ΟΙ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΕ! ΙΔΕΕΣ, Ο MARK TWAIN ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ TOT ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΣΤΟ ΜΙΣΣΙΟΝΑΡΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (19ΟΣ ΑΙ.)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΙ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΕ! ΙΔΕΕΣ, Ο MARK TWAIN ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ TOT ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΣΤΟ ΜΙΣΣΙΟΝΑΡΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (19ΟΣ ΑΙ.)"

Transcript

1 ΠΟΛΛΗ ΘΑΝΑΗΛΑΚΗ ΟΙ ΠΡΟΤΕΣΤΑΝΤΙΚΕ! ΙΔΕΕΣ, Ο MARK TWAIN ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΤΥΠΟ TOT ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΣΤΟ ΜΙΣΣΙΟΝΑΡΙΚΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ (19ΟΣ ΑΙ.) Η μελέτη αυτή προτίθεται να διερευνήσει την ιστορική εξέλιξη που σημειώθηκε στο πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα στα αμερικανικά παιδικά βιβλία του 19ου αι., στο πλαίσιο των προτεσταντικών αρχών και αξιών, και την απήχηση αυτής της εξέλιξης στο μισσιοναρικό παιδικό ανάγνωσμα στην Ελλάδα τον ίδιο αιώνα. Εστιάζουμε ιδιαίτερα στην τομή που αποτέλεσε για την αμερικανική παιδική λογοτεχνία το έργο του Mark Twain, αφενός αναδεικνύοντας τη μεταβολή που ο μεγάλος συγγραφέας επέφερε στο μέχρι τότε αυστηρό πουριτανικό μοντέλο προς όφελος ενός πιο «παιδικού» και φιλελεύθερου, και αφετέρου παρουσιάζοντας την υποδοχή της οποίας έτυχε το έργο του στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό. Οι διηγήσεις στα παιδικά βιβλία στην Αμερική στην αρχή του 19ου αιώνα είχαν έντονο ηθοπλαστικό χαρακτήρα, ενώ η κυρίαρχη ιδέα ήταν αυτή της υπακοής. Ο πατέρας του παιδιού, εκπροσωπώντας τον Θεό, ο οποίος κρίνει αυστηρά τους ανθρώπους και συνεπώς και το παιδί, είναι αυτός που θα εκτιμήσει εάν η συμπεριφορά και αγωγή του παιδιού είναι η αρμόζουσα. Μέσα σε αυτές τις διηγήσεις, συνεπώς, η οικογενειακή εστία διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην αγωγή των παιδιών και οι γονείς είναι αυτοί που κρίνουν τα αναγνώσματα τα οποία οφείλει ο μικρός αναγνώστης να διαβάσει. Ο αυτοέλεγχος, η αποθάρρυνση του παιδιού από οποιαδήποτε πρωτοβουλία και φιλοδοξία και η συνεχής «επαγρύπνηση» των μεγάλων πάνω στο παιδί αποτελούν τα κεντρικά μοτίβα των ιστοριών αυτής της εποχής. 1 Σημαντική ήταν η επίδραση που άσκησαν στην παιδική ευαγγελική λογοτεχνία το 19ο αιώνα και στη διαμόρφωση 1. Βασιλική Βασιλούδη, Ο Μ. Δ. Καλοποθάκης και η «Εφημερίς των παίδων»: παράμετροι ενός παιδικού περιοδικού του 19ου αιώνα, αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης 2003, σ. 87.

2 110 Πόλλη Θαναηλάκη του παιδικού χαρακτήρα τα Κυριακά Σχολεία (Sunday Schools) 2 στις Η.Π.Α. καθώς και η Εταιρεία Θρησκευτικών Φυλλαδίων (Religious Tract Society) στη Βρετανία. Αποτέλεσαν τους δύο κύριους φορείς, οι οποίοι διαμόρφωσαν το πλαίσιο των παιδικών αναγνωσμάτων στο μεγαλύτερο μέρος αυτού του αιώνα. Στις αρχές του 19ου αιώνα τα παιδικά αναγνώσματα απηχούσαν τις σκέψεις και τις απόψεις των «μεγάλων». Οι ενήλικες, σύμφωνα με το καλβινιστικό παράδειγμα διαπαιδαγώγησης, μετέδιδαν στο παιδί «ένα συγκεκριμένο μοντέλο εκπαιδευτικών αρχών και προσδοκιών, καθορίζοντας τις αρχές οι ο ποίες διέπουν τον Προτεστάντη» 3 και τις οποίες το παιδί όφειλε να ακολουθεί, ενώ ο «φιλεύσπλαχνος» Θεός θα το βοηθούσε και θα το προστάτευε. Η προσευχή και η υπακοή στους νόμους και κανόνες ήταν τα κοινωνικώς αποδεκτά στοιχεία της ανατροφής του παιδιού, μακριά από κάθε αμφισβήτηση και αμφιβολία. Οι δυνάμεις του «καλού» και του «κακού», όπως περιγράφονται στις ιστορίες της Βίβλου, προσανατόλιζαν την παιδική αγωγή και καθόριζαν τη σμίλευση του παιδικού χαρακτήρα. Από τα μέσα του 19ου αιώνα, νέες κοινωνικές αξίες και πρακτικές, όπως η ιδέα της ελευθερίας της σκέψης, η ανεξαρτησία και η αυτενέργεια του παιδιού στο σχολείο και στην οικογένεια, άρχισαν να αποτελούν τις βασικές αρχές από τις οποίες εμπνέονται τα παιδικά έντυπα. Την περίοδο που προηγήθηκε του Αμερικανικού Εμφυλίου Πολέμου ( ), τα ήθη άρχισαν να αλλάζουν. Το πρότυπο του χρηστού πολίτη άρχισε να απομακρύνεται από το έως τότε κυρίαρχο αυστηρό πουριτανικό ιδεώδες. Με την ανάπτυξη της βιομηχανίας και της ελεύθερης αγοράς, άρχισε να αλλάζει και η αντίληψη για την παιδική ηλικία αποδίδοντας σημασία στο παιχνίδι και τον αυθορμητισμό. Με τα χρόνια, άρχισαν να αναμορφώνονται και τα Κυριακά σχολεία, ακολουθώντας και αυτά τις «νέες ευαγγελικές απόψεις σχετικά με την παιδική ηλικία». Το πρότυπο των παιδικών αναγνωσμάτων το^ν Κυριακών σχολείων απελευθερώθηκε από την «πίεση της προετοιμασίας πιστών του ευαγγελικού δόγματος», επανεξετάζοντας τις αρχές και τα πρότυπα της ανατροφής του παιδιού. Κεντρικό στοιχείο της νέας προσέγγισης αναδεικνύεται η φυσική ανάπτυξη του μέσω του παιχνιδιού. 4 Το παιχνίδι προβάλλεται πλέον από τα παιδικά έντυπα της εποχής ως απαραίτητο συμπλήρωμα της ψυχικής και σωματικής υγείας του παιδιού. Το περιοδικό Juvenile Gazette ( ), το οποίο στη βραχυχρόνια κυκλοφορία του δημοσίευσε άρθρα αξιόλογων συγγραφέων της παιδικής ευαγγελικής 2. Anne Μ. Boylan, Sunday School: The formation of an American Institution , Yale University Press, Νιου Χέβεν και Λονδίνο 1988, σ Στο ίδιο, σ Ann Boylan, ό.π., σ. 165.

3 Το πρότυπο τον παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 111 λογοτεχνίας, περιέλαβε στην ύλη του δοκίμια σχετικά με το παιδικό παιχνίδι όπως αυτό με τίτλο Remarks on Children's Play (1828). 5 «Το κυνηγητό», «το κουτσό», «οι βωλοι», «το σχοινάκι» περιγράφονται ως δραστηριότητες οι οποίες αποσκοπούν στην αρτιότερη και πληρέστερη ανάπτυξη του παιδιού. Το «κυνηγητό» προβάλλεται ως «μία φυσική, υγιεινή και αθα>α άσκηση» του παιδιού, κυρίως του αγοριού, 6 ενώ ((το σχοινάκι» προτείνεται ως παιχνίδι και για κορίτσια και για αγόρια, «κατάλληλο κυρίως μετά από περιορισμό των παιδιών στην καρέκλα τρεις έως τέσσερις ώρες». 7 Άλλο χαρακτηριστικό της παιδικής ευαγγελικής λογοτεχνίας είναι το εύρος της κοινωνικής προέλευσης των ηρώων της με έμφαση στις φτωχές κοινωνικές ομάδες. Τα φτωχά ορφανά παιδιά τα οποία μεγάλωναν στους δρόμους («street arabs»), αποτελούν τους πρωταγωνιστές πολλών Αμερικανών συγγραφέων. 8 Τα ανήλικα αυτά κορίτσια και αγόρια περιφέρονται, πολλές φορές άσκοπα, στους δρόμους των μεγάλων πόλεων της Αμερικής. Πολλά από αυτά, ιδιαίτερα τα αγόρια, εργάζονται, μοιράζοντας, για παράδειγμα, εφημερίδες, ή κάποτε έχοντας το δικό τους πάγκο με ψητά κάστανα. 9 Οι μικροί βιοπαλαιστές αυτής της κατηγορίας αναγνωσμάτων έχουν παραμείνει αγνοί και καλοί παρά τις δυσκολίες που αντιμετο^πίζουν στον αγώνα της καθημερινότητας, αποτελώντας παράδειγμα και για τους ενήλικες. Τα μισσιοναρικά παιδικά βιβλία στην Ελλάδα, 10 τα οποία οι ιεραπόστολοι μετέφραζαν από τα αντίστοιχα αγγλικά και αμερικανικά στην ελληνική γλο')σσα και τύπωναν στα ιεραποστολικά τυπογραφεία στη Μάλτα, τη Σμύρνη και τη Σύρο, αλλά και σε Έλληνες εκδότες στην Αθήνα, διακρίνονταν και αυτά από 5. «Remarks on children's play», στο Juvenile Gazette; Being an amusing Repository for Youth, 9 (February 1828), σ Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ Για τα φτωχά αυτά παιδιά στην Ελλάδα, βλ. Βάσω Θεοδώρου «Ο λόγος των φιλάνθρωπων για τα φτωχά και περιπλανώμενα παιδιά », Πρακτικά Διημερίδας: Το παιδί στη νεοελληνική κοινωνία 19ος-20ος αιώνας, Αξίες, αναπαραστάσεις, αποτυπώσεις, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Σχολή Επιστημών Αγωγής - Επιτροπή Ερευνών Δ.Π.Θ., Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο (Ε.Λ.Ι.Α.) Αθήνα 1999, σ Βλ. σχετικά: «The Small Arabs of New York», Atlantic Monthly 23 (March 1869), σ Για τις ελληνικές μεταφράσεις των μισσιοναρικών εντύπων και τα τυπογραφεία των Αμερικανών ιεραποστόλων, βλ. Καλλιόπη Ιΐανταζή-Θαναηλάκη, Οι Αμερικανοί μισσιονάριοι στον ελληνικό χώρο τον 19ο αιώνα: διδακτικές πρακτικές, εκδοτική δραστηριότητα και εκπαιδευτικό έργο, αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, Κομοτηνή 2003, τ. Β', σ

4 112 Πόλλη Θαναηλάκη έντονο διδακτικό ύφος, στοχεύοντας στην ηθική διαπαιδαγώγηση των μικρο')ν αναγνωστών. Προορισμένα για σχολική κυρίως χρήση, 11 είχαν ως στόχο τη διαμόρφωση προτύπων και χαρακτήρων βασισμένων στο προτεσταντικό δόγμα. Η ευσέβεια, η τιμιότητα, η «ανανέωση» του νου και της καρδιάς και η κοινωνική δικαιοσύνη είναι οι προτεσταντικές αξίες οι οποίες προβάλλονταν στα κείμενα αυτά. Κεντρικοί ήρωες ήταν μικρά παιδιά και ενήλικες, ενώ σταθερό μοτίβο υπήρξε η ιδέα ότι ο ευσεβής βίος και ο πλούτος της καρδιάς απαντούν συνηθέστερα στις φτωχικές καλύβες παρά στις επαύλεις των πλουσίων. Η ηθική υπόσταση των κατώτερων κοινωνικών τάξεων προβάλλονται σε πολλές από αυτές τις διηγήσεις. Η αγνότητα π.χ. του χαρακτήρα και η ευσέβεια της Ελισάβετ, ηρωίδας της δημοφιλούς ιστορίας Η θνγάτηρ του Γαλακτοπώλον, 12 συνοψίζει χαρακτηριστικά το σταθερό μοτίβο χριστιανικής διδαχής. Ο θάνατος αποτελεί σύνηθες θέμα των παιδικών ιστοριών της εποχής. Οι συγγραφείς χρησιμοποιούν το θάνατο για να υπενθυμίσουν στο μικρό αναγνώστη το καθήκον της προετοιμασίας για τη μέλλουσα ζωή. Ο οκτάχρονος Samuel Morrill, ήρωας της ιστορίας «Sabbath Scholar Drowned», αγαπούσε το κατηχητικό σχολείο και του άρεσε να συζητά για «τις αλήθειες της Βίβλου». Οι ερωτήσεις που απηύθυνε στο δάσκαλο του ήταν σχετικές με τη μέλλουσα ζωή και το πώς θα γίνει καλύτερο παιδί. 13 Η μετά θάνατον ζωή και η συζήτηση γύρω από αυτόν αποτελούσαν κεντρικά μοτίβα της θρησκευτικής διδασκαλίας των παιδιών. «Πόσο σπουδαίο θα ήταν εάν όλα τα παιδιά που παρακολουθούν το κατηχητικό σχολείο αναρωτιόντουσαν όταν συναντούν τους συμμαθητές τους στην τάξη, εάν αυτή θα είναι η τελευταία φορά που θα βρίσκονται εδώ;». 14 Η εσχατολογική αυτή θεώρηση σε μορφή ερώτησης, συναντάται σε όλα τα είδη των προτεσταντικών ιεραποστολικών εκδόσεων της εποχής. Στο ελληνικό μισσιοναρικό παιδικό περιοδικό Η Εφημερίς των Παίδων^ η έννοια της μέλλουσας ζωής είναι συνυφασμένη με μια άλλη ζωή όχι «κοσμική» αλλά «πνευματικού χαρακτήρα». Ο θάνατος δεν θίγεται σε σχέση με θέματα υγείας ή τα 11. Δημήτριος Ι. Πολέμης, «Τα παιδικά βιβλία στις εκδόσεις των μισσιονάριων», Το παιδικό βιβλίο στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα, Καστανιώτης, Αθήνα 1997, σ Ο Δ. Πολέμης τονίζει τη σχολική τους χρήση από τα ελληνικά σχολεία αλλά αναφέρει ότι δεν είναι γνωστός ακόμα επαρκώς ο τρόπος και το αποτέλεσμα της χρησιμοποίησης τους. Για το πώς χρησιμοποιήθηκαν αυτά τα παιδικά μισσιοναρικά έντυπα από τα ελληνικά σχολεία υπάρχει έρευνα σε εξέλιξη. 12. Η θνγάτηρ τον Γαλακτοπώλον. Αληθινόν διήγημα, Αμερικανική Τυπογραφία, Μάλτα 1826, 110 σελ." βλ. λεπτομερέστερα, Καλ. Πανταζή-Θαναηλάκη, ό.π., τ. Β', σ «Sabbath Scholar Drowned» στο The Youth's Companion, (13 Σεπτεμβρίου 1849), σ Στο ίδιο. 15. Βλ. Βασιλική Βασιλούδη, ό.π.

5 Το πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 113 φυσικά αίτια που τον προκαλούν, αλλά στην «ιδεολογική του χρήση στα πλαίσια της ευαγγελικής μεταφυσικής)). 16 Στη διήγηση Η Ευγενής Ιωάννα Γκρέυ (Lady Jane Grey), 17 η οποία ανήκει στην αγγλική ευαγγελική παιδική λογοτεχνία, μεταφράστηκε στη νεοελληνική από τους Αμερικανούς μισσιονάριους 18 και εκδόθηκε το 1842, η ιδέα της προετοιμασίας για το θάνατο και η απόθεση των ελπίδων της ηρωίδας στο Θεό είναι τα κυρίαρχα στοιχεία, «...εκ ταύτης (της ιστορίας) δυνάμεθα να διδαχθώμεν ποίαι είναι αι παραμυθίαι της θρησκείας, όταν περικυκλώμεθα από θλίψιν και δυστυχίαν. Ευρίσκομεν ότι ήτον ητοιμασμένη να αποθάνη τοιούτον σκληρόν και επονείδιστον θάνατον, και ότι η ελπίς αυτής προς τον Θεόν, την πηγήν πάσης χάριτος, ειρήνης και παρηγοριάς, ήσαν ισχυρά υποστηρίγματα εις όλας τας θλίψεις της...». 19 Μία άλλη γυναικεία μορφή μισσιοναρικής ιστορίας, η Ιωάννα, ηρωίδα της ιστορίας Η Νέα Καλνβίτις, 20 κινείται στο ίδιο πλαίσιο ηθικών αρχών. Στη διήγηση προβάλλονται η πνευματική διδασκαλία της νεολαίας, η ωφέλεια της γνώσης, η πίστη στη μεταθανάτια ζωή. Η ιδέα της «αυτοβελτίωσης» συνιστά μία άλλη θεματική ενότητα προσφιλή στα παιδικά αναγνώσματα του 19ου αιώνα τα οποία διαμόρφωναν το παιδικό πρότυπο. Η παιδική εργασία και τα οφέλη που προέρχονται από την επαγγελματική δραστηριότητα 21 απασχόλησαν πολύ το διάσημο Αμερικανό συγγραφέα Horatio Alger ( ). Το βιβλίο του Ragged Dick or, Street Life in New York (1868) τονίζει τη σημασία της παιδικής εργασίας. «Με τη σκληρή δουλειά, την ηθική συμπεριφορά, τους καλούς τρόπους και με αρκετή τύχη, οποιοδήποτε αγόρι στην Αμερική μπορεί να αναδυθεί από τα κουρέλια στα πλούτη». Η εργασία και η εκτέλεση των χριστιανικών καθηκόντων είναι τα ηθικά παραγγέλματα και στην ιστορία Η Ελένη, ή η μικρά θεραπαινίς, 22, μία ακόμη διήγηση μεταφρασμένη από την αγγλική ευαγγελική λογοτεχνία. «Πρό- 16. Στο ίδιο, σ Η Ευγενής Ιωάννα Γρέυ, εν Αθήναις, εκ της τυπογραφίας Αγγέλου Αγγελίδου, 1842, 31 σελ. 18. Στο εξώφυλλο του αντιτύπου της βιβλιοθήκης του Harvard υπάρχει η υπογραφή του Αμερικανού μισσιονάριου Nathan Benjamin, ο οποίος ήταν υπεύθυνος για τις νεοελληνικές εκδόσεις των μισσιονάριων στην Αθήνα από το Βλ. σχετικά, Καλ. Πανταζή-Θαναηλάκη, ό.π., τ. Α', σ Στο ίδιο, σ Η Νέα Καλυβίτις. Αληθινόν Διήγημα, Μάλτα 1829, 56 σελ. Βλ. σχετικά Καλλιόπη Πανταζή-Θαναηλάκη, ό.π., σ Βλ. Max Weber, Η προτεσταντική ηθική και το πνεύμα του καπιταλισμού, μτφ. Μ. Γ. Κυπραίου, Πρόλογος - θεώρηση - επιμέλεια: Β. Φίλια, Gutenberg, Αθήνα Η Ελένη, ή η μικρά θεραπαινίς. Εκ της αγγλικής. Εν Αθήναις, εκ της τυπογραφίας Ν. Αγγελίδου 1843, 88 σελ. Λ*

6 114 Πόλλη Θαναηλάκη τίνων ετών πτωχή τις γυνή έζη εις εν των μικρών χωρίων της Αγγλίας, απέχον πολλά μίλια από Λονδίνον...». 23 Η μικρή Ελένη ήταν υπηρέτρια της κυρίας Νόρτων για πολλά χρόνια, «...βελτιούμενη πάντοτε δια της αγαθής διδασκαλίας της εξαίρετου θείας της...». 24 Οι ιεραπόστολοι επιμελητές της έκδοσης τονίζουν την ηθική διάσταση της εργασίας σε συνδυασμό με τον χριστιανικό τρόπο ζωής. «...Εάν τινές των αναγνωστών μου κατέχουσι θέσεις ως της Ελένης, ας ενθυμώνται οι τεταγμένοι εις αυτάς υπό του υψίστου Κυβερνήτου του σύμπαντος ότι δεν γίνονται καταφρονητέοι από εργασίαν ή πτωχίαν, αλλά από του να αφίνωσιν ανεκτέλεστα τα καθήκοντα του βίου...». 25 Η ανησυχία για την ηθική κατάσταση του παιδιού ως αποτέλεσμα αμέλειας των χριστιανικών του καθηκόντων είναι διάχυτη στις περισσότερες από αυτές τις ιστορίες. Ένας άλλος ενάρετος ήρωας μισσιοναρικής ιστορίας, ο Ιάκωβος ο μικρός καπνοδοχοκαθαριστής, πρωταγωνιστής στο μισσιοναρικό έντυπο του αμερικανικού τυπογραφείου της Σύρου, Ιάκωβος ο καθαρίζων τας καπνοδόχας 26 αναδεικνύεται σε πρότυπο ηθικής διαπαιδαγώγησης, ενσαρκώνοντας ιδανικά το διδακτικό πνεύμα των εντύπων της περιόδου. Αν και οι ιεραπόστολοι οι οποίοι δραστηριοποιούνταν στον ελληνικό χώρο επηρεάστηκαν από το λογοτεχνικό κλίμα της Ευρώπης και Αμερικής ως προς τη στροφή των παιδικών βιβλίων σε περισσότερο παιδικά θέματα, δεν αποφεύγουν ωστόσο εντελώς το διδακτικό ύφος και τα ηχηρά χριστιανικά διδάγματα. Η παιδοκεντρική τάση γίνεται αισθητή κυρίως στις ελληνικές μεταφράσεις τους στη δεκαετία του Η προσπάθεια του ατόμου για ηθική βελτίωση κεντρικό στοιχείο της προτεσταντικής διδαχής είναι το κυρίαρχο μοτίβο των παιδικών διηγήσεων. Στην ιεραποστολική συλλογή Διηγήματα Τερψίνοα 27 το παιδί αποτελεί το κέντρο του ενδιαφέροντος. Προτεσταντικές ιδέες ανιχνεύονται ασφαλώς και εδώ, όπως και στις διηγήσεις τους των προηγούμενων δεκαετιών. Η διαφορά όμως είναι ότι τώρα απουσιάζει ο συνεχής και έντονος κηρυγματικός λόγος και κυριαρχούν περισσότερο τα κοινωνικά μηνύματα, τα οποία άλλωστε είναι αναπόσπαστα μέρη της προτεσταντικής διδαχής. Η κατάργηση της δουλείας, ζήτημα που απασχολούσε την Αμερική του 19ου αιώνα, εμφανίζεται και στα παιδικά αναγνώσματα στα μέσα του αιώνα στις Η.Π.Α. Το δημοσιεύεται το βιβλίο Η Καλύβα τον Μπάρμπα-Θωμά (Uncle Tom's Cabin) της Harriet Beecher Stowe το οποίο σε μεγάλο βαθμό ευαι- 23. Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ Στο ίδιο. 26. Ιάκωβος ο καθαρίζων τας καπνοδόχος, Αμερικανικό Φιλελληνικό Τυπογραφείο, Ερμούπολη 1838, 16 σελ. Βλ. περισσότερα: Καλ. Πανταζή-Θαναηλάκη, ό.π., σ Διηγήματα Τερψίνοα, Μάλτα 1841, 26 σελ.

7 Το πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 115 σθητοποίησε την κοινή γνώμη σχετικά με το πρόβλημα της δουλείας και διέδωσε ευρέως το μήνυμα της κατάργησης της, καθώς πρόβαλλε το ασυμβίβαστο μεταξύ της δουλείας και των χριστιανικών αξιών. Αναλόγως λοιπόν, αντιπολεμικές ιδέες και αντιρατσιστικά μηνύματα ενάντια στη δουλεία των μαύρων του αμερικανικού Νότου συνιστούν τη βασική θεματολογία των διηγήσεων της συλλογής. Οι φυλετικές διακρίσεις είναι το κύριο θέμα της ιστορίας Ο Ταλαίπωρος Αιθίοψ. Τα θετικά αποτελέσματα της παιδείας κεντρικό σημείο της προτεσταντικής ηθικής και φιλοσοφίας 28 αναπτύσσονται στη δεύτερη διήγηση της συλλογής με τίτλο Άρτος ριπτόμενος εις το ύδωρ. Η δασκάλα της μικρής Μαρίας δίνει συμβουλές στη μαθήτρια της και την προτρέπει να μελετά: «Ενθυμού προς τούτοις τέκνον μου, ότι το περί ου ομιλούμενον ρητόν της Αγίας Γραφής, σας οδηγεί και σας προτρέπει ακόμη εις το να αυξάνετε την καλήν παιδείαν...». 29 Στην επόμενη ιστορία, Ο Πύργος τον Λονδίνου, διαπιστώνεται ότι η ήσυχη ζωή του απλού ανθρώπου είναι προτιμότερη από την επικίνδυνη ενός βασιλιά: «Καλύτερον βέβαια, είναι να κατοικώμεν ειρηνικώς και ησύχως ταπεινήν καλύβην, παρά οίκον βασιλικόν περικυκλωμένον υπό κινδύνων...)). 30 Αντιπολεμικό είναι το μήνυμα της τελευταίας διήγησης με τίτλο Δύο ανέκδοτα εκ τον βίον τον Γονσταύον Αδόλφον, βασιλέως της Σονηκίας: «...διότι και ο πόλεμος ούτος τον οποίον μόνον προς άμυναν, είναι εν εκ των μεγίστων δεινών επί της γης». 31 Στα μέσα του 19ου αιώνα η αμερικανική παιδική λογοτεχνία αλλάζει ριζικά, ακολουθώντας και αυτή τις κοινωνικές αλλαγές οι οποίες εγκαινιάστηκαν στην Αμερική με την ανάπτυξη της βιομηχανίας και τη μετάβαση της κοινωνίας από αγροτική σε αστική. Το 1868 Οι Μικρές Κνρίες (Little Women) της Louisa May Alcott εγκαινιάζουν μια νέα τάση στη διαμόρφωση του παιδικού προτύπου. Το παιδί εξελίσσεται σε ένα ακόμα πιο ανεξάρτητο χαρακτήρα, με αυθόρμητη συμπεριφορά. Η χειραγώγηση του παιδιού και ο απόλυτος έλεγχος των γονέων πάνω του παραχωρούν τη θέση τους στην ελευθερία, στο σεβασμό της ατομικότητας του και την ενθάρρυνση ανάληψης πρωτοβουλιών. Η τάση αυτή της αμερικανικής λογοτεχνίας επηρέασε και την αντίστοιχη βρετανική. Τομή στη συγγραφή του αμερικανικού παιδικού βιβλίου στην υπό εξέταση περίοδο τόσο με το ύφος του και τους νεωτερισμούς του στη γλώσσα, όσο και 28. Τ. Tollefson, Schools for Cyprus: A history of the American Board's mission ( ), Ph. D. Dissertation, Harvard University 1989, σ Διηγήματα, ό.π., σ Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ. 26.

8 116 Πόλλη Θαναηλάκη με τις απόψεις του περί θρησκείας και παιδικού προτύπου, αποτελεί ο πολυδιαβασμένος, πολυσυζητημένος αλλά και αμφισβητημένος Αμερικανός συγγραφέας Mark Twain ( ). Ο Samuel Langhorne Clemens, όπως ήταν το πραγματικό του όνομα, εργάστηκε ως δημοσιογράφος και συγγραφέας. Κέρδισε τις καρδιές των παιδιών παγκοσμίως με δύο κυρίως βιβλία του, τα οποία απέκτησαν διαχρονική φήμη και επιτυχία. Το ένα είναι Οι Περιπέτειες τον Τομ Σώγερ (The Adventures of Tom Sawyer), που πρωτοδημοσιεύτηκε το 1876, και το άλλο Οι Περιπέτειες τον Huckleberry Finn (The Adventures of Huckleberry Finn) η πρώτη δημοσίευση έγινε το Οι Περιπέτειες τον Τομ Σώγερ διηγούνται την ιστορία ενός μικρού αγοριού στην περιοχή του Μισσισιππή των Η.Π.Α. Το βιβλίο έδωσε αφορμή για πολλά αρνητικά σχόλια διότι ο σκανδαλιάρης Τομ δεν θεωρήθηκε σωστό πρότυπο. Ο Huckleberry Finn προκάλεσε εντονότερες διχογνωμίες για τη γλώσσα του, η οποία ήταν η διάλεκτος που μιλούσαν οι αμόρφωτες κοινωνικές ομάδες του αμερικανικού Νότου. Στο βιβλίο απεικονίζονται γλαφυρά οι φυλετικές διακρίσεις στον Νότο πριν από τον Εμφύλιο Πόλεμο. Το 1885, χρονιά κυκλοφορίας του Huckleberry Finn, οι δημόσιες βιβλιοθήκες της Αμερικής το απέκλεισαν από τις συλλογές τους, εκτιμώντας ότι το γλωσσικό πρότυπο που προέβαλε ο συγγραφέας με την ιδιόμορφη διάλεκτο του Missouri γενέτειρας του συγγραφέως δεν πληρούσε τα κριτήρια που έθεταν για τις συλλογές τους. Ο αποκλεισμός συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, αν και από το 1890 επήλθαν κάποιες αλλαγές στις αμερικανικές βιβλιοθήκες, αποσκοπώντας στην «ελεύθερη ροή της πληροφορίας». 33 Με τα χρόνια όμως ο Mark Twain κέρδισε την αναγνώριση του αμερικανικού πνευματικού κόσμου, ενώ το 1935 ο Ernest Hemingway έγραφε ότι «όλη η σύγχρονη Αμερικανική λογοτεχνία προέρχεται από ένα και μόνο βιβλίο: τον Huckleberry Finn)). Και στα δύο αυτά βιβλία ο Mark Twain με τη σάτιρα του «απελευθερώνει» τους μικρούς σκανδαλιάρηδες ήρωες του από τον αυστηρό πουριτανισμό και τις καλβινιστικές αντιλήψεις που κυριαρχούσαν μέχρι τότε στα παιδικά αναγνώσματα. 34 Όμως η αυστηρή προτεσταντική ατμόσφαιρα αντανακλάται στα κείμενα του συγγραφέα, αφού η πλοκή εκτυλίσσεται στο αυστηρά θρησκευόμενο περιβάλλον του συντηρητικού Νότου. Κύριοι φορείς των προτεσταν- 32. Μ. Σταφυλάς, Αμερικανοί συγγραφείς, εκδ. Στέφανος Βασιλόπουλος, Αθήνα 2004, σ Η. W. Button - Ε. F. Provenzo, History of Education and Culture in America, Νιου Τζέρσεϋ 1983, σ G. M. Marsden, Religion and American Culture, Hartcourt Brace Jovanovitch, Νέα Τόρκη 1990, σ. 56.

9 Το πρότυπο τον παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 117 τικών αρχών στα έργα τους είναι οι ενήλικες και ο οικογενειακός κύκλος των μικρών ηρώων, όπως η Θεία Polly, θεία του Tom, ή η χήρα Douglas με τη γεροντοκόρη αδελφή της, δεσποινίδα Watson. Οι χαρακτήρες αυτοί του Twain έχουν το «άγρυπνο πνεύμα της ηθικής διαπαιδαγώγησης», της πειθαρχίας και του αυτοελέγχου της αυστηρής πουριτανικής κοινωνίας, στοιχεία στα οποία ο συγγραφέας ασκεί κριτική. Ο Mark Twain θεωρήθηκε ως ο «κυνικός κριτής του Χριστιανισμού» και προκάλεσε ισχυρές αντιγνωμίες στον πνευματικό κόσμο της χώρας. Οι συντηρητικοί βικτωριανοί τον αποκήρυσσαν ως τον «γιο του διαβόλου», ενώ οι Αμερικανοί εκσυγχρονιστές τον χαρακτήριζαν ως τον «έκπτωτο άγγελο της λογοτεχνίας». 35 Τα βιβλία του θεωρήθηκαν ότι κόμιζαν νεωτεριστικές ιδέες για την κοινωνία της εποχής. Παράδειγμα αποτελεί η πλήρης εξανθρώπιση του Ιησού Χριστού στις Περιπέτειες τον Huckleberry Finn, προσφέροντας άμεσο πρότυπο και παράδειγμα ηθικής συμπεριφοράς. Έτσι, το κεντρικό πρόσωπο του βιβλίου, ο Huck, επιλέγει να αυτοθυσιαστεί όπως ο Χριστός παρά να προδώσει τον φίλο του Jim. Ο συγγραφέας αναπτύσσει εδώ μία πιο φιλελεύθερη προτεσταντική ερμηνεία του ρόλου του Χριστού, δίνοντας έμφαση στην ανθρωπινή του υπόσταση. Στο ίδιο βιβλίο αντανακλάται επίσης η προτεσταντική αντίληψη για την παροχή εκπαίδευσης στα ευρύτερα λαϊκά στρώματα. Ο Huck υποχρεώνεται να πάει στο σχολείο και να μορφωθεί: «Πήγαινα στο σχολείο [...] και μπορούσα να συλλαβίζω, να διαβάζω και να γράφω λίγο, και είχα μάθει λίγα από τον πίνακα του πολλαπλασιασμού [...] αλλά τίποτα άλλο από μαθηματικά». 36 Παράλληλα όμως με την προβολή της σπουδαιότητας της παιδείας την οποία οι ενήλικες επέβαλαν στο παιδί, ο συγγραφέας αναπτύσσει μέσα από το λόγο του Huck, τις απόψεις του περί της σκοπιμότητας του παιδικού παιχνιδιού. Ο μικρός ήρωας κουρασμένος από τα μαθήματα, έπαιζε κρυφτό και άλλα παιχνίδια: «Αυτό μου έκανε καλό την επόμενη ημέρα και με ευχαριστούσε». 37 Αντίθετα, το παιδί στο ιεραποστολικό βιβλίο ακολουθεί έναν πιο αυστηρό πουριτανικό τρόπο ζωής, αυστηρά επικεντρωμένο στη θρησκευτική διδασκαλία, τονίζοντας το ρόλο του δασκάλου, ο οποίος εκτός από ανάγνωση και αριθμητική, δίδασκε καθημερινά τη Βίβλο και μιλούσε στα παιδιά για τον Θεό. 38 Η προ- 35. Dwayne Eutsey, «The Influence of Liberal Religion on Mark Twain», TL Journal of Liberal Religion, τ. 1, τχ. 2, Απρίλιος 2000, σ Samuel Clemens (Mark Twain), «Adventures of Huckleberry Finn», TL Norton Anthology of American Literature, τ. 2, W. W. Norton And Company, Νέα ΐόρκη, Λονδίνο 1985, σελ Στο ίδιο. 38. «Όταν ο Johny χρειάστηκε ένα φίλο». Διήγημα από τη συλλογή της Elizabeth Β. Jones, When you need a Missionary Story, The Warner Press 1956, σελ. 19.

10 118 Πόλλη Θαναηλάκη τεσταντική άποψη περί εγκράτειας ακούγεται στις συζητήσεις των «μεγάλων» στον Huckleberry Finn, ενώ αποτυπώνεται και η προτεσταντική πρακτική του οικογενειακού εκκλησιασμού τις Κυριακές. 39 Η «εξατομικευμένη εμπειρία» ένα άλλο χαρακτηριστικό της προτεσταντικής ηθικής και η προσωπική αντίληψη των πραγμάτων αναπτύσσεται εδώ, με στόχο την «εφιαλτική μαζοποίηση του πολιτισμού και της κοινωνίας». 40 Οι περιπέτειες τον Huckleberry Finn παίδεψαν και τον ίδιο τον συγγραφέα, εάν σκεφτεί κανείς το μεγάλο χρονικό διάστημα που διήρκεσε η συγγραφή του, από το 1876 έως το Το βιβλίο έτυχε θερμής υποδοχής από το κοινό και έγινε δημοφιλέστατο. «Το ανεπιτήδευτο, καθημερινό, αλλά και πολλές φορές ποιητικό του ύφος, το πλατύ χιούμορ, [...], η σύζευξη της τέλειας αγνότητας με την ελευθερία και η καταγραφή των γεγονότων της καθημερινής ζωής των ανθρώπων της κοιλάδας του Μισσισιππή πριν από τον Εμφύλιο Πόλεμο, συγκίνησαν εκατομμύρια ανθρώπων όλων των ηλικιών ανά τον κόσμο». 41 Η αθωότητα και η «ανεπιτήδευτη» αφέλεια στην ερμηνεία της θρησκείας εκφράζεται ιδιαίτερα στην αντίδραση του Huck στη σκηνή με τη δεσποινίδα Watson, η οποία συμβούλευσε τον μικρό ήρωα να «προσεύχεται καθημερινά, και οτιδήποτε ζητούσε θα το είχε». Ο Huck όμως γνώριζε ότι «δεν γινόταν έτσι». 42 Παράλληλα με την κριτική των προτεσταντικών ιδεών και πρακτικών έτσι όπως αυτές αποδίδονται στο βιβλίο με αρκετή δόση ειρωνείας και σάτιρας, ο Αμερικανός συγγραφέας θίγει επίσης κοινωνικά προβλήματα. Ασχολείται έτσι με το πρόβλημα του αλκοολισμού, το οποίο απασχολούσε σοβαρά την αμερικανική κοινωνία της εποχής, ενώ πληθώρα προτεσταντικών ιεραποστολικών φυλλαδίων εκδίδονταν από θρησκευτικές εταιρείες, κηρύσσοντας την εγκράτεια του ανθρώπου και τις θλιβερές συνέπειες της κατάχρησης του ποτού. Ο Mark Twain, ασκώντας, όπως σε όλα τα έργα του, κοινωνική κριτική, δεν απέφυγε το θέμα. Ο πατέρας του Huck ήταν αλκοολικός, γεγονός που επηρεάζει τη ζωή του μικρού ήρωα. Ο Huck αναφέρει σχετικά περιστατικά από την καθημερινή του ζωή και περιγράφει τον πατέρα του ως άνθρωπο αγριωπό στην όψη. 43 Οι περιπέτειες του Huckleberry Finn, απεικονίζουν πιστά την πραγματικότητα της καθημερινής ζωής. Οι παιδικοί χαρακτήρες περιγράφονται εδώ με τα «σκληρά χαρακτηριστικά» της βιοπάλης των ανθρώπων του βιβλίου. Τίποτα 39. Samuel Clemens, «Adventures of Hukleberry Finn», ό.π., σ. 42 και Παναγιώτα Ψυχογιού, «Το ταξίδι του Τομ Σώγιερ και του Χώκλμπερυ Φιν», Διαβάζω, 252 (1990), σ The Norton Anthology of American Literature, 2η έκδ., Νέα Τόρκη, Λονδίνο 1985, τ. 2, σελ Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ. 47.

11 Το πρότυπο τον παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 119 δεν εξιδανικεύεται και τίποτα δεν ωραιοποιείται. Ο Mark Twain ασκεί κριτική στην κοινωνία μέσα από τους δύο αντιθετικούς χαρακτήρες: τον Pap και τον Jim. Ο Huck απορρίπτει τις φυλετικές διακρίσεις και υποστηρίζει, εμμέσως πλην σαφώς, την ισότητα των λευκών με τους μαύρους, τονίζοντας συγχρόνως το πόσο οι μαύροι είναι πιο «άνθρωποι» από τους λευκούς. Ο S. Andersen έγραψε ότι στο βιβλίο αυτό σατιρίζεται «ολόκληρη η ανθρωπότητα με τον ίδιο τρόπο που το έκανε ο Σουίφτ στα "Ταξίδια του Γκιούλιβερ"». 44 Η πρόθεση του Mark Twain, σύμφωνα με τον πρόλογο του βιβλίου The Adventures of Tom Sawyer, είναι το βιβλίο να διαβαστεί όχι μόνο από μικρά παιδιά αλλά και από ενήλικες αναγνώστες, προκειμένου οι τελευταίοι να θυμηθούν τα νεανικά τους χρόνια, «πώς αισθάνονταν, σκέπτονταν και μιλούσαν, και τι περίεργα παιχνίδια καμιά φορά έπαιζαν». 45 Το καινούργιο ενδιαφέρον παιχνίδι, για παράδειγμα, το οποίο παίζει ο Τομ Σώγερ, είναι ένας νέος τρόπος σφυρίγματος τον οποίο του έμαθε ένας μαύρος και στον οποίο ο μικρός ήρωας ήθελε να ασκηθεί ανενόχλητος. 46 Παράλληλα με τα παιχνίδια, διαφαίνονται και άλλες κοινωνικές πρακτικές, όπως η προτεσταντική αντίληψη για την κοινωνική διάσταση της αργίας της Κυριακής, ημέρας κατά την οποία οι άνθρωποι ντύνονται με τα «καλά» τους ρούχα και δεν εργάζονται αλλά πηγαίνουν στην εκκλησία: «[...] το αγόρι ήταν καλά ντυμένο επίσης ντυμένο με τα κυριακάτικα του ρούχα αν και ήταν καθημερινή [...], φορούσε και παπούτσια αν και ήταν μόνο Παρασκευή». 47 Η ημέρα της Κυριακής ήταν αργία και, σύμφωνα με την προτεσταντική παράδοση, ο καλός Χριστιανός δεν έπρεπε να εργάζεται. Η εγκόσμια άσκηση του επαγγέλματος, βασικό στοιχείο του προτεσταντικού δόγματος, διακόπτονταν την ημέρα αυτή. 48 Ο Mark Twain λοιπόν κομίζει νέα στοιχεία ως προς το πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα στην αμερικανική παιδική λογοτεχνία στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα. Ο συγγραφέας παρουσιάζει τους μικρούς του ήρωες στο παιχνίδι και στην καθημερινότητα, ως περιπετειώδεις και σκανδαλιάρηδες, και πολλές φορές ανελέητους απέναντι στους ασθενέστερους. Εκφράζει έτσι έναν πιο απελευθερωμένο παιδικό χαρακτήρα. Η παρακολούθηση της κυριακάτικης λειτουργίας ήταν, για παράδειγμα, βαρετή για τον μικρό Τομ Σώγερ, ο οποίος άλλωστε αναζητούσε τους πλέον εύκολους στίχους ύμνων για απομνημόνευση, 44. Μ. Σταφυλάς, ό.π., σ Mark Twain, The Adventures of Tom Sawyer, Λονδίνο 1994, σ. 5, «Πρόλογος». 46. Στο ίδιο, σ Στο ίδιο, σ Στην ιεραποστολική διήγηση Ο εν Γενέβρη δυστυχής ωρολογοποιός ο ενάρετος ωρολογοποιός έχασε τη δουλειά του επειδή αρνήθηκε να εργάζεται τις Κυριακές. Ο εν Γενέβρη δυστυχής ωρολογοποιός, Αμερικανική τυπογραφία, Μάλτα 1825, 48 σελ. Για περισσότερες πληροφορίες, βλ. Καλ. Πανταζή-Θαναηλάκη, ό.π., σ. 492.

12 120 Πόλλη Θαναηλάκη στο πλαίσιο της διδασκαλίας του κατηχητικού σχολείου. Στο σημείο αυτό ο Αμερικανός συγγραφέας αναπαριστά με τη σάτιρα του, μέσα από τον μικρό του ήρωα, την αυθεντική παιδική συμπεριφορά απελευθερώνοντας την από το αυστηρό πουριτανικό πρότυπο του σοβαρού, μικρού παιδιού το οποίο παρακολουθεί ή φαίνεται ότι παρακολουθεί τη λειτουργία πλήρως απορροφημένο, μαζί με τους μεγάλους και τις «τοπικές αρχές». Ένα άλλο δείγμα του «θησαυρού της παιδικότητας» στο έργο αυτό του Αμερικανού συγγραφέα είναι το περιστατικό στο οποίο ο Τομ εξαπατά τον κατηχητή του και παίρνει μία Χρυσή Βίβλο ως δώρο χωρίς ποτέ να έχει αποστηθίσει ούτε μία γραμμή της. 49 Ο Mark Twain κατέκτησε την παιδική ψυχή με το χιούμορ του και την αμεσότητα του στις περιπέτειες των ηρώων του, απαλλαγμένος από την αυστηρότητα του πουριτανικού μοντέλου, με το ανέμελο ύφος του και τη ζωντανή απόδοση των σκανδαλιάρικων ηρώων των ιστοριών του. Πρωτοπόρος για την εποχή του ως προς τη γλώσσα και το ύφος των διαλόγων στα έργα του, δίχασε τους κύκλους των διανοουμένων της εποχής του. Οι διαφορετικές απόψεις του από αυτές του κατεστημένου και η αυστηρή κριτική που άσκησε στην πουριτανική κοινωνία του Μισσισιπή του αμερικανικού Νότου, περιοχής που έζησε ο Twain, πυροδότησε πολλές αντιδράσεις. Οι θρησκευτικές πεποιθήσεις του απασχόλησαν πολύ τους διανοούμενους της εποχής του αλλά και τους σύγχρονους. 50 Η Αμερική των τελευταίων δεκαετιών του 19ου αιώνα είχε ήδη αποκτήσει, χάρη στον Twain, το δικό της, ανεξάρτητο από της Ευρώπης, πνευματικό χαρακτήρα. Στην Ελλάδα της μετεπαναστατικής περιόδου η λογοτεχνία η οποία προορίζεται για τα παιδιά έχει «υποτυπώδη μορφή». Η ύλη των παιδικών αναγνωσμάτων είναι και εδώ αυστηρά διδακτική, προβάλλοντας το πρότυπο του υπάκουου και «εύτακτου» παιδιού. Το πρώτο ελληνικό περιοδικό που απευθύνεται σε κοινό μικρής ηλικίας είναι Η Παιδική Αποθήκη του Δημητρίου Πανταζή το 1836, η οποία, σύμφωνα με μία άποψη, ακόμα και αν δεν αποτελεί «σταθμό» για τα παιδικά περιοδικά είναι όμως ένα «ξεκίνημα». 51 Τα παιδικά πε- 49. Περισσότερα για τον παιδικό χαρακτήρα του ήρωα Τομ Σώγερ, βλ. Κ. Χωρεάνθης, «Τομ Σώγερ, η ανακάλυψη του θησαυρού της παιδικότητας», Διαβάζω, ό.π., σ Για το θέμα των θρησκευτικών απόψεων του M. Twain, βλ. ενδεικτικά: Alex, Ayres, The Wit and Wisdom of Mark Twain, Harper and Row Publishers Νέα Τόρκη Simeon, Strunsky, Readings on Mark Twain, Greenhaven Press Σαν Ντιέγκο, Κ. Ντελόπουλος, Η «Παιδική Αποθήκη» και ο Δημήτριος Πανταζής. Το πρώτο ελληνικό περιοδικό και ο εκδότης τον. Δεύτερη έκδοση συμπληρωμένη, Καστανιώτης Αθήνα 1995, σ. 7.

13 Το πρότυπο τον παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 121 ριοδικά του 19ου αιώνα όπως, Η Εφημερίς των μαθητών, Η Φιλόστοργος μήτηρ, Εφημερίς των παίδων, Παιδική Βιβλιοθήκη, Παιδικόν Περιοδικόν, 77εριοδικόν των μαθητών και Παιδική Εφημερίς, ακολουθούν το πρότυπο του αυστηρού διδακτικού χαρακτήρα. Δείγματα προσπάθειας γραφής βιβλίων που θα ήταν κατανοητά στα παιδιά υπήρξαν προεπαναστατικά, σε μεταφράσεις έργων από την παιδική γαλλική λογοτεχνία όπως π.χ. στην Αποθήκη των Παίδων της συγγραφέως Leprince De Beaumont. Εκεί ο μεταφραστής του έργου Σπυρίδων Βλαντής ξεκινά «μια τακτική που στις επόμενες δεκαετίες θα οδηγήσει στην παραγωγή μιας σειράς από τερπνά, επωφελή και κυρίως κατανοητά βιβλία για τα παιδιά της πρώτης σχολικής ηλικίας». 52 Το 1879 εκδίδεται Η Διάπλασις των παίδων, η οποία αποτελεί μία καινοτόμα προσπάθεια στο πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα διότι «αναγνωρίζει και προβάλλει την ψυχαγωγική της διάσταση, αναζητεί το ύφος και τη διατύπωση που ταιριάζουν στην παιδική ηλικία...». 53 Όμως το αυστηρά διδακτικό περιεχόμενο και η πληθώρα συμβουλών εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν τα περισσότερα παιδικά βιβλία της εποχής. Με μία πρώτη ματιά σε στατιστικά στοιχεία που αναφέρονται στις παιδικές εκδόσεις της εποχής, διαπιστώνεται ότι τα μισά από τα βιβλία που εκδίδονται είναι χρηστοήθειες και διηγήσεις θρησκευτικού περιεχομένου, ενώ τα άλλα μισά αποτελούν βιβλία για σχολική χρήση όπως εγχειρίδια γεωγραφίας, γραμματικής κ.ά. 54 Το εξωσχολικό ανάγνωσμα δεν έχει βρει ακόμα τη θέση του στην εκπαιδευτική διαδικασία. Για το λόγο αυτό, στα τέλη αυτής της περιόδου οι συγγραφείς οι οποίοι τόλμησαν να δημοσιεύσουν παιδικά βιβλία που δεν ήταν σχολικά εγχειρίδια, αναγκάστηκαν να «απολογηθούν» στους αναγνώστες τους με προλογικά σημειώματα, στα οποία τονιζόταν η χρησιμότητα της ανάγνωσης του εξωσχολικού βιβλίου. 55 Υπήρξαν, όμως, περιπτώσεις στις οποίες ο μικρός αναγνώστης παροτρύνεται να διαβάσει ένα εξωσχολικό βιβλίο, όπως αυτή του Νικολάου Δραγούμη, ο οποίος μετέφρασε στα τέλη της δεκαετίας του 1850 το έργο του Άγγλου συγγραφέα Jonathan Swift, Ταξείδια τον Γονλλιβερ ή τα περιεργότερα των συμβάντων αυτού (Gulliver 7 s Travels 1726). Ο μεταφραστής τονίζει στον πρόλογο του βιβλίου τη σημασία η οποία πρέπει να δοθεί στην ανάγνωση από τους νέους μυθιστορημάτων και ιστοριών, 52. Μάρθα Κοφπόζηλου, «Η Παιδική Αποθήκη των παίδων: της madame Leprince de Beaumont: Ένα σχολικό εγχειρίδιο στα χρόνια του Νεοελληνικού Διαφωτισμού», στο Παιδικό βιβλίο στην Ελλάδα τον 19ο αιώνα, Καστανιώτης Αθήνα 1997, σ Βίκυ Πάτσιου, Ή Διάπλασις των Παίδων ( ), το πρότυπο και η συγκρότηση του, Ιστορικό Αρχείο Ελληνικής Νεολαίας 15, Αθήνα 1987, σ Α. Δελώνης, Νέα Ανθολ,ογία ελληνικού παιδικού διηγήματος, εκδ. Καμπάνα, Α θήνα 1987, σ Στο ίδιο.

14 122 Πόλλη Θαναηλάκη όπως γίνεται, στις πολιτισμένες χώρες. 56 Το παιδικό μυθιστόρημα Ο Ροβινσώνας Κρονσος (The Life and Strange Surprising Adventures of Robinson Crusoe, of York, Mariner 1719) του Daniel Defoe έπαιξε το ρόλο διδακτικού βιβλίου σε σχολεία της δημοτικής εκπαίδευσης. 57 Το 1841 η «Ελληνική Χρηστομάθεια» του Α. Ρίζου-Ραγκαβή εγκρίθηκε ως κατάλληλο ανάγνωσμα για το τριτάξιο τότε Δημοτικό σχολείο. Το τρίτομο αυτό έργο «έπαιξε ρόλο Αναγνωστικού αλλά και σύνδεσης Σχολείου και Λογοτεχνίας». 58 Ο «Γεροστάθης» του Λ. Μελά αποτέλεσε το βιβλίο που πραγματοποίησε τη μετάβαση από τη «νηπιακή» στην «ωριμότερη ηλικία της παιδικής λογοτεχνίας». 59 Το πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα φαίνεται να αλλάζει και στην Ελλάδα τη δεκαετία του Την ίδια εποχή διαπιστώνεται ότι Έλληνες συγγραφείς έχουν επηρεαστεί από προτεσταντικές αρχές και αξίες, όπως ο Εμμανουήλ Ροίδης στην Πάπισσα Ιωάννα. 60 Στην παιδική λογοτεχνία της εποχής το παιδί διαδραματίζει κεντρικό ρόλο ενώ συγχρόνως φαίνεται απαλλαγμένο από τον ρομαντισμό του παρελθόντος, ακολουθώντας πιο ρεαλιστικά πρότυπα. 61 Η νέα γενιά του 1880 παρακολουθεί το παιδί και το περιγράφει μέσα στο χώρο του, που είναι το σχολείο, οι παρέες του στη γειτονιά και το σπίτι του. Η παιδική αταξία και ζωντάνια εμφανίζονται ως χαρακτηριστικά του παιδικού προσώπου. 62 Μετά το 1880 το λογοτεχνικό πρότυπο κυριαρχείται από το τρίπτυχο σπίτι - οικογένεια - παιδί. Η ατμόσφαιρα γίνεται πιο οικεία. 63 Οι περιπέτειες τον Τομ Σόγιερ, καθώς και άλλα ξένα λογοτεχνικά βιβλία, όπως ο Ροβινσόνας Κρονσος, Τα ταξίδια τον Γκιονλιβερ, τα έργα του Ιουλίου Βερν, αποτέλεσαν την αναφορά των ελληνικών παιδικών μυθιστορημάτων με κεντρικό θέμα την περιπέτεια και την εξερεύνηση Σοφία Ντενίση, Μεταφράσεις μυθιστορημάτων και διηγημάτων , Περίπλους Αθήνα 1995, σ Στο ίδιο, σ Α. Δελώνης, Νέα Ανθολογία..., ό.π., σ Στο ίδιο, α Βλ. σχετικά: Α. Λ. Σμυρναίος, «Ο μοχλός της κατειρώνευσης: το "Ελληνικόν Λύκειον Ερμουπόλεως" και η προτεσταντική αγωγή του Εμμ. Ροίδη», Νέα Εστία, 156 (2004), σ Βίκυ Πάτσιου, «Αναπαραστάσεις του παιδιού στην πεζογραφία της γενιάς του 1880», Το παιδί στη νεοελληνική κοινωνία, 19ος-20ός αιώνας. Αξίες, αναπαραστάσεις, αποτυπώσεις. Πρακτικά της διημερίδας της Σχολής Επιστημών Αγωγής του Δ.Π.Θ., 4-5 Δεκεμβρίου 1998, (επιμ.) Βάσω Θεοδώρου - Βασιλική Κοντογιάννη, Ε.Λ.Ι.Α., Αθήνα 1999, σ Βίκυ Πάτσιου, Τα πρόσωπα του παιδιού στην πεζογραφία ( ), Ίδρυμα Ερευνών για το παιδί, Δωδώνη, Αθήνα - Γιάννινα 1991, σ Βίκυ Πάτσιου, Η Διάπλασις..., ό.π., σ Χ. Σακελλαρίου, Ιστορία της παιδικής λογοτεχνίας - Από την αρχαιότητα ώς τις μέρες μας, Δίπτυχο, Αθήνα 1982, σ. 193.

15 Το πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 123 Ταυτόχρονα, ο ελληνικός περιοδικός τύπος της εποχής άρχισε να αντιμετωπίζει το παιδί ως αναγνώστη-καταναλωτή και να απευθύνεται σε αυτό. Η Εστία στα. πρώτα χρόνια της έκδοσης της, , αν και δεν είχε ως άμεσο στόχο το μικρό αναγνώστη, εντούτοις δημιουργεί τις προϋποθέσεις ενός παιδικού αναγνωστικού κοινού. Στην ύλη του περιοδικού περιλαμβάνονται παραμύθια του Andersen, άρθρα για την ανατροφή των παιδιών, λαϊκές παραδόσεις και διηγήματα. 65 Πρόδρομοι της προσπάθειας συγγραφής παιδικού βιβλίου στην Ελλάδα θεωρούνται οι συγγραφείς Αλέξανδρος Ρίζος-Ραγκαβής ( ), Ηλίας Τανταλίδης ( ) και Αλέξανδρος Κατακουζηνός ( ). 66 Σταθμό στο παιδικό βιβλίο αποτελεί Ο Γεροστάθης ή Αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας, που έγραψε το 1858 ο Λέων Μελάς ( ). Ο Γεροστάθης με το διδακτικό ύφος του θεμελίωσε, μαζί με την Ελληνική Χρηστομάθεια του Ραγκαβή, «την αγωγή και την ψυχαγωγία» της ελληνικής νεολαίας. 67 Το 1888 ο εκδοτικός οίκος Μπαρτ και Χηρστ εκδίδει σειρά μεταφρασμένων κλασικών έργων στα ελληνικά. 68 Ήδη τη δεκαετία στον ελληνικό χώρο συμβαίνουν σημαντικά ιστορικά γεγονότα τα οποία ήταν φυσικό να επηρεάσουν την εκπαίδευση και το λογοτεχνικό ρεύμα της εποχής. Το 1882 έχουμε την κυβέρνηση Τρικούπη. Την εποχή αυτή η Ελλάδα εκσυγχρονίζεται με την κατασκευή του εθνικού σιδηροδρομικού δικτύου. Στον τομέα της εκπαίδευσης, με το Διάταγμα της 23ης Ιουνίου 1884 ορίζεται η ύλη των Νέων Ελληνικών στα Ελληνικά Σχολεία. Συγγραφείς όπως ο Α. Ρ. Ραγκαβής, ο Δ. Βικέλας με τον Λονκή Λάρα, ο Α. Βαλαωρίτης και ο Ι. Καρασούτσας περιλαμβάνονται στην προτεινόμενη από το Υπουργείο Παιδείας διδακτική ύλη. 69 Βλέπουμε ότι και τα σχολικά προγράμματα εκσυγχρονίζονται προτείνοντας συγγραφείς οι οποίοι έγραψαν βιβλία για τα παιδιά. Έργα του Mark Twain μεταφρασμένα στα ελληνικά δεν φαίνεται να κυκλοφορούν έως το Ένας από τους λόγους ήταν ότι η χρονική περίοδος 65. Βασιλική Βασιλούδη, ό.π., σ Α. Δελώνης, Εισαγωγή στη μεταπολεμική ελληνική παιδική λογοτεχνία, Κέδρος Αθήνα 1982, σ Α. Δελώνης, ό.π. Σχετικά με το Γεροστάθη, βλ. Βασιλική Κοντογιάννη, «Simon de Nantua και Γεροστάθης: Από τη πρακτική διδαχή του γαλλικού λαού σε μία φιλόδοξη εκπαίδευση των Ελληνοπαίδων», Νέα Εστία, τχ (2003), σ Α. Δελώνης, ό.π. 69. Α. Δημαράς (επιμ.), Η μεταρρύθμιση που δεν έγινε (Τεκμήρια Ιστορίας) Α , Εστία, Αθήνα, , σ Για μεταφράσεις διηγημάτων και μυθιστορημάτων Άγγλων και Αμερικανών συγγραφέων από το , βλ. σχετικά το βιβλίο της Σοφίας Ντενίση, Μεταφράσεις μυθιστορημάτων και διηγημάτων , ό.π.

16 124 Πόλλη Θαναηλάκη πριν από τη δεκαετία του 1880 είχε επηρεαστεί άμεσα από τη γαλλική λογοτεχνία και γενικότερα από την ευρωπαϊκή. Οι μεταφράσεις έργων Άγγλων και Αμερικανών συγγραφέων έγιναν μέσω της γαλλικής, κυρίως, γλώσσας και δευτερευόντως μέσω της ιταλικής ή της γερμανικής. 71 Ένας άλλος λόγος ήταν ότι το είδος γραφής που πρότεινε ο Twain, όπως η ιδιομορφία της γλώσσας που χρησιμοποιούσε, η αυστηρή κοινωνική του κριτική και η καυστική του σάτιρα δεν εύρισκαν ακόμα πρόσφορο έδαφος ανάπτυξης στην Ευρώπη και συνεπώς στην Ελλάδα. «Η γοητεία των πικάντικων γαλλικών αναγνωσμάτων» φάνηκε να ελκύει περισσότερο το ελληνικό αναγνωστικό κοινό, σε αντίθεση με το σφιχτό πουριτανικό κώδικα συμπεριφοράς που υιοθετούσαν οι Άγγλοι και Αμερικανοί συγγραφείς στα βιβλία τους, ή τον άκρως φιλελεύθερο Twain. 72 Από το 1893 εμφανίζονται οι πρώτες ελληνικές μεταφράσεις σύντομων ιστοριών του Αμερικανού συγγραφέα. Στο τρίτο τεύχος του περιοδικού Το Νέον Πνεύμα δημοσιεύεται διήγημα του Mark Twain με τον τίτλο Ενός εκατομμυρίου λιρών χαρτονόμισμα, χωρίς να σημειώνεται το ονοματεπώνυμο του μεταφραστή. Δεύτερο διήγημα του Mark Twain δημοσιεύθηκε στο ίδιο περιοδικό την ίδια χρονιά και τιτλοφορείται Aia κάθε λογής πλοία - Η κιβωτός του Νώε και αι τριήρεις του Κολόμβου, χωρίς πάλι να υπάρχει υπογραφή του μεταφραστή. 73 Ως μεταφραστής αυτών των διηγημάτων φέρεται ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, ο οποίος φοιτητής τότε της Φιλοσοφικής Σχολής, μελετούσε μόνος του αγγλικά και γαλλικά 74 και από το 1892 έως το 1897 εργαζόταν πράγματι ως μεταφραστής στο Νέον Πνεύμα του Β. Γαβριηλίδη για λόγους βιοποριστικούς. 75 Ο συγγραφέας εξάλλου εργαζόταν και στην εφημερίδα Ακρόπολις, όπου απασχολούνταν με την «αχάριστη μεταφραστική εργασία». 76 Ο Παπαδιαμάντης συνέγραψε πολλά διηγήματα με ήρωες παιδιά εμπνευσμένα από την παιδική του ηλικία. Το ίδιο έπραξε και ο Αλέξανδρος Μωραϊτίδης, ο οποίος 71. Σοφία Ντενίση, ό.π., σ Στο ίδιο, σ Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλος (φιλολογική επιμ.), Ο Παπαδιαμάντης μεταφράζει. Ενός εκατομμυρίου λιρών χαρτονόμισμα. Υπό Μάρκου Τοναίν και άλλα αφηγήματα των Ερ. Στάνλεϋ - Ουιλ. Στεδ - Π. Ριζάλ - Κ. Ντάτον - Καρ. Όλλανδ, Λήθη Αθήνα 1993, σ. 7 και Φ. Δημητρακόπουλος, Λεύκωμα Παπαδιαμάντη, ERGO Αθήνα , σ Η Παλαιότερη Πεζογραφία μας. Από τις αρχές της ως τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, τ. Στ', , Σοκόλης Αθήνα 1997, σ Παύλος Νιρβάνας: «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης», στο: Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: Είκοσι κείμενα για τη ζωή και το έργο του, Πρόλογος - επιλογή, Ν. Δ. Τριάνταφυλλόπουλος, «Οι εκδόσεις των Φίλων» Αθήνα 1979, σ Σπουδαία δείγματα μεταφραστικής δουλειάς είχε επιδείξει ο Παπαδιαμάντης και από τις στήλες της εφημερίδας «Το Άστυ», με τη μετάφραση του μυθιστορήματος του Άγγλου συγγραφέα Χωλ Κέιν (Hall Caine ) «Ο Μαξιώτης» (The Manxam 1894).

17 Το πρότυπο τον παιδικού χαρακτήρα στο μισσιοναρικό βιβλίο 125 αναπολώντας τα παιδικά του χρόνια στις διηγήσεις του, «μοιάζει να απολαμβάνει τα πλεονεκτήματα της (παιδικής) ηλικίας του». 77 Το 1899 μεταφράζεται στα ελληνικά το έργο του Mark Twain Ταξείδια για να ακολουθήσει τον 20ό αιώνα πληθώρα μεταφράσεων των βιβλίων του μεγάλου Αμερικανού συγγραφέα. 79 Στην τελευταία εικοσαετία του 19ου αιώνα βλέπουμε ότι το παιδί είναι ο πρωταγωνιστής των αναγνωσμάτων που αναφέρονται σε αυτό, ενώ οι παιδικοί χαρακτήρες παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, ανάλογα με τις προθέσεις του συγγραφέα. 80 Μέχρι και τα μέσα του 20ού αιώνα, το % των παιδικών βιβλίων στην Ελλάδα είναι μεταφράσεις έργων Ευρωπαίων συγγραφέων καθώς και του Mark Twain. 81 Ο Αμερικανός διηγηματογράφος γρήγορα απέσπασε τον θαυμασμό μεγάλου μέρους του παιδικού αναγνωστικού κοινού στην πρώτη εικοσαετία του 20ου αιώνα. 82 Ιδιαιτέρως δημοφιλείς ήταν οι διηγήσεις του οι οποίες δημοσιεύονταν ευρέως στα περισσότερα περιοδικά της εποχής. Οι «εκδόσεις Αγκύρας» φιλοξένησαν έναν τόμο που περιείχε χιουμοριστικές ιστορίες του συγγραφέα μεταφρασμένες από τον Κώστα Ουράνη. 83 Αντιπροσωπευτικούς χιουμορίστες συγγραφείς την εποχή αυτή (τα πρώτα είκοσι χρόνια του 20ού αιώνα) στην Ελλάδα είχαμε τον Bernard Shaw στο θέατρο και τον Mark Twain στην πεζογραφία. 84 Συνοψίζουμε: Παρατηρήσαμε την εξέλιξη του παιδικού προτύπου στα αμερικανικά παιδικά αναγνώσματα από το αυστηρό καλβινιστικό μοντέλο των αρχών του 19ου αιώνα, με κύριες προβαλλόμενες αρχές την πειθαρχία και την υπακοή, σε ένα πιο «ανοιχτό», που έδινε έμφαση στην ελευθερία και την αυτενέργεια του παιδιού. Ταυτόχρονα σημειώθηκε μία θεματολογική στροφή προς το παιδί και τον κόσμο του. Σημαντική ως προς τη μεταβολή του παιδικού 77. Βίκυ Πάτσιου, ((Αναπαραστάσεις του παιδιού στην πεζογραφία της γενιάς του 1880», Πρακτικά Διημερίδας, το Παιδί..., ό.π., σ Κατερίνα Κέη, α'εργα του Μαρκ Τουαίν στα ελληνικά», Διαβάζω, ό.π., σ Για τις μεταφράσεις των έργων του Mark Twain στον 20ό αιώνα, βλ. Κατερίνα Κέη, ό.π., σ Βίκυ Πάτσιου, ((Αναπαραστάσεις του παιδιού στην πεζογραφία της γενιάς του 1880», ό.π., σ Α. Δελώνης, ό.π., σ Μέχρι και τα τέλη του 19ου αιώνα φιλολογικά έντυπα, όπως Η Εστία, φιλοξενούν στα τεύχη τους έργα Αμερικανών συγγραφέων όπως του Έντγκαρ Άλαν Πόε ή δημοσιεύουν σε μετάφραση την Καλύβα τον Μπάρμπα Θωμά, αλλά όχι μεταφράσεις βιβλίων του Mark Twain. 83. Α. Καραντώνης, Ξένη λογοτεχνία - Φυσιογνωμίες, τ. 3, Παπαδήμα Αθήνα 1979, σ Μ. Σταφυλάς, ό.π., σ. 93.

18 126 Πόλλη Θαναηλάκη προτύπου υπήρξε η τομή την οποία επέφερε ο Mark Twain, αποδίδοντας του έναν αέρα ελευθερίας και αυτενέργειας, μέσα από τις δραστηριότητες και τις σκανδαλιές των ηρώων του. Με το χιούμορ του σχολίασε το πουριτανικό κατεστημένο του συντηρητικού αμερικανικού Νότου παρουσιάζοντας το μέσα από τα μάτια των παιδιών ηρώων των έργων του. Οι προτεσταντικές πρακτικές των ενηλίκων, του κοινωνικού περιβάλλοντος στο οποίο οι μικροί ήρωες κινούνται, περιγράφονται με διάθεση σατιρική. Ο Mark Twain αγαπήθηκε από όλους τους μικρούς αναγνώστες παγκοσμίως, ανεξαρτήτως θρησκεύματος ή δόγματος, διότι επιχείρησε τη διαπαιδαγώγηση της παιδικής ψυχής μέσα όμως από τη διασκέδαση και την περιπέτεια. Ο μεγάλος Αμερικανός συγγραφέας απελευθέρωσε το παιδικό πρότυπο, και έκανε το παιδικό ανάγνωσμα πιο προσφιλές στα μικρά παιδιά απαλλάσσοντας το από τον διδακτισμό και το αυστηρά πουριτανικό ύφος των παιδικών βιβλίων της εποχής του. Το 19ο αιώνα τίθενται και στην Ελλάδα τα πρώτα θεμέλια της παιδικής λογοτεχνίας. Η ύλη αυτών των αναγνωσμάτων είναι αυστηρά διδακτική με πληθώρα συμβουλών και με στόχο τη δημιουργία ενός υπάκουου παιδιού. Προς το τέλος του αιώνα, εγκαινιάζεται μία νέα φάση στο παιδικό βιβλίο, περισσότερο παιδοκεντρική σε σχέση με το παρελθόν, με επιρροές από το έργο του Mark Twain, ενώ οι μεταφράσεις των έργων του θα κυριαρχήσουν για πολύ καιρό στις ελληνικές παιδικές εκδόσεις. Ειδικά το παιδικό μισσιοναρικό βιβλίο ακολούθησε με τη σειρά του τις εξελίξεις στο πρότυπο του παιδικού χαρακτήρα που σημειώνονταν την ίδια εποχή στην Αμερική. Πράγματι από τα μέσα του 19ου αιώνα, απαλλάχτηκε σταδιακά από τον στεγνό πουριτανισμό που το χαρακτήριζε στις αρχές του αιώνα, τότε που ο προτεσταντικός χαρακτήρας είχε εμποτίσει το παιδικό βιβλίο με κύριες αρχές την αρετή, την αξιοπρέπεια και την κοινωνική προσφορά. Σταδιακά ο διδακτισμός υποχώρησε, ενώ διακρίνουμε και εδώ θεματολογική στροφή προς το παιδί και τον κόσμο του. Το ιεραποστολικό παιδικό έντυπο προσπάθησε να προσαρμοστεί στο νέο ύφος της εποχής, αν και δεν απελευθερώθηκε πλήρως από την αυστηρότητα του πουριτανικού μοντέλου.

19 S UMMA RY Polly Thanailaki, The protestant ideas, Mark Twain and the model of the child's character in the missionary books in Greece in the 19th century This essay explores the historical evolution which was observed in the shaping of the child's model of character in the American literature books of the 19th century within the frame of the protestant ideas and values. It also studies the impact of this development in the missionary books for children in Greece in the same century. We particularly focus on Mark Twain's revolutionary presence in the American children's literature by, firstly, placing emphasis on the change that the great American author made to the strict puritan model with the shaping of a more liberal and «innocent» children's character and, secondly, by analyzing the response which Twain's books met from the Greek 19th century readers. In this paper we argue that Twain's writing, known for realism, biting social satire and memorable children's characters, influenced the Greek children's literature in the end of the 19th century. The translations of his works started taking the lead in the end of this century in Greece. Moreover, this essay studies the re-shaping of the child's character in the missionary books published in Greece in the mid 19th century. The missionaries also followed the new trend for the children's character. The missionary stories appeared less didactic and strict.

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος: «Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα έως και σήμερα».

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος: «Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα έως και σήμερα». ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Σχ. Έτος: 2014-2015 ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Α ΑΡΣΑΚΕΙΟ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΨΥΧΙΚΟΥ Ο ΤΙΤΛΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: «Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα

Διαβάστε περισσότερα

Η Παιδική Λογοτεχνία

Η Παιδική Λογοτεχνία Τα παιδικά αναγνώσματα και η πορεία τους από τον 19 ο αιώνα μέχρι σήμερα Η Παιδική Λογοτεχνία Ονόματα μαθητριών: Μπουλούγαρη Ελίνα Περιφανάκη Σουζάνα Σταθακάρου Κατερίνα Σταθοπούλου Αναστασία Στεργίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι συγγραφείς του τεύχους

Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους Οι συγγραφείς του τεύχους [ 109 ] Ο Θανάσης Αγάθος είναι λέκτορας Νεο ελληνικής Φιλολογίας στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τα ερευνητικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων

Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Λογοτεχνικό Εξωσχολικό Ανάγνωσμα Περιόδου Χριστουγέννων Τίτλος βιβλίου: «Μέχρι το άπειρο κι ακόμα παραπέρα» Συγγραφέας: Άννα Κοντολέων Εκδόσεις: Πατάκη ΕΡΓΑΣΙΕΣ: 1. Ένας έφηβος, όπως είσαι εσύ, προσπαθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μάνος Κοντολέων : «Ζω γράφοντας και γράφω ζώντας» Πέμπτη, 23 Μάρτιος :11

Μάνος Κοντολέων : «Ζω γράφοντας και γράφω ζώντας» Πέμπτη, 23 Μάρτιος :11 Μάνος Κοντολέων : «Ζω γράφοντας και γράφω ζώντας» Πέμπτη, 23 Μάρτιος 2017-11:11 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη Ο ΜΑΝΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε Φυσική στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Έχει γράψει περίπου

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ»

Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Η ΤΑΞΗ ΩΣ «ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ» «ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙ» Στόχοι: Η καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας, η ανάπτυξη, δηλαδή, μέσα στην τάξη-λογοτεχνικό εργαστήρι εσωτερικών κινήτρων, ώστε να εδραιωθεί μια σταθερότερη

Διαβάστε περισσότερα

FRESH WRITERS FROM ALL AROUND THE WORLD Jorge Galán in Literature.gr, by Tessy Baila By Literature June 20, 2017

FRESH WRITERS FROM ALL AROUND THE WORLD Jorge Galán in Literature.gr, by Tessy Baila By Literature June 20, 2017 FRESH WRITERS FROM ALL AROUND THE WORLD Jorge Galán in Literature.gr, by Tessy Baila By Literature June 20, 2017 «Αν δεν έχουμε ιστορική μνήμη δεν μπορούμε να ξεπεράσουμε τα σφάλματα του παρελθόντος» Ο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το μυθιστόρημα «Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς» της Μαρούλας Κλιάφα

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το μυθιστόρημα «Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς» της Μαρούλας Κλιάφα Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για το μυθιστόρημα «Ο δρόμος για τον παράδεισο είναι μακρύς» της Μαρούλας Κλιάφα Προς τους αναγνώστες Στο σχολικό εγχειρίδιο Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας της Α Γυμνασίου υπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΦΙΛΑΝΑΓΝΩΣΙΑΣ Διδασκαλία της λογοτεχνίας με τη μέθοδο project ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠ/ΚΟΣ: ΗΛΙΑΔΗ ΑΜΑΛΙΑ ΠΕ02, ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ-ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ: Απελευθέρωση του μαθητή αναγνώστη από το άγχος

Διαβάστε περισσότερα

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια

Μεταξία Κράλλη! Ένα όνομα που γνωρίζουν όλοι οι αναγνώστες της ελληνικής λογοτεχνίας, ωστόσο, κανείς δεν ξέρει ποια Δευτέρα, Ιουνίου 16, 2014 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΞΙΑΣ ΚΡΑΛΛΗ Η Μεταξία Κράλλη είναι ένα από τα δημοφιλέστερα πρόσωπα της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Μετά την κυκλοφορία του πρώτου της βιβλίου, "Μια φορά

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους

β. εκφράζουν αλήθειες για τον Χριστό, τη Θεοτόκο, την Αγία Τριάδα, τους αγίους ΜΑΘΗΜΑ 30 Ο 31 Ο ΥΜΝΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗ ΛΑΤΡΕΙΑ Να συμπληρώσετε την πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ.

Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους. Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Η θεολογική διδασκαλία της προς Εβραίους Οι βασικές θέσεις και οι ιδιαιτερότητες της επιστολής σε σχέση με τα υπόλοιπα βιβλία της Κ.Δ. Διαπιστώσεις Α. Δεν εντοπίζονται άμεσοι φιλολογικοί δεσμοί με τους

Διαβάστε περισσότερα

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός

Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός ΦΑΣΗ Β: 2 ο δίωρο Γράφουμε στον πίνακα τη λέξη κλειδί «φονταμενταλισμός», διαβάζουμε τις εργασίες και καταλήγουμε στον ορισμό της. (Με τον όρο φονταμενταλισμός (θεμελιωτισμός) εκφράζονται οι τάσεις εμμονής

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο

Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Πώς να μελετάμε τη Βίβλο του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πώς να μελετάμε τη Βίβλο Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!»

Σοφία Παράσχου. «Το χάνουμε!» 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη «Το χάνουμε!» Σοφία Παράσχου Εικονογράφηση: Βαγγέλης Ελευθερίου Σελ. 52 Δραστηριότητες για Α & Β τάξη Συγγραφέας: Η Σοφία Παράσχου γεννήθηκε στην Κάρπαθο και ζει στην

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο : " ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ " του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου

Κριτικη της Maria Kleanthous Kouzapa για το βιβλίο :  ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΙΔΙ  του Γιώργου Παπαδόπουλου-Κυπραίου Ημερομηνία 13/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://vivliopareas.blogspot.gr/ Μαρία Κλεάνθους Κουζάπα http://vivliopareas.blogspot.gr/2015/07/maria-kleanthous-kouzapa_40.html Δευτέρα, 13 Ιουλίου 2015 Κριτικη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Πένυ Παπαδάκη: «Οι άνθρωποι που αγαπούν το βιβλίο δεν επηρεάζονται από την κρίση» ΘΑΝΑΣΗΣ ΞΑΝΘΟΣ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017

Πένυ Παπαδάκη: «Οι άνθρωποι που αγαπούν το βιβλίο δεν επηρεάζονται από την κρίση» ΘΑΝΑΣΗΣ ΞΑΝΘΟΣ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 Πένυ Παπαδάκη: «Οι άνθρωποι που αγαπούν το βιβλίο δεν επηρεάζονται από την κρίση» ΘΑΝΑΣΗΣ ΞΑΝΘΟΣ 15 ΙΟΥΝΙΟΥ 2017 ΟΤΑΝ ΟΙ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ ΜΙΛΟΥΝ Η συγγραφέας Πένυ Παπαδάκη σε μια εποικοδομητική συνέντευξη στο

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Νίκος Θέμελης, Η αφήγηση του αρχιμάστορα

Νίκος Θέμελης, Η αφήγηση του αρχιμάστορα Νίκος Θέμελης, Η αφήγηση του αρχιμάστορα Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 99) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το

Διαβάστε περισσότερα

α. αποτελούνταν από τους Αποστόλους και όσους βαπτίστηκαν την ημέρα της Πεντηκοστής.

α. αποτελούνταν από τους Αποστόλους και όσους βαπτίστηκαν την ημέρα της Πεντηκοστής. ΜΑΘΗΜΑ 15 Ο ΣΥΝΑΓΜΕΝΟΙ ΣΤΗ Θ. ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΑ Να συμπληρώσετε την παρακάτω πρόταση επιλέγοντας τη σωστή απάντηση, σύμφωνα με τη διδασκαλία της Εκκλησίας, από τις φράσεις α, β, γ, δ. Να τεκμηριώσετε με συντομία

Διαβάστε περισσότερα

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά

Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά Καλλιτεχνική επιμέλεια εξωφύλλου ΝΙΚΟΣ ΜΑΘΙΟΥΔΑΚΗΣ Σχεδιασμός & δημιουργία εξωφύλλου ΓΙΩΡΓΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ [www.alpha2.gr] ISBN έντυπης έκδοσης: 978-960-7948-46-5 ISBN ηλεκτρονικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α

ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β. Ερώτηση 1 α ΧΑΡΤΙΝΗ ΑΓΚΑΛΙΑ ΟΜΑΔΑ Β Ερώτηση 1 α Το βιβλίο με τίτλο «Χάρτινη Αγκαλιά», της Ιφιγένειας Μαστρογιάννη, περιγράφει την ιστορία ενός κοριτσιού, της Θάλειας, η οποία αντιμετωπίζει προβλήματα υγείας. Φεύγει

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ 32. Μέτρια 18.9% Καλή 40.2% Πολύ καλή 40.8% ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 31. 10 Αττική. Φαίνεται πως οι μαθητές στην Αττική έχουν καλύτερες γνώσεις Αγγλικών.

ΠΙΝΑΚΑΣ 32. Μέτρια 18.9% Καλή 40.2% Πολύ καλή 40.8% ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 31. 10 Αττική. Φαίνεται πως οι μαθητές στην Αττική έχουν καλύτερες γνώσεις Αγγλικών. Β. Ενδιαφέροντα κι εξωσχολικές δραστηριότητες. Γνώση Αγγλικών Ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό της τάξεως του 97.9% των ερωτηθέντων μαθητών γνωρίζει Αγγλικά. Το επίπεδο γνώσεών τους εκτιμάται απ τους ίδιους

Διαβάστε περισσότερα

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr

Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr Η Σόφη Θεοδωρίδου στο arive.gr συνέντευξη πωλίνα_ταϊγανίδου Με αφορμή την παρουσίαση του νέου της βιβλίου, Στεφάνι από ασπάλαθο Λίγα λόγια για το έργο: Μια όμορφη καλοκαιρινή μέρα του 1939, η Κασσιανή

Διαβάστε περισσότερα

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus

ISSP 1998 Religion II. - Questionnaire - Cyprus ISSP 1998 Religion II - Questionnaire - Cyprus Για σας. Είμαστε από το Κέντρο Ερευνών του Cyprus College. Kάνουμε μια διεθνή έρευνα για κοινωνικές και ηθικές αντιλήψεις. Η έρευνα αυτή γίνεται ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Η-Βαγγελιώ-δεν-είσαι-εντάξει

Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Η-Βαγγελιώ-δεν-είσαι-εντάξει Γιώργος Σκαμπαρδώνης, Η-Βαγγελιώ-δεν-είσαι-εντάξει Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 244) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ. Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15

O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ. Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15 O ΚΟΣΜΟΣ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ Ερευνητική εργασία Β Λυκείου Άσπρων Σπιτιών 2014-15 Συμμετείχαν οι μαθητές : Α ΟΜΑΔΑ Κρομμύδα Μαρίνα, Κωτούλα Μαρία, Γκεντς Φατμέ, Παναγιώτη Αναστασία. Β ΟΜΑΔΑ Χατζηκωνσταντίνου Ραφαέλα,

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Δ. Λεμπέσης: «Σαν να μεταφέρω νιτρογλυκερίνη σε βαγονέτο του 19ου αιώνα» Τα βιβλία του δεν διαβάζονται από επιβολή αλλά από αγάπη

Γιώργος Δ. Λεμπέσης: «Σαν να μεταφέρω νιτρογλυκερίνη σε βαγονέτο του 19ου αιώνα» Τα βιβλία του δεν διαβάζονται από επιβολή αλλά από αγάπη Γιώργος Δ. Λεμπέσης: «Σαν να μεταφέρω νιτρογλυκερίνη σε βαγονέτο του 19ου αιώνα» Τα βιβλία του δεν διαβάζονται από επιβολή αλλά από αγάπη ΝΑΤΑΣΑ ΚΑΡΥΣΤΙΝΟΥ 21.06.2017-12:28 Η «Ψαρόσουπα», «Το χρυσό μολύβι»,

Διαβάστε περισσότερα

«Πώς επηρεάζονται οι άνθρωποι από τη δόξα, τα χρήματα και την επιτυχία;»

«Πώς επηρεάζονται οι άνθρωποι από τη δόξα, τα χρήματα και την επιτυχία;» «Πώς επηρεάζονται οι άνθρωποι από τη δόξα, τα χρήματα και την επιτυχία;» ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΛΙΛΙΑΝ ΧΑΤΖΗΚΩΝΣΤΑΝΤΗ ΤΑΞΗ: Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΤΜΗΜΑ: Γ2 ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ: 2015-2016 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΤΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ ΤΟΥ JOSTEIN GAARDER

ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΤΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ ΤΟΥ JOSTEIN GAARDER ΤΟ ΚΟΡΙΤΣΙ ΜΕ ΤΑ ΠΟΡΤΟΚΑΛΙΑ ΤΟΥ JOSTEIN GAARDER 1 Α Ομάδα «Κάθεσαι καλά, Γκέοργκ; Καλύτερα να καθίσεις, γιατί σκοπεύω να σου διηγηθώ μια ιστορία για γερά νεύρα». Με αυτόν τον τρόπο ο συγγραφέας του βιβλίου

Διαβάστε περισσότερα

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης

Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής & Τεχνολογικής Εκπαίδευσης 2013-14 Α εξάμηνο Η εξέλιξη της ελληνικής παιδαγωγικής σκέψης και πράξης Υπεύθυνος καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Συμμετέχοντες

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο μαθήματος 4 Προβολή ταινίας «Ρεμπέτικο» Διεύθυνση Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, 2016

Σχέδιο μαθήματος 4 Προβολή ταινίας «Ρεμπέτικο» Διεύθυνση Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, 2016 Σχέδιο μαθήματος 4 Προβολή ταινίας «Ρεμπέτικο» Διεύθυνση Νεώτερου Πολιτιστικού Αποθέματος και Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, 2016 Η «ανάγνωση» της ταινίας Στόχοι: Η συνεργασία του εκπαιδευτικού με τους

Διαβάστε περισσότερα

Για αυτό τον μήνα έχουμε συνέντευξη από μία αγαπημένη και πολυγραφότατη συγγραφέα που την αγαπήσαμε μέσα από τα βιβλία της!

Για αυτό τον μήνα έχουμε συνέντευξη από μία αγαπημένη και πολυγραφότατη συγγραφέα που την αγαπήσαμε μέσα από τα βιβλία της! Κυριακή, 2 Ιουλίου 2017 ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΤΟΥ ΜΗΝΑ: ΓΙΩΤΑ ΦΩΤΟΥ Για αυτό τον μήνα έχουμε συνέντευξη από μία αγαπημένη και πολυγραφότατη συγγραφέα που την αγαπήσαμε μέσα από τα βιβλία της! Πείτε μας λίγα λόγια

Διαβάστε περισσότερα

NEWS Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ ΣΧΟΛΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Για παρατηρήσεις & βελτιώσεις επικοινωνήστε μαζί μας!

NEWS Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ ΣΧΟΛΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Για παρατηρήσεις & βελτιώσεις επικοινωνήστε μαζί μας! Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ 2 0 1 5 Από τους μαθητές της Β τάξης του 11 ου ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΧΑΛΚΙΔΑΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ NEWS ΣΧΟΛΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ Για παρατηρήσεις & βελτιώσεις επικοινωνήστε μαζί μας! Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ 2 0 1

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919.

Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919. Ο Αντώνης Σαμαράκης γεννήθηκε στην Αθήνα το 1919. Η πρώτη του ουσιαστική εμφάνιση στον λογοτεχνικό χώρο γίνεται το 1954 με την έκδοση της συλλογής διηγημάτων Ζητείται ελπίς. Πρόκειται για έναν από τους

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιανικές Πρακτικές

Χριστιανικές Πρακτικές Χριστιανικές Πρακτικές του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Χριστιανικές Πρακτικές Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται, είναι από τη νεοελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Λογοτεχνίας

Διδακτική της Λογοτεχνίας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διδακτική της Λογοτεχνίας Ενότητα 6: Κριτήρια επιλογής λογοτεχνικών κειμένων για το μάθημα της λογοτεχνίας Βενετία Αποστολίδου Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Στέφανος Δανδόλος : «Η συγγραφή είναι ένας έρωτας ζωής» Δευτέρα, 23 Ιανουάριος :00

Στέφανος Δανδόλος : «Η συγγραφή είναι ένας έρωτας ζωής» Δευτέρα, 23 Ιανουάριος :00 Στέφανος Δανδόλος : «Η συγγραφή είναι ένας έρωτας ζωής» Δευτέρα, 23 Ιανουάριος 2017-11:00 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη Ο ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΔΑΝΔΟΛΟΣ γεννήθηκε το 1970 και εμφανίστηκε στη λογοτεχνία το 1996 με το μυθιστόρημα

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 12ο Μάθηµα - Α Μέρος Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Β : Η θεωρία του Ronald Goldman ως εφαρµογή της πιαζετιανής

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η Λέσχη Ανάγνωσης στο σχολείο;

Τι είναι η Λέσχη Ανάγνωσης στο σχολείο; Τι είναι η Λέσχη Ανάγνωσης στο σχολείο; Στο πλαίσιο του πραγράμματος «Καινοτόμες δράσεις για την ενίσχυση της φιλαναγνωσίας» θα υποστηριχτεί σε ετήσια βάση η δημιουργία 100 Λεσχών Ανάγνωσης σε ισάριθμα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ (ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ Α1. Ο συγγραφέας αναφέρεται στη σπουδαιότητα των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης. Αρχικά τονίζει πως

Διαβάστε περισσότερα

VIDEOφιλοσοφείν: Η τεχνολογία στην υπηρεσία της Φιλοσοφίας

VIDEOφιλοσοφείν: Η τεχνολογία στην υπηρεσία της Φιλοσοφίας VIDEOφιλοσοφείν: Η τεχνολογία στην υπηρεσία της Φιλοσοφίας Παραδείγματα διδακτικής αξιοποίησης video στο μάθημα των Αρχών Φιλοσοφίας (Β Λυκείου Γενική Παιδεία) 3 ο ΓΕ.Λ. ΠΕΙΡΑΙΑ 27 ΜΑΡΤΙΟΥ 2015 Μαλεγιαννάκη

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος: The nation, Europe and the world: Textbooks and Curricula in Transition

Τίτλος: The nation, Europe and the world: Textbooks and Curricula in Transition ACADEMIA ISSN, 2241-1402 http://hepnet.upatras.gr Volume 4, Number 1, 2014 BOOK REVIEW Τίτλος: The nation, Europe and the world: Textbooks and Curricula in Transition Συγγραφέας: Hanna Schlisser, Yasemin

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Τ4Ε

ΕΝΤΥΠΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Τ4Ε ΕΝΤΥΠΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ Τ4Ε 2016-2017 Ονοματεπώνυμο: ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΑΝΣΙΑ Τίτλος Εργασίας Η ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ Ο ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΠΑΙΔΙΚΑ ΠΑΡΑΜΥΘΙΑ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ Σχολείο του πραγματοποιήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά,

Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, http://www.amis-kazantzaki.gr./ Γεννήθηκε το 1883 στο Ηράκλειο της Κρήτης Υπήρξε φιλόσοφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας Έργα: µυθιστορήµατα, ποίηση, θεατρικά, ταξιδιωτικά Τα πιο γνωστά του έργα: Αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD

Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Η σχέση Ιστορίας και Φιλοσοφίας των Επιστημών με την Εκπαίδευση στις Φυσικές Επιστήμες Κωνσταντίνα Στεφανίδου, PhD Εργαστήριο Διδακτικής, Επιστημολογίας Φυσικών Επιστημών και Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Oκτώβριος 2015-Μάιος 2016 Αποστολή: Γνωρίζω την αγαπημένη συγγραφέα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Διεπιστημονικό Συνέδριο Παιδί και Πληροφορία: Αναζητήσεις και Προσεγγίσεις Ιστορίας, Δικαίου - Δεοντολογίας, Πολιτισμού

Διεπιστημονικό Συνέδριο Παιδί και Πληροφορία: Αναζητήσεις και Προσεγγίσεις Ιστορίας, Δικαίου - Δεοντολογίας, Πολιτισμού Διεπιστημονικό Συνέδριο Παιδί και Πληροφορία: Αναζητήσεις και Προσεγγίσεις Ιστορίας, Δικαίου - Δεοντολογίας, Πολιτισμού Θέμα Ο έμφυλος καταμερισμός στην διδασκαλία των κοριτσιών στην Ελλάδα Κάλφα Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις στην Τοπική Εκπαιδευτική Ιστορία: Σχολεία και εκπαιδευτικοί της Θεσσαλονίκης. Ενότητα 2 η : Επιστημονική τεχνογραφία

Προσεγγίσεις στην Τοπική Εκπαιδευτική Ιστορία: Σχολεία και εκπαιδευτικοί της Θεσσαλονίκης. Ενότητα 2 η : Επιστημονική τεχνογραφία ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 2 η : Επιστημονική τεχνογραφία Βασίλης Α. Φούκας Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας

Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η καλλιέργεια της κριτικής ανάγνωσης µέσα από το µάθηµα της λογοτεχνίας Η εµπειρία της χρήσης των «Αναγνωστικών Ηµερολογίων» στην Α Γυµνασίου της Βάλιας Λουτριανάκη Η χρήση αναγνωστικών ηµερολογίων (reading

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου

Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου Επιμέλεια-καταγραφή-σχεδιασμός: Ο δάσκαλος της Στ τάξης, Χρίστος Χατζηλοΐζου Απρίλιος 2015 Θέμα: Η αξιοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό

Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό του David Batty Οδηγός Μελέτης Έκδοση 5 Πνευματική Δύναμη και το Υπερφυσικό Οδηγός Μελέτης 5η έκδοση του David Batty Σημείωση: Τα εδάφια της Βίβλου όπου αυτά αναφέρονται,

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ Η Ν Ι

Διαβάστε περισσότερα

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας

Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας ΜΑΡΚ ΜΑΖΑΟΥΕΡ Τριάντα χρόνια ελληνικής ιστορίας Μια προσωπική αναδρομή Απόψε θα εκφράσω μερικές προσωπικές σκέψεις για όσα είδα να συμβαίνουν στην Ελλάδα, την οποία επισκέφθηκα για πρώτη φορά πριν από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ

ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ. συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ (ψυχοκοινωνική προσέγγιση) συγγραφέας ΓΙΑΝΝΑ ΦΙΛΑΟΥ Στο βιβλίο με τίτλο ΑΝΘΡΩΠΙΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΚΑΙ ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ, η συγγραφέας Γιάννα Φιλάου καταγράφει και αναλύει τις ανθρώπινες

Διαβάστε περισσότερα

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση

Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Το μάθημα της λογοτεχνίας στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση Ενότητα 6: Μέθοδος project - Πολιτισμός και σχολείο - Διδασκαλία σε ομάδες Ελένη

Διαβάστε περισσότερα

18/ Λογοτεχνία για παιδιά πολλαπλοί φωτισμοί πολλών θεμάτων. "Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα" [εκδόσεις Ψυχογιός], του Μάνου Κοντολέων

18/ Λογοτεχνία για παιδιά πολλαπλοί φωτισμοί πολλών θεμάτων. Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα [εκδόσεις Ψυχογιός], του Μάνου Κοντολέων 18/04 2017 "Πιάσε το τιμόνι, Γίγαντα" [εκδόσεις Ψυχογιός], του Μάνου Κοντολέων Γράφτηκε από τον Μάνος Κοντολέων Ο Μάνος Κοντολέων είναι συγγραφέας. Λογοτεχνία για παιδιά πολλαπλοί φωτισμοί πολλών θεμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα

ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα Ονοματεπώνυμο ΡΟΖΑ ΤΡΕΣΣΟΥ ΣΧΕΔΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Παιδαγωγικό πλαίσιο και θεματική ενότητα Η διδασκαλία θα πραγματοποιηθεί σε τμήμα 25 μαθητών και μαθητριών της Α Γυμνασίου. Η διδασκαλία θα διαρκεί δύο διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: "Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη"

Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη Θεοφανία Ανδρονίκου Βασιλάκη: "Θέλω κάποια στιγμή να γράψω ένα μυθιστόρημα που να έχει όλα τα είδη" Στο βιβλίο χρησιμοποιείτε πολυπρόσωπες αφηγήσεις μέσα στην κεντρική πλοκή ώστε να μιλήσετε για την ίδια

Διαβάστε περισσότερα

Φανή Πανταζή : Η ψυχή του πέτρινου σπιτιού Δευτέρα, 03 Ιούλιος :05

Φανή Πανταζή : Η ψυχή του πέτρινου σπιτιού Δευτέρα, 03 Ιούλιος :05 Φανή Πανταζή : Η ψυχή του πέτρινου σπιτιού Δευτέρα, 03 Ιούλιος 2017-11:05 Από τη Μαίρη Γκαζιάνη Η ΦΑΝΗ ΠΑΝΤΑΖΗ γεννήθηκε στην Αθήνα και σπούδασε οικονομικές επιστήμες στη Νομική Σχολή Αθηνών. Εργάστηκε

Διαβάστε περισσότερα

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα»

Περί Μελαγχολίας. Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης. 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περί Μελαγχολίας Διδάσκων: Αναπλ. Καθηγητής Δημήτριος Καργιώτης 2 η ενότητα: «Η μελαγχολία στην αρχαιότητα» Περιγραφή θεματικής ενότητας: Το σύστημα των τεσσάρων χυμών και η αρχή της μίμησης. Σύντομη αναφορά

Διαβάστε περισσότερα

Άντον Τσέχωφ, Ο Βάνκας

Άντον Τσέχωφ, Ο Βάνκας Άντον Τσέχωφ, Ο Βάνκας Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α Γυμνασίου Απαντήσεις ερωτήσεων σχολικού βιβλίου σχ. βιβλίο (σελ. 194) Γυμνάσιο: 9.000 μαθήματα με βίντεο-διδασκαλία για όλο το σχολικό έτος μόνο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 1 η ΔΙΗΜΕΡΙΔΑ (ΑΛΛΗΛΟ-)ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΛΟΓΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ. ΜΟΙΡΑΖΟΜΑΣΤΕ ΙΔΕΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΞΕΚΙΝΗΜΑ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2012-2013. Διοργάνωση: Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Β. Καλοκύρη Παρασκευή 14 - Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη»

[Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» [Συνέντευξη-Διαγωνισμός] Η Μεταξία Κράλλη και το βιβλίο της «Κάποτε στη Σαλονίκη» Από happytv - Τετάρτη 19/10/16 Η Μεταξία Κράλλη (ψευδώνυμο) γεννήθηκε στην Αθήνα το 1975. Σπούδασε νομικά στην Αθήνα και

Διαβάστε περισσότερα

Από τη Ζάκυνθο με αγάπη

Από τη Ζάκυνθο με αγάπη Ημερομηνία 21/09/2015 Μέσο Συντάκτης Link metropolispress.gr Βάσια Ρούσσου http://goo.gl/ycr4u6 Από τη Ζάκυνθο με αγάπη Ο Στέφανος Λίβος μας ταξιδεύει με το βιβλίο του στη Ζάκυνθο του Β Παγκοσμίου Πολέμου

Διαβάστε περισσότερα

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει.

Παρακαλούμε όποιον γνωρίζει το που μπορούμε να βρούμε ολόκληρα τα κείμενα στα ελληνικά, να μας ενημερώσει. Η μετάφραση των κειμένων στα ελληνικά, που παρατίθεται εδώ, είναι βασισμένη στις μεταφράσεις από τα κοπτικά και ελληνικά στα αγγλικά των: Wesley W. Isenberg, Stephen Patterson, Marvin Meyer, Thomas O.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο

ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ. Αδέλφια στο σχολείο ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Αδέλφια στο σχολείο Οι συμμαθητές και οι συμμαθήτριές μου Οι μαθήτριες του Χριστού Κάποτε, μια γυναίκα, που ονομαζόταν Μάρθα, υποδέχτηκε στο σπίτι της τον Ιησού. Η Μάρθα, ήταν αδελφή του

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Λογοτεχνία. Β Λυκείου

Νεοελληνική Λογοτεχνία. Β Λυκείου Νεοελληνική Λογοτεχνία Β Λυκείου Γεώργιος Βιζυηνός (1849-1896) 1896) (Νέα Αθηναϊκή Σχολή) Έλληνας πεζογράφος, ποιητής και λόγιος. Θεωρείται από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της νεοελληνικής λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις: «Η δύναµη των ερωτήσεων» - Ερωτήσεις πριν κατά τη διάρκεια και µετά την ανάγνωση ενός βιβλίου ανειστική Βιβλιοθήκη Ράνια Ιατροπούλου

Απαντήσεις: «Η δύναµη των ερωτήσεων» - Ερωτήσεις πριν κατά τη διάρκεια και µετά την ανάγνωση ενός βιβλίου ανειστική Βιβλιοθήκη Ράνια Ιατροπούλου Απαντήσεις: «Η δύναµη των ερωτήσεων» - Ερωτήσεις πριν κατά τη διάρκεια και µετά την ανάγνωση ενός βιβλίου ανειστική Βιβλιοθήκη Ράνια Ιατροπούλου Ο ρόλος των ερωτήσεων στη ζωή ενός παιδιού αποτελεί δοµικό

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

«ΤΟ ΚΑΝΑΡΙΝΙ ΠΟΔΗΛΑΤΟ»

«ΤΟ ΚΑΝΑΡΙΝΙ ΠΟΔΗΛΑΤΟ» «ΤΟ ΚΑΝΑΡΙΝΙ ΠΟΔΗΛΑΤΟ» ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ ΛΕΛΕΚΗΣ ΖΗΣΗΣ ΝΟΥΒΑΚΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΜΙΜΙΚΟΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΜΑΛΤΕΖΟΣ ΑΓΓΕΛΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΥΠΟΘΕΣΗ Ένας νεαρός δάσκαλος ο Άρης, αναλαμβάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΙΟΥΝΙΟΥ 2005 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ : ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙ ΩΝ : ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ Με ποιο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς. Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σχολική Χρονιά 2012-2013 Κ ε ί μ ε ν α Ν ε ο ε λ λ η ν ι κ ή ς Λ ο γ ο τ ε χ ν ί α ς Θεματική ενότητα: «Οικουμενικές αξίες και Λογοτεχνία» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κείμενα προς συνανάγνωση συνεξέταση Έριχ Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός»

Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Αφροδίτη Βακάλη: «Σε όλες τις εποχές ο δρόμος της συγγραφής ήταν και είναι μοναχικός» Η Αφροδίτη Βακάλη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1965 και είναι εκπαιδευτικός. Σπούδασε Αγγλική Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ

ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 2015 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΥΕ258 ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΠΑΤΣΑΤΖΑΚΗ ΕΛΕΝΗ, ΑΕΜ:3196 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΓΡΙΒΑ ΕΛΕΝΗ 5/2/2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αυτό το portfolio φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικο-πολιτισμική ετερότητα & Αναλυτικό Πρόγραμμα

Κοινωνικο-πολιτισμική ετερότητα & Αναλυτικό Πρόγραμμα Εισήγηση-παρουσίαση: Κοινωνικο-πολιτισμική ετερότητα & Αναλυτικό Πρόγραμμα Βασίλης Τσάφος, Επίκουρος Καθηγητής, Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία, Πανεπιστήμιο Αθηνών Σχολιάζουν: Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διδακτική παρέμβαση 2-3 ωρών στο μάθημα της Λογοτεχνίας της Β Λυκείου και συγκεκριμένα στο κείμενο «Ζάβαλη Μάϊκω» του Στρατή Μυριβήλη με αξιοποίηση ΤΠΕ (χρήση αρχείων power point, διαδικτύου και

Διαβάστε περισσότερα