Υποκατάστατα Δέρματος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Υποκατάστατα Δέρματος"

Transcript

1 32 ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΕΡΜΑΤΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ Τόμος 6, (1):32-51, 2009 Υποκατάστατα Δέρματος Skin Substitutes ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ MD, MSc Νανο-βιοτεχνολογίας, MSc Φαρμακευτικής Τεχνολογίας, Α Δερματολογική Κλινική ΑΠΘ Μετά την ανακάλυψη του πρώτου τεχνητού δέρματος το 1969, η επιστήμη και τεχνολογία της επούλωσης των τραυμάτων και ελκών προχώρησε με πολύ γρήγορους ρυθμούς. Το αυξανόμενο ενδιαφέρον για την καλύτερη αντιμετώπιση των εκτεταμένων εγκαυμάτων και των χρόνιων ελκών, σε συνδυασμό με τις νέες εφαρμογές των βιο-υλικών και της μηχανικής ιστών, έδωσαν ώθηση για την ανάπτυξη μιας μεγάλης γκάμας νέων υλικών, όπως είναι τα υποκατάστατα δέρματος. Πρόκειται για μοσχεύματα ή δερματικά επιθέματα τα οποία μπορούν να έχουν βιολογική, συνθετική ή βιοσυνθετική προέλευση και προορίζονται για την προσωρινή ή μόνιμη κάλυψη των τραυματικών επιφανειών. Οι ιδανικές ιδιότητες ενός υποκατάστατου δέρματος, καθορίζονται από τα χαρακτηριστικά που αναπαράγουν ή εξασφαλίζουν τη φυσιολογική δομική και λειτουργική κατάσταση του δέρματος και της επιδερμίδας. Παρότι έχουν δοκιμαστεί διάφορα υλικά και μέθοδοι για τη δημιουργία ενός μόνιμου υποκατάστατου δέρματος, μέχρι τη σύγχρονη προηγμένη τεχνολογία των καλλιεργημένων δερματικών μοσχευμάτων, τα αυτομοσχεύματα παραμένουν ακόμα το απαραίτητο υλικό αναφοράς, όσον αφορά τη μόνιμη αποκατάσταση των μεγάλων δερματικών ελλειμμάτων. Η μελλοντική πρόοδος στις επιστήμες της επούλωσης και της νανο-βιοτεχνολογίας, αναμένεται να ξεπεράσει τα σημερινά εμπόδια του μεγάλου χρόνου και υψηλού κόστους παρασκευής, της μικρής διάρκειας ζωής και άλλων ανασταλτικών παραμέτρων, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για την ευρεία χρήση των υποκατάστατων δέρματος στη θεραπεία των οξέων και χρόνιων τραυμάτων. Η κατανόηση πάντως των ιδιοτήτων και των εφαρμογών του κάθε προϊόντος είναι σημαντική σε κάθε περίπτωση, για τη βέλτιστη και ωφέλιμη ενσωμάτωσή του στην καθημερινή κλινική πρακτική. Λέξεις κλειδιά: δερματικά μοσχεύματα, υποκατάστατα δέρματος, αλλομοσχεύματα, ομοιομοσχεύματα, ξενομοσχεύματα, ετερομοσχεύματα, αυτομοσχεύματα, τεχνητό δέρμα, συνθετική επιδερμίδα, καλλιεργημένα μοσχεύματα

2 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 33 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η αντιμετώπιση των θερμικών εγκαυμάτων μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό χειρουργικό πρόβλημα. Όταν τα εκτεταμένα και ολικού πάχους εγκαύματα δεν επικαλύπτονται άμεσα με δερματικά μοσχεύματα, μπορεί να οδηγήσουν πολύ γρήγορα σε θάνατο λόγω σήψης ή πολυοργανικής ανεπάρκειας 1. Η απώλεια υγρών, οι ηλεκτρολυτικές διαταραχές, ο πόνος, η τοξιναιμία και η σηψαιμία είναι ορισμένες μόνο από τις πιθανές συστηματικές επιπλοκές στους εγκαυματίες. Παράλληλα, η διαδικασία της επούλωσης έχει να αντιμετωπίσει πολλούς ανασταλτικούς παράγοντες, που οδηγούν συχνά στη δημιουργία ουλώδους και ρικνωτικού ιστού, με απώλεια της φυσιολογικής δομής και λειτουργικότητας του δέρματος (π.χ. ελαστικότητα, θερμορύθμιση, αφή, εφίδρωση, σύνθεση βιταμίνης D κ.ά.) 2. Η ανεπάρκεια σε δότριες επιφάνειες δερματικών μοσχευμάτων και ιδίως στα εκτεταμένα εγκαύματα αποτελεί ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα, εφόσον η θεραπευτική αντιμετώπιση των ασθενών αυτών είναι άμεσα συνυφασμένη με την εφαρμογή των δερματικών αυτομοσχευμάτων 1. Το πρόβλημα αυτό και η επιτακτική ανάγκη για την επίλυση του οδήγησαν στην αναζήτηση μιας εναλλακτικής λύσης και στη δημιουργία των πρώτων βιοσυνθετικών δερματικών υποκατάστατων. Ο όρος «υποκατάστατο δέρματος» χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1980, ενώ το πρώτο γιγάντιο βήμα στον τομέα αυτό είχε ήδη πραγματοποιηθεί από το 1969, όταν δημιουργήθηκε το πρώτο «τεχνητό δέρμα». Μέσα στο 2000, η χρήση του τεχνητού δέρματος πέτυχε να μειώσει το ποσοστό θανάτων ασθενών με εγκαύματα μεγαλύτερα του 70% της συνολικής ε- πιφάνειας σώματος (TBSA), από το 100% στο 40% 3. Μία εξίσου σημαντική πρόκληση, για την επιστήμη της επανορθωτικής χειρουργικής, αφορά στη διαχείριση των χρόνιων ανοιχτών τραυμάτων, που αποτελούν ένα μεγάλο κοινωνικο-οικονομικό πρόβλημα στην εποχή μας. Η κατακόρυφη αύξηση των ποσοστών ορισμένων ασθενειών που ευθύνονται για τη δημιουργία δερματικών ελκώσεων (π.χ. διαβητικό πόδι, φλεβικά έλκη) οδήγησε σε αντίστοιχη αύξηση του κόστους λόγω των χρόνιων τοπικών θεραπειών με φάρμακα και επιδέσμους 3. Όλοι οι παραπάνω λόγοι, αλλά και η αλματώδης ανάπτυξη των επιστημών της νανο-βιοτεχνολογίας, της μηχανικής ιστών και των βιο-υλικών άνοιξαν νέα ερευνητικά πεδία και ορίζοντες εφαρμογών για τους τομείς των υποκατάστατων δέρματος και της επούλωσης των τραυμάτων και ελκών. Χαρακτηριστικά και εφαρμογές Όταν τα τραύματα και έλκη συνδέονται με κάποια πολυοργανική νόσο (π.χ. αρτηριοσκλήρυνση, θρομβοφλεβίτιδα, διαβήτης, αγγειίτιδες), η παραδοσιακή ιατρική προσανατολίζεται συνήθως στη συστηματική θεραπεία, ενώ η αντιμετώπιση σε τοπικό επίπεδο παραμένει συχνά συντηρητική ή παθητική. Από την άλλη πλευρά, οι καινοτομικές εφαρμογές των υποκατάστατων δέρματος, παράλληλα με τη συστηματική αγωγή, στοχεύουν στην ενεργητική θεραπευτική αντιμετώπιση των τοπικών παραγόντων που επηρεάζουν τη διαδικασία της επούλωσης. Τα χαρακτηριστικά, επομένως, που πρέπει να αντιπροσωπεύουν τα δερματικά υποκατάστατα, καθορίζονται από τους τοπικούς θεραπευτικούς στόχους στο επίπεδο του δέρματος και επικεντρώνονται κατά κύριο λόγο 4 : Στον έλεγχο των μολύνσεων, της αφυδάτωσης και των παραγόντων που καθυστερούν την επούλωση, με ένα προστατευτικό περίβλημα που υποκαθιστά τη λειτουργία της επιδερμίδας (ανάλογο επιδερμίδας). Στη βέλτιστη επούλωση με την κυτταρική καθοδήγηση από τα αντίστοιχα συστατικά του ιδίως δέρματος (ανάλογο χορίου). Επομένως, οι ιδιότητες του ιδανικού υποκατάστατου δέρματος, εξαρτώνται από τις παρακάτω παραμέτρους: Ανθεκτικότητα (αντοχή στην τάση, πίεση και ρήξη), ελαστικότητα και ταχύτητα επικόλλησης στην επιφάνεια του τραύματος. Διαπερατότητα υγρού-ατμών αντίστοιχη με του δέρματος, ώστε να παρέχει: - φραγμό στην απώλεια υγρών, ηλεκτρολυτών, πρωτεϊνών και θερμότητας και μείωση των ενεργειακών αναγκών. - διατήρηση της επιφανειακής υγρασίας και συγχρόνως αποφυγή της διαβροχής και αποδόμησης. Χαμηλή διαπερατότητα σε βακτήρια και άλλους ανεπιθύμητους παράγοντες και πρόληψη της μετάδοσης μολύνσεων και της φλεγμονής του τραύματος. Διατήρηση- κατά το δυνατό- της φυσιολογικής δομικής και λειτουργικής κατάστασης δέρματος- επιδερμίδας. Δυνατότητα ανάπτυξης νέου ιστού, ευνοώντας τις διαδικασίες ανάπλασης και αποφεύγοντας παράλληλα

3 34 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Πίνακας 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΟΜΗ - ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ κυριεσ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΞΕΝΟ-ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ ΑΛΛΟΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ OASIS Healthpoint, Μήτρα από ακυτταρική Προσωρινή κάλυψη Fort Worth, εξωκυττάρια ουσία επιφανειακών και μερικού TX πάχους τραυμάτων / χρόνια έλκη μερικού βάθους Permacol Tissue Science Χόριο Προσωρινή κάλυψη Laboratories, εγκαυματικών επιφανειών Andover, MA και καθαρών τραυμάτων μερικού πάχους Apligraf Organogenesis, Inc. - Νεογνικά κερατινοκύτταρα Σε μη επιμολυσμένα χρόνια Canton, MA - Βόειο κολλαγόνο έλκη μερικού ή ολικού πάχους εμπλουτισμένο με και σε χειρουργικά τραύματα νεογνικούς ινοβλάστες OrCel Ortec - Νεογνικά κερατινοκύτταρα Περιοχή δότρια / Χρόνια International, - Βόειο κολλαγόνο (σπόγγος) τραύματα / Ρικνωτικές ουλές Inc. New York - Νεογνικοί ινοβλάστες πομφολυγώδους επιδερμόλυσης Alloderm LifeCell, Ακυτταρικό χόριο Βαθιά μερικού πάχους ή ολικού Branchburg, πάχους εγκαύματα και NJ αντικατάσταση μαλακών ιστών Cadaveric skin Διάφορες Ακυτταρικό χόριο Βαθιά μερικού πάχους ή ολικού πάχους εγκαύματα και αντικατάσταση μαλακών ιστών τη δημιουργία ουλώδους ιστού και την υποξία. Μείωση του πόνου. Απουσία τοξικότητας, καρκινογενετικότητας και δημιουργίας αντιγόνων (ιστοσυμβατότητα). Υψηλή αποτελεσματικότητα και χαμηλό προφίλ ανεπιθύμητων ενεργειών. Χαμηλό κόστος. Ευκολία παρασκευής και χρήσης, απεριόριστη και άμεση διαθεσιμότητα. Δυνατότητες για αποστείρωση, χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης, μεγάλη διάρκεια ζωής και εφαρμογής. Βελτίωση της εξωτερικής εμφάνισης και επομένως και της ψυχολογικής κατάστασης του ασθενούς. Στη διεθνή αγορά κυκλοφορεί μία ποικιλία υποκατάστατων δέρματος, που βρίσκουν διάφορες εφαρμογές, από τις απλές εκδορές μέχρι τα βαθειά έλκη, τις δυσεπούλωτες κατακλίσεις και τα εγκαύματα 3ου βαθμού, που αντιστοιχούν σε ολοκληρωτική καταστροφή της επιδερμίδας και του χορίου και όπου δεν διασώζεται κανένα από τα στοιχεία από τα οποία μπορεί να ξεκινήσει η επαναεπιθηλιοποίηση του δέρματος (Πίνακας 1) 2-4. Οι χρήσεις τους μελετώνται και επεκτείνονται σταδιακά, με πολύ καλά αποτελέσματα στην αντιμετώπιση δερματικών ελλειμμάτων διαφορετικής αιτιοπαθολογίας όπως: Θερμικά εγκαύματα Ελκώσεις του δέρματος λόγω δερματικών ή συστηματικών νόσων (πχ. διαβητικό πόδι, φλεβικά έλκη, σκληροδερμία, υποδερματίτιδες, πομφολυγώδης επιδερμόλυση, νεκρωτική φασιίτιδα κ.ά.) Κατακλίσεις Τραύματα χειρουργικά ή από άλλα αίτια (π.χ. αφαίρεση όγκων, ατυχήματα)

4 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 35 Πίνακας 1. (συνέχεια) ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΔΟΜΗ - ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ κυριεσ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΒΙΟΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΑ ΑΥΤΟ-ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ Integra Integra Life - Σιλικόνη Μόνιμη κάλυψη σε βαθιά Science - Μήτρα κολλαγόνου μερικού πάχους ή ολικού Corporation, με γλυκοζαμινογλυκάνες πάχους δερματικά ελλείμματα Plainsboro, NJ (GAG) (απαιτείται αυτομόσχευμα για την τελική αποκατάσταση) Biobrane UDL Laboratories, - Φιλμ σιλικόνης Προσωρινή κάλυψη σε Inc. Rockford, IL - Πλέγμα nylon επιφανειακά και μερικού πάχους - Κολλαγόνο εγκαύματα Suprathel Instit. of Textile Μονοστρωματικό Εγκαύματα μερικού πάχους and Process ακυτταρικό συνθετικό και περιοχές δότριες Engineering, υλικό Denkendorf, DE (DL-Lactatide) TransCyte Advanced - Σιλικόνη Μερικού πάχους εγκαύματα (Dermagraft-TC) BioHealing, Inc, - Διχτυωτό nylon που δεν απαιτούν La Jolla, CA - Κολλαγόνο, φιμπρονεκτίνη, μεταμόσχευση και προσωρινή γλυκοζαμινογλυκάνες GAGs, κάλυψη μετά από εσχαρεκτομή αυξητικοί παράγοντες Epicel Genzyme Καλλιεργημένα αυτόλογα Βαθιά μερικού πάχους Tissue Repair κερατινοκύτταρα ή ολικού πάχους εγκαύματα Corporation, > 30% TBSA Cambridge, MA Cultured skin University of - Αυτογενής επιδερμίδα Μόνιμη κάλυψη σε εγκαύματα substitute Cincinnati, - Αυτογενές δέρμα μεγάλης επιφάνειας σώματος Cincinnati, OH (TBSA) / Ατυχήματα και πολυτραυματίες *Το Epicel παρασκευάζεται με συν-καλλιέργεια αυτόλογων κερατινοκυττάρων μαζί με κύτταρα ποντικού, των οποίων περιέχει υπολείμματα. Για το λόγο αυτό, ο FDA κατατάσσει το Epicel στα ξενομοσχεύματα. Κατάταξη Τα υποκατάστατα δέρματος ταξινομούνται στις παρακάτω κατηγορίες, ανάλογα με τη: Χρήση - Προσωρινά - Μόνιμα - Ημιμόνιμα Προέλευση - Βιολογικά μοσχεύματα (αλλο-μοσχεύματα, ξενομοσχεύματα και καλλιεργημένα δερματικά μοσχεύματα) - Συνθετική επιδερμίδα - Τεχνητό δέρμα (ημισυνθετικό ανάλογο χορίου) - Βιοσυνθετικά υποκατάστατα για προσωρινή κάλυψη (συνθετικά υλικά και βιολογικά ενεργές ουσίες) Δομή - Χοριακά - Επιδερμιδικά - Χοριο-επιδερμιδικά Σύσταση - Κυτταρικά - Ακυτταρικά

5 36 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Τα ακυτταρικά υλικά υποστηρίζουν τον εποικισμό από αυτόλογα κύτταρα και το σχηματισμό νέου δέρματος. Τα κυτταρικά υποκατάστατα αντίθετα, παρέχουν άμεση λειτουργική αποκατάσταση του δέρματος. Ανάλογα με τη φυσικοχημική τους σύσταση επίσης, τα δερματικά υποκατάστατα διακρίνονται σε: Βιολογικά (π.χ. μοσχεύματα, καλλιέργειες) Συνθετικά (συνθετική επιδερμίδα) Βιοσυνθετικά (τεχνητό δέρμα κ.ά.) Στη διεθνή βιβλιογραφία, τα βιοσυνθετικά υποκατάστατα συμπεριλαμβάνονται συχνά στο γενικό όρο Synthetic Substitutes. Προσωρινά και μόνιμα υποκατάστατα Προς το παρόν, τα όρια του διαχωρισμού σε προσωρινά, μόνιμα ή ημιμόνιμα υποκατάστατα δέρματος εμφανίζονται κάπως ασαφή, αφού από τα υποκατάστατα που κυκλοφορούν αυτή τη στιγμή στη διεθνή αγορά, μάλλον δεν υπάρχει κάποιο που να ανταποκρίνεται απόλυτα στον όρο της «μόνιμης» αναπλήρωσης του δερματικού ελλείμματος 3. Σύμφωνα με τον τρόπο και το σκοπό της χρήσης τους πάντως, τα προσωρινά υλικά περιέχουν βιολογικά ενεργές ουσίες, που στοχεύουν στην ενεργοποίηση της αυτόλογης επούλωσης και τη μείωση του πόνου απορρίπτονται από τον οργανισμό ή πρέπει να αντικαθιστώνται σε τακτά χρονικά διαστήματα χρησιμοποιούνται συνήθως σε επιφανειακά, μερικού πάχους εγκαύματα και καθαρά τραύματα περιορισμένης έκτασης και βάθους (π.χ. Permacol, EZ DERM, Suprathel, Biobrane, Transcyte ) Αντίθετα, τα μόνιμα υποκατάστατα: περιέχουν βιολογικό ανάλογο του χορίου ή/και ζωντανά κύτταρα ενσωματώνονται, επαναγγειώνονται και αφομοιώνονται ολικά ή μερικά στην κοίτη του τραύματος συμπληρώνουν και αντικαθιστούν ένα μέρος του δερματικού ελλείμματος, ώστε να: - επιτρέψουν τη χρήση λεπτότερων αυτομοσχευμάτων στα βαθιά μερικού πάχους και στα ολικού πάχους εγκαύματα (π.χ. Integra, Alloderm ) - προάγουν τη σταδιακή επούλωση των χρόνιων ελκών μέσω των τακτικών εφαρμογών τους, με έναν τρόπο χρήσης που στη συγκεκριμένη περίπτωση συγκρίνεται περισσότερο με τη χρήση ενός προσωρινού επιθέματος (π.χ. Apligraf, Vitrix, OrCel ) Πριν από λίγα μόλις χρόνια, το αυτογενές δέρμα (αυτομοσχεύματα και κρημνοί) θεωρούνταν το μοναδικό μόνιμο υλικό για την αποκατάσταση των δερματικών ελλειμμάτων, αφού ο ανθρώπινος οργανισμός δε μπορεί για ανοσοβιολογικούς λόγους να δεχθεί ασύμβατο δέρμα. Μετά από τις πρόσφατες προόδους της βιοτεχνολογίας και της μηχανικής ιστών, στα μόνιμα (ή τουλάχιστον ημιμόνιμα) υποκατάστατα δέρματος κατατάσσονται αρκετά νέα υλικά, όπως είναι τα παρακάτω: βιολογικά ανάλογα χορίου επεξεργασμένα ακυτταρικά αλλομοσχεύματα καλλιεργημένα ζωντανά κύτταρα Παρόλα αυτά, τα δερματικά αυτομοσχεύματα αντιπροσωπεύουν ακόμα το απαραίτητο υλικό αναφοράς, όσον αφορά τη μόνιμη αποκατάσταση των μεγάλων δερματικών ελλειμμάτων. ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ Είδη βιολογικών μοσχευμάτων Ανάλογα με τη γενετική σχέση μεταξύ του δότη και του λήπτη, διακρίνονται 4 είδη βιολογικών μοσχευμάτων: Αυτο-μοσχεύματα (autografts): αυτά προέρχονται από το ίδιο άτομο και μπορεί να αποτελούνται από - αυτογενές δέρμα μερικού ή ολικού πάχους - καλλιέργειες αυτόλογων δερματικών κυττάρων Ισο-μοσχεύματα ή συγγενετικά μοσχεύματα (isografts or syngeneic grafts): ονομάζονται τα μοσχεύματα που προέρχονται από γονιδιακά πανομοιότυπο οργανισμό, όπως συμβαίνει σε ομοζυγωτικά δίδυμα αδέλφια Ομοιο- ή αλλο-μοσχεύματα (homografts or allografts): όταν ο δότης και ο λήπτης του μοσχεύματος είναι γενετικά διαφορετικοί αλλά ανήκουν στο ίδιο ζωικό είδος π.χ. ανθρώπινα υποκατάστατα σε άνθρωπο, όπως: - συντηρημένος πτωματικός ιστός - μη συντηρημένα δερματικά μοσχεύματα από συγγενείς - αμνιακές μεμβράνες - ανθρώπινα καλλιεργημένα μοσχεύματα από α- κροποσθίες νεογνών Έτερο- ή ξενο-μοσχεύματα (heterografts or xenografts): όταν ο δότης και ο λήπτης ανήκουν σε διαφορετικό ζωικό είδος π.χ. μόσχευμα προερχόμενο από δέρμα χοίρου σε άνθρωπο.

6 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 37 Τα διάφορα είδη των δερματικών μοσχευμάτων διακρίνονται ανάλογα με το πάχος τους σε Δερματικά Μοσχεύματα Μερικού Πάχους (ΔΜΜΠ: 0,10-0,70 mm): - λεπτά - ενδιάμεσα - παχέα Δερματικά Μοσχεύματα Ολικού Πάχους (ΔΜΟΠ): - περιλαμβάνουν την επιδερμίδα και τις δυο στιβάδες του χορίου Τα ΔΜΜΠ μπορεί να τοποθετηθούν: - ολόκληρα (για αισθητικούς ή λειτουργικούς λόγους) - δικτυωτά (ανεπτυγμένα σε αναλογία 1:3 ή 1:6 για κάλυψη επιφάνειας πολλαπλάσιας από τη δότρια) ή σπανιότερα - σε μικρά τεμάχια (σαν γραμματόσημα) - σε ελάχιστα τεμαχίδια (κινέζικη μέθοδος) Τα Δικτυωτά Δερματικά Μοσχεύματα Μερικού Πάχους (ΔΔΜΜΠ) αποτελούν μία αξιοσημείωτη κατηγορία. Άρχισαν να χρησιμοποιούνται από το 1964, μετά την ανακάλυψη του δικτυωτού δερμοτόμου 5, ο οποίος μετατρέπει την ενιαία λωρίδα δέρματος που έχει ληφθεί σε δικτυωτή. Το δικτυωτό αυτό μόσχευμα, μπορεί να καλύψει πολλαπλάσια επιφάνεια λόγω διάτασης, λύνοντας έτσι εν μέρει το πρόβλημα των περιορισμένων δοτριών περιοχών στα μεγάλα δερματικά ελλείμματα (Εικόνα 1). Τα ΔΔΜΜΠ παρουσιάζουν και άλλα πλεονεκτήματα, όπως ότι επιτρέπουν την έξοδο πύου, αίματος και εξιδρώματος 6. Βασικό μειονέκτημα τους είναι ότι διατηρούν τη χαρακτηριστική εμφάνιση τους δίκην πλακόστρωτου και παρουσιάζουν μεγαλύτερη πιθανότητα για την ανάπτυξη ουλώδους ιστού και ρικνώσεων. Υλικά για προσωρινή και για μόνιμη κάλυψη Οι εγκαυματικές επιφάνειες μπορούν να καλυφθούν προσωρινά: α) με δερματικά ξενομοσχεύματα π.χ. από χοίρο που σήμερα πάντως δε χρησιμοποιούνται πολύ συχνά 5 (π.χ. OASIS ). β) με δερματικά ομοιομοσχεύματα που αποτελούν τον πλέον συνήθη τρόπο προσωρινής βιολογικής επικάλυψης και που φυλάσσονται σε τράπεζες δέρματος 6-9. Τα δερματικά ομοιομοσχεύματα και ξενομοσχεύματα προσκολλώνται στην κοίτη του τραύματος όπως Εικόνα 1. Ο δικτυωτός δερμοτόμος μετατρέπει την ενιαία λωρίδα δέρματος που έχει ληφθεί σε δικτυωτή. και τα αυτομοσχεύματα, αν και σύντομα ο οργανισμός τα αναγνωρίζει σαν ξένα και τα αποβάλλει μετά από μερικές ημέρες. Με την προσωρινή βιολογική επικάλυψη των εγκαυμάτων πάντως, μειώνονται οι απώλειες υγρών, ηλεκτρολυτών και θερμότητας, η πιθανότητα μόλυνσης και ο πόνος. Επίσης, δίνεται ο χρόνος να σχηματισθεί υγιής κοκκιώδης ιστός πάνω στον οποίο ενσωματώνεται πιο εύκολα το δερματικό αυτομόσχευμα 6,7. Εφόσον το έγκαυμα είναι ολικού πάχους ή βαθύ μερικού πάχους θα πρέπει να επικαλυφθεί με δερματικό αυτομόσχευμα μερικού πάχους. Τα δερματικά αυτομοσχεύματα μερικού πάχους λαμβάνονται με τη βοήθεια χειροκίνητου ή ηλεκτρικού δερμοτόμου και περιλαμβάνουν την επιδερμίδα και μέρος του χορίου, άλλοτε άλλου πάχους. Η περιοχή από όπου λαμβάνονται τα δερματικά μοσχεύματα (δότρια περιοχή) αφήνεται να επουλωθεί κατά 2ο σκοπό, αφού όπως και στα εγκαύματα μερικού πάχους, διασώζονται στο χόριο τα επιθηλιακά στοιχεία από τα οποία επιτελείται η ανάπλαση του δέρματος 8. Η κάλυψη των εγκαυματικών επιφανειών δεν μπορεί να γίνει με δερματικά μοσχεύματα, όταν μετά την απομάκρυνση των εγκαυματικών εσχάρων αποκαλύπτονται τένοντες, οστά ή χόνδροι. Όντας τμήματα ιστού που έχει πλέον αποκοπεί από την κυκλοφορία της περιοχής-δότριας, τα μοσχεύματα δεν μπορούν να επιβιώσουν σε περιοχές με κακή αιμάτωση, αλλά ούτε και πάνω σε ιστό που έχει ακτινοβοληθεί, επιμολυνθεί ή ουλοποιηθεί. Στις παραπάνω περιπτώσεις, η κάλυψη του δερματικού ελλείμματος γίνεται με κρημνούς,

7 38 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Εικόνα 3. Πριν από την εφαρμογή τους, τα αλλομοσχεύματα ξεπλένονται σε χλιαρό διάλυμα φυσιολογικού ορού 0,9%. Εικόνα 2. Αλλομοσχεύματα από τράπεζα δέρματος (Euro Skin Bank). Διατηρούνται σε διάλυμα γλυκερόλης στους +4 o C. Διαθέτουν χώριο και επιδερμίδα και διατίθενται σε πλήρη ή δικτυωτή μορφή, ως υποκατάστατα για προσωρινή κάλυψη. δηλαδή με κινητά τμήματα ιστών που μπορούν να μετατοπιστούν στην περιοχή-δέκτρια, ενώ διατηρούν την επαφή και την αιμάτωση από τα αγγεία της περιοχής-δότριας μέσω ενός σχηματιζόμενου μίσχου. Η επιλογή των διαφόρων υλικών και μεθόδων στη μεταμόσχευση δέρματος εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως π.χ. οι επιμέρους ιδιότητες των περιοχών δέκτριας και δότριας: θέση, δυσκολία λήψης, μορφολογία, χρώμα, ταχύτητα επαναεπιθηλιοποίησης κ.ά. Εικόνα 4. Έγκαυμα δεξιάς κνήμης, 3 ου βαθμού, μετά από τον χειρουργικό καθαρισμό του νεκρού ιστού. Εικόνα 5. Κάλυψη της εγκαυματικής επιφάνειας με δικτυωτά αλλομοσχεύματα. Aλλομοσχεύματα Μέχρι πριν από μερικά χρόνια τα υποκατάστατα του χορίου προέρχονταν από βόειο ή χοίρειο κολλαγόνο. Σήμερα χρησιμοποιούνται κυρίως ανθρώπινα υποκατάστατα χορίου, με ή χωρίς επιδερμίδα, που προέρχονται από πτωματικούς δότες οργάνων και ιστών (Εικόνες 2-5). Σε αυτά έχει γίνει ελάχιστη επεξεργασία μετά από τη λήψη τους, ώστε να κατηγoριoπoιoύνται από το FDA σαν αλλομοσχεύματα που φυλάσσονται σε τράπεζες δέρματος και ιστών 9. Προσφέρουν προσωρινή προστασία του τραύματος και άμεση ανακούφιση από τον πόνο. Ο ιστός που δημιουργείται μετά από την τοποθέτηση αυτομοσχευμάτων σε περιοχές όπου έχει προηγηθεί τοποθέτηση πτωματικών αλλομοσχευμάτων (σε δικτυωτή μορφή ή χωρίς δικτύωση) παρουσιάζει καλύτερο αισθητικό και λειτουργικό αποτέλεσμα από τις ουλές που εγκαταλείπονται από την τοποθέτηση αυτομοσχευμάτων απευθείας πάνω στην τραυματική περιοχή. Η αποκατάσταση του κατεστραμμένου χορίου ελαχιστοποιεί τις ινώσεις και τη δημιουργία δύσμορφων και ρικνωτικών μετατραυματικών και μετεγκαυματικών ουλών 12,13. Προς το παρόν, το μεγαλύτερο ποσοστό των κέντρων εγκαυμάτων στις ΗΠΑ χρησιμοποιεί νωπά δερματικά

8 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 39 αλλομοσχεύματα, τα οποία μπορούν να διατηρηθούν σε θερμοκρασία 4 ο C, το μέγιστο μέχρι 7-10 ημέρες, ενώ διατίθενται επίσης και κρυοσυντηρημένα μοσχεύματα στους -180 ο C, που μπορούν να διαρκέσουν για μερικά έτη. Πολύ συχνά όμως, οι απαιτούμενες ποσότητες δερματικών μοσχευμάτων, δεν μπορούν να είναι διαθέσιμες την ώρα του ατυχήματος. Από την άλλη μεριά, υπάρχει πάντα ο κίνδυνος της απόρριψης των μοσχευμάτων λόγω της μεγάλης αντιγονικότητας του δέρματος, καθώς και της μετάδοσης λοιμογόνων παραγόντων (π.χ. HIV, HBV, HCV κ.ά.) 10. Οι παραπάνω παράμετροι ώθησαν τους ερευνητές στην επεξεργασία και διάθεση ανθρώπινων δερματικών αλλομοσχευμάτων, που δεν παρουσιάζουν τους παραπάνω περιοριστικούς όρους χρήσης. Στη διεθνή αγορά πλέον, διατίθενται ακυτταρικά και μη ανοσοενεργά μοσχεύματα, από τα οποία έχουν αφαιρεθεί οι ινοβλάστες και τα ενδοθηλιακά κύτταρα. Λόγω των χαρακτηριστικών που παρουσιάζουν ως αλλομοσχεύματα και όχι ξενομοσχεύματα, προσκολλώνται ευκολότερα στην κοίτη του τραύματος. Διατηρούν τις ιδιότητες του δέρματος όσον αφορά την υφή, την ελαστικότητα και την αντοχή, αφού δεν επηρεάζεται η περιεκτικότητα του χορίου σε κολλαγόνο, ελαστίνη, πρωτεογλυκάνες και το σύστημα της βασικής στιβάδας. Έτσι αναγνωρίζονται άμεσα από το δέκτη σαν ανθρώπινος ιστός και επαναγγειώνονται γρήγορα από την κοίτη του τραύματος και τους γειτονικούς ιστούς, αντιμετωπίζοντας παράλληλα το αίσθημα του πόνου 11. Τα επεξεργασμένα αλλομοσχεύματα κατατάσσονται στα μόνιμα υποκατάστατα δέρματος και διατίθενται με τη μορφή διαφόρων εμπορικών προϊόντων όπως είναι το Alloderm κ.ά. Πρόσφατα, έχουν κυκλοφορήσει ανθρώπινα υποκατάστατα δέρματος αποστειρωμένα με γ-ακτινοβολία, που διατηρούν την επιδερμίδα πάνω από το χόριο (Promethean Health Sciences, Pittsburg, ΡΑ, USA). Φυλάσσονται σε θερμοκρασία δωματίου, σε αντιμικροβιακό διάλυμα γενταμυκίνης και πενικιλίνης μέσα σε αλουμίνιο, ενώ οι συγκεκριμένες συνθήκες φύλαξης τα προστατεύουν από τον ενδεχόμενο διαχωρισμό επιδερμίδας και χορίου, κάτι που ήταν σύνηθες στα κρυοσυντηρημένα αλλομοσχεύματα. Αμνιακές μεμβράνες Οι αμνιακές μεμβράνες (amniotic membranes) αποτελούν σήμερα ένα εύκολα διαθέσιμο βιολογικό υλικό, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επίθεμα (ανάλογο επιδερμίδας) για την προσωρινή κάλυψη εκτεταμένων Εικόνα 6. Το πρώτο τεχνητό δέρμα κατασκευάστηκε στο εργαστήριο του Ιωάννη Β. Γιαννά, ερευνητή μηχανικής ιστών του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) (φωτογρ.: Calvin Campbell, 1981). εγκαυματικών επιφανειών σε καθαρά επιφανειακά και μερικού πάχους εγκαύματα, περιοχές-δότριες και σε έδαφος πρώιμης εσχαρεκτομής. Σε αρκετές κλινικές μελέτες παρατηρείται μείωση του πόνου, αποτροπή της απώλειας πλάσματος από την εγκαυματική επιφάνεια, έλεγχος της πιθανότητας εκδήλωσης σηπτικής κατάστασης και προώθηση της επαναεπιθηλιοποίησης. Τα παραπάνω αποτελέσματα οδηγούν επιπλέον σε μείωση του χρόνου και του κόστους νοσηλείας. Από την άλλη μεριά, πρέπει να λαμβάνεται πάντα υπόψη και να προλαμβάνεται η πιθανότητα της μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων 14,15. ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΕΠΙΔΕΡΜΙΔΑ Τα συνθετικά υλικά κάλυψης αντικαθιστούν τη φυσιολογική επιδερμίδα, προσπαθώντας να μιμηθούν τη συμπεριφορά της και διατηρώντας το κατάλληλο περιβάλλον για το τραύμα Δεν μπορούν να θεωρηθούν από μόνα τους ως πλήρη υποκατάστατα δέρματος, εφόσον δε συνδυάζεται η εφαρμογή τους με κάποιο ανάλογο του χορίου. Από την άλλη μεριά πάντως, οι διάφορες μεμβράνες «συνθετικής επιδερμίδας» ( synthetic epidermis ) παρουσιάζουν ιδιότητες και χαρακτηριστικά που τις κατατάσσουν σε μια ιδιαίτερη κατηγορία, σε σχέση με τα συνηθισμένα επιθέματα για την απλή κάλυψη μιας τραυματικής επιφάνειας: είναι ανατομικά και προσκολλώνται εύκολα και σταθερά στην επιφάνεια του τραύματος παρουσιάζουν καλή διαπερατότητα σε υγρασία,

9 40 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Το Τεχνητό δέρμα τοποθετείται στην τραυματική επιφάνεια χόριο μεμβράνης σιλικόνης 7 ημέρες μετά... Το επίθεμα ενεργοποιεί τη σύνθεση νέων αγγείων και πρωτεϊνών νεο-αγγειογένεση 14+ ημέρες από την εφαρμογή ημέρες μετά από την πρώτη εφαρμογή... Ξεκινάει η αιμάτωση Τοποθετείται ένα Ανάπλαση του δέρματος στην περιοχή και λεπτό δικτυωτό με τη δημιουργία απομακρύνεται η δερματικό ομαλού και όχι μεμβράνη σιλικόνης αυτομόσχευμα ουλώδους ιστού Τεχνητό δέρμα υποδόριος ιστός Source: Integra LifeSciences Corporation νεοαιμάτωση WENDY WAHMAN/SEATTLE POST-INTELLIGENCER Εικόνα 7. Εφαρμογή τεχνητού δέρματος (Integra) και διαδικασίες της επαναεπιθηλιοποίησης. Εικόνα 8. Τεχνητό δέρμα (Integra ). Χρησιμοποιούνται κυρίως σε επιφανειακά τραύματα και εγκαύματα που δεν έχουν επιμολυνθεί, ενώ τον τελευταίο καιρό έχει δοκιμαστεί η χρήση τους και στο διαβητικό πόδι με καλά αποτελέσματα 18. οξυγόνο και υδατοδιαλυτούς παράγοντες και είναι κατάλληλα για την εξωτερική εφαρμογή φαρμακευτικών ουσιών μειώνουν τις επιμολύνσεις και τον πόνο προάγουν την επιθηλιοποίηση επιτρέπουν την επισκόπηση της βλάβης χωρίς απομάκρυνση του επιθέματος και δεν απαιτούν συχνές αλλαγές είναι υποαλλεργικά, μη τοξικά και φιλικά με τους ιστούς είναι καλά ανεκτά από τους ασθενείς και εύκολα στη χρήση Κυκλοφορεί μία μεγάλη ποικιλία σχετικών επιθεμάτων, που καλύπτουν προσωρινά το τραύμα και αποτελούνται από διάφορα συνθετικά υλικά, όπως είναι τα παρακάτω: Διαφανής μεμβράνη από πολυουρεθάνη. Είναι εύκαμπτη, συνεχής ή δικτυωτή, με υδρόφιλη και υψηλής διαπερατότητας σύνθεση (π.χ. Omiderm, Ob-site, Τegaderm, Vigilon ). Πολύ λεπτά υδροκολλοειδή (π.χ. Duoderm ). Δικτυωτά λεπτά φύλλα σιλικόνης. ΤΕΧΝΗΤΟ ΔΕΡΜΑ Το πρώτο τεχνητό δέρμα κατασκευάστηκε το Την ίδια χρονιά που ο Neil Armstrong ήταν ο πρώτος άνθρωπος που περπάτησε στη Σελήνη, ο Dr. Ιωάννης Γιαννάς, ερευνητής μηχανικής ιστών του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ), κατασκεύαζε το πρώτο τεχνητό δέρμα (Εικόνα 6). Συνεργάτης του στο εγχείρημα αυτό ήταν ο Dr. John Burke, διευθυντής της χειρουργικής κλινικής πολυτραυματιών του Γενικού Νοσοκομείου της Μασαχουσέτης στη Βοστώνη. Λίγο καιρό πριν, ο Dr. Burke είχε απευθυνθεί στον ερευνητή Dr. Γιαννά, αναζητώντας μία λύση για την αντιμετώπιση των υψηλότατων ποσοστών θνησιμότητας, αναπηρίας και μόνιμης παραμόρφωσης της εγκαυματικής νόσου. Στην προσπάθεια τους να μιμηθούν έτσι τη δομή του δέρματος, οι δύο επιστήμονες χρησιμοποίησαν μία λεπτή μεμβράνη από σιλικόνη για να καλύψουν ένα στρώμα ουσιών που παρασκεύασαν από βόειο κολλαγόνο και υδρογονάνθρακες (γλυκοζαμινογλυκάνες) προερχόμενους από τις αρθρώσεις του καρχαρία 19 (το κολλαγόνο αποτελεί το κύριο συστατικό του φυσιολογικού χορίου, είναι η πιο άφθονη πρωτεΐνη του οργανισμού, που λειτουργεί ως δομικό υλικό στήριξης, σχηματίζοντας ένα πλέγμα από ίνες και παρέχοντας τη βάση για την ανάπτυξη των κυττάρων και των αιμοφόρων αγγείων).

10 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 41 Τα αποτελέσματα των πρώτων κιόλας εφαρμογών του παραπάνω επιθέματος σε εγκαυματίες ξεπέρασαν κατά πολύ τις αρχικές επιδιώξεις των εμπνευστών του, που στόχευαν κυρίως στον περιορισμό της αφυδάτωσης και των λοιμώξεων. Παρατήρησαν έτσι, πως το στρώμα του κολλαγόνου λειτουργούσε σαν ένα ικρίωμα (μήτρα), που διηθούνταν από νέα αιμοφόρα αγγεία και ινοβλάστες και ενσωματώνονταν στην κοίτη. Ο νέος ιστός, αν και δεν περιελάμβανε αδένες και τριχικούς θυλάκους φαινόταν πολύ διαφορετικός από το συνηθισμένο ουλώδη ιστό, ενώ έμοιαζε αρκετά στην όψη και την υφή με το υγιές δέρμα 19,20. Μέσα σε 2-3 εβδομάδες, μόλις ξεκινούσε η νέα αιμάτωση και η ανάπλαση του χορίου, οι χειρουργοί απομάκρυναν το εύκαμπτο εξωτερικό στρώμα, για να το αντικαταστήσουν με λεπτότατο αυτομόσχευμα (0,1 mm) από το δέρμα του ασθενή (Εικόνα 7). Στο στάδιο αυτό, παρουσιάστηκε άλλη μία επίσης ευνοϊκότατη εξέλιξη. Η λήψη του τυπικού δερματικού μοσχεύματος ολικού πάχους από υγιές σημείο του σώματος, δεν είναι άλλο από μία αιματηρή και επώδυνη διαδικασία. Αντίθετα, χάρη στη μερική δερματική ανάπλαση που επιτυγχάνεται με τη χρήση του τεχνητού δέρματος, οι χειρουργοί είχαν τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσουν πολύ λεπτότερα αυτομοσχεύματα Τα πλεονεκτήματα της τεχνικής αυτής ήταν πολλά, αφού τα μοσχεύματα αυτά επουλώνονταν δύο φορές ταχύτερα, με ελάττωση του πόνου και του σχηματισμού ουλώδους ιστού. Επίσης, εξασφαλίζονταν η διατήρηση περισσότερου υγιούς ιστού στις περιοχές δότριες, παρέχοντας έτσι τη δυνατότητα για τη λήψη νέων μοσχευμάτων από την ίδια περιοχή 22. Έτσι, το επίθεμα, που χαρακτηρίστηκε ως «dermal regeneration template», δημιουργήθηκε από μία εξωτερική στιβάδα από ελαστομερές σιλικόνης (συνθετικό επιδερμιδικό ανάλογο) και μία εσωτερική από βόειο κολλαγόνο (βιολογικό δερματικό ανάλογο). Το ημισυνθετικό αυτό χόριο έγινε γνωστό ως τεχνητό ή συνθετικό δέρμα (artificial or synthetic skin) και αποτέλεσε το πρώτο γιγάντιο βήμα για την μετέπειτα ανάπτυξη στην έρευνα της επούλωσης τραυμάτων και ελκών. Σήμερα, στη διεθνή βιβλιογραφία, ο όρος «τεχνητό δέρμα» συχνά συμπεριλαμβάνει όλα τα μεταγενέστερα δερματικά υποκατάστατα της μηχανικής ιστών. Πάντως, το πρώτο τεχνητό δέρμα αντιστοιχεί σήμερα στο προϊόν με την εμπορική ονομασία INTEGRA, που έχει λάβει την έγκριση του FDA από το 1996 (Εικόνα 8). Το προϊόν διατίθεται σε φύλλα διαφόρων μεγεθών, που φυλάσσονται σε διάλυμα 70% ισοπροπυλικής αλκοόλης και κατατάσσεται στα μόνιμα υλικά για την κάλυψη των δερματικών ελλειμμάτων. Τα αποτελέσματα από την εφαρμογή παρόμοιων υποκατάστατων κρίνονται πολύ ικανοποιητικά και μπορούν να συγκριθούν με αυτά που επιτυγχάνονται με τα δερματικά αυτομοσχεύματα 18. Η αποκατάσταση του χορίου εξασφαλίζει ταχύτερη επούλωση, με καλύτερο αισθητικό και λειτουργικό αποτέλεσμα (Εικόνες 9-11). Μειονεκτήματα είναι το αρκετά υψηλό κόστος αγοράς του βιοσυνθετικού χορίου και η πιθανότητα απόρριψης λόγω διαπύησης της κολλαγόνου στιβάδας. ΒΙΟΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΤΑ ΓΙΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΚΑΛΥΨΗ Τα τελευταία χρόνια, οι εξελίξεις στον τομέα των βιοσυνθετικών υποκατάστατων (biosynthetic substitutes) προχώρησαν ταχύτατα, με τις νέες μεθόδους και εφαρμογές της νανο-βιοτεχνολογίας και των βιο-υλικών 23,24. Στα προσωρινά βιοσυνθετικά υποκατάστατα δέρματος δεν ενσωματώνεται κάποιο βιολογικό ανάλογο του χορίου, αλλά ορισμένες βιολογικά ενεργές ουσίες (π.χ. μια πρωτεΐνη ή πεπτίδιο του κολλαγόνου) που καθοδηγούν την ανάπτυξη των κυττάρων 25,26. Τα επιθέματα αυτά εφαρμόζονται για λίγες ημέρες και στη συνέχεια αφαιρούνται ή αντικαθίστανται σε τακτά χρονικά διαστήματα, ευνοώντας την αυτόλογη επούλωση Στη διεθνή αγορά, κυκλοφορεί μια μεγάλη ποικιλία βιοσυνθετικών δερματικών υποκατάστατων, που περιέχουν συνθετικά και βιολογικά ενεργά συστατικά, όπως είναι τα παρακάτω: Συνθετικά υλικά - Στερεά πολυμερή σιλικόνης - Πολυουρεθάνη, πολυβινύλιο - Nylon Ακυτταρικά συστατικά του δέρματος και άλλα βιολογικά ενεργά συστατικά, όπως - πρωτεΐνες ή πεπτίδια του κολλαγόνου - άλλες πρωτεΐνες του δέρματος, όπως ελαστίνη, φιμπρονεκτίνη, αυξητικοί παράγοντες, αναστολείς μεταλλοπρωτεασών - πρωτεογλυκάνες και γλυκοζαμινογλυκάνες (π.χ. υαλουρονικό οξύ) - αντιμικροβιακοί παράγοντες (σουλφαδιαζίνη και ιόντα αργύρου) - αιμοστατικοί παράγοντες (αλγινικό ασβέστιο, ινωδογόνο, θρομβίνη) - αντιφλεγμονώδεις-αναλγητικές ουσίες (ιμπουπροφαίνη) κ.ά. Η προσθήκη βιολογικά ενεργών συστατικών στα

11 42 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Εικόνα 9. Εκτεταμένο χειρουργικό τραύμα μετά από την αφαίρεση όγκου του δέρματος. Εικόνα 10. Κάλυψη της τραυματικής επιφάνειας με τεχνητό δέρμα (Integra ). δερματικά υποκατάστατα βελτιώνει και επιταχύνει τη διαδικασία της επούλωσης, επιφέροντας καλύτερο λειτουργικό και αισθητικό αποτέλεσμα Τα αντίστοιχα εμπορικά προϊόντα χρησιμοποιούνται κυρίως σε επιφανειακά τραύματα και εγκαύματα 1ου βαθμού που δεν έχουν επιμολυνθεί, αλλά μπορούν να εφαρμοστούν επίσης σε εγκαυματικές επιφάνειες 2ου βαθμού μετά από την αφαίρεση του νεκρού ιστού, σε κατακλίσεις, έλκη, διαβητικό πόδι κ.ά. Αντίθετα, αντενδείκνυται η χρήση τους σε δερματικές βλάβες ολικού πάχους, σε χημικά εγκαύματα και σε μη βιώσιμες επιφάνειες 27. Τα βιοσυνθετικά προσωρινά υποκατάστατα μπορεί να αποτελούνται: από δύο στρώματα π.χ. Biobrane, Transcyte (Εικόνες 12,13) από ένα στρώμα π.χ. ΕΖ DERM Παρουσιάζουν αρκετά πλεονεκτήματα συγκριτικά με την απλή χρήση της τοπικής αντιβίωσης, όπως είναι: η δραστική μείωση του πόνου, της θερμοκρασίας, της απώλειας υγρών και των μολύνσεων στην επιφάνεια η αύξηση της επιθηλιοποίησης Το σημαντικότερο μειονέκτημα τους είναι η αύξηση της πιθανότητας των εν τω βάθει μολύνσεων, αφού μπορεί να σφραγίσουν μέσα τα βακτήρια ή και να μεταδώσουν τους λοιμογόνους παράγοντες. Τα βιοσυνθετικά υποκατάστατα δεν έχουν βακτηριοκτόνα κύτταρα και αμυντικές ιδιότητες και επομένως θα πρέπει να αποφευχθεί η μόλυνση στην επιφάνεια του τραύματος. Επίσης, θα πρέπει να έχει καθαριστεί πρώτα καλά το τραύμα από το νεκρό ιστό, ώστε να επιτευχθεί μια αρκετά σταθερή επικόλληση. ΚΑΛΛΙΕΡΓΗΜΕΝΑ ΔΕΡΜΑΤΙΚΑ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΑ Η Μηχανική Ιστών (Tissue Engineering) και η Αναπαραγωγική Ιατρική (Regenerative Medicine) συνδυάζουν τους κλάδους της Βιολογίας και της Βιοϊατρικής Μηχανικής για την ανάπτυξη βιολογικών υποκατάστατων, που στοχεύουν στην επαναφορά και αναπαραγωγή ιστών και οργάνων του σώματος, που έχουν υποστεί γήρανση ή παθολογική φθορά. Στις προόδους των επιστημών αυτών οφείλεται η δημιουργία των καλλιεργημένων δερματικών μοσχευμάτων ( cultured skin grafts ), που περιέχουν ινοβλάστες ή/και κερατινοκύτταρα και στοχεύουν στη μόνιμη αποκατάσταση των μεγάλων και των χρόνιων δερματικών ελλειμμάτων. Ο δερματικός ιστός ενηλίκων περιέχει ώριμα βλαστικά κύτταρα (adult stem cells), που είναι κύτταρα πολυδύναμα με δυνατότητα διαφοροποίησης σε συγκεκριμένους κυτταρικούς τύπους. Τα κύτταρα αυτά μπορεί να χρησιμοποιηθούν για τη φυσιολογική ανανέωση ιστών και για την αποκατάσταση ιστικών βλαβών, αλλά και να καλλιεργηθούν για να δώσουν νέο δέρμα (ή ακόμα και ιστό εντελώς διαφορετικό από αυτόν της προέλευσής τους). Οι ερευνητές άρχισαν, από τη δεκαετία του 70,

12 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 43 να καλλιεργούν στο εργαστήριο in vitro αυτόλογα κερατινοκύτταρα, προερχόμενα από βιοψίες δέρματος του εγκαυματία 30,31. Η πρώτη επιτυχής καλλιέργεια επιδερμιδικών κυττάρων περιγράφηκε το 1975 από τους Rheinwald και Green. Η πρώτη κλινική εφαρμογή τους έγινε στο Shriner s Burns Institute της Μασαχουσέτης το 1984 από τους Dr. Gallico και συνεργάτες 32. Τα βλαστικά κύτταρα καλλιεργούνται σε τρισδιάστατα ικριώματα (scaffolds), όπου προσκολλώνται και διαφοροποιούνται. Για τη λήψη των κερατινοκυττάρων χρησιμοποιείται υγιές δέρμα ολικού πάχους και διαστάσεων 2x5 cm, που αφαιρείται χειρουργικά από τον ίδιο τον ασθενή (Εικόνα 14). Η καλλιέργεια πρέπει να ξεκινήσει το πολύ μέσα σε 1-2 ημέρες μετά από τη λήψη του δερματικού ιστοτεμαχίου 33,34. Τα κερατινοκύτταρα πολλαπλασιάζονται και ανακαλλιεργούνται μέσα σε τριβλία που περιέχουν θρεπτικά συστατικά, αυξητικούς και άλλους παράγοντες, ικανούς να διεγείρουν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Οι επιφάνειες των κερατινοκυττάρων είναι έτοιμες σε 2-3 εβδομάδες, ενώ μπορεί ταυτόχρονα να γίνει και καλλιέργεια χορίου. Παραδίδονται σε φύλλα διαστάσεων μερικών εκατοστών, μέσα σε ειδική συσκευασία (Εικόνα 15). Με αυτό τον τρόπο, μετά από 4-5 εβδομάδες, λαμβάνονται σχεδόν απεριόριστες ποσότητες δέρματος που αποτελούνται από μερικές μόνον στιβάδες κερατινοκυττάρων, αλλά επαρκούν για να καλύψουν ακόμη και ολόκληρη την επιφάνεια του ανθρώπινου σώματος με την μορφή μοσχευμάτων (Εικόνες 16,17). Όσο πιο πολύστιβα είναι τα φύλλα των κερατινοκυττάρων, τόσο καλύτερης ποιότητας και πιο ανθεκτικά θεωρούνται. Η επιφάνεια που θα δεχτεί τα κερατινοκύτταρα πρέπει να βρίσκεται σε ιδανική κατάσταση, με χαμηλή συγκέντρωση μικροβίων, καλά αιματούμενη κοίτη, καλά κοκκιωμένη και χωρίς νεκρωτικό ιστό. Σήμερα χρησιμοποιούνται Πολύστιβα φύλλα κερατινοκυττάρων Φύλλα κερατινοκυττάρων μαζί με καλλιεργημένο χόριο, σαν σύνθετο δέρμα Φύλλα κερατινοκυττάρων πάνω σε αλλομόσχευμα χορίου που είχε καλύψει προσωρινά την εγκαυματική επιφάνεια Πλεονεκτήματα της μεθόδου Διατίθενται σε απεριόριστη έκταση Έχουν αυξημένη (έως και 90%) πρόσληψη όταν Α Β Γ Εικόνες 11. Δύο με τρεις εβδομάδες μετά από την εφαρμογή του τεχνητού δέρματος, απομακρύνεται η μεμβράνη της σιλικόνης. Η επιφάνεια του νεοσχηματιζόμενου ιστού, καλύπτεται με λεπτό δερματικό αυτομόσχευμα μερικού πάχους, που λαμβάνεται από το μηρό του ασθενή.

13 44 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Α Β Γ Eλαστική μεμβράνη σιλικόνης Δίχτυ από nylon Πεπτίδια κολλαγόνου Εικόνα 12. Το βιοσυνθετικό επίθεμα Biobrane δημιουργήθηκε το Αποτελείται από μια ημιδιαπερατή μεμβράνη σιλικόνης, όπου είναι είναι υφασμένο ένα νάιλον νήμα. Στη σύνθετη τρισδιάστατη δομή του νήματος, συνδέονται με χημικούς δεσμούς πεπτίδια (χοίρειου) κολλαγόνου. Τα πεπτίδια αυτά ενώνονται με τη φιμπρίνη της τραυματικής επιφάνειας, ευνοώντας τη διαδικασία της επούλωσης. Το επίθεμα διατίθεται και σε γάντι, για την κάλυψη επιφανειακών εγκαυμάτων άκρας χειρός. τοποθετούνται σε κατάλληλη επιφάνεια Αποφεύγεται η δημιουργία νέων τραυματικών επιφανειών (δότριες) Μειονεκτήματα της μεθόδου Ο μεγάλος χρόνος και το υψηλό κόστος παρασκευής, καθώς και η απαραίτητη συνεργασία με εξειδικευμένα κέντρα Η ανθεκτικότητα (της πρώτες μέρες μετά την τοποθέτηση τους είναι εύθραυστα) Η ελαστικότητα (καθυστέρηση της αποκατάστασης σε σχέση με τα αυτομοσχεύματα) Η δυσχρωμία που εμφανίζεται αργότερα (πιο ανοιχτό χρώμα λόγω της μικρής περιεκτικότητας μελανινοκυττάρων) Οι καλλιέργειες κερατινοκυττάρων δεν έχουν ακόμη τύχει ευρείας εφαρμογής, διότι απαιτείται υψηλή εξειδίκευση, οργάνωση εργαστηρίου και επίσης θεωρείται αρκετά πολυδάπανη και χρονοβόρος τεχνική. Μετά την επίλυση όλων των επιμέρους προβλημάτων, ενδέχεται μελλοντικά οι καλλιέργειες των κερατινοκυττάρων να αποτελέσουν τον κύριο τρόπο επικάλυψης των εκτεταμένων εγκαυματικών επιφανειών, σε συνδυασμό με τη δημιουργία τεχνητού ή ημισυνθετικού χορίου. Από τα διάφορα κέντρα όπου γίνεται εφαρμογή των ανθρώπινων καλλιεργημένων μοσχευμάτων, υπάρχουν αλληλοσυγκρουόμενες απόψεις όσον αφορά την μακροβιότητα, την ανθεκτικότητα και το ικανοποιητικό αισθητικό αποτέλεσμά τους σε σύγκριση με τα δερματικά αυτομοσχεύματα μερικού πάχους Παρόλα αυτά, η τεχνική έχει αποδειχθεί σωτήρια σε αρκετές περιπτώσεις για τους ασθενείς με εκτεταμένα εγκαύματα (Εικόνα 18). Προς το παρόν, η καλλιέργεια αυτόλογου δέρματος γίνεται στο εξωτερικό. Κύτταρα από το δέρμα του ασθενούς αποστέλλονται σε ειδικά κέντρα της Βοστώνης (Η.Π.Α.), όπου καλλιεργούνται και δημιουργείται το νέο δέρμα που θα μεταμοσχευθεί στον ίδιο. Στην Ελλάδα έχει δρομολογηθεί η δημιουργία Ινστιτούτου Βιοϊατρικής και Βιοτεχνολογίας, όπου μελλοντικά θα συμπεριλαμβάνεται και εργαστήριο μηχανικής ιστών. Εφαρμογές και προοπτικές Τα ανθρώπινα καλλιεργημένα μοσχεύματα κατατάσσονται (μαζί με τα αυτομοσχεύματα και τα επεξεργασμένα αλλομοσχεύματα) στα βιολογικά υλικά για μόνιμη κάλυψη και μπορεί να συμπεριλαμβάνουν: μόνο επιδερμιδικά κύτταρα π.χ. ΕΡicel -CΕΑ (αυτόλογα καλλιεργημένα κερατινοκύτταρα) μόνο χόριο π.χ. Vitrix (καλλιεργημένοι νεογνικοί ινοβλάστες σε γέλη κολλαγόνου) συν-καλλιέργεια επιδερμιδικών κυττάρων / ινοβλαστών π.χ. Apligraf, OrCel Σήμερα, στη διεθνή αγορά, κυκλοφορούν υποκατάστατα δέρματος με καλλιεργημένα αλλογενή

14 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 45 Α Β Γ Εικόνα 13. Το Transcyte είναι ένα από τα πιο πρόσφατα προϊόντα της μηχανικής ιστών. Δημιουργείται από μια συνθετική μεμβράνη επιδερμίδας, όπου είναι πλεγμένο ένα νάιλον ικρίωμα (πάνω). Σε αυτό είναι προσκολλημένοι ινοβλάστες, που πολλαπλασιάζονται και συνθέτουν τα συστατικά του εξωκυττάριου χώρου. Το τελικό προϊόν (κάτω), συμπεριλαμβάνει κολλαγόνο τύπου Ι, φιμπρονεκτίνη, γλυκοζαμινογλυκάνες και αυξητικούς παράγοντες που παραμένουν βιοενεργά, ενώ οι ινοβλάστες καταστρέφονται από τη διαδικασία της κρυοσυντήρησης του επιθέματος στους -70 o C. κερατινοκύτταρα ή/και ινοβλάστες, που στοχεύουν στη μόνιμη αναπλήρωση και αποκατάσταση των βαθιών μερικού πάχους και ολικού πάχους εγκαυμάτων και στη σταδιακή επούλωση των χρόνιων ελκών διαφόρου αιτιοπαθολογίας Από τα πρώτα ανθρώπινα καλλιεργημένα μοσχεύματα που παρασκευάστηκαν με τη βοήθεια της μηχανικής ιστών, ήταν τα: Apligraf και Vitrix. Το Vitrix αποτελείται από ζωντανούς νεογνικούς ινοβλάστες και κολλαγόνο και η κύρια εφαρμογή του συνίσταται στην αντιμετώπιση των διαβητικών ελκών (Εικόνα 19). Το Apligraf σχηματίζεται από ένα στρώμα αλλογενών δερματικών ινοβλαστών που έχουν καλλιεργηθεί μέσα σε γέλη κολλαγόνου και από ένα στρώμα επιδερμίδας, που δημιουργείται με την καλλιέργεια κερατινοκυττάρων στο όριο επιφανείας του υγρού (Εικόνα 20). Προς το παρόν, για την παρασκευή των καλλιεργημένων δερματικών μοσχευμάτων, χρησιμοποιούνται κατά κανόνα αλλογενή κύτταρα (συνήθως από ακροποσθίες νεογνών), που όμως παρουσιάζουν μειωμένη αντιγονικότητα, λόγω των μεθόδων καλλιέργειας και κρυοσυντήρησης Η δημιουργία αυτόλογων υποκατάστατων δέρματος προϋποθέτει τη λήψη δέρματος ολικού πάχους για την απομόνωση ινοβλαστών, γεγονός που μπορεί να επιβαρύνει την κατάσταση του ασθενή, ενώ επιπλέον απαιτείται αρκετός χρόνος για την καλλιέργεια των ινοβλαστών 44. Πρόσφατα, μελετήθηκε η δυνατότητα δημιουργίας καλλιεργημένων υποκατάστατων δέρματος με εναλλακτική χρήση ενός τύπου κυττάρων, αρκετά συγγενών προς τους ινοβλάστες, των μεσεγχυματικών βλαστοκυττάρων του λιπώδους ιστού. Βλαστοκύτταρα από λιπώδη ιστό (προερχόμενο από λιποαναρρόφηση) απομονώθηκαν και καλλιεργήθηκαν in vitro με ενδιαφέροντα αποτελέσματα, που ανοίγουν ένα νέο πεδίο για περισσότερη διερεύνηση. Ένα ακόμα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του τεχνητού δέρματος αποτελεί η αυξημένη επιρρέπεια στις λοιμώξεις και ιδιαίτερα τις δύο πρώτες εβδομάδες. Την πρώτη περίοδο της μεταμόσχευσης, τα καλλιεργημένα μοσχεύματα δεν έχουν ακόμη αποκτήσει αγγεία και αιμάτωση από τον οργανισμό κι επομένως δεν είναι άμεσα εκτεθειμένα στα αντιβιοτικά ή στα αντισώματα που αναπτύσσονται για την καταπολέμηση μιας λοίμωξης. Έτσι, η ανάπτυξη των βακτηρίων μπορεί να καταστρέψει το μόσχευμα και να επιδεινώσει ακόμα και την αρχική βλάβη του δέρματος 45,46. Το πρόβλημα αυτό αντιμετωπίζεται σήμερα με τη χρήση αντιβακτηριδιακών ουσιών και επιδέσμων. Η ενίσχυση του αμυντικού μηχανισμού με την προσθήκη γενετικά τροποποιημένων κυττάρων σε μοσχεύματα δέρματος αποτελεί ένα από τα νέα πεδία έρευνας και εφαρμογών της Γενετικής Μηχανικής. Ερευνητές του Παιδιατρικού Νοσοκομείου Shriners του Cincinnati, με επικεφαλής την Dr. Dorothy Supp, τροποποίησαν γενετικά ορισμένα κύτταρα του δέρματος, ώστε να παράγουν υψηλότερα επίπεδα της αντιβακτηριδιακής πρωτεΐνης HBD4 (Human β Defensin 4). Στη συνέ-

15 46 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Α Εικόνα 14. Για τη λήψη των αυτόλογων κερατινοκυττάρων που θα καλλιεργηθούν, χρησιμοποιείται υγιές δέρμα ολικού πάχους και διαστάσεων 2x5 cm, που αφαιρείται χειρουργικά από τον ίδιο τον ασθενή. Β χεια, προσέθεσαν τα κύτταρα αυτά σε καλλιεργημένα υποκατάστατα δέρματος, με στόχο να μειώσουν τον κίνδυνο λοίμωξης, να βελτιώσουν την επιβίωση του μοσχεύματος και να περιορίσουν την εξάρτηση του οργανισμού από τα αντιβιοτικά. Οι εργαστηριακές μελέτες απέδειξαν ότι τα γενετικά τροποποιημένα κύτταρα μπορούσαν να καταστρέψουν περισσότερα βακτήρια πυοκυανικής ψευδομονάδας (pseudomonas aeruginosa), σε σύγκριση με τα φυσιολογικά κύτταρα του δέρματος 47. Αν μέσα στα επόμενα χρόνια αποδειχθούν αποτελεσματικές και ασφαλείς παρόμοιες πρακτικές, τότε η γονιδιακή θεραπεία μπορεί να αποτελέσει μία καλή εναλλακτική λύση στον έλεγχο των λοιμώξεων στα εκτεταμένα εγκαύματα. Οι θεραπείες με βλαστοκύτταρα αναμένεται ότι θα αναπτύξουν πολλά νέα ερευνητικά πεδία στο μέλλον, με εξαιρετικά ενδιαφέρουσες εφαρμογές για την επανορθωτική χειρουργική. Οι έρευνες προσανατολίζονται στη δημιουργία ενός βελτιωμένου τύπου τεχνητού Εικόνa 15. Τα καλλιεργημένα αυτόλογα κερατινοκύτταρα (Epicel ), παραδίδονται με διανομέα, σε ειδικά ψυγεία και άσηπτη συσκευασία, μέσα σε θρεπτικό υλικό DMEM (Dulbecco s Modified Eagles Medium) και διάλυμα κόκκινης φενόλης που είναι δείκτης για τη διατήρηση του φυσιολογικού ph. δέρματος για μόνιμη κάλυψη, που θα μπορεί να α- ντιστέκεται στις λοιμώξεις, να ιδρώνει και να παράγει μελανίνη και τρίχες, όπως το φυσιολογικό δέρμα. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Τα υποκατάστατα δέρματος αποτελούν ήδη σήμερα ένα χρήσιμο και αξιόπιστο εργαλείο για την αντιμετώπιση πολλών οξέων και χρόνιων τραυμάτων και ελκώσεων διαφορετικής αιτιοπαθολογίας, ενώ οι εφαρμογές τους επεκτείνονται σε νέα πεδία με γρήγορο ρυθμό. Η ανακάλυψη του τεχνητού δέρματος, από ημισυν-

16 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 47 Α Εικόνα 16. Τα καλλιεργημένα κερατινοκύτταρα είναι προσκολλημένα επάνω σε ειδικές γάζες εμβαδού 50 cm 2, που περιέχουν προστατευτικό λιπαντικό μίγμα υ- δρογονανθράκων και 2 έως 8 στιβάδες κερατινοκυττάρων. Οι γάζες στερεώνονται με ανοξείδωτους, ατσάλινους χειρουργικούς συνδετήρες στην επιφάνεια του τραύματος και στη συνέχεια καλύπτονται με αποστειρωμένο, διαφανές, νάιλον δίχτυ, που χρησιμεύει για σταθεροποίηση και προστασία. Β Εικόνες 18. Μετά από την εφαρμογή καλλιεργημένων αυτόλογων μοσχευμάτων σε επιφάνεια εκτεταμένων εγκαυμάτων, επιταχύνονται και βελτιώνονται οι διαδικασίες της επούλωσης, οδηγώντας σε καλύτερο λειτουργικό και αισθητικό αποτέλεσμα. Οι φωτογραφίες έχουν διαφορά μιας εβδομάδας, κατά την οποία μεσολάβησε μια επίστρωση με Epicel. Γενικά, τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν έχει προηγηθεί πρώιμη εσχαρεκτομή και τοποθέτηση αλλομοσχευμάτων, από τα οποία πρέπει να αφαιρείται το επιφανειακό στρώμα, αμέσως πριν από την εφαρμογή του Epicel. Εικόνα 17. Τα καλλιεργημένα κερατινοκύτταρα προσκολλώνται στην τραυματική επιφάνεια, όπου πολλαπλασιάζονται και διαφοροποιούνται, σχηματίζοντας μια πολυστιβαδική επιδερμίδα μέσα σε 6 ημέρες. Η επίστρωση των γαζών μπορεί να παραμείνει στη θέση αυτή για 7-10 ημέρες, οπότε και αφαιρείται με πολύ μεγάλη προσοχή, λόγω της ευθραυστότητας των κερατινοκυττάρων. Οι γάζες, που στη φάση αυτή πρέπει να παρουσιάζουν μια ξηρή, υποκίτρινη χροιά, είναι για μια χρήση, αλλά μπορούν να αντικατασταθούν από νέα καλλιεργημένα μοσχεύματα ή να χρησιμοποιηθούν σε συνδυασμό με αλλομοσχεύματα ή αυτομοσχεύματα μερικού πάχους. θετικό ανάλογο χορίου (βόειο ή χοίρειο κολλαγόνο), διευκόλυνε σε πολλές περιπτώσεις την κάλυψη των μεγάλων δερματικών ελλειμμάτων με απλούστερους τρόπους από ότι ίσχυε στο παρελθόν, επιτρέποντας την εφαρμογή πολύ λεπτότερων δερματικών αυτομοσχευμάτων μερικού πάχους. Πάντως, η τελική αποκατάσταση στα βαθειά μερικού πάχους και στα ολικού πάχους εγκαύματα, όπως και στα μεγάλα χειρουργικά τραύματα είναι ακόμα συνυφασμένη με τη χρήση των δερματικών αυτομοσχευμάτων. Τα βιοσυνθετικά υποκατάστατα προσωρινής κάλυψης περιέχουν βιολογικά ενεργά συστατικά που

17 48 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 Α Β Εικόνα 19. Ένα από τα πρώτα ανθρώπινα καλλιεργημένα μοσχεύματα που παρασκευάστηκαν με τη βοήθεια της μηχανικής ιστών ήταν το Vitrix (Organogenesis, Inc. Canton, MA). Αποτελείται από ζωντανούς νεογνικούς ινοβλάστες και κολλαγόνο και η κύρια εφαρμογή του συνίσταται στην αντιμετώπιση των διαβητικών ελκών. Μήτρα κολλαγόνου Θρεπτικό μέσο 1η ημέρα καλλιέργειας Δερματικά κύτταρα (χόριο) Σκλήρυνση επιφανείας: δημιουργία της κεράτινης στιβάδας 7η ημέρα καλλιέργειας Κύτταρα επιδερμίδας Εικόνα 20. Καλλιέργεια αλλομοσχεύματος (Apligraf ). Τα δερματικά κύτταρα (ινοβλάστες και κερατινοκύτταρα) τοποθετούνται μέσα σε τριβλία που περιέχουν κολλαγόνο, αυξητικούς παράγοντες και άλλα θρεπτικά συστατικά, όπου πολλαπλασιάζονται. Μετά από 2-3 εβδομάδες, τα μοσχεύματα εκτίθενται στον αέρα και α- ποκτούν την τελική τους μορφή, με τη διαφοροποίηση των κερατινοκυττάρων και το σχηματισμό της κεράτινης στιβάδας. 10η-20η ημέρα καλλιέργειας ευνοούν τις διαδικασίες της επούλωσης, οδηγώντας σε καλύτερο λειτουργικό και αισθητικό αποτέλεσμα. Αποτελούν σήμερα το ευρύτερα διαθέσιμο από τα προϊόντα της μηχανικής των ιστών, με πολύ καλά αποτελέσματα στα επιφανειακά τραύματα και εγκαύματα 1ου βαθμού που δεν έχουν επιμολυνθεί, αλλά επίσης και στις εγκαυματικές επιφάνειες 2ου βαθμού μετά από εσχαρεκτομή, σε περιοχές-δότριες, σε κατακλίσεις, έλκη, διαβητικό πόδι κ.ά. Τα επόμενα χρόνια, οι καλλιέργειες των κερατινοκυττάρων που θα συνδυάζονται με ανθρώπινο δερματικό κολλαγόνο εμπλουτισμένο με καλλιεργημένους ινοβλάστες, ίσως να δώσουν μια εναλλακτική και σωτήρια λύση στο πρόβλημα των περιορισμένων δοτριών περιοχών στους ασθενείς με εκτεταμένα εγκαύματα, αλλά και στη θεραπεία των χρόνιων ελκών. Προς το παρόν, η χρήση των μόνιμων υποκατάστατων δέρματος, δεν είναι ακόμη όσο ευρεία ανα-

18 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος 49 μενόταν, αφού η ενσωμάτωση της θεωρίας τους στην καθημερινή κλινική πράξη συναντάει αρκετά εμπόδια, κυρίως λόγω του υψηλού κόστους και του μεγάλου χρόνου παρασκευής, αλλά και των δυσκολιών στη συντήρηση, τη διανομή και την αποθήκευση. Η μελλοντική πρόοδος στις επιστήμες της επούλωσης και της νανο-βιοτεχνολογίας, αναμένεται να δώσει νέες λύσειςώστε να ανοίξει ταχύτερα ο δρόμος για τις καινοτομικές εφαρμογές και τις προοπτικές, που μπορεί να προσφέρει ο τομέας των υποκατάστατων δέρματος στην αντιμετώπιση των τραυμάτων και των ελκών. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον Διευθυντή του τμήματος Εγκαυμάτων, Πλαστικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Χειρός του Περιφερειακού Γενικού Νοσοκομείου Θεσσαλονίκης «Γ. Παπανικολάου» (Εξοχή Θεσ/νίκης, 57010), Dr. Δημήτριο Χατζηπουλίδη για τις πολύτιμες πληροφορίες και για την πρόθυμη κι ευγενική διάθεση του φωτογραφικού υλικού (Εικόνες: 2, 3, 4, 5, 9, 10, 11, 14, 15, 16, 17, 18). Οι φωτογραφίες αφορούν περιστατικά που έχουν αντιμετωπιστεί με τη χρήση υποκατάστατων δέρματος, μέσα στην τελευταία δεκαετία από τον Dr. Δ. Χατζηπουλίδη σε μια κλινική με πολυετή εμπειρία στις μεταμοσχεύσεις δέρματος. SUMMARY Since the first giant step in the field of skin substitutes was made, with the invention of artificial skin in 1969, the scientific principles and practical approaches to replacing skin, either temporarily or permanently, are advancing at a rapid rate. Many of these advances can be attributed to both increasing interest in optimizing the outcome of the burned skin and the chronic ulcer, as well as advances in the fields of biomaterials and bioengineering. The ideal properties of a bioactive temporary and a permanent skin substitute have been well defined, as the current standard is a bilayer structure with the dermal component being bioactive. Even though a variety of approaches are being used to achieve a permanent skin replacement, up to the emergency of cultured skin grafts as the most carefully studied and proven of the advanced wound management technologies, autograft remains still the standard to which all other graft resources must be compared. An understanding of the properties of each product is essential for the user to optimize outcome. Ongoing progress toward overcoming issues, such as abbreviated shelf life and distribution difficulties, as well as high manufacturing costs, should enable broader implementation of skin substitutes in acute and chronic wound therapy. Key words: skin graft, skin substitute, allograft, homograft, xenograft, heterograft, autograft, burn grafting, synthetic epidermis, artificial skin, biosynthetic skin, synthetic skin substitutes, cultured skin grafts, living skin substitutes. Διεύθυνση αλληλογραφίας: Φένια Φράγκου Εγνατίας 83, Θεσσαλονίκη Τ.Κ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Muller MJ, Herndon DN. The challenge of burns. Lancet. 1994; 343: Demling R, DeSanti L. Scar management strategies in wound care. Rehab Manage. 2001; 14: Sheridan R, Tompkins R. Alternative wound coverings in: Total Burn Care, ed Herndon D, publisher Saunders, Philadelphia. 2003; Komgova R. Burn wound coverage and burn wound closure. Acta Chir Plast. 2000; 42: Tanner JC, Vanderput J, Olley JF. The mesh skin graft. Plast Reconstr Surg 1964, 34: Σ. Κρητικάς, Θ.Κ. Κόνωνας, Σ. Βαλσαμίδης. Αντιμετώπιση εκτεταμένων εγκαυμάτων. Ελλ. Χειρ. 1982, 54: Mazzoleni F, Bortolani PA, Chiarelli A. Omoinnesti, eteroinnesti e sostituti cutanci artificiali nel trattamento degli ustionati. Riv. Ital. Chir. Plast. 1977; 9: Gallico GG. Biologic skin substitutes. Clin Plast Surg. 1990; Jones L, Currie L, Martin R. A guide to biological skin substitutes. Br J Plast Surg. 2002; 55(3): Harris NS, Compton JR, Abston S. Comparison of fresh, frozen and lyophilized porcine skin and xenografts on burned patients. Burns. 1976; 2: Livesey SA, Herndon DN, Hollyoak MA, Atkinson

19 50 Ελληνική Δερματοχειρουργική, Τόμος 6, Τεύχος 1, 2009 YH, Nag A. Transplanted acellular allograft dermal matrix. Potential as a template for the reconstruction of viable dermis. Transplantation Jul; 60(1): Brown AS, Barot LR. Biological dressings and skin substitutes. Clin Plast Reconstr Surg. 1986; 13: Pruitt BA, Levine NS. Characteristics and uses of biological dressings and skin substitutes. Arch Surg. 1984; 119: Robson MC, Krizek TJ, Koss N, Samburg JL. Amniotic membranes as a temporary wound dressing. Surg. Gynecol. Obstet. 1973; 136: Vitale R, laia A, Sferrazza G, Masellis M. Frozen amnios: a biological dressing for burn wound. Riv. Ital. Chin Plast. 1981; 13: Behar D, Juszynski M, Ben Hur N, Golan J, Eldad A, Tuchman Y, Sterenberg N, Rudensky B. Omiderm, a new synthetic wound covering: Physical properties and drug permeability studies. Journal of biomedical materials research Sep 13; 20(6): Martin A. Comparison of Granuflex Extra Thin and conventional dressings in the management of lacerations, abrasions and minor operation wounds. The pharmacist and Woundcare. 1992; Nguyen T, Gilpin D, Meyer N. Current treatment of severely burned patients. Ann Surg. 1996; 223: Yannas IV, Burke JF, Orgill DP, Skrabut EM. Wound tissue can utilize a polymeric template to synthesize a functional extension of skin. Science. 1982; 215: Yannas IV.Tissue regeneration by use of collagenglycosaminoglycan copolymers. Clin Mater. 1992; 9: Heimbach D, Luterman A, Burke J, Cram A, Herndon D, Hunt J, Jordan M, McManus W, Solem L, Warden G, et al. Artificial dermis for major burns. A multi-center randomized clinical trial. Ann Surg. 1988; 208: Burke JF, Yannas IV, Quinby WC Jr, Bondoc CC, Jung WK. Successful use of a physiologically acceptable artificial skin in the treatment of extensive burn injury. Ann Surg. 1981; 194: Clark R, Folkvard J, Wortz R. Fibronectins, as well as other extracellular matrix proteins mediate human keratinocytes adherence. Journal of Invest Dermatol. 1985; 84: Doillon C, Dunn M, Bender E et al. Collagen fiber formation in repair tissue: Development of strength and toughness. Collagen and related research. 1985; Miller E, Gay S. Collagen structures and function in wound healing: biochemical and clinical aspects. Cohen K, Editor. Saunders, Philadelphia. 1992; Badylak S. The extracellular matrix as a scaffold for tissue reconstruction. Cell Develop Biol. 2002; 13: Nowicki CR, Sprenger C. Temporary skin substitutes for burn patients: a nursing perspective. J Burn Care Rehab. 1988; 9(2): Shakespeare P. Survey: use of skin substitute materials in UK burn treatment centers. Burns. 2002; 28(4): Smith K, Rennie MJ. Management of burn injuries: a rationale for the use of temporary synthetic substitutes? Prof Nurse. 1991; Green H, Kehinde O, Thomas J. Growth of cultured human epidermal cells into multiple epithelia suitable for grafting. Proc Nat Acad Sci USA. 1979; 76: O Connor NE, Mulliken JB, Banks-Schiegel S et al. Grafting of burns with cultured epithelium prepared from autologous epidermal cells. Lancet. 1981; 10(8211): Gallico GG, O Connor NE, Compton CC, Kehinde O, Green H. Permanent coverage of burn wounds with autologous cultured human epithelium. N Engl J Med 1984; 311: Cuono CB, Langdon RL, McGuire J. Use of cultured epidermal autografts and dermal allografts as skin replacement after burn injury. Lancet. 1986; 17, 1(8490): Hanbrough JF, Boyece ST, Cooper ML, Foreman TJ. Burn wound closure with cultured autologous keratinocytes and fibroblasts attached to a collagenglycosaminoghlycan substrate. JAMA. 1989; 262: Desai MH. Mlakar JM, McCauley RL et al. Lack of long term durability of cultured keratinocytes burn wound coverage: a case report. J Burn Rehabil. 1991; 12: Heimbach DM. A nonuser s questions about cultured epidermal autograft. J Burn Rehabil. 1992; 13:127-9.

20 Ε. ΦΡΑΓΚΟΥ. Υποκατάστατα Δέρματος Latarjet J, Gaggolphe M, Hezez G et al. The grafting of burns with cultured epidermis as autografts in man-two cases reports. Scand J Plast Reconstr Surg Hand Surg. 1987; 21: Kumagai N, Nishina H, Tanabe H, Hosaka T, Ishida H, Ogino Y. Clinical application of autologous cultured epitelia for the treatment of burn wounds and burn scars. Plast Reconstr Surg. 1988; 82: Herzog SR, Meyer A, Woodley D, Peterson HD. Wound coverage with cultured autologous keratinocytes: use after burn wound excision, including biopsy follow up. J Trauma. 1988; 28: De Luca M, Albanese E, Bondanza S et al. Multicenter experience in the treatment of burns with autologous and allogenic cultured epithelium, fresh or preserved in a frozen state. Burns. 1989; 15: Bell E, Ehrlich HP, Sher S, Merrill C, Sarber R, Hull B, Nakatsuji T, Church D, Buttle DJ. Development and use of living skin equivalent. Plast. Reconstr. Surg. 1981; 67: Phillips TJ, Kehinde O, Green H, Gilchrest BA. Treatment of skin ulcers with cultured epidermal allografts. J Am Acad Dermatol Aug; 21(2): Hefton JM, Madden MR, Finkelstein JL, Shires GT. Grafting of the burn patient with allografts of cultured epidermal cells. Lancet. 1983; 2: Xu W, Germain L, Goulet F, Auger FA. Permanent grafting of living skin substitutes: surgical parameters to control for successful results. J Burn Care Rehabil Jan-Feb; 17(1): Rouabhia M, Germain L, Bergeron J, Auger FA. Allogeneic-syngeneic cultured epithelia. A successful therapeutic option for skin regeneration. Transplantation May 15; 59(9): Hansbrough JF, Doré C, Hansbrough WB. Clinical trials of a living dermal tissue replacement placed beneath meshed, split-thickness skin grafts on excised burn wounds. J Burn Care Rehabil. 1992; 13(5): Smiley AK, Gardner J, Klingberg JM, NeelyAN, Supp DM. Expression of human β defensin 4 in genetically modified keratinocytes enhances antimicrobial activity. J Burn Care Res. 2007; 28:

Τεχνικές επούλωσης διαβητικών ελκών Αυξητικοί παράγοντες ερµατικά ανάλογα Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ

ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΙΣ ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΟΣ ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ ΦΑΣΕΙΣ ΕΠΟΥΛΩΣΗΣ 1 2 3 Αποτροπή μόλυνσης Καθαρισμός (εξίδρωση) Κοκκιοποίηση - Προστασία της κοκκιοποίησης (κοκκίδωσης) Επιθηλίωση 1η ΦΑΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Α.Τ.Ε.Ι.ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ-ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Το δέρμα αποτελείται από 2 στιβάδες: i. Επιδερμίδα ii. Κυρίως δέρμα ή χόριο ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Κυριότερες λειτουργίες δέρματος: i.

Διαβάστε περισσότερα

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο

3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Εταιρία Μελέτης Παθήσεων Διαβητικού Ποδιού 3 ο Πανελλήνιο Συμπόσιο Καθαρισμός έλκους διαβητικού ποδιού ADDO TESFAYE ΙΑΤΡΟΣ-ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Α ΠΡΠ ΠΓΝΘ ΑΧΕΠΑ Υπ. ΔΙΔΑΚΤΩΡ Α.Π.Θ. Καθαρισμός

Διαβάστε περισσότερα

Η εργασία που ακολουθεί αποτελεί απάντηση της κυρίας Φράγκου στην παρακάτω παρατήρηση που είχε κάνει ο καθηγητής κος Larry Field σε παλαιότερο άρθρο:

Η εργασία που ακολουθεί αποτελεί απάντηση της κυρίας Φράγκου στην παρακάτω παρατήρηση που είχε κάνει ο καθηγητής κος Larry Field σε παλαιότερο άρθρο: Η εργασία που ακολουθεί αποτελεί απάντηση της κυρίας Φράγκου στην παρακάτω παρατήρηση που είχε κάνει ο καθηγητής κος Larry Field σε παλαιότερο άρθρο: Προς το συντάκτη της Ελληνικής Εταιρείας Δερματοχειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ - ΠΠΥΥ 2014 ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ CPV 33141110-4

ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ - ΠΠΥΥ 2014 ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ CPV 33141110-4 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ - ΠΠΥΥ 2014 ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ CPV 33141110-4 ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ CPV ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΚΑΕ M.M. ΖΗΤΟΥΜΕΝΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ 2. Αλοιφή για θεραπεία ερεθισμών του δέρματος με οξείδιο του ψευδαργύρου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΛΚΗ ΚΑΤΑΚΛΙΣΕΩΝ DR. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΛΙΑΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Κατάκλιση ορίζεται η εξέλκωση του δέρματος εξαιτίας πίεσης σε διάφορες περιοχές του σώματος υπερκείμενες οστικών προεξοχών Συχνότητα εμφάνισης

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ - ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ

ΗΛΕΚΤΡΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ - ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΝΤΑΕΤΙΑΣ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ - ΑΝΑΔΡΟΜΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής, Εγκαυμάτων και Χειρουργικής Άκρας Χειρός, Γ.Ν.Θ. Γ.Παπανικολάου, Θεσσαλονίκη Τα ηλεκτρικά εγκαύματα αποτελούν το 3-4% όλων των εισαγωγών στα

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση

Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Βλάβες του Αρθρικού Χόνδρου του Γόνατος: Διάγνωση και Αντιμετώπιση Τι είναι ο αρθρικός χόνδρος; Ο αρθρικός χόνδρος είναι ένας στιλπνός, ομαλός, λείος και ανάγγειος ιστός που καλύπτει τις αρθρικές επιφάνειες

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ.

Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό οξύ. Μαρία Καρδάση Το 1934 ο Κάρλ Μάγιερ απομόνωσε από το υαλώδες υγρό του βόειου οφθαλμού μια άγνωστη μέχρι τότε μη θεϊκή γλυκοζαμινογλυκάνη και την ονόμασε hyaluronan. Σήμερα η hyaluronan αναφέρεται ως υαλουρονικό

Διαβάστε περισσότερα

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

Δώρα Πετρακοπούλου. Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή. Τεχνικές αποκατάστασης μαστού ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Δώρα Πετρακοπούλου ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ Αποκατάσταση μαστού μετά την μαστεκτομή Η αποκατάσταση του μαστού μετά από μαστεκτομή είναι η διαδικασία δημιουργίας καινούργιου μαστού σε γυναίκες που έχουν υποστεί

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑ ΓΟΝΑΤΟΣ: ΜΥΘΟΙ ΚΑΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ ΕΛΒΕΤΙΑΣ ΚΝΩΣΣΟΥ 236 -ΚΑΣΤΕΛΛΙ ΠΕΔΙΑΔΟΣ ΤΗΛ 2810 327988 6937 363 880 Η αρθρίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Η οστεοαρθρίτιδα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν: α) η καταστροφή του αρθρικού χόνδρου είναι ολοκληρωτική, β) όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, όπως πόνος ή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ. Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ. Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΧΗΜΙΚΩΝ ΕΓΚΑΥΜΑΤΩΝ ΚΕΡΑΤΟΕΙΔΟΥΣ/ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ ΕΠΙΠΕΦΥΚΟΤΑ Dr ΒΑΪΚΟΥΣΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ Δ/ντής Οφθαλμολογικής Κλινικής Γ.Κ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά «ΑΓΙΟΣ ΠΑΝΤΕΛΕΗΜΩΝ» ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΒΛΑΒΕΡΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΥΨΗΛΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος Στοιβάδες δέρματος Επιδερμίδα (τέσσερις στοιβάδες κυττάρων) Χόριο (άφθονα αγγεία και νεύρα) Υποδερμάτιο πέταλο (περιέχει

Διαβάστε περισσότερα

1.Η αυτόλογη μεσοθεραπεία αποτελεί την επιτομή της μεσοθεραπείας στις μέρες μας και χρησιμοποιείται:

1.Η αυτόλογη μεσοθεραπεία αποτελεί την επιτομή της μεσοθεραπείας στις μέρες μας και χρησιμοποιείται: 1.Η αυτόλογη μεσοθεραπεία αποτελεί την επιτομή της μεσοθεραπείας στις μέρες μας και χρησιμοποιείται: Στο πρόσωπο: για σύσφιξη του χαλαρωμένου δέρματος, αντιμετώπιση μικρών ρυτίδων και ουλών (πχ. από ακμή),

Διαβάστε περισσότερα

Μεταµόσχευση αυτόλογων κυττάρων σε διαβητικό πόδι ασθενούς µετά από χειρουργικό καθαρισµό και χρήση συσκευής συνεχούς αναρρόφησης υπό αρνητική πίεση.

Μεταµόσχευση αυτόλογων κυττάρων σε διαβητικό πόδι ασθενούς µετά από χειρουργικό καθαρισµό και χρήση συσκευής συνεχούς αναρρόφησης υπό αρνητική πίεση. Μεταµόσχευση αυτόλογων κυττάρων σε διαβητικό πόδι ασθενούς µετά από χειρουργικό καθαρισµό και χρήση συσκευής συνεχούς αναρρόφησης υπό αρνητική πίεση. Γ. Παναγούλιας 1, Π. Τσαπόγας 2, Ε. Διακουµοπούλου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περίληψη εισήγησης σε σεµινάριο τεχνικών ασφαλείας του ΕΛΙΝΥΑΕ ΤΖΙΝΑΣ ΘΕΟ ΩΡΟΣ ΒΙΟΛΟΓΟΣ ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΕΠΙΘΕΩΡΗΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Βιολογικοί

Διαβάστε περισσότερα

decutastar Νέκρωση Σύγχρονη φροντίδα των ελκών σε όλες τις φάσεις

decutastar Νέκρωση Σύγχρονη φροντίδα των ελκών σε όλες τις φάσεις decutastar TM Νέκρωση Σύγχρονη φροντίδα των ελκών σε όλες τις φάσεις Αυτοκόλλητα και μη αυτοκόλλητα αφρώδη επιθέματα Υδροκολλοειδή Υδατική γέλη Μεμβράνες Αλγινικά Επιθέματα κολλαγόνου Υαλουρονικός άργυρος

Διαβάστε περισσότερα

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος

Όταν χρειάζεται ρύθμιση της ποσότητας των χορηγούμενων υγρών του ασθενή. Όταν θέλουμε να προλάβουμε την υπερφόρτωση του κυκλοφορικού συστήματος Ερωτήσεις Αξιολόγησης Εργαστηριακού Μαθήματος Θέμα: «Κεντρική Φλεβική Πίεση» 1. Τι είναι η Κεντρική Φλεβική Πίεση (ΚΦΠ); Είναι η υδροστατική πίεση των μεγάλων φλεβών που είναι πλησιέστερα στην καρδιά,

Διαβάστε περισσότερα

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης

Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης Ευτέρπη Κ. ΔΕΜΙΡΗ Αναπλ. Καθηγήτρια Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Κλινική Πλαστικής Χειρουργικής Α.Π.Θ. Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης !!!! Ποιές μέθοδοι χρησιμοποιούνται? Ποιά μέθοδος θεωρείται

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Πλαστική Χειρουργική

Πλαστική Χειρουργική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Πλαστική Χειρουργική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc25 Μιχαήλου

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

H AΠ AΠOKATA OKATAΣΤΑΣΗ ΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠO ΑΠO ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ Dr Γ.Α ΚΟΚΚΑΛΗΣ ΠΛΑΣΤΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΛΑΣΤΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ «ΑΓ.ΣΑΒΒΑΣ» Στη διαδικασία συμμετέχει ΟΜΑΔΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος

Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος Ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αρθροπλαστική του ισχίου και του γόνατος 1. Τι είναι οι ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι για την αντικατάσταση ισχίου και γόνατος; Ο όρος ελάχιστα επεμβατικές μέθοδοι (ΕΕΜ)

Διαβάστε περισσότερα

Νοσηλευτική προσέγγιση στο διαβητικό πόδι

Νοσηλευτική προσέγγιση στο διαβητικό πόδι Νοσηλευτική προσέγγιση στο διαβητικό πόδι Νικολαϊδης Αθανάσιος, Τεχνολόγος ιατρικών εργαστηρίων- Νοσηλευτής. Διαβητολογικό κέντρο Γ.Ν Παπαγεωργίου Θεσσαλονίκης ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΜΙΑ ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΩΝ Η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΣΤΗ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΛΟΙΜΩΞΕΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ ΔΟΥΚΑΣ ΛΟΥΚΑΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΗΣ MSc ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Γ.Π.Ν.Θ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Conflict of interest Δεν υπάρχει καμία σύγκρουση

Διαβάστε περισσότερα

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α.,

Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ. Γενικό Νοσοκομείο «Αμαλία. Δόνου Α., ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ. Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ ΙΑΤΡΕΙΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟΥ ΠΟΔΙΟΥ, ΣΤΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ «ΑΜΑΛΙΑ ΦΛΕΜΙΝΓΚ». Μεϊμέτη Ε., Καφαντάρης Ι., Δόνου Α., Βογιατζόγλου E, Βογιατζόγλου Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός. SOS ΙΑΤΡΟΙ, Μάρτιος 2014 XΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ

Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός. SOS ΙΑΤΡΟΙ, Μάρτιος 2014 XΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Αθηνά Καπράλου,MD Γενικός Χειρουργός SOS ΙΑΤΡΟΙ, Μάρτιος 2014 XΕΙΡΟΥΡΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΟΣ ΜΕ ΤΗΝ ΒΟΗΘΕΙΑ ΥΠΕΡΗΧΩΝ Σύντομα ιατρικά νέα Ενδιαφέροντα άρθρα Γνώμες ασθενών BIOFILMS Κύκλος του biofilm

Διαβάστε περισσότερα

Μηχανισμοί επούλωσης έλκους διαβητικού ποδιού..σκούτας ιαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.Παπαγεωργίου

Μηχανισμοί επούλωσης έλκους διαβητικού ποδιού..σκούτας ιαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.Παπαγεωργίου Μηχανισμοί επούλωσης έλκους διαβητικού ποδιού.σκούτας ιαβητολογικό Κέντρο Π.Γ.Ν.Παπαγεωργίου ΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟ Ι Κλινική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή,εξέλκωση εξέλκωση ή καταστροφή των εν τω βάθει

Διαβάστε περισσότερα

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003

Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003 Περιοδικό: Αισθητική Σήμερα Τεύχος: 21, Ιανουάριος Μάρτιος 2003 Η ΒΙΤΑΜΙΝΗ C ΣΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΠΕΡΙΠΟΙΗΣΗΣ ΔΕΡΜΑΤΟΣ Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και δημιουργός των

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

Βιολογία. Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Βιολογία Γ λυκειου ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Σειρά: Γενικό Λύκειο Θετικές Επιστήμες Νότα Λαζαράκη, Βιολογία Γ Λυκείου Γενικής Παιδείας Υπεύθυνος έκδοσης: Αποστόλης Αντωνόπουλος Θεώρηση κειμένου: Κυριάκος Εμμανουηλίδης

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοπόρος με Νεα τεχνολογία

Πρωτοπόρος με Νεα τεχνολογία Ο όμιλος NewDAY Πρωτοπόρος με Νεα τεχνολογία Η Τεχνολογία και η Επιστήμη κάνουν τη διαφορά Τα NewDAY είναι πρωτοπόρα και Σύγχρονα κέντρα αδυνατίσματος, αισθητικών εφαρμογών, αποτρίχωσης και Laser Τα NewDAY

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS).

ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΕΞΩΣΩΜΑΤΙΚΗ ΓΟΝΙΜΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥΔΥΝΑΜΑ ΚΥΤΤΑΡΑ (STEM CELLS). ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΣΤΕΦΑΝΙΔΗΣ Επικ. Καθηγητής Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΚΑΘ. Α. ΑΝΤΣΑΚΛΗΣ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

FACTSHEET. Γενικές πληροφορίες για τη μάρκα Hansaplast

FACTSHEET. Γενικές πληροφορίες για τη μάρκα Hansaplast FACTSHEET Γενικές πληροφορίες για τη μάρκα Hansaplast Ο Ιδρυτής της Beiersdorf, Paul Carl Beiersdorf, ήταν ο άνθρωπος που έθεσε τα θεμέλια για το σημερινή επιτυχημένη μάρκα Hansaplast και τα συνδεδεμένα

Διαβάστε περισσότερα

Τα σπυράκια στο πρόσωπο, το λαιμό και την πλάτη σχηματίζονται ως εξής:

Τα σπυράκια στο πρόσωπο, το λαιμό και την πλάτη σχηματίζονται ως εξής: Περιοδικό: Vivere Τεύχος: 3, Μάρτιος 2004 ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΚΟ ΔΕΡΜΑ Δρ. Des Fernandes (πλαστικός χειρουργός, ιδρυτής της Environ Skin Care και δημιουργός των φαρμακοκαλλυντικών Environ ) Η ακμή είναι μια ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού

Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Στρογγυλό τραπέζι Νεότερες παρεµβάσεις στην πρόληψη και θεραπεία του διαβητικού ποδιού Συντονιστής: Η. Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και ιαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Οι διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

μεταμόσχευση κερατοειδή

μεταμόσχευση κερατοειδή μεταμόσχευση κερατοειδή www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι είναι ο κερατοειδής; Τι ακριβώς είναι η μεταμόσχευση κερατοειδή (κερατοπλαστική) και πότε πραγματοποιείται;

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του γόνατος; Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από το μηριαίο οστό και από την κνήμη. Τα άκρα των οστών

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Τοποθέτηση. Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων»

Εργαστήριο. Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ. «Τοποθέτηση. Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων» Εργαστήριο Παθολογική Χειρουργική Νοσηλευτική ΙΙ «Τοποθέτηση Κεντρικών Φλεβικών Καθετήρων» Κεντρικές Φλεβικές γραμμές: Τι είναι; Πότε τις χρησιμοποιούμε; Πως τις τοποθετούμε; Έχουν επιπλοκές; Πως προλαμβάνουμε

Διαβάστε περισσότερα

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014

ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 ρ Έλενα Κουλλαπή 2014 Το µεγαλύτερο όργανο του σώµατο Μέση επιφάνεια περίπου 2 m2 Το βάρο του δέρµατο (χωρί το υποδόριο λίπο ) είναι κατά µέσο όρο 4,85 Kgr στον ενήλικο άνδρα και 3,18 Kgr στην ενήλικη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία

Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των. μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία Ο ρόλος και η σημασία των μοριακών τεχνικών στον έλεγχο των μικροβιολογικών παραμέτρων σε περιβαλλοντικά δείγματα για την προστασία της Δημόσιας Υγείας Α. Βανταράκης Εργαστήριο Υγιεινής, Ιατρική Σχολή,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΡΑΜΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ ΡΑΜΜΑΤΩΝ 1. Υποχρεωτική αναφορά του εργοστασιακού κωδικού παραγωγής κάθε προσφερόμενου είδους. 2. Οι αναγραφόμενες ενδείξεις να παρατίθενται υποχρεωτικά στην ελληνική γλώσσα (ΔΥΑ /

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ.

ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ. Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΥΛΙΚΩΝ Λ.Β. Αθανασίου Παθολογική Κλινική, Τμήμα Κτηνιατρικής, Π.Θ. ΑΙΜΑ Αιμοληψία Φιαλίδια κενού και ειδικές βελόνες (σύστημα VACUTAINER). Σύριγγες συλλογής

Διαβάστε περισσότερα

PEELINGS Τα peelings ή απολέπιση µε χηµικά ή µηχανικά ( δερµοαπόξεση peelings µε κρυστάλλους )µέσα σηµαίνει την εφαρµογή στο δέρµα ενός ή περισσότερων αποφολιδωτικών παραγόντων µε αποτέλεσµα την καταστροφή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΕΛΟΣ 1ΗΣ ΑΠΟ 5 ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΣΑΒΒΑΤΟ 26 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) Θέμα Α Μονάδες 25 Α1.

Διαβάστε περισσότερα

file://c:\documents and Settings\lpaparoi\Επιφάνεια εργασίας\ιατρικη γαζα.html

file://c:\documents and Settings\lpaparoi\Επιφάνεια εργασίας\ιατρικη γαζα.html Page 1 of 15 A/A: 572 ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΑΖΑ ΕΝΙΑΙΟΣ 2012 ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΕΙ ΩΝ ΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Α/Α Κωδικός Περιγραφή Τεχνικές προδιαγραφές 1 17310 2 17311 3 17313 4 17318 5 17319 6 17320 7 17323 8 17324 9 17326 10 17327 11

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β

Γενικές εξετάσεις 2015. Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Γενικές εξετάσεις 2015 Υγιεινή και Ασφάλεια Τροφίμων Γ ΕΠΑ.Λ ΟΜΑΔΑ Α & Β Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μπουρδούνη Κ. ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς

Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Νέα Δεδομένα στην Αγγειοχειρουργική στην Κύπρο - Ενδοφλεβική Θεραπεία με λέϊζερ Μέθοδος EVLA Η πιολιγότερο ανώδυνη ιατρική πρακτική για Κιρσούς Πια είναι η καλύτερη μέθοδος θεραπείας; Κιρσοί είναι το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Aβραμίδου Δέσποινα ΘΕΜΑ Α 1. γ 2. α 3. β 4. β 5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1. Β 2. Α 3. Α 4. Β 5. Β 6. Α 7. Α 8. Β Β2. Η απάντηση βρίσκεται στη σελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΕΣΙΜΟ μόσχευμα MIIG 150816-0. Σε αυτό το πακέτο περιλαμβάνονται οι ακόλουθες γλώσσες:

ΕΝΕΣΙΜΟ μόσχευμα MIIG 150816-0. Σε αυτό το πακέτο περιλαμβάνονται οι ακόλουθες γλώσσες: ΕΝΕΣΙΜΟ μόσχευμα MIIG 150816-0 Σε αυτό το πακέτο περιλαμβάνονται οι ακόλουθες γλώσσες: Ελληνικά (el) Για πρόσθετες γλώσσες, επισκεφτείτε την ιστοσελίδα μας στη διεύθυνση www.wmt.com Στη συνέχεια, κάντε

Διαβάστε περισσότερα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα

Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου. Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Αποκαθιστώντας την αυτοπεποίθηση του φυσικού σας χαμόγελου Αντικαθιστώντας χαμένα δόντια με εμφυτεύματα Τι είναι τα οδοντικά εμφυτεύματα; Τα οδοντικά εμφυτεύματα είναι μικρές βίδες τιτανίου που εκτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων. Ολα τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές δραστηριότητες όπως:

Εξασθενημένη αντίληψη χρωμάτων. Ολα τα παραπάνω συμπτώματα μπορούν να επηρεάσουν τις καθημερινές δραστηριότητες όπως: KATAΡΑΧΤΗΣ ΜΑΤΙΩΝ Ο καταρράκτης, είναι μια από τις πιο συχνές αιτίες θόλωσης της όρασής μας μετά από κάποια ηλικία. Ο καταρράκτης είναι μέρος του φαινομένου της γήρανσης του ματιού. Ολοι οι άνθρωποι μετά

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

Νέας Γενιάς Διαχείριση Πίεσης με Θεραπεία I-mmersion

Νέας Γενιάς Διαχείριση Πίεσης με Θεραπεία I-mmersion Νέας Γενιάς Διαχείριση Πίεσης με Θεραπεία I-mmersion ClinActiv r ClinActiv r MCM Το ClinActiv r προστατεύει το δέρμα του ασθενή παρέχοντας θεραπεία I-mmersion Η σωστή επιλογή της επιφάνειας θεραπείας είναι

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥ ΠΥΡΙΤΙΟΥ ΣΤΗΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΥΡΙΤΙΟ ΚΑΙ ΙΑΤΡΙΚΗ ΓΕΝΙΚΑ Το πυρίτιο (Silicium) είναι το χημικό στοιχείο με χημικό σύμβολο Si, ατομικό αριθμό 14 και ατομική μάζα 28,0855 amu Είναι ένα μεταλλοειδές που ανήκει στην ομάδα 14 του περιοδικού

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι

Καρκίνος. Note: Σήμερα όμως πάνω από το 50% των διαφόρων καρκινικών τύπων είναι θεραπεύσιμοι Ο πιο απλός ορισμός είναι ότι ο καρκίνος είναι μια ομάδα ασθενειών που χαρακτηρίζεται από ανεξέλεγκτη ανάπτυξη και διασπορά ανώμαλων κυττάρων. Αν η εξάπλωση δεν ελεγχθεί θα οδηγήσει στο θάνατο. Ποσοστό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΝΟΤΑ ΛΑΖΑΡΑΚΗ - ΙΟΡΔΑΝΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Αθήνα 2007 3 4 Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Η μελέτη των αλληλεπιδράσεων του ανθρώπινου οργανισμού με τον περιβάλλοντα

Διαβάστε περισσότερα

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση

Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Το πιο μικρό και συμπαγές LASER μεγάλης ισχύος για την φυσικοθεραπεία και την φυσική αποκατάσταση Χημικοί Μηχανισμοί Παραγωγή εξ επαγωγής, φωτο-χημικών φαινομένων φωτο-ευαισθητοποίησης και φωτο-απομάκρυνσης.

Διαβάστε περισσότερα

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014

ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 ρ Ελενα Κουλλαπή 2014 Κυρτέ κερατίνε πλάκε. Καλύπτουν τη ραχιαία επιφάνεια του τελευταίου τµήµατο των δακτύλων. Το χρώµα του είναι υπόλευκο ή ελαφρώ ρόδινο (οφείλεται στι αγκύλε των αγγείων του χορίου,

Διαβάστε περισσότερα

Περιποίηση δέρματος νεογνού- Ιωάννα Θανοπουλου Παιδίατρος Εξειδ. στην Παιδιατρική Δερματολογία Επιστ. Συνεργάτης Α Παιδ. Κλιν.

Περιποίηση δέρματος νεογνού- Ιωάννα Θανοπουλου Παιδίατρος Εξειδ. στην Παιδιατρική Δερματολογία Επιστ. Συνεργάτης Α Παιδ. Κλιν. Περιποίηση δέρματος νεογνού- Νεώτερα δεδομένα Ιωάννα Θανοπουλου Παιδίατρος Εξειδ. στην Παιδιατρική Δερματολογία Επιστ. Συνεργάτης Α Παιδ. Κλιν. Παν/μίου Αθηνών Τι μας καθοδηγεί? No universal consensus

Διαβάστε περισσότερα

Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές

Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές ΟΛΑ ΟΣΑ ΘΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΡΕΤΕ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΙΟΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΗΛΙΟΣ, Ο καλύτερός μας φίλος ο χειρότερός μας εχθρός. Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV), χωρίζεται στις ζώνες UVA, UVB και UVC. Όλες έχουν διαφορετικές αρνητικές

Διαβάστε περισσότερα

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων

Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Ενημέρωση και συγκατάθεση για χειρουργική τοποθέτηση οδοντικών εμφυτευμάτων Προτεινόμενη θεραπεία: Μετά από προσεκτική κλινική και ακτινογραφική εξέταση του στόματος και εκτίμηση της κατάστασης μου, ο

Διαβάστε περισσότερα

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη Οικογενειακή Φύλαξη Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος 9λόγοι για τους οποίους θα διαλέξετε τη Stem-Health Hellas Μοναδική Στιγμή. Μοναδική Απόφαση. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων στην Ευρώπη Η πρώτη μεταμόσχευση

Διαβάστε περισσότερα

Κατάλογος Προϊόντων. Γαζοεπιδεσμικό Υλικό Υλικό ΜΤΝ Επιδεσμικό Υλικό Ιατρικές Συσκευές. Ξενοφών Γερμανός ΑΕΕ

Κατάλογος Προϊόντων. Γαζοεπιδεσμικό Υλικό Υλικό ΜΤΝ Επιδεσμικό Υλικό Ιατρικές Συσκευές. Ξενοφών Γερμανός ΑΕΕ Κατάλογος Προϊόντων Γαζοεπιδεσμικό Υλικό Υλικό ΜΤΝ Επιδεσμικό Υλικό Ιατρικές Συσκευές Κριμαίας 11-15, 11526 Αθήνα 210 6917178 210 6916258 info@xgermanos.com ΕΚΔΟΣΗ 2015 Περιεχόμενα Περιεχόμενα: Αποστειρωμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΟ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ 11099/2010 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ

ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΟ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ 11099/2010 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ ΕΠΙΔΕΣΜΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΔΙΑΦΟΡΟ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ 11099/2010 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ A/A ΚΩΔΙΚΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ Μ.Μ. ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ 1 7766 ΑΥΤΟΚΟΛΛΗΤΟΣ ΑΠΟΣΤΕΙΡΩMΕΝΟΣ ΤΑΧΥΕΠΙΔΕΣΜΟΣ ΤΡΑΥΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού

Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής. Φυσική του Σκελετού Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Φυσική του Σκελετού Τα οστά πραγματοποιούν τουλάχιστον έξι λειτουργίες στο ανθρώπινο σώμα: 1. Υποστήριξη 2. Κίνηση 3. Προστασία διαφόρων οργάνων 4. Αποθήκευση χημικών ουσιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Νέοι παράγοντες για την επούλωση των διαβητικών ελκών

Νέοι παράγοντες για την επούλωση των διαβητικών ελκών Νέοι παράγοντες για την επούλωση των διαβητικών ελκών Παππάς Άγγελος ιαβητολογικό Ιατρείο - Βενιζέλειο ΓΝ Ηρακλείου Εκπαιδευτικό Σεµινάριο Ε Ε 4-5 Νοεµ Ιωνικό Κέντρο Αυξητικοί παράγοντες Πολυπεπτίδια που

Διαβάστε περισσότερα

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ

Αποσάθρωση. Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Κεφάλαιο 2 ο. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΕΔΑΦΩΝ Αποσάθρωση Ονομάζουμε τις μεταβολές στο μέγεθος, σχήμα και την εσωτερική δομή και χημική σύσταση τις οποίες δέχεται η στερεά φάση του εδάφους με την επίδραση των παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ 1 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής 1. γ 2. α 3. β 4. δ 5. δ Β. Ερωτήσεις σωστού - λάθους 1. Σωστό 2. Λάθος 3. Λάθος 4. Λάθος 5. Σωστό ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΛΥΣΗ ΚΕΦ. 1ο ΟΜΑΔΑ Α 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό για πρώτη φορά. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις αντιγόνων και αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά τη διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΩΝ. Μαρία Τσερώνη Νοσηλεύτρια ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΩΝ. Μαρία Τσερώνη Νοσηλεύτρια ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΩΝ Μαρία Τσερώνη Νοσηλεύτρια ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΕΝΔΟΣΚΟΠΗΣΕΩΝ Δεκαετία 1950: σκέψη για κατασκευή εύκαμπτων ενδοσκοπίων Δεκαετία 1960: εφαρμογή εύκαμπτων ενδοσκοπίων στη γαστρεντερολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΩΣΤΟΥ - ΛΑΘΟΥΣ. ΠΟΛΛΑΠΛΗΣ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 1. Η πήξη του αίματος συμβάλλει στην άμυνα του οργανισμού 2. Η φαγοκυττάρωση είναι αποτελεσματική μόνο έναντι των βακτηρίων 3. Οι ιντερφερόνες δρουν άμεσα

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΥ 001 - Υγεία και Τεχνολογία. Σενάρια Ιατρικής Φαντασίας (Συνθετικοί Ιστοί)

ΗΜΥ 001 - Υγεία και Τεχνολογία. Σενάρια Ιατρικής Φαντασίας (Συνθετικοί Ιστοί) ΗΜΥ 001 - Υγεία και Τεχνολογία Σενάρια Ιατρικής Φαντασίας (Συνθετικοί Ιστοί) Παίζοντας Με Την Φωτιά Ο 9χρονος Σκοτ Μπερντέτ ήθελε να µάθει τι γίνεται όταν βάλεις φωτιά σε ένα σπρέι µπογιάς. Όταν το τενεκεδάκι

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

φυσιολογικό δέρμα - 1

φυσιολογικό δέρμα - 1 φυσιολογικό δέρμα -1 Επιδερμίδα (επιθήλιο, εξωδερμική προέλευση) Α Α Α Μ θηλώδες χόριο (επιπολής) ακανθωτή στιβάδα βασική στιβάδα χόριο Μ = Μελανοκύτταρο (νευροεξωδερμική προέλευση, νευρική ακρολοφία)

Διαβάστε περισσότερα

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης

Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η Αρθροσκόπηση της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Ανατομική της Ποδοκνημικής Άρθρωσης Η ποδοκνημική άρθρωση είναι η άρθρωση που σχηματίζεται στη θέση σύνδεσης τριών οστών: του κάτω άκρου της περόνης προς τα έξω

Διαβάστε περισσότερα

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη

Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου του Προστάτη Τηλεφωνικό Κέντρο 210 69 66 000 Prolaris : Ο Νέος Εξατομικευμένος Υπολογισμός της Επιθετικότητας του Καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ HYPEROIL

ΒΑΣΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ HYPEROIL ΒΑΣΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ HYPEROIL ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ: CND M040499 ΠΑΡΑΓΩΓΟΣ: Ri.MOS. srl ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Το Hyperoil είναι μία προηγμένη αντισηπτική και αποιδηματική θεραπεία με καταπραϋντικό αποτέλεσμα.

Διαβάστε περισσότερα

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας»

Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Καρβελάς Φώτης Δ/ντής Χειρουργικής κλινικής «Άγιος Ανδρέας» Όσο πιο προσεκτικοί, ήπιοι και ευγενικοί είναι οι χειρουργικοί χειρισμοί, τόσο λιγότερος είναι ο μετεγχειρητικός πόνος του ασθενούς, πιο σύντομη

Διαβάστε περισσότερα

Το δέρµα σου επιδιορθώνεται; Platelets Rich Plasma Method Cream

Το δέρµα σου επιδιορθώνεται; Platelets Rich Plasma Method Cream Το δέρµα σου επιδιορθώνεται; Platelets Rich Plasma Method Cream Ετερόλογη ή αυτόλογη; H δική µας δύναµη Μια από τις τελευταίες ανακαλύψεις της αναγεννητικής ιατρικής, είναι η ικανότητα των κυττάρων να

Διαβάστε περισσότερα