Εκπαιδευτικές προσεγγίσεις για το δέντρο στην Κουµαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης-Παράρτηµα της Εθνικής Πινακοθήκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εκπαιδευτικές προσεγγίσεις για το δέντρο στην Κουµαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης-Παράρτηµα της Εθνικής Πινακοθήκης"

Transcript

1 Εκπαιδευτικές προσεγγίσεις για το δέντρο στην Κουµαντάρειο Πινακοθήκη Σπάρτης-Παράρτηµα της Εθνικής Πινακοθήκης Γεωργία Κακούρου Χρόνη Επιµελήτρια της Εθνικής Πινακοθήκης ΠΕΡΙΛΗΨΗ Οι εκπαιδευτικές προτάσεις της Κουµανταρείου Πινακοθήκης Σπάρτης, Παραρτήµατος της Εθνικής Πινακοθήκης, εξαρτώνται από τις συλλογές της. Σχεδιάζονται, ωστόσο, εν χρόνω και εν χώρω. Οι δύο αυτοί παράµετροι επιβάλλουν τη σύνδεσή της µε ό,τι συντελείται εκτός των ορίων που ορίζουν οι τοίχοι της. Οι καταστροφικές για την Ελλάδα πυρκαγιές επανατοποθετούν τους προβληµατισµούς σχετικά µε το είδος των εκπαιδευτικών προτάσεων και τους στόχους τους. Η προστασία του δάσους/δέντρου αντιµετωπίστηκε στο ευρύτερο αξιακό σύστηµα του ελληνικού πολιτισµού, που επεδίωκε την ισορροπία ανάµεσα στο άτοµο και τη φύση, στο άτοµο και την κοινωνία και κατ επέκταση στο άτοµο και την τέχνη. Στην εισήγηση παρουσιάζονται εκπαιδευτικές δραστηριότητες για το δάσος/δέντρο που πραγµατοποιήθηκαν από το 2002 έως το 2009 και απευθύνονται σε µαθητές/µαθήτριες της Πρωτοβάθµιας και της ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙ ΙΑ έντρο, δάσος, παράδοση, µυθολογία, λογοτεχνία, ελιά, τέχνη, ζωγραφική, trash art. ΕΙΣΑΓΩΓΗ έντρο που ίσως Σκέφτεται µέσα του έντρο που ελέγχεται Παίρνοντας αργά Tη µορφή που εκµηδενίζει Tου ανέµου τους κινδύνους! Rainer Maria Rilke Το 1 ο Πανελλήνιο ιεπιστηµονικό Συνέδριο Τέχνης και Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης έρχεται να επισφραγίσει και να διευρύνει τον προβληµατισµό της σχέσης της τέχνης και του περιβάλλοντος που πρόσφατα τίθεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Ενδεικτικά αναφέρω ότι«περιβάλλον και Πολιτισµός» τιτλοφορείται ο εορτασµός που πρότεινε το Τµήµα Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων και Επικοινωνίας του Υπουργείου Πολιτισµού το 2008 και καθιερώνεται, σύµφωνα µε εξαγγελία του ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 213

2 Υπουργού Πολιτισµού Αντώνη Σαµαρά, σε ετήσιο θεσµό από το Ο τίτλος του εορτασµού επισηµαίνει την αυτονόητη σχέση περιβάλλοντος και πολιτισµού. Σχέση που καθιστά τη δεύτερη έννοια πλεονασµό, αφού δεν µπορεί το περιβάλλον να νοηθεί µόνον ως φυσικό και όχι ως δοµηµένο, ως διαµορφωµένο δηλαδή από τον άνθρωπο, αν και ως φυσικό υφίσταται επίσης τις συνέπειες των ανθρωπίνων δραστηριοτήτων. «Το δέντρο της ζωής σε τέσσερις εποχές» είναι το θέµα που ορίστηκε για τον εορτασµό της διετίας Από τις 8 εκεµβρίου έως τις 16 Ιανουαρίου 2008, στην έκθεση «Περιβάλλον- ράση 08 ART+NATURE», ογδόντα από τους σηµαντικότερους Έλληνες εικαστικούς συµπράττουν για το Περιβάλλον και µετατρέπουν τη Βίλα Καζούλη σε ένα φυσικό εικαστικό forum.με τα έργα τους, ως επιχειρήµατα, οι καλλιτέχνες ξεκινούν ένα διάλογο που αιτείται µια πιο πράσινη καθηµερινότητα µε παρούσα την ευθύνη όλων µας. Το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης διοργανώνει την έκθεση «ιευρυµένες οικολογίες. Προσεγγίσεις σε µια εποχή κρίσης» (12 Ιουνίου έως 30 Σεπτεµβρίου 2009). Η έκθεση, σύµφωνα µε τη δήλωση του Μουσείου, αν και πραγµατοποιείται σε µια εποχή που το θέµα βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος, δεν διακηρύσσει µια σωστή «πράσινη» ατζέντα, λαµβάνει όµως ως δεδοµένο ότι η οικολογική κρίση είναι πολυδιάστατη και παγκόσµια και σχετίζεται άµεσα µε την οικονοµία, την κοινωνία και τον πολιτισµό. Οι είκοσι επτά καλλιτέχνες και αρχιτέκτονες που συµµετέχουν δεν έχουν δηµιουργήσει έργα για το περιβάλλον, αλλά έργα που µας ενθαρρύνουν να σκεφτούµε την κοινωνική, πολιτική και πολιτισµική πραγµατικότητα. Υπάρχουν επίσης καλλιτέχνες, Έλληνες και ξένοι, που στρέφονται στη ζωή στη φύση ως απαραίτητη προϋπόθεση για την καλλιτεχνική τους δηµιουργία. Αναφέρω ενδεικτικά τη στάση του κορυφαίου Πολωνού συνθέτη Κριστόφ Πεντερέτσκι που σε συνέντευξή του δήλωσε: «[Η φύση] είναι το µεγάλο µου πάθος. Ο κήπος µου ξεκίνησε να δηµιουργείται σ ένα µεγάλο πάρκο στις αρχές της δεκαετίας του 70. Σήµερα περνάω αρκετές ώρες εκεί, συνθέτω µουσική ανάµεσα στα δέντρα, πιο λυρική, θα έλεγα, από το παρελθόν. Αυτή είναι η κιβωτός µου. Ο κήπος είναι µια από τις ηµιτελείς Συµφωνίες µου, που δεν πρόκειται να ολοκληρωθεί ποτέ». 1 Ενώ ο Έλληνας ζωγράφος Άγγελος περιγράφει τον «καταπληκτικό» πολιτισµό που έζησε την εποχή του πενήντα σε ένα χωριό κοντά στον Πηνειό, στην Φαρκαδώνα Τρικάλων Θεσσαλίας, και την επιστροφή µε µερικούς φίλους σήµερα σε αυτόν τον παρελθόντα πολιτισµό στον Ελικώνα, πάνω από την Αλίαρτο. Έως τώρα έχουν φυτέψει περισσότερα από χίλια δέντρα και καλλιεργούν όλων των ειδών τα λαχανικά και τα φρούτα στα περιβόλια τους: «Βάλαµε σαν σκοπό µας, όσο µπορούµε, να προσθέσουµε κι 1 Γιώργου Καρουζάκη «Σήµερα, που όλα επιτρέπονται, ο πολιτισµός χάνει τη δύναµή του», εφ. Ελευθεροτυπία, [Και on line: ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 214

3 άλλα δέντρα, όπου υπάρχει χώρος, δηµιουργώντας ένα σύγχρονο παράδεισο, ένα έργο τέχνης όµορφο σαν εικόνα, αλλά και χρήσιµο για το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Αυτό νοµίζω ότι πρέπει να κάνουµε όλοι µας, όταν έχουµε λίγο χρόνο. Είναι µια ξεχωριστή δηµιουργία που χρειάζεται τη συνεργασία όλων µας. Το να προσθέσουµε δέκα, είκοσι χιλιάδες νέα έργα τέχνης, δεν θα βοηθήσει στην βελτίωση του κόσµου, αν όµως προσθέσουµε αντίστοιχο αριθµό δέντρων κι ακόµα περισσότερα θα δούµε τη διαφορά στη ζωή µας. Σήµερα, όπως είναι διαµορφωµένος ο κόσµος, προτεραιότητα έχει η ζωή και η ζωή εξαρτάται από το φυσικό µας περιβάλλον. Ο Σωκράτης είχε πει αν θέλεις να σώσεις τον εαυτό σου, σώσε πρώτα την πόλη σου». 2 Σε ανάλογο πλαίσιο κινήθηκε και η έρευνα «Το µοντέλο της οικολογίας» 3 από τον ηµήτρη Μυταρά, ζωγράφο αλλά και δάσκαλο, µε τους σπουδαστές του της Σχολής Καλών Τεχνών της Αθήνας. Ο Μυταράς ώθησε τους σπουδαστές να βιώσουν προσωπικά τα οικολογικά προβλήµατα µιας συγκεκριµένης περιοχής (βιότοπος Λιβάρι ή ιβάρι Εύβοιας), να συµειώσουν, να συζητήσουν και να εντοπίσουν τα πιθανά πλαστικά στοιχεία, ήχους, χρώµατα, ποιότητες, υφή, γεύσεις, µυρωδιές, ατµόσφαιρα και να οδηγηθούν σε προτάσεις δηµιουργίας ενός καλλιτεχνικού έργου. Η έρευνα πρότεινε, δηλαδή, έναν τρόπο ανάλυσης και σύνθεσης του µοντέλου της οικολογίας από καθαρά εικαστική άποψη. 4 Στο κείµενο που ακολουθεί παρουσιάζονται οι εκπαιδευτικές προτάσεις της Κουµανταρείου Πινακοθήκης Σπάρτης-Παραρτήµατος της Εθνικής Πινακοθήκης για το δέντρο από το 2002 έως το Οι περιβαλλοντικές προτάσεις της Κουµανταρείου Πινακοθήκης Σπάρτης-Παράρτηµα της Εθνικής Πινακοθήκης άπτονται ενός ευρύτερου προβληµατισµού για το εάν, και πώς, το Μουσείο θα πρέπει να διαδραµατίζει έναν πιο ενεργό ρόλο στην κοινωνία να προτείνει δράσεις εκτός των φυσικών του ορίων ή να περιορίζεται στις συλλογές του; Η Πινακοθήκη µε τις εκπαιδευτικές της προτάσεις έχει επιχειρήσει να καταπιαστεί µε διάφορα ερωτήµατα, όπως: Πρέπει το µουσείο να ανταποκρίνεται στην εκάστοτε ιστορική συγκυρία, όπως είναι, για παράδειγµα, ο πόλεµος του Ιράκ; 5 Σε κοινωνικά προβλήµατα όπως αυτά που σχετίζονται µε την παρουσία των µεταναστών στη 2 Άγγελος, «Επιστροφή στο χωριό», Τα Νέα της Τέχνης, τεύχ. 177, Μάιος 2009, σελ ηµήτρης Μυταράς, Το µοντέλο της οικολογίας. Μία πειραµατική µέθοδος διδασκαλίας, εκδ. Καστανιώτης, Αθήνα Αναλογίες µπορούν να αναζητηθούν και στις προτάσεις της Agnes Denes (Wheatfield, 1982) αλλά και στο φιλόδοξο σχέδιο του Joseph Beuys που ξεκίνησε στην Documenta του Kassel το 1982 και ολοκληρώθηκε ένα χρόνο µετά τον θάνατό του από τον γιο του που φύτεψε το τελευταίο από τα 7000 δέντρα που είχε προγραµµατίσει ο Beuys. 5 Γεωργία Κακούρου Χρόνη, «Μουσείο και επικαιρότητα. Τα δυο πρόσωπα του χρόνου», Μουσείο- Σχολείο. Αντικριστές πόρτες στη γνώση, εκδ. Πατάκη, Αθήνα 2006, σελ και Georgia Kakourou Chroni, «Getting to know one another through drawing», International Journal of Education through Art, Vol. 4, N. 2, p ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 215

4 χώρα; 6 Πρέπει να αναλαµβάνει πρωτοβουλίες για την προστασία του περιβάλλοντος, πολιτιστικού και φυσικού και ποιες θα µπορούσε να είναι αυτές; 7 Ποια τα όρια των εκπαιδευτικών του προτάσεων; Ι. Το δάσος Τα ερωτήµατα αυτά απασχολούν την Πινακοθήκη από το Το Μάιο του 2002 µε τους µαθητές/µαθήτριες του ηµοτικού Σχολείου Ξηροκαµπίου, στο οποίο λειτουργούσε και τάξη υποδοχής µεταναστών µαθητών, πραγµατοποιήθηκε παρέµβαση στο καµένο δάσος της Γόλας, στον Ταϋγετο. Τα πολυφορεµένα, παλιά ρούχα των παιδιών και τα λουλούδια που κατασκεύασαν µε χρωµατιστές χαρτοπετσέτες (Σχήµα 1) έκαναν όχι µόνο τα καµένα δέντρα να ανθίσουν αλλά προσέδωσαν στο έργο τους συµβολικές διαστάσεις ανάλογες µε εκείνες που είχε η τέχνη στους πρωτόγονους λαούς. Η τέχνη στους πρωτόγονους λαούς δεν ήταν µόνο κάτι όµορφο που το κοίταζες, αλλά µια δύναµη που την µεταχειριζόσουν. Το έργο λειτουργούσε θεραπευτικά, ασκούσε µαγική και θρησκευτική δύναµη. Αυτή τη δύναµη ένιωσαν και τα παιδιά µε τη δική τους παρέµβαση διαµηνύοντας επίσης ότι το δέντρο που φέρει το ρούχο τους (και µέσω αυτού την ανάσα, τον ιδρώτα τους, το αίµα τους από το πονεµένο τους γόνατο, τις µυρωδιές του σώµατός τους, το δάκρυ τους) είναι ως να φέρει τα ίδια και όποιος καίει ένα δέντρο καίει τα ίδια τα παιδιά και πώς προδιαγράφεται το µέλλον ενός τόπου χωρίς παιδιά-δέντρα; Χωρίς δεντροπαιδιά ή παιδόδεντρα; 8 Σχήµα 1: Τα καµένα δέντρα ανθίζουν 6 Γεωργία Κακούρου Χρόνη, «Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα για τους µετανάστες και παλιννοστούντες µαθητές», Μουσείο-Σχολείο, ό.π., σελ «Ποδήλατο-Πόλη-Περιβάλλον και ιεθνής Ηµέρα Μουσείων», εφ. Παρατηρητής της Λακωνίας, , σελ. 9. Και «Κουµαντάρειος Πινακοθήκη Σπάρτης, Πολιτισµός και περιβάλλον στοιχεία αλληλένδετα», εφ. Λακωνικός Τύπος, 27 Μαϊου 2009, σελ Aνθούλα ανιήλ, «H αγάπη των παιδιών ζωντανεύει τα καµένα δέντρα», περ. Aερόστατο, τεύχ. 121, Xειµώνας , σσ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 216

5 ΙΙ. Από την ελληνική µυθολογία στις παραδόσεις των άλλων λαών Το πρόγραµµα κινείται επιλεκτικά από τη δεντρολατρεία των αρχαίων, έως τη θέση της ελιάς στη µυθολογία µας και τις αυστηρές ποινές για την προστασία της που αποδεικνύουν τη µέριµνα των αρχαίων για τα δέντρα. Αναφορές µπορούν να γίνουν στο έντρο του Κόσµου (Yggdrasil). Το Yggdrasil είναι το γιγαντιαίο έντρο του Κόσµου, που συνδέει τους εννέα κόσµους της Σκανδιναβικής Κοσµολογίας. Στο έντρο της Ζωής από την Κοσµολογία της Kabbalah που συλλαµβάνει τη φυσική και τη µεταφυσική ως ολότητα και επιχειρεί να οδηγήσει τον άνθρωπο από την προσωπική του αταξία στην τάξη. Στο έντρο της Γνώσης της Βίβλου µε τους πολύτιµους καρπούς του και την ηθική σηµατοδότηση του καλού και του κακού. Στη Ρίζα του Ιεσαί, η παράσταση της γενεαλογίας του Ιησού µε την Παναγία και τους Προφήτες, που προφήτευσαν γι Αυτήν. Στο έντρο του Πεπρωµένου που σύµφωνα µε την πίστη των τούρκικων λαών στα φύλλα του αναγράφεται η µοίρα του κάθε ανθρώπου. Στο έντρο του Κόσµου και στις δικές µας λαϊκές παραδόσεις µε τους Καλικατζάρους να ροκανίζουν τις ρίζες του. Οι επιλογές είναι πολλές και ποικίλες και εξαρτώνται πάντοτε από την ηλικία, τα ενδιαφέροντα και τον χρόνο των παιδιών. Η παρουσίαση αυτού του έντρου εξυπηρετεί πέρα από τον εικαστικό στόχο, ή άλλους, µια διαπολιτισµική σκοποθεσία, η σηµασία της οποίας µε την παρουσία τόσων αλλοδαπών µαθητών σε κάθε σχολική τάξη είναι αυτονόητη. Η παρουσίαση όλων αυτών των έντρων και η συζήτηση γύρω από αυτά αποδεικνύει ότι υπάρχει ένας κοινός µύθος στον πυρήνα τους που τους συνέχει και εποµένως, ως ανθρώπινο είδος και µόνον, έχουµε πολλά κοινά, τα οποία µπορούν να αποτελέσουν αφετηρία της µεταξύ µας συνοµιλίας. 9 Εποικοδοµητικές είναι και οι παράλληλες αναγνώσεις νεοελληνικών λογοτεχνικών κειµένων (τα παιδιά από άλλες χώρες µπορούν να προσκοµίσουν ανάλογα κείµενα) που διασώζουν πολλές από τις παραπάνω παραδόσεις. Αναφέρω ενδεικτικά Το έβδοµο ρούχο της Ευγενίας Φακίνου 10. Το έντρο στολισµένο µε τα «φυλαχτά» που έγραφαν επάνω τα ρητά προστίθεται βιβλιογραφικά στις ανάλογες παραδόσεις. Ενώ το έντρο που µιλάει, και επειδή είναι δρυς, µπορεί να διαβαστεί σε σχέση µε την ιερή βαλανιδιά της ωδώνης, τη δρυ του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη και του Νικηφόρου Βρεττάκου. ΙΙΙ. «Υπό την βασιλικήν δρυν» του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη και η «Βασιλική δρυς» του Νικηφόρου Βρεττάκου Το διήγηµα του Αλέξανδρου Παπαδιαµάντη «Υπό την βασιλικήν δρυν» και η 9 Μια απλή αναζήτηση στο διαδίκτυο παρέχει πλήθως πληροφοριών για όλα αυτά τα δέντρα καθώς και πλούσιο εικαστικό υλικό που µπορεί να δοµείται κάθε φορά διαφορετικά προκειµένου να παρουσιαστεί προσαρµοσµένο στις ανάγκες ενός εκάστου εκπαιδευτικού προγράµµατος, µε µία ποικιλία συνδυασµών που µπορεί να συµπεριλάβει ως και την Κιβωτό του Νώε και τον ούρειο Ίππο. Βλ. και το αφιέρωµα στο δέντρο «Φύση-Μύθος-Άνθρωπος. Μυθολογικά του έντρου», της εφ. Η Καθηµερινή, Επτά Ηµέρες, , όπου και σχετική βιβλιογραφία. 10 Ευγενία Φακίνου, Το έβδοµο ρούχο, Εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1998, σελ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 217

6 «Βασιλική δρυς» του Νικηφόρου Βρεττάκου 11 προσφέρονται για µία συνανάγνωση. Ένα παιχνίδι αναζήτησης διαφορών και οµοιοτήτων στα δύο είδη του λόγου αλλά και στα βιώµατα των δύο λογοτεχνών οδηγεί τα παιδιά στον ιδιαίτερο τρόπο µε τον οποίο ο πεζογράφος και ο ποιητής συνδέονται µε το δέντρο. Η γλώσσα του Παπαδιαµάντη τα ξενίζει, οι «άγνωστες» λέξεις είναι πολλές, αλλά τελικά, χωρίς να σταθούν σ αυτές, έλκονται από τη δύναµη του πόθου που ενώνει το δέντρο µε τον άνθρωπο. Η µεταµόρφωση του δέντρου σε κόρη, παγανιστική και χριστιανική µαζί, έρχεται από το βάθος της ελληνικής παράδοσης στον Παπαδιαµάντη και έχει όλα τα στοιχεία της θρησκευτικότητας και της λατρείας της φύσης. Με άλλο τρόπο θα ταυτιστεί και ο Βρεττάκος µε τη δική του βαλανιδιά και θα την αναγάγει σε σύµβολο αντίστασης τόσο στην ποίηση όσο και στη ζωή. 12 ΙV. Η ελιά στην τέχνη Το εκπαιδευτικό πρόγραµµα «Η ελιά στην τέχνη» πραγµατοποιείται από το 2005 ύστερα από αίτηµα των ίδιων των εκπαιδευτικών. Το πρόγραµµα προηγείται της επίσκεψης στο Μουσείο της Ελιάς και του Ελληνικού Λαδιού. Σε πέντε στήλες ζητείται από τα παιδιά να καταγράψουν ό,τι στο άκουσµα της λέξης Ελιά τους έρχεται στο µυαλό σχετικά µε την όραση, την ακοή, την αφή, την όσφρηση και τη γεύση, τις πέντε δηλαδή αισθήσεις. Στη συνέχεια αναζητώνται χαρακτηριστικά και συµβολισµοί της ελιάς στα ποιητικά κείµενα: Οµήρου Οδύσσεια, ψ, , Κωστή Παλαµά Η Ελιά, Λορέντζου Μαβίλη Ελιά, Άγγελου Σικελιανού είπνος, Νικηφόρου Βρεττάκου Η Λιοµαζώχτρα, Οδυσσέα Ελύτη Εκ του πλησίον. Η ελιά παρουσιάζεται κατόπιν όπως απεικονίζεται στη νεοελληνική ζωγραφική και χαρακτική. Η επιλογή των ζωγράφων και των χαρακτών δεν είναι αξιολογική. Η ποικιλοµορφία της απεικόνισης και η εκφραστική της δυναµική αποτελούν το κριτήριο της επιλογής. Οι Έλληνες ζωγράφοι, όταν βγαίνουν να ζωγραφίσουν στο ύπαιθρο, όταν σιγά σιγά εγκαταλείπουν τις επιταγές της Σχολής του Μονάχου, γοητεύονται από τη θάλασσα, κυριαρχικό στοιχείο του ελληνικού χώρου. Την ελιά την «ανακαλύπτουν» καθώς προχωρεί ο 20ός αιώνας και αναπτύσσεται το κίνηµα του µοντερνισµού που επιτρέπει στον ζωγράφο να βλέπει και να ερµηνεύει τη φύση σύµφωνα µε την προσωπική του όραση. 11 Νικηφόρου Βρεττάκου, Τα Ποιήµατα, τόµ. Α, σελ Το διήγηµα και το ποίηµα προσφέρονται ιδιαίτερα για εικαστικό «σχολιασµό». Η συνανάγνωση θα προσανατολιστεί προς την εικαστική απόδοση στα εκπαιδευτικά προγράµµατα του σχολικού έτους Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την τοπική ιστορία έχει και η προσέγγιση µιας λαϊκής παράδοσης που έχει καταγράψει ο Νικόλαος Πολίτης για το Κυπαρίσσι του Μυστρά (Νικόλαου Πολίτου, «Το κυπαρίσσι», Παραδόσεις, τόµ. Α, Εκδ. Οργ. «Εργάνη», Αθήναι 1965, σελ ). ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 218

7 Οι Έλληνες ζωγράφοι θα κινηθούν καταρχήν από τους απόηχους του ιµπρεσιονισµού έως τα πρώτα φανερώµατα του εξπρεσιονισµού, αποµακρυνόµενοι συνεχώς από τη φυσιοκρατιρκή απόδοση του θέµατος, υπακούοντας στην υποκειµενική ερµηνεία θέασης του κόσµου. Έτσι η ελιά αναδεικνύεται, ανάλογα µε το ύφος και τη συναισθηµατική γραφή του κάθε ζωγράφου, κάθε φορά και διαφορετικά: εκρηκτικός ο δυναµισµός του Ιωάννη Μηταράκη, γαλήνιες και ήρεµες οι ελιές του Ερρίκου Φραντζισκάκη, διαφορετικές χρωµατικές αποδόσεις της φόρµας για τον Νίκο Ζερβό και τον Πολύκλειτο Ρέγκο. Ο Αγήνωρ Αστεριάδης, παραµονές του ευτέρου Παγκοσµίου Πολέµου µοιάζει, όχι µόνο να προσκαλεί τον θεατή σε µια ειδυλλιακή ζωή, αλλά να καταγγέλλει ταυτόχρονα και την απάνθρωπη διατάραξή της. Αυτή τη γαλήνια, και χωρίς αβεβαιότητες, ζωή απεικονίζει «Το µάζεµα της ελιάς εν Μυτιλήνη» του Θεόφιλου (Σχήµα 2). Σχήµα 2: Το µάζεµα της ελιάς Η ιδιαιτερότητα του κορµού και του φυλλώµατος της ελιάς ήταν επόµενο να συγκινήσει τους Έλληνες χαράκτες. Η ελιά προσφέρεται για αναµέτρηση µε τη γραµµή. Ενώ χαράκτες, ιδιαίτερα κοινωνικοποιηµένοι, όπως ο Βάλιας Σεµερτζίδης και ο Τάσσος (Αναστάσιος Αλεβίζος), συνδέουν την ελιά µε τον ανθρώπινο µόχθο. Όλες οι απεικονίσεις, εκφάνσεις του στέρεου, του αιωνόβιου δέντρου, που υποµένει τα χτυπήµατα του καιρού και µπορεί να αναγεννάται, να επιβιώνει και να κυριαρχεί ως παρουσία συµπυκνώνεται στην ελιά του Ιωάννη Κεφαλληνού. Η ελιά του Κεφαλληνού ανακαλεί του στίχους του Οδυσσέα Ελύτη από Το Άξιον Εστί: Και το δέντρο µονάχο του χωρίς κοπάδι για να το κάνεις φίλο σου και να γνωρίζεις τ ακριβό του τ όνοµα. Όσες οι πολύσηµες αναφορές της ελιάς στον λόγο, άλλες τόσες και στην εικόνα, που κινείται από το όνειρο στον ρεµβασµό, από τον ρεαλισµό στον υπερρεαλισµό, από την πραγµατικότητα στη φαντασία, στην αλληγορία, στον συµβολισµό, στη µεταφορά ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 219

8 ( ηµήτρης Γέρος, Χρίστος Καράς, Παύλος Σάµιος, Αχιλλέας ρούγκας, Γιώργος Γκολφίνος, Γιάννης Κόττης, Ειρήνη Μπαδόλα, Κωνσταντίνος Ράµµος, Κώστας Παπατριανταφυλλόπουλος, Χρήστος Μποκόρος, Μαρία Κριστοπούλου, Μιχάλης Μακρουλάκης). Η απεικόνιση της ελιάς αποτελεί πρόκληση. εν είναι µόνο η όραση που αναµετριέται µαζί της, αλλά και το βάρος της µακραίωνης παρουσίας του δέντρου στην ελληνική γη που κινείται από τη µυθολογία στη λογοτεχνία και τη λαϊκή παράδοση και που πάντα έπαιζε και εξακολουθεί να παίζει σηµαντικό ρόλο στη ζωή και την οικονοµία του τόπου. 13 Με την ολοκλήρωση της παρουσίασης τα παιδιά επιστρέφουν στον πίνακα και συµπληρώνουν τις πρώτες καταγραφές τους. Εκπλήσσονται και τα ίδια για τη σηµασία και τη σχέση της ελιάς µε τη διατροφή, τον αθλητισµό, τον φωτισµό, τη θέρµαση, τις θρησκευτικές τελετές, την ιστορία, τη µυθολογία, την ιατρική, τη ζωγραφική, τη χαρακτική αλλά και τους ποικίλους συµβολισµούς που µπορούν να της αποδώσουν (σύµβολο ειρήνης, νίκης, γαλήνης, σοφίας, οικογενειακής ευτυχίας, γονιµότητας, πολιτισµού κ.ά). V. Το δέντρο στη νεοελληνική ζωγραφική Η οµορφιά της Ελλάδας πυρακτώνει την πένα των ποιητών, αλλά φαίνεται να τροµάζει το χρωστήρα των ζωγράφων, θα δηλώσει η Μαρίνα Λαµπράκη-Πλάκα, 14 υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν έχει το ζωγραφικό πάρισο του ιονυσίου Σολωµού, του Ανδρέα Κάλβου, του Κωστή Παλαµά, του Άγγελου Σικελιανού ή του Οδυσσέα Ελύτη. Οι λόγοι που οι έλληνες ζωγράφοι ανοίχτηκαν δύσκολα στην τοπιογραφία είναι ιστορικοί και φυσικοί. Η παράδοσή µας, αρχαία και βυζαντινή, είναι κατ εξοχήν ανθρωποκεντρική. Η φύση, όταν την επιβάλλει η οικονοµία της αφήγησης, απεικονίζεται συµβολικά, σηµαίνεται, δεν αναπαρίσταται ρεαλιστικά. Όταν η τοπιογραφία θα κερδίσει, ως είδος, την αυτονοµία της (17ος αιώνας, εποχή του Μπαρόκ) η Ελλάδα, υποδουλωµένη στους Οθωµανούς, θα χάσει τις εξελίξεις. Έπειτα είναι λόγοι φυσικοί το ελληνικό φως είναι αµείλικτο. Αποκαλύπτει και διαγράφει µε ακρίβεια τους όγκους και τα σχήµατα χωρίς τις ατµοσφαιρικές διαβαθµίσεις που διακρίνουν τα τοπία του βορρά. Αυτός είναι και ο κυριότερος λόγος που ο ιµπρεσιονισµός δεν ευδοκίµησε στην Ελλάδα. 15 Ωστόσο, µε µια προσεκτική επιλογή µπορεί να αναζητηθούν έργα ζωγραφικής µε θέµα το δέντρο που να εξαντλούν όλα τα «-ισµός» του 20 ού αιώνα. 13 O Kόσµος της Ελιάς, Έκθεση Ελλήνων Καλλιτεχνών, Ιανουαρίου 2004, Μουσείο Θεοφίλου, Βαρειά Μυτιλήνης, [Κατάλογος]. Και: Νίκος Γρηγοράκης, Η ελιά στη νεοελληνική χαρακτική, Εκδ. Αδάµ, Αθήνα Μαρίνα Λαµπράκη-Πλάκα, «Ελληνική Τοπιογραφία», Ελληνική Τοπιογραφία 19ος-20ός αιώνας, Από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύµατος Ευριπίδη Κουτλίδη, 2 Φεβρουαρίου-16 Απριλίου 1998, σελ. 11, [Κατάλογος]. 15 Ό.π., σελ. 11. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 220

9 Στο εκπαιδευτικό πρόγραµµα «Το δέντρο στη νεοελληνική ζωγραφική» επιλέγησαν και συζητήθηκαν έργα σύγχρονων ελλήνων ζωγράφων. Η συγκεκριµένη επιλογή αποσκοπούσε στο να δώσει ερεθίσµατα στα παιδιά για να δηµιουργήσουν και τα ίδια τα δικά τους έργα, τα οποία καταγράφονται στο πρόγραµµα που ακολουθεί (Το δέντρο/δάσος). Θεµατικά προβλήθηκαν δύο κατηγορίες έργων η µια καταγράφει τη ζωή και η άλλη τον θάνατο του δέντρου. 16 Οι ζωγράφοι που συζητήθηκαν είναι: ο Τάσος Χριστάκης και η αγάπη του στο ξύλο(και τα παράγωγά του, το χαρτί και το κάρβουνο, υλικά που έλκουν την καταγωγή τους από το δέντρο) που αποτελεί κυρίαρχο θέµα σε πολλές αναζητήσεις του (Χωρίς τίτλο, αρ. 3, πριν το 1993, Καµένο ξύλο και µολύβι, 75x55 εκ.). Ο Μιχάλης Μανουσάκης και ειδικότερα το έργο του που προβάλλει την εκτεταµένη αναδάσωση στο Μέτσοβο από τον Ευάγγελο Αβέρωφ(εξετέθη και στην έκθεση Το πορτρέτο ενός µουσείου: Πινακοθήκη Ε. Αβέρωφ, 20 χρόνια λειτουργίας, Μουσείο Μπενάκη,1-4 έως ). 17 Ο Χρήστος Μποκόρος, που προσφέρεται ιδιαίτερα, γιατί πολλά από τα έργα του φέρουν τη γοητεία του φαγωµένου από άλλες χρήσεις ξύλου, το ίδιο δηλαδή το υλικό υποδοχής του έργου του αποτελεί φορέα της συλλογικής µνήµης, αλλά και η σύνθεση που το ξύλο υποδέχεται συµµετέχει και παραπέµπει σε κάτι συλλογικότερο. 18 Ο ίδιος στηρίζει και µε τα κείµενά του (πεζά και ποιητικά) καθώς και µε τις συνεντεύξεις του τις επιλογές του. Σε µία από τις συνεντεύξεις του δηλώνει: «Χαίροµαι που πρόλαβα και έζησα την ωραιότητα και τη δυσκολία απείραχτων εγκαταλελειµµένων τοπίων. Οι άνθρωποι τα εγκατέλειψαν για να σωθούν εκείνοι και εν τέλει σώθηκαν αυτά και χάθηκαν εκείνοι στην οµοιοµορφία και την ανωνυµία των βελτιωµένων οικιστικών συστηµάτων. Πριν από τη βελτίωση µπορείς να αισθάνεσαι ότι ζεις στην αιωνιότητα. Μετά ζεις όλο και πιο άνετα στο παρόν κι έτσι χάνεις ευκολότερα και την αµεσότητα στη φύση και την αίσθηση διαφυγής στην αθανασία που µπορεί να αξιωθεί ο άνθρωπος. Αντί να είσαι ένα µε το τοπίο, στέκεσαι απέναντί του, γίνεσαι θεατής ή εκµεταλλευτής και κολακεύεσαι να ονοµάζεις κυριαρχία την αποξένωσή σου απ αυτό». 19 Ακόµη και ζωγράφοι που δεν έχουν ασχοληθεί καθόλου ή σχεδόν καθόλου µε το τοπίο, όπως ο Γιώργος Ρόρρης, επιλέγησαν για να φανεί πώς εξανθρωπίζεταιτο απάνθρωπο στοιχείο της πόλης (κεραίες, πολυκατοικίες) µε ένα 16 Στην επανάληψη του προγράµµατος κατά το σχολικό έτος τα παιδιά επέδειξαν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα συγκεκριµένα έργα και γι αυτό καταγράφονται και στην εισήγηση. 17 Βλ. και: Το Πορτρέτο ενός Μουσείου, Μια διπλή επετειακή γιορτή, , 20 χρόνια λειτουργίας της Πινακοθήκης Αβέρωφ , 100 χρόνια από τη γέννηση του Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, Ίδρυµα Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, 27 Σεπτεµβρίου-12 Ιανουαρίου 2009, σελ. 6-7 [Κατάλογος]. 18 Κυπαρίσσι µνήµης, 2002, Λάδι σε ξύλο, 350x 185εκ. Και τα έργα από δύο ατοµικές εκθέσεις: Αδιάβαστο άσος-βίνιανη 2004, Γκαλερί «Ζουµπουλάκη», Ιούλιος 2004 και Παραβολή µιας ιστορίας της ελιάς επίσης στην Γκαλερί «Zουµπουλάκη», Γιώργου Κιούση, «Η νέα έκθεση του Χρήστου Μποκόρου, Λιβάδι κάτω από µαύρο σύννεφο», εφ. Ελευθεροτυπία, [Και στην ιστοσελίδα του Χρήστου Μποκόρου: Η ιστοσελίδα του Χρήστου Μποκόρου είναι εξαιρετικά ενηµερωµένη όχι µόνο εικαστικά αλλά και µε κείµενα (βλ. το ποίηµα του ίδιου του ζωγράφου που συνοδεύει τις «Ευχές 2007»). ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 221

10 δέντρο, µε έναν ουρανό ακόµη και µε τα ίδια τα πράγµατα που επιλέγει να σταθεί η µατιά του ζωγράφου (και εποµένως και η δική µας µατιά) από το ανοικτό παράθυρο του εργαστηρίου του( ύο πορτοκαλιές, , Ακουαρέλα σε χαρτί, 21x46 εκ.).από τα δέντρα που καίγονται παρουσιάστηκαν: ΗΝεκρή φύση του ηµοσθένη Σκουλάκη. Ο τίτλος (αυτοσαρκαστικός, αυτοειρωνικός και καταγγελτικός ταυτόχρονα) και το θέµα αποτέλεσαν αφορµή για έναν εξαιρετικά γόνιµο διάλογο µε τα παιδιά: Νεκρή φύση στη θεµατολογία της ζωγραφικής και Νεκρή φύση του Σκουλάκη που απεικονίζει το δάσος να καίγεται (Νεκρή φύση, 2008, Λάδι σε µουσαµά, 130x160 εκ.). Καθώς και τα καµένα δέντρα του Kώστα Τσόκλη (Γκαλερί «Αστρολάβος», 11-1 έως 9 Φεβρουαρίου 2008) που επίσης πέρα από την απεικόνιση αποτέλεσαν και θέµα ευρείας συζήτησης µε τα παιδιά και εξαιτίας διατυπωµένων θέσεων του ζωγράφου σε πολλές συνεντεύξεις του για τη σχέση του ίδιου του ζωγράφου µε τη συγκεκριµένη ενότητα των έργων του. 20 VI. Το δέντρο/δάσος Στις 6 Ιουνίου, στην Κουµαντάρειο Πινακοθήκη µε αφορµή τον εορτασµό της Παγκόσµιας Ηµέρας Περιβάλλοντος 21 εγκαινιάστηκε έκθεση µαθητικών έργων µε τίτλο «Το άσος» και υπότιτλο: «Εµείς θυµόµαστε τις καταστροφικές πυρκαγιές του περασµένου καλοκαιριού. Εσείς;». Η έκθεση υπήρξε αποτέλεσµα της συνεργασίας της Πινακοθήκης και του Σχολείου. Από την αρχή της σχολικής χρονιάς ( ) οι καθηγήτριες του µαθήµατος των Καλλιτεχνικών, Μαρία Οικονόµου (Γυµνάσιο Γερακίου και 3 ο Γυµνάσιο Σπάρτης), Κατερίνα Μπαζίνα (2 ο Γυµνάσιο Σπάρτης),Πηνελόπη Μυλωνά (Γυµνάσιο Σκάλας) καικλειώ Μπολιεράκη (Επαγγελµατική Σχολή Σπάρτης-Γ τάξη Κοµµωτικής) ενέταξαν στη θεµατική τους το «έντρο». Και τα δυο βουνά της Λακωνίας, ο Ταϋγετος και ο Πάρνων, µεγάλες εκτάσεις µε ελαιόδεντρα, πολλές κατοικίες καταγράφονται στα «θύµατα» των πυρκαγιών του Η καταµέτρηση αυτή δεν έχει καµιά απολύτως σχέση µε την καµένη γη, µε την «ολόµαυρη» 22 εικόνα που διανύεις για περισσότερο από σαράντα χιλιόµετρα. Την οδύνηγια την καταστροφή, την αποφασιστικότητα να µην επαναληφθεί η τραγωδία, αλλά και την ελπίδα ότι η ζωή µπορεί να ξανανθίσει στις καµένες περιοχές αποτύπωσαν µε τον δικό τους αισθητικό τρόπο τα παιδιά συνειδητοποιώντας ότι η τέχνη λειτουργεί 20 «Είδα την οµορφιά των πυρκαγιών του Αυγούστου», συνέντευξη στον Γιώργο Καρουζάκη, εφ. Ελευθεροτυπία, Ιδιαίτερα διαφωτιστικός είναι ο λόγος του ίδιου του καλλιτέχνη, όπως διατυπώνεται στον κατάλογο της έκθεσης: Tsoclis 2008, Αίθουσα Τέχνης «Αστρολάβος-δεξαµενή», Αθήνα, Ιανούαριος Στις 15 εκεµβρίου 1972, η Γενική Συνέλευση του OΗΕ θέσπισε την 5η Ιουνίου ως Παγκόσµια Ηµέρα Περιβάλλοντος, µε στόχο να υπενθυµίσει στους κατοίκους του πλανήτη ότι το µέλλον της ανθρωπότητας είναι άµεσα συνυφασµένο µε την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των φυσικών πόρων. 22 Η ανάκληση της «ολόµαυρης ράχης» των Ψαρών έγινε από τα ίδια τα παιδιά. ική τους και η παρατήρηση ότι ο ιονύσιος Σολωµός στο ποίηµά του «Η καταστροφή των Ψαρών» (1825) περιγράφει την καταστροφική µανία του Ιµπραήµ (1824), ενώ οι τωρινές ολόµαυρες ράχες βαρύνουν τους ίδιους τους Έλληνες και µάλιστα εν καιρώ ειρήνης. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 222

11 καταλυτικά και για τον δηµιουργό, τα ίδια τα παιδιά, αλλά και για τους επισκέπτες, τον θεατή. Και τα οµαδικά και τα ατοµικά έργα είχαν ιδιαίτερη παιδαγωγική διάσταση. Από τα οµαδικά έργα δεν αποκλείεται κανένα απολύτως παιδί, ούτε εκείνο που φοβάται ότι εκτίθεται µε το να ζωγραφίσει, γιατί έχει πεισθεί ότι είναι ατάλαντο. 23 Όλα τα παιδιά συµβάλλουν πρώτα στη «χειρονακτική» εργασία και στη συνέχεια στη σύνθεση που για τον ηµήτρη Μυταρά αποτελεί την πεµπτουσία της δηµιουργίας µόλο που παραµένει το πλέον απροσδιόριστο και ανεξερεύνητο στοιχείο της. Η σύνθεση πρόσφερε στα παιδιά τη χαρά της αισθητικής απόλαυσης ενός «όµορφου» τελικού αποτελέσµατος. Πολλά ατοµικά έργα επίσης ζωγραφίστηκαν από παιδιά που πρώτη φορά στη µαθητική τους ζωή κράτησαν πινέλα, χρώµατα και ξεδίπλωσαν τις σκέψεις και τα συναισθήµατά τους στο χαρτί µε άλλον τρόπο από εκείνον της γραφής. Στα οµαδικά έργα για να περιορίσουµε τη σύντοµη αναφορά σε αυτά η ανθρώπινη παρουσία απουσιάζει εντελώς από ένα βιβλικό τοπίο που αποδίδεται µε τα χρώµατα της καταστροφής. Μερικά έργα απεικονίζουν στο κέντρο τους ένα µοναδικό δέντρο ως σύµβολο της φύσης. Ένα δυναµικό σχήµα που εµπλέκει τον θεατή και θέτει ερωτήµατα µέσα από µία καλοζυγιασµένη σύνθεση. Σε άλλα έργα το ίδιο το δέντρο µεταµορφώνεται σε ανθρώπινη φιγούρα, µε τα χέρια να σχηµατίζουν τον κορµό και να ανοίγουν σε κλαδιά. Ταύτιση δέντρου-ανθρώπου ένα δέντρο φορέας µνήµης. 24 Τα ονόµατα των παιδιών, είναι βέβαια ονόµατα που ανήκουν σε κάποια συγκεκριµένη παλάµη (Σχήµα 3). Τοποθετούνται, ωστόσο, στο περιθώριο του δέντρου, έτσι που µπορεί να πληγώνουν την αισθητική της εικόνας, αλλά αποφεύγουν να «πληγώσουν» τον κορµό του δέντρου, όπως συνηθίζεται πολλές φορές να σηµαδεύονται τα δέντρα µε αρχικά ονοµάτων, ηµεροµηνίες, καρδιές κ.ά. Και αυτό είναι ένα πρόσθετο µήνυµα ως προς τη σχέση τέχνης, δηµιουργίας και ζωής. Tίθεται εκ νέου το θέµα της ιεράρχησης των ιδεών σε ένα αξιακό σύστηµα, όπου η ζωή είναι πρώτο αγαθό και µέγα. 23 Είναι γνωστές οι αναστολές των µαθητών/µαθητριών του Γυµνασίου και του Λυκείου, όταν αρχίζουν να υποβάλουν τη δηµιουργικότητά τους σε αυστηρό έλλογο έλεγχο. 24 Στην ελληνική λογοτεχνία απαντώνται πολλές φορές αναφορές σε δέντρα που στοιχειώνουν τις µνήµες. Υπάρχουν γενιές Ελλήνων, για παράδειγµα, που µεγάλωσαν µε τα Ψηλά βουνά του Ζαχαρία Παπαντωνίου. Βιβλίο που γράφτηκε ως αναγνωστικό του ηµοτικού αλλά µετά την ανατροπή της κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου ρίχτηκε στην πυρά, το 1920, ως «χυδαίο, εγκληµατικό, ανήθικο, ταπεινό, αγοραίο». ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 223

12 Η εικόνα αυτού του δέντρου οδήγησε σε ελληνικά λαϊκά έθιµα που σε θρησκευτικές εορτές στολίζουν τα δέντρα µε χρωµατιστά κορδελάκια (όπως στη Μυτιλήνη), αλλά και στην ιαπωνική παράδοση. 25 Σχήµα 3: «Παλαµόδεντρα» Σχήµα 4: Το δέντρο που ακούει και βλέπει Η ανθρωπόµορφη απεικόνιση του δέντρου καθίσταται ακόµη εντονότερη στο κολάζ που έχει συνθεθεί µε µία µεγάλη ποικιλία µατιών και στοµάτων σε µία εξαιρετικά πυκνή δόµηση και στη φόρµα µε την οποία τα παιδιά σε µικρή ηλικία ζωγραφίζουν τα δέντρα. Τα στόµατα αποτελούν τον κορµό του δέντρου, ενώ τα µάτια το φύλλωµα (Σχήµα 4). Στο κέντρο του δέντρου ένα τεράστιο (ως προς τις διαστάσεις των υπολοίπων) µάτι παραπέµπει στη βυζαντινή παράδοση, στην δεσπόζουσα θέση που στην βυζαντινή αγιογραφία καταλαµβάνει ο «έστιν δίκης οφθαλµός», ο οφθαλµός, δηλαδή, του Θεού, ο οποίος τα πάντα ορά και γι αυτό, όταν έρθει η ώρα, θα αποδώσει δικαιοσύνη. Εποµένως, το ανθρώπινο γένος που κακοποιεί µε την άφρονα συµπεριφορά του και µε οποιονδήποτε τρόπο, όχι µόνον µε τις πυρκαγιές - τον πλανήτη που του δωρήθηκε να κατοικεί δεν θα µείνει ατιµώρητο. Το δέντρο είναι σε θέση να βλέπει (τα µάτια ποικίλα ανήκουν σε πρόσωπα όλων των φυλών της γης) και να κραυγάζει, να καταγγέλλει το άδικο (επίσης τα ποικίλα στόµατα ανήκουν σε πρόσωπα όλων των ανθρώπων της γης). Το µήνυµα των παιδιών ισχυροποιήθηκε ακόµη περισσότερο από τη στιγµή που τα έργα τους εξετέθησαν στην Πινακοθήκη και δεν περιορίστηκαν στον σχολικό χώρο. Όλα τα έργα των παιδιών, χωρίς καµία εξαίρεση, παρουσιάστηκαν στην Πινακοθήκη. Τα ατοµικά έργα παρέµειναν για δύο εβδοµάδες στην αίθουσα που φιλοξενεί τη µόνιµη 25 Όπως η ολάνθιστη κερασιά του Tosa Mitsuoki µε τα καλλιγραφηµένα κλασικά ποιήµατα που αναφέρονται στην άνοιξη και κρέµονται από τα κλαδιά της (Flowering Cherry with Poem Slips, ξύλο,84x45 εκ., The Art Institute of Chicago). Όπως και το έργο του Χρήστου Μποκόρου, Ευχές 2007, Λάδι σε λινό πανί και ξύλο, 50x50 εκ. Και στη Σιβηρία, όταν πέθαινε ένας σαµάνος, στη σηµύδα, που φύτευαν στον τάφο του, κρέµαγαν το τύµπανο και τα µαγικά σύνεργά του. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 224

13 συλλογή (ισόγειο) και τα οµαδικά εξετέθηκαν ανάµεσα στα έργα της περιοδικής έκθεσης «Γεώργιος Ιακωβίδης» (1 ος όροφος). Τα έργα των παιδιών και τα έργα του Γεωργίου Ιακωβίδη για τέσσερις σχεδόν µήνες, από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέµβριο 2008, συνυπήρξαν. Η συνύπαρξη αυτή ισχυροποιούσε το µήνυµα των παιδιών, αφού έθετε αµεσότερα και επιτακτικότερα τα δικά τους ερωτήµατα: «Πόσο δυνατό είναι το µήνυµα της τέχνης; Μπορεί η τέχνη να υπάρξει ξεκοµµένη από τη ζωή; Έχει νόηµα ο διάλογος για την τέχνη, εάν ο άνθρωπος στερηθεί την ίδια του την ανάσα, εάν στερηθεί την ανάσα που ουσιαστικά και µεταφορικά του προσφέρουν τα δένδρα;» (Σχήµα 5). Η παράθεση των έργων των παιδιών δίπλα στα έργα του Ιακωβίδη ενέπλεξε και τον θεατή σε µία διαφορετική θεώρηση των τοπιογραφιών ακόµη και του ίδιου του Ιακωβίδη και όχι µόνον του Ιακωβίδη, αλλά γενικά της τοπιογραφίας του 19 ου και των αρχών του 20 ού αιώνα ως προς τη θεώρηση της φύσης. Τα έργα των παιδιών ανάµεσα στις τοπιογραφίες του µεγάλου ζωγράφου ωθούσαν σε µία θεώρηση της φύσης, η οποία δεν µπορεί να είναι ιδεαλιστική ή ροµαντική αλλά περισσότερο µία εικόνα συµβολική που «οµιλεί» για τις ευθύνες των ανθρώπων απέναντι στην περιβαλλοντική καταστροφή. Η ανάγνωση αυτή επιβάλλεται, για παράδειγµα, στον θεατή µε τα καµένα δέντρα (παντελόνια τζην µε τη µέση προς τα κάτω και τα πατζάκια να σχηµατίζουν τα κλαδιά) σε µια γη που αγωνίζεται να αναστήσει τα νεκρά δέντρα χωρίς, ωστόσο, να το επιτυγχάνει (Σχήµα 6). Σχήµα: 5 Σχήµα: 6 VI. Trash Art Το πρόγραµµα Trash Artσχεδιάστηκε ύστερα από την πρόταση των υπευθύνων της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Πρωτοβάθµιας και της ευτεροβάθµιας Εκπαίδευσης,Πολυξένιας Γεωργοσοπούλου και Μαρίας Σπυράκου. Στις τρεις συναντήσεις που έγιναν µε τους/τις εκπαιδευτικούς προηγήθηκε εισήγηση µε θέµα την Trash Art και ακολούθησε Εργαστήρι, στο οποίο δίδαξε η καθηγήρια του µαθήµατος των Καλλιτεχνικών, εικαστικός, Μαρία Οικονόµου, την κατασκευή κούκλας µε αποκλειστικά υλικά τις παλιές εφηµερίδες και χαρτοταινία. ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 225

14 Οι προτάσεις του Εργαστηρίου διαµορφώνονται σύµφωνα µε τις ανάγκες των εκπαιδευτικών και των αδυναµιών υποδοµής των σχολείων. Ο εκπαιδευτικός θα πρέπει να προτείνει µία δραστηριότητα στα παιδιά, διάρκειας µιας διδακτικής ώρας, και µε το άγχος να µείνουν τα θρανία καθαρά για το επόµενο µάθηµα. Τις κούκλες, στολισµένες µε κουρέλια, χρησιµοποίησαν πολλοί εκπαιδευτικοί στη γιορτή του τέλους της σχολικής χρονιάς. 26 Σχήµατα: 7, 8, 9 Πιστεύουµε ότι η παρουσίαση των παραπάνω εκπαιδευτικών προγραµµάτων της Κουµανταρείου Πινακοθήκης ανταποκρίνεται στον κεντρικό στόχο του 1 ου Πανελλήνιου ιεπιστηµονικού Συνεδρίου Τέχνης και Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσηςπου είναι α) να διερευνηθεί και να αναδειχτεί η σχέση µεταξύ της Τέχνης και της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης και β) να παρουσιαστούν επιλεγµένες συνδυαστικές παιδαγωγικές δραστηριότητες εστιασµένες στα αντικείµενα δάσος/δέντρο και ανακύκλωση. υστυχώς στη σύγχρονη υτική φιλοσοφία δεν εξετάζεται ο άνθρωπος ως σύνολο, αλλά διαµελίζεται σε µέρη, καθένα από τα οποία αντιµετωπίζεται σαν να περικλείει µέσα του την πραγµατική ουσία του ανθρώπου, το πραγµατικό θεµέλιο της ύπαρξής του 27 χωριστά όµως από την κοινωνία, από την κοινωνική ζωή και χωριστά από τη φύση, από τη φυσική ζωή. Αλλά ο άνθρωπος ζει, ή πρέπει να ζει, όσο µέσα στην κοινωνία άλλο 26 Στην εισήγηση παρουσιάστηκαν και σχολιάστηκαν κυρίως οι ξένοι καλλιτέχνες: Gustav Metzger, HA Schult, Tim Nobel και Sue Webster κυρίως το έργο τους Dark Stuff (2008) που αποτέλεσε µία από τις έξι προτάσεις της έκθεσης Statuephilia στο Βρετανικό Μουσείο (4 Οκτωβρίου Ιανουαρίου 2009), Jose Damasceno, η Droog µε τα έργα που είχαν εκτεθεί στην Art Athina 2007, CJ Lim µε έργο εµπνευσµένο από την Αλίκη στη χώρα των θαυµάτων του Lewis Carroll ( V & A Museum, 2008), τον Hendrick Kertens, νικητή το 2008 του βραβείου Taylor Wessing, Photographic Portrait Prize που διοργανώνει η National Portrait Gallery (Λονδίνο) και οι Έλληνες: Βασίλης Σκυλάκος, Αλέξης Ακριθάκης, Παύλος ( ιονυσόπουλος), Ναταλία Μελά, Στήβεν Αντωνάκος, Βλάσης Κανιάρης και Μάριος Σπηλιόπουλος. Η επιλογή των καλλιτεχνών και των έργων τους έγινε µε γνώµονα τον πολύµορφο διάλογο που µπορεί να αναπτυχθεί ανάµεσα στους εκπαιδευτικούς και τα παιδιά. 27 Sava Ganofski, «Το πρόβληµατα του ανθρώπου-ζωή και θάνατος», Mελέτη Θανάτου, 2 ο ιεθνές Συµπόσιο Φιλοσοφίας, Ελευθέρα Σχολή Φιλοσοφίας «Ο Πλήθων», Βιβλιοπωλείον της «Εστίας», εύτερη έκδοση, Αθήνα 2002, σελ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 226

15 τόσο και µέσα στη φύση. Προς την επίτευξη αυτού του στόχου κινούνται τα εκπαιδευτικά προγράµµατα που παρουσιάστηκαν σε αυτή την εισήγηση. Αναγνωρίζουµε, ωστόσο, ότι η δυνατότητά τους είναι περιορισµένη. Πιστεύουµε τουλάχιστον ότι µε τέτοιου είδους προτάσεις τα παιδιά συνειδητοποιούν ότι η τέχνη στοχεύει στο να εγείρει την πνευµατική ανταπόκριση του ανθρώπου και ότι ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι να παράσχει το µέσον που θα υπογραµµίζει ότι ο άνθρωπος είναι πάνω από όλα µία δηµιουργική ύπαρξη και επίσης ότι η τέχνη δεν παρέχει γνώσεις µε άµεσο τρόπο, αλλά προκαλεί τη βαθιά κατανόηση της ανθρώπινης ύπαρξης. Αυτό είναι το ζητούµενο και για τα παιδιά και για τους ενήλικες. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Άγγελος. (2009). Επιστροφή στο χωριό, Τα Νέα της Τέχνης, 177, Μάιος, Βρεττάκου, Ν. (1991). Τα Ποιήµατα, Αθήνα: Τρία Φύλλα, τόµ. Α. Γρηγοράκης, Ν. (2004). Η ελιά στη νεοελληνική χαρακτική. Αθήνα: Αδάµ. ανιήλ, Α. ( ). H αγάπη των παιδιών ζωντανεύει τα καµένα δέντρα. Aερόστατο, 121, Ganofski, S. (2002). Το πρόβληµατα του ανθρώπου-ζωή και θάνατος, Mελέτη Θανάτου, 2 ο ιεθνές Συµπόσιο Φιλοσοφίας, Ελευθέρα Σχολή Φιλοσοφίας «Ο Πλήθων». Αθήνα: Βιβλιοπωλείον της «Εστίας». Καρουζάκη, Γ. (2009). Σήµερα, που όλα επιτρέπονται, ο πολιτισµός χάνει τη δύναµή του. Ελευθεροτυπία, [Και on line: Κακούρου Χρόνη, Γ. (2006). Μουσείο και επικαιρότητα. Τα δυο πρόσωπα του χρόνου, Μουσείο- Σχολείο. Αντικριστές πόρτες στη γνώση. Αθήνα: Πατάκης. Κακούρου Χρόνη, Γ. (2006). Εκπαιδευτικό Πρόγραµµα για τους µετανάστες και παλιννοστούντες µαθητές», Μουσείο-Σχολείο. Αθήνα: Πατάκης. Kakourou, Chroni, G. (2009). Getting to know one another through drawing, International Journal of Education through Art, Vol. 4, N. 2, p Καρουζάκης, Γ. (2008). Είδα την οµορφιά των πυρκαγιών του Αυγούστου. Ελευθεροτυπία, Κιούση, Γ. (2004). Η νέα έκθεση του Χρήστου Μποκόρου, Λιβάδι κάτω από µαύρο σύννεφο, Ελευθεροτυπία, Κουµαντάρειος Πινακοθήκη Σπάρτης, Πολιτισµός και περιβάλλον στοιχεία αλληλένδετα». Εφηµερ. Λακωνικός Τύπος, 27 Μαϊου Λαµπράκη-Πλάκα, Μ. (1998). «Ελληνική Τοπιογραφία», Ελληνική Τοπιογραφία 19ος-20ός αιώνας. Από τις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης και του Ιδρύµατος Ευριπίδη Κουτλίδη, 2 Φεβρουαρίου-16 Απριλίου. [Κατάλογος]. Μυταράς,. (2001). Το µοντέλο της οικολογίας. Μία πειραµατική µέθοδος διδασκαλίας. Αθήνα: Καστανιώτης. O Kόσµος της Ελιάς, (2004). Έκθεση Ελλήνων Καλλιτεχνών, Ιανουαρίου. Μουσείο Θεοφίλου, Βαρειά Μυτιλήνης, [Κατάλογος]. Ποδήλατο-Πόλη-Περιβάλλον και ιεθνής Ηµέρα Μουσείων. Εφηµερ. Παρατηρητής της Λακωνίας, Πολίτης, Ν. (1965). Το κυπαρίσσι, Παραδόσεις. Αθήνα: Εργάνη, τόµ. Α. Το Πορτρέτο ενός Μουσείου, Μια διπλή επετειακή γιορτή, , 20 χρόνια λειτουργίας της Πινακοθήκης Αβέρωφ , 100 χρόνια από τη γέννηση του Ευάγγελου ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 227

16 Αβέρωφ-Τοσίτσα, Ίδρυµα Ευάγγελου Αβέρωφ-Τοσίτσα, 27 Σεπτεµβρίου-12 Ιανουαρίου. (2009). [Κατάλογος]. Tsoclis (2008). Αίθουσα Τέχνης «Αστρολάβος-δεξαµενή». Αθήνα. [Κατάλογος]. Φακίνου, Ε. (1998). Το έβδοµο ρούχο. Αθήνα: Καστανιώτης. Φύση-Μύθος-Άνθρωπος. Μυθολογικά του έντρου. (2003). Η Καθηµερινή, Επτά Ηµέρες, ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ & ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ 228

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Συνθέσεις από το Αιγαίο και τη Μεσόγειο, Ποίηση και ζωγραφική κ ά. ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Μουσείο Νεοελληνικής Τέχνης του ήµου Ρόδου, µε χαρά ανακοινώνει την ατοµική εικαστική έκθεση, του γνωστού «δικού µας» ζωγράφου Μάνου Αναστασιάδη, που θα φιλοξενήσει στην "Νέα Πτέρυγά" του,

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2015-2016) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς

ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ. Μιχάλης Αρφαράς ΙΑΚΟΠΕΣ ΑΠΟ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ Μιχάλης Αρφαράς «ΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ ΓΕΝΝΑΕΙ ΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΣΚΙΕΣ, Ο ΗΛΙΟΣ ΤΙΣ ΕΠΙΜΟΝΕΣ.» Η προσωπική διαδροµή του Μιχάλη Αρφαρά έχει να κάνει µε τη ΣΚΙΑ. Η γέννησή του σε µια χώρα σαν την Ελλάδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ

ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ ΠΩΣ ΕΡΩΤΕΥΟΝΤΑΙ ΣΤΗ ΒΕΡΟΝΑ; Μικρός οδηγός για δραστηριότητες μελέτης κινηματογραφικών μεταφορών από θεατρικά έργα του Σαίξπηρ αρχική εκδοχή: Θεοδωρίδης Μ. (2006), «Πώς ερωτεύονται στη Βερόνα; σκέψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Επικοινωνία ΣυνΚίνησις 2155304973, 6973933877 info@sinkinisis.com www.sinkinisis.com ΣΥΝ ΚΙΝΗΣΙΣ- ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ, ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2004 Α. ΚΕΙΜΕΝΟ Β. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ 1. Κάποια από τα χαρακτηριστικά της ποίησης του Οδ. Ελύτη ειναι: η ποιητική προσέγγιση του κόσµου µε τις αισθήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ ΤΙΤΛΟΣ ISBN ΕΚΔΟΣΗ 1 η ΤΑΞΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ (Παρουσίαση Λογοτεχνικών Κειμένων) ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Σαρρή, Ζ., Τα στενά παπούτσια ΠΑΤΑΚΗΣ Τριβιζάς, Ε., Το σεντούκι με τις πέντε κλειδαριές ΚΕΔΡΟΣ α. Αρχαία Ελληνική Γραμματεία

Διαβάστε περισσότερα

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101)

[Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ: [Ήλιε µου και τρισήλιε µου] (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 101) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Γιατί η µάνα απευθύνεται στον ήλιο για να της πει πού βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ»

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ. ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ προτείνουν στο ΣΤΑΘΜΟ» ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΙΑΚΟ ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ Βασ. Αλεξάνδρου 1 211 00 ΝΑΥΠΛΙΟ Τηλ.: 27520 28947 Fax: 27520 27960 e-mail education@pli.gr ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΛΙ ΤΟ ΝΕΟ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΠΑΙΔΙΑ και ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση...

Γιώργης Παυλόπουλος. Τι είναι ποίηση... Γιώργης Παυλόπουλος Τι είναι ποίηση... "Αν ένα πουλί μπορούσε να πει με ακρίβεια τι τραγουδάει, γιατί τραγουδάει, και τι είναι αυτό που το κάνει να τραγουδάει, δεν θα τραγούδαγε". Κυρίες και Κύριοι Φίλες

Διαβάστε περισσότερα

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild"

Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: Winterbild Η νέα ενότητα χρωμάτων για το μάθημα των καλλιτεχνικών: "Winterbild" Καλλιτεχνική ζωγραφική με τις νερομπογιές Κ12 Με την Pelikan η ζωγραφική γίνεται μια μοναδική εμπειρία: Αυτός είναι και ο λόγος για

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό Εκπαίδευση & Θέατρο

Περιοδικό Εκπαίδευση & Θέατρο Το άρθρο αυτό είναι ελεύθερα προσβάσιμο μέσω της ιστοσελίδας: www.theatroedu.gr Εκδότης: Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση Για παραγγελίες σε έντυπη μορφή όλων των βιβλίων: info@theatroedu.gr

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Βιογραφικό σημείωμα Europass

Βιογραφικό σημείωμα Europass Βιογραφικό σημείωμα Europass Προσωπικές πληροφορίες Επώνυμο / Όνομα Διεύθυνση (-εις) Καραμπίνης Λεωνίδας Αλόπης 58, 118 53, Αθήνα, Ελλάδα (οικία) Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (ΤΕΙ) Αθηνών (εργασία)

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ

ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ ΒΙΚΥ ΤΣΑΛΑΜΑΤΑ ΑΣΤΙΚΑ ΤΟΠΙΑ «Πλάθω τις εικόνες μου χαράζοντας κατευθείαν πάνω στο υλικό μου, όπως ο ζωγράφος σχεδιάζει ή πλάθει τις εικόνες του πάνω στον καμβά.» Η Βίκυ Τσαλαματά γεννήθηκε στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων

Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015. 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων ΕΔΩ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Τίτλος και σύντομη περιγραφή των εκδηλώσεων της καλοκαιρινής εκστρατείας 2015 1. Εδώ δεν είναι βιβλιοθήκη είναι πικνίκ στη χώρα των θαυμάτων Για μια εβδομάδα τα παιδιά θα μεταφερθούν

Διαβάστε περισσότερα

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Διαγωνισμοί. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Γυμνασίου

Πανελλήνιοι Μαθητικοί Διαγωνισμοί. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Γυμνασίου Πανελλήνιοι Μαθητικοί Διαγωνισμοί για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Γυμνασίου Οκτώβριος 2014-Μάιος 2015 Οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ και η Επιστημονική Ένωση ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ διοργανώνουν Πανελλήνιους Μαθητικούς

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

Ελεύθερη συμμετοχή για κάθε ηλικία Εκτός Συναγωνισμού

Ελεύθερη συμμετοχή για κάθε ηλικία Εκτός Συναγωνισμού Β Ερασιτεχνικός Διαγωνισμός για Μαθητές και Φοιτητές ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΜΕΧΡΙ 10/01/2013 Η Οικουμενική Ομοσπονδία Κωνσταντινουπολιτών (ΟΙ.ΟΜ.ΚΩ), ο ενωτικός φορέας των Κωνσταντινουπολίτικων σωματείων της Ελλάδας

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ Οι θρησκευτικές εικόνες ως μέσον έκφρασης του θρησκευτικού συναισθήματος 9ο Δημοτικό Σχολείο Μυτιλήνης Τάξη: ΣΤ 1 Σχολικό έτος: 2006 07 Υπεύθυνη δασκάλα: Σπανού Σοφία «Όταν πρόκειται να αρχίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011

Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Πράξη «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ, στους Αξονες Προτεραιότητας 1,2,3, - Οριζόντια Πράξη», Δρ. Χαρά Κοσεγιάν Οκτώβρης 2011 Προτεινόµενη διάρκεια: 5 διδακτικές ώρες Στην πορεία διαπραγµάτευσης

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2011

ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2011 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΣΤΗ ΣΙΦΝΟ ΑΝΟΙΞΗ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ - ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2011 Κυριακή 29 Μαΐου Εξόρμηση εθελοντικών καθαρισμών των ακτών της Σίφνου Τόπος Συγκέντρωσης: πλατεία Αρτεμώνα Ώρα: 11:00 Οργάνωση: ΔΗ.Κ.Ε.Σ.

Διαβάστε περισσότερα

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή

ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή ηµιουργική Ψυχολογική Γραφή Ζωντανά βιβλία, της Ιωάννας Ν. Τριπερίνα, Ψυχολόγου, MSc, µε ιστορίες που µάς δίνουν το έναυσµα να τις βιώσουµε, δραµατοποιήσουµε, συζητήσουµε, διαβάσουµε, ώστε να µάθουµε και

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

12-13-14 Μαρτίου 2010 Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ Πειραιάς

12-13-14 Μαρτίου 2010 Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ Πειραιάς Υπό την αιγίδα του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και τροφίμων Φεστιβάλ Ελαιολάδου & Ελιάς Συνέδριο Ελαιοκομίας Το μεγάλο ετήσιο ραντεβού της ελαιοκομίας 12-13-14 Μαρτίου 2010 Εκθεσιακό Κέντρο ΟΛΠ Πειραιάς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΡΚΑΔΙΟ ΚΑΤΙΚΑΚΗ ΣΤΟΝ ΧΑΡΗ ΚΩΤΣΙΔΗ Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ που επηρέασε την καλλιτεχνική εξέλιξη στην περιοχή την προσδιορίσουμε από τον ερχομό των προσφύγων. ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ.Παραδόσεις, έθιμα λαϊκή και θρησκευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1

ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 ΕΙΝΑΙ Η ΑΣΤΡΟΛΟΓΙΑ ΜΙΑ ΜΕΘΟΔΟΣ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑΣ; 1 Στο σημείο αυτό του οδοιπορικού γνωριμίας με τις διάφορες μεθόδους αυτογνωσίας θα συναντήσουμε την Αστρολογία και θα μιλήσουμε για αυτή. Θα ερευνήσουμε δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη»

Γκαραγκάνη Αγγελική, kikigarag@gmail.com Φούκα Παρασκευή pfouka@sch.gr. 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» 1. Τίτλος διδακτικού σεναρίου «Γνωρίζω τη Μινωϊκή Κρήτη» Κεφάλαιο: Μινωϊκός πολιτισµός (Ιστορία Γ ηµοτικού) Ενότητες: Το ανάκτορο της Κνωσού Καθηµερινή ζωή των Μινωϊτών Η τέχνη των Μινωϊτών 2. Εµπλεκόµενες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2010-2011) Μονοπάτια μέσα στην πόλη, δρόμοι μέσα στην Ιστορία

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2010-2011) Μονοπάτια μέσα στην πόλη, δρόμοι μέσα στην Ιστορία ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΣΙΦΝΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ

ΣΙΦΝΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΣΙΦΝΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2012 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ Πέμπτη 21 Ιουνίου έως Κυριακή 9 Σεπτεμβρίου 2012, στο Veranda café bar, στην Απολλωνία Sifnos, October: Έκθεση με ασπρόμαυρες φωτογραφίες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΟΡΙΚ Α Ν.Π.Δ.Δ. ΘΟΡΙΚΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2014

ΘΟΡΙΚ Α Ν.Π.Δ.Δ. ΘΟΡΙΚΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2014 ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΔΗΜΟΥ ΛΑΥΡΕΩΤΙΚΗΣ ΘΟΡΙΚ Α Ν.Π.Δ.Δ. ΘΟΡΙΚΟΣ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ 2014 Ο ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣΛΑΥΡΙΟΥ «Η ΜΙΚΡΑΣΙΑ» αναβιώνει το έθιμο του Κλήδονα και τις φωτιές του Αϊ Γιάννη. Σάββατο 21 Ιουνίου 2014 - Ώρα

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι.

ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ. Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Δρ Χάρις Πολυκάρπου Συντονίστρια Θεατρικής Αγωγής, Γραφείο Αναλυτικών Π.Ι. Ν.Α.Π. Θεατρικής Αγωγής Ορολογία: «Θεατρική Αγωγή αποτελεί η παιδαγωγική και κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )»

Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Επιμορφωτικό πρόγραμμα: «Εκπαιδευτικές δράσεις σε μουσειακά περιβάλλοντα (κύκλος Α )» Διοργάνωση Συνδιοργάνωση Συνεργαζόμενοι φορείς Σχολικοί Σύμβουλοι Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Χανίων Διεύθυνση Πρωτοβάθμιας

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012

Έναρξη λειτουργίας ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ. Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ Ν. ΧΑΤΖΗΚΥΡΙΑΚΟΥ-ΓΚΙΚΑ Έναρξη λειτουργίας Συνέντευξη Τύπου, 21 Μαΐου 2012 Η ΔΩΡΕΑ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΛΑΣΗ Το κτήριο της οδού Κριεζώτου 3, όπου έζησε και εργάστηκε για σαράντα χρόνια ο

Διαβάστε περισσότερα

Διημερίδα «Από την Ανάγνωση στη δημιουργική γραφή και έκφραση» και 2 ος Κύκλος Βιωματικών Εργαστηρίων (α μέρος)

Διημερίδα «Από την Ανάγνωση στη δημιουργική γραφή και έκφραση» και 2 ος Κύκλος Βιωματικών Εργαστηρίων (α μέρος) Ελληνική Ένωση για την Προώθηση της Ρητορικής στην Εκπαίδευση Μη κερδοσκοπική επιστημονική ένωση (επίσημα αναγνωρισμένη) Μέλος της European Community of Democratic Schools και του International Debate

Διαβάστε περισσότερα

3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας

3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας Πίνακας 2 Περιεχομένων Το Σχολείο μας 3 Εισδοχή Οι Νηπιαγωγοί μας 4 Σχολικό Έτος και Αργίες Ωράριο 6 Οι καθημερινές μας Οι Δραστηριότητες 7 εργασίες μας 9 Κατ οίκον Εργασία Οι Αξιολόγηση 10 Εγκαταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com

Μιχάλης Μακρή EFIAP. www.michalismakri.com Μιχάλης Μακρή EFIAP www.michalismakri.com Γιατί κάποιες φωτογραφίες είναι πιο ελκυστικές από τις άλλες; Γιατί κάποιες φωτογραφίες παραμένουν κρεμασμένες σε γκαλερί για μήνες ή και για χρόνια για να τις

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ ΑΠΟΣΤΑΣΕΩΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΗΜΟΤΙΚΑ ΣΧΟΛΕΙΑ 2 ο ΚΙΣΑΜΟΥ & 4 ο ΛΕΜΕΣΟΥ Οδηγίες για τη δραστηριότητα «Έκθεση ζωγραφικής και γκραβούρας στο σχολείο µας» Με αφορµή το πρόγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε.

2013-2014. Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. 2013-2014 Παρουσίαση ομάδων «Εξειδικευμένου Κέντρου Ημέρας Κέντρο Κοινωνικού Διαλόγου» της Π.Ε.Ψ.Α.Ε.Ε. Βαδίζοντας μαζί για δημιουργία και επικοινωνία Γραφείο Εναλλακτικών Δράσεων Επανένταξης Νέος χώρος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Ν. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟ -ΜΑΪΟ-ΙΟΥΝΙΟ 2015

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Ν. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟ -ΜΑΪΟ-ΙΟΥΝΙΟ 2015 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Ν. ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΗΝΕΣ ΑΠΡΙΛΙΟ -ΜΑΪΟ-ΙΟΥΝΙΟ 2015 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ-ΜΑΪΟΣ-ΙΟΥΝΙΟΣ Υλοποιούνται και ολοκληρώνονται οι διαθεματικές εργασίες και τα projectς

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης

Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ. Ο Συλλέκτης 3 ï Ä É Á Ã Ù Í É Ó Ì Á Ο ΕΛΕΓΚΤΗΣ Ένας μπαξές γεμάτος αίμα είν ο ουρανός και λίγο χιόνι έσφιξα τα σχοινιά μου πρέπει και πάλι να ελέγξω τ αστέρια εγώ κληρονόμος πουλιών πρέπει έστω και με σπασμένα φτερά

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ Ο ΟΜΙΛΟΣ ΜΝΗΜΗΣ ΚΑΤΕΧΟΜΕΝΩΝ, στις διάφορες δραστηριότητες που διοργανώνει κάθε χρόνο, προσπαθεί να αφυπνίσει τους μαθητές για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Κύπρος εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. MathemArtics Camp. το πρώτο Math & Art Camp της Αθήνας, στο Μουσείο Ηρακλειδών

ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. MathemArtics Camp. το πρώτο Math & Art Camp της Αθήνας, στο Μουσείο Ηρακλειδών ΘΕΡΙΝΑ ΟΛΟΗΜΕΡΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ MathemArtics Camp το πρώτο Math & Art Camp της Αθήνας, στο Μουσείο Ηρακλειδών Ένα ξεχωριστό καλοκαίρι περιμένει και φέτος τα παιδιά, στο γοητευτικό νεοκλασικό

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007

2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης. Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 2 ο Εργαστήρι Λεσχών Ανάγνωσης Πάρος 2-6 Ιουλίου 2007 Περίληψη Η Αλίκη µισεί τα µαθηµατικά και θεωρεί πως δε χρησιµεύουν σε τίποτα. Μια µέρα που κάθεται και διαβάζει στο πάρκο, ένα παράξενο άτοµο την προσκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014

Project Α τετραμήνου Teenage Angst. Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Project Α τετραμήνου Teenage Angst Υπεύθυνες Καθηγήτριες: Κατερίνα Μανδρώνη Κάρεν Γεωργούδη Π.Π.Σ.Π.Α 2013-2014 Το θέμα του project μας φέτος είναι τα εφηβικά άγχη και ανησυχίες. Πώς βλέπουμε τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Δ'. ΚΕΙΜΕΝΟ 'Οδυσσέας Ελύτης (1911-1996) Μικρή Πράσινη Θάλασσα Μικρή πράσινη θάλασσα δεκατριώ χρονώ Που θα θελα να σε υιοθετήσω Να σε στείλω σχολείο στην Ιωνία

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΟΝ Α ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΔΙΗΜΕΡΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ «ΕΣΥ ΚΑΙ ΕΓΩ ΜΑΖΙ» ΣΤΙΣ 26-27 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2015 Υπάρχουν άνθρωποι, δημιουργικοί, που λατρεύουν την τέχνη και διαθέτουν πολλά ταλέντα, χωρίς να είναι επαγγελματίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2013-2014)

ΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ (2013-2014) ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Οίκος Ανδρέου & Μαρίας Καλοκαιρινού Σοφοκλή Βενιζέλου 27 / Λυσιμάχου Καλοκαιρινού 7 71202 Ηράκλειο, Κρήτη Τηλ.: (2810) 283219-288708 Fax: 283754 e-mail: info@historical-museum.gr

Διαβάστε περισσότερα

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62

AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 AKTO Campus, Ευελπίδων 11Α, Αθήνα, 113 62 Ο ΑΚΤΟ με 40 και πλέον χρόνια δραστηριότητας στον χώρο των Εφαρμοσμένων και Καλών Τεχνών και η DESIGNEMBASSADOR.COM UG, που εξειδικεύεται στον σχεδιασμό φεστιβάλ,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

5 η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΔΗΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

5 η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΔΗΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ 5 η ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΔΗΜΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η 5 η Δημοτική Κοινότητα του Δήμου ς διοργανώνει 6μηνο Κύκλο Εικαστικών Σεμιναρίων (Χαρακτικής Ζωγραφικής), στο Εργαστήρι Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών της

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα

Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα Ο Μύλος των ξωτικών Τα πιο γλυκά Χριστούγεννα 9 Δεκεμβρίου 2011 γεννήθηκε ένα παραμύθι Ο Μύλος των Ξωτικών είναι η μεγαλύτερη και πιο πετυχημένη Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στη Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Τα Εκπαιδευτικά Προγράμματα του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του, για τη σχολική χρονιά 2014-2015 (διάστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ

ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΣΧΕΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 2 ΗΣ ΤΗΛΕΔΙΑΣΚΕΨΗΣ ΟΔΥΣΣΕΑΣ 2008 Ερευνητικό Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης σε Δημοτικά Σχολεία της Ελλάδος 70 Ο Δημοτικό Σχολείο Αθήνας Δημοτικό Σχολείο Μαγούλας ( Νομού

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη

Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη Μέθοδος αξιοποίησης της Τέχνης στην εκπαιδευτική πράξη Αλέξης Κόκκος Καθηγητής Εκπαίδευσης Ενηλίκων στο Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήµιο Πευκακίων 13, Αγία Παρασκευή, 15342 email: a-kokkos@otenet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ. ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γ ΕΝ ΕΙΚΤΙΚΕΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΟΥ 3 ου ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2014-2015 «ΙΑΧΡΟΝΙΚΑ Ι ΑΓΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΑΓΩΝΕΣ ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΩΝ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ» Οι αγώνες

Διαβάστε περισσότερα

Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση

Προηγµένες Μαθησιακές Τεχνολογίες ιαδικτύου και Εκπαίδευση από Απόσταση ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Π Α Ι Α Γ Ω Γ Ι Κ Ο Τ Μ Η Μ Α Η Μ Ο Τ Ι Κ Η Σ Ε Κ Π Α Ι Ε Υ Σ Η Σ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Π Λ Η Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Η Σ Τ Η Ν Ε Κ Π Α Ι Ε Υ Σ Η Ι ΑΣΚΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Προηγµένες

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Συνεργάζομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Συνεργάζομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Τι είναι Συνεργασία 2. Γιατί χρειάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ψυχικής Υγείας Βορειοδυτικού Τοµέα Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Θεσσαλονίκης

Κέντρο Ψυχικής Υγείας Βορειοδυτικού Τοµέα Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Θεσσαλονίκης Κέντρο Ψυχικής Υγείας Βορειοδυτικού Τοµέα Ψυχιατρικού Νοσοκοµείου Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη 2010 Εισαγωγή Μετά από την επιτυχηµένη πρώτη ενηµέρωση για θέµατα ψυχικής υγείας που ενδιαφέρουν τους πολίτες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ»

ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» ΑΝΑΦΟΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΕΒΔΟΜΑΔΑ (9-13/3/2015) ΤΟΥ Α ΚΥΚΛΟΥ ΤΗΣ ΔΕΚΑΠΕΝΘΗΜΕΡΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΜΑΖΙ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΙ» Υπάρχουν άνθρωποι που διερωτώνται τι είναι η τέχνη για τον άνθρωπο, γιατί τραγουδάμε, γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Κεσσανλής Από την ύλη στην εικόνα

Νίκος Κεσσανλής Από την ύλη στην εικόνα Νίκος Κεσσανλής Από την ύλη στην εικόνα ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΣΕ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ ΔΗΜΟ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΛΥΚΕΙΟ 1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ταξίδι στο κέντρο της γης Ο κόσµος των εντόµων Είµαι ο σπόρος Το παιχνίδι της χαµένης Θη-Σάυρας Υπεύθυνοι Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων:

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr

Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση. Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα. Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας. bantonog@yahoo.gr Όμιλος Παραμύθι και Αφήγηση Βασιλική Αντωνογιάννη Δασκάλα Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Φλώρινας bantonog@yahoo.gr Εισαγωγή Τίτλος: «Παραμύθι και Αφήγηση» Υλοποίηση: στο πλαίσιο του νέου θεσμού

Διαβάστε περισσότερα

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά.

Προσέλευση μαθητών, ελεύθερες δραστηριότητες. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τα παιδιά απασχολούνται με οικοδομικό υλικό (τουβλάκια, κ.λπ.), πλαστελίνη, παζλ, ζωγραφική κ.ά. Τουαλέτα, υγιεινή, πρωινό. Πρωινή προσευχή, ημερολόγιο, αναφορά στο θέμα εβδομάδας. Πρόκειται για τη θεματική

Διαβάστε περισσότερα

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο

Μια οµαδικοαναλυτική άποψη για την ιστορία και το χρόνο Η παρακάτω εργασία παρουσιάστηκε στο εισαγωγικό σεµινάριο στα οµαδικά δυναµικά στην Ελληνική Εταιρεία Οµαδικής Ανάλυσης και Ψυχοθεραπείας, τον Ιανουάριο του 2000. Στην οµάδα που συνεργάστηκε µαζί µου για

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος - Αύγουστος 2013 Δήμου Ναυπακτίας

Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος - Αύγουστος 2013 Δήμου Ναυπακτίας Πρόγραμμα πολιτιστικών εκδηλώσεων Ιούλιος - Αύγουστος 2013 Δήμου Ναυπακτίας Δημοτικές Ενότητες: Είσοδος Ελεύθερη Ναυπάκτου, Αντιρρίου, Χάλκειας Αποδοτίας, Πλατάνου, Πυλήνης Ο Δήμος Ναυπακτίας διαθέτει

Διαβάστε περισσότερα

αντικατοπτρισμός Παναγιώτης Τέτσης ΤΥΧΕΡΟ 2013 και 15 κοσμήματα συλλεκτικά έργα τέχνης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

αντικατοπτρισμός Παναγιώτης Τέτσης ΤΥΧΕΡΟ 2013 και 15 κοσμήματα συλλεκτικά έργα τέχνης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ αντικατοπτρισμός Παναγιώτης Τέτσης ΤΥΧΕΡΟ 2013 και 15 κοσμήματα συλλεκτικά έργα τέχνης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 2013 Aντικατοπτρισμός ΤΟ ΤΥΧΕΡΟ ΤΟΥ 2013 ΣΥΛΛΕΚΤΙΚΟ ΠΟΛΥΤΙΜΟ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ Π. Τέτσης Η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ. Αποδέκτες ~ 450 γονείς ~ 650 παιδιά

ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ. Αποδέκτες ~ 450 γονείς ~ 650 παιδιά ΚΕΝΤΡΟ ΠΡΟΛΗΨΗΣ «ΙΚΤΥΟ ΑΛΦΑ» ΡΑΣΕΙΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 ΡΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΓΟΝΕΙΣ. Αποδέκτες ~ 450 γονείς ~ 650 παιδιά ΟΜΑ ΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ( ιάρκεια κάθε Οµάδας: 8 δίωρες εβδοµαδιαίες συναντήσεις). Οµάδα

Διαβάστε περισσότερα