΤΕΙ Δυτικής Μακεδονίας Τμήμα Βιομηχανικού Σχεδιασμού Εργαστήριο C 3 www.c3.teiwm.gr C 3 LAB www.c3.teiwm.gr 1 Περιεχόμενα Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΠΙΝΑΚΙΔΕΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΚΤΗΡΙΟΥ Ή ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΝΕΟΥ ΚΤΗΡΙΟΥ Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της διαδικασίας σχεδιασμού είναι η παρουσίαση της ανάλυσης της ιδέας σας 1. Έχετε εργαστεί στη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

«...καί τό όνομα, ὡς εἰκός,(όπως ήταν φυσικό) αφῆκε τῇ πόλει».

«...καί τό όνομα, ὡς εἰκός,(όπως ήταν φυσικό) αφῆκε τῇ πόλει». Με αφορμή το κείμενο του Ι.Μ.Παναγιωτοπούλου «Η πολιτεία της λίμνης», που υπάρχει στο Ανθολόγιο,το οποίο επεξεργαστήκαμε εμείς οι μαθητές της ΣΤ τάξης του 5 ου Δημοτικού Σχολείου Αλεξάνδρειας,μας ανατέθηκε,αφού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία

Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Εισαγωγή στη Βυζαντινή Φιλολογία Ενότητα 6: Ιστορικό Πλαίσιο 8ου-9ου αιώνα: Σκοτεινοί αιώνες-εικονομαχία. Θεοφάνης: Βίος και Έργο. Κιαπίδου Ειρήνη-Σοφία Τμήμα Φιλολογίας Σκοποί ενότητας Οι φοιτητές θα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού

ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ. Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού ΠΕΡΙΑΔΙΑΒΑΙΝΟΝΤΑΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΧΡΟΝΟ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ Πολιτιστικό πρόγραμμα με βάση την Ιστορία της Ε Δημοτικού Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Χρύσα Κουράκη, Δασκάλα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας Παν/μίου Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν;

TFT TV. Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; TFT TV Τι είναι οι TFT και πως λειτουργούν; Η ετυμολογία του όρου TFT (Thin Film Transistor ή τρανζίστορ λεπτού φιλμ) μας παραπέμπει στο δομικό στοιχείο ελέγχου της οθόνης, που είναι το τρανζίστορ. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον

Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Α. Πα π α γ ε ω ρ γ ι ου, Η μονή του Αγίου Ιωάννου του Λαμπαδιστού στον Καλοπαναγιώτη [Οδηγοί Βυζαντινών Μνημείων της Κύπρου], Πολιτιστικό Ίδρυμα Τραπέζης Κύπρου Ιερά Μητρόπολις Μόρφου, Λευ κωσία 2007,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης

Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Νεοκλασική μορφολογία και βασικές αρχές δόμησης Βασικές αρχές της αρχιτεκτονικής του νεοκλασικισμού 1. Το δομικό σύστημα που χρησιμοποιείται είναι αυτό της «δοκού επί στύλου», δηλ. κατακόρυφοι φέροντες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Μάθημα: ΓΡΑΦΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τετάρτη, 6 Ιουνίου 2007 7:30

Διαβάστε περισσότερα

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ

Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου. Τμήμα: Β 2. Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ Σχολείο: Λύκειο Αυλωναρίου Τμήμα: Β 2 Θέμα: ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΜΝΗΜΕΙΑ ΑΥΛΩΝΑΡΙΟΥ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: Γιάννης Περιβολάρης Χριστίνα Μπενάκη Γιώργος Ρέτσας Στέλλα Φάσο Μαρία Τάλο Παναγιώτης Παναγιώτου Μαρία Σταμέλου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ

ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΠΑΡΑΛΙΜΝΙΟΥ Σύντομο ιστορικό Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου Παραλιμνίου Ο Ιερός Ναός Αγίου Γεωργίου διαδέχθηκε το 19 ο αιώνα ένα παλαιότερο βυζαντινό ναό. Βρίσκεται στο κέντρο του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ. Από τον κατάλογο που εμφανίζεται επιλέγω: Αποστολή προς Δισκέτα (3,5)

ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ. Από τον κατάλογο που εμφανίζεται επιλέγω: Αποστολή προς Δισκέτα (3,5) ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΣΕ ΔΙΣΚΕΤΑ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΑΡΧΕΙΟΥ ΑΠΟ ΔΙΣΚΕΤΑ Τοποθετώ μια δισκέτα στον οδηγό τη δισκέτας του υπολογιστή. Τοποθετώ τη δισκέτα που έχει το αρχείο μου στον οδηγό τη δισκέτας του υπολογιστή.

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων

Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Τίτλος: Διδακτική αξιοποίηση εκπαιδευτικών επισκέψεων Βαθμίδα: Δευτεροβάθμια Θεματική περιοχή δραστηριότητας: Θεολογία Δημιουργός παρουσίασης: Ξανθή Αλμπανάκη Επικοινωνία: xalbanaki@gmail.com Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Libre Office. Bάιος Κολοφωτιάς Επιστημονικός Συνεργάτης Sweng Lab A.Π.Θ

Εισαγωγή στο Libre Office. Bάιος Κολοφωτιάς Επιστημονικός Συνεργάτης Sweng Lab A.Π.Θ Εισαγωγή στο Libre Office Bάιος Κολοφωτιάς Επιστημονικός Συνεργάτης Sweng Lab A.Π.Θ Εισαγωγή στο Libre Ofiice To LibreOffice είναι η ελεύθερη, πολυδύναμη (power-packed), σουΐτα προσωπικής παραγωγικότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1 Οι ήχοι που χρησιμοποιούμε στη μουσική λέγονται νότες ή φθόγγοι και έχουν επτά ονόματα : ντο - ρε - μι - φα - σολ - λα - σι. Η σειρά αυτή επαναλαμβάνεται πολλές φορές

Διαβάστε περισσότερα

Tip 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R

Tip 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R 0505-G80Y 2040-B80G 1030-Y10R Aνακαινίστε το χώρο σας, αναπαλαιώνοντας τα παλιά σας έπιπλα μεν, προσθέτοντας δε μια μοντερνιστική πινελιά ανανέωσης στους τοίχους σας, δημιουργώντας μια mix & match διάθεση.

Διαβάστε περισσότερα