Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία"

Transcript

1 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 47 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία Βαλάντης Παπαθανασίου, ηµοτικό Σχολείο «ΑΓΙΟΣ ΙΩΣΗΦ» της Ελληνογαλλικής Σχολής Βόλου Περίληψη Το παρόν άρθρο βασίζεται σε επισκόπηση της βιβλιογραφίας αναφορικά µε την προαγωγή της υγείας στο σχολικό περιβάλλον. Τα νοσήµατα του σύγχρονου πολιτισµού αποτελούν ασθένειες που σχετίζονται µε τη συµπεριφορά και τον τρόπο ζωής του ανθρώπου. Η παιδική και η εφηβική ηλικία αποτελούν σηµαντικούς σταθµούς της ανάπτυξης του ανθρώπου για την υιοθέτηση και την παγίωση συµπεριφορών. Υπό το πρίσµα αυτό, η αγωγή υγείας κατέχει τη δική της ξεχωριστή θέση στο αναλυτικό πρόγραµµα. Η Ευρωπαϊκή Ένωση προτρέπει τα κράτη-µέλη να αναπτύξουν δράσεις στη σχολική κοινότητα και υπογραµµίζει τον σηµαντικό ρόλο των εκπαιδευτικών λειτουργών στη διαδικασία αυτή. 1. Εισαγωγή Στο παρελθόν, οι ασθένειες που µάστιζαν τους πληθυσµούς, και κυρίως τα παιδιά και τους νέους, ήταν τα λοιµώδη νοσήµατα (γαστρεντερίτιδα, φυµατίωση, οστρακιά κ.ά.). Αυτά συνδέθηκαν µε το χαµηλό βιοτικό επίπεδο και τις κακές συνθήκες υγιεινής. Με την οικονοµική ανάπτυξη, τους κοινωνικούς αγώνες και τις πολιτικές µεταβολές, συντελέστηκε βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των βιοµηχανικά αναπτυγµένων κοινωνιών, που συνοδεύτηκε από µια θεαµατική µείωση των λοιµωδών νοσηµάτων. Ο κ. Βαλάντης Παπαθανασίου είναι Εκπαιδευτικός Π.Ε. στο ηµοτικό Σχολείο «ΑΓΙΟΣ ΙΩΣΗΦ» της Ελληνογαλλικής Σχολής Βόλου, µε Master στην Κοινωνιολογία της Υγείας από την EHESS Παρισιού και υποψήφιος διδάκτωρ Ψυχολογίας της Υγείας στο Πανεπιστήµιο της Προβηγκίας (Γαλλία). 47

2 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 48 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων Με την εµφάνιση των αντιβιοτικών και τον µαζικό εµβολιασµό των πληθυσµών, υπήρχε διάχυτη η πεποίθηση ότι η ιατρική επιστήµη είχε επιτύχει µια ολοκληρωτική νίκη κατά των λοιµωδών και γενικότερα των θανατηφόρων ασθενειών και µέσα από αυτή τη γνώση-πρακτική ο άνθρωπος είχε καταφέρει να κυριαρχήσει στη φύση. Η µείωση ακόµη και η εξάλειψη των λοιµωδών ακολουθήθηκε από την εµφάνιση άλλων ασθενειών που σχετίζονται µε τα νέα πολιτιστικά πρότυπα, οι οποίες χαρακτηρίστηκαν ως «νοσήµατα του σύγχρονου πολιτισµού». Ο καρκίνος, τα καρδιαγγειακά νοσήµατα, τα ατυχήµατα, οι ψυχικές ασθένειες όπως η κατάθλιψη, τα εκφυλιστικά νοσήµατα (διαβήτης, αγγειοπάθειες, αρθρίτιδες κ.τ.λ.), καθώς και το AIDS, που πήρε τη µορφή επιδηµίας και χαρακτηρίστηκε ως η µάστιγα του αιώνα, αποτελούν µερικές από τις νέες απειλές του ανθρώπινου είδους. Οι ασθένειες της σύγχρονης εποχής αποτελούν ασθένειες «συµπεριφοράς», καθώς βρίσκονται σε αιτιατή σχέση µε τον τρόπο ζωής του ατόµου. Η επιτυγχανόµενη στάθµη της ηµόσιας Υγείας σε µια κοινωνία δεν είναι έργο µόνο ιατρικό, αλλά αποτελεί τη συνισταµένη µιας συλλογικής προσπάθειας και απόρροια της υγειονοµικής οργάνωσης, του βιοτικού επιπέδου, καθώς και της πολιτιστικής και µορφωτικής ανάπτυξης του πληθυσµού. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το σχολείο, ως πολυδύναµο εκπαιδευτικό και πολιτιστικό κέντρο, διαδραµατίζει ση- µαντικό ρόλο στην πρόληψη των νοσηµάτων και την προαγωγή της υγείας. 2. Θεωρίες και Ερµηνευτικά Μοντέλα Συµπεριφοράς Υγείας Τα τελευταία χρόνια αναπτύσσονται θεωρίες και ερµηνευτικά µοντέλα στο πλαίσιο της Ψυχολογίας της Υγείας 1 (Health Psychology) και της Συµπεριφοριστικής Ιατρικής 2 (Behavioral Medicine), που ως στόχο έχουν είτε την ερµηνεία συµπεριφορών είτε την τροποποίησή τους σε σχέση µε την υγεία. Εξετάζονται, δηλαδή, η αξία που δίνει στην υγεία το άτοµο, η ευθύνη που νιώθει για την προστασία της δικής του υγείας και των άλλων, οι στρατηγικές προφύλαξης, η υιοθέτηση επικίνδυνων συµπεριφορών ή τρόπων ζωής κ.ο.κ. Οι πιο γνωστές θεωρητικές προσεγγίσεις της συµπεριφοράς υγείας, που έχουν αναπτυχθεί µέχρι σήµερα και έχουν συγκροτήσει µαθησιακές θεωρίες και κοινωνικο-γνωστικά µοντέλα µε επιδράσεις κυρίως από τη γνωσιοκρατία, τη µορφολογική ψυχολογία και την ανθρωπιστική θεωρία, είναι: α) η «θεωρία της έλλογης δράσης» (Reasoned Action Theory), β) το «µοντέλο πεποιθήσεων για την υγεία» (Health Belief Model), γ) το «µοντέλο δράσης για την υγεία» (Health Action Model), δ) το «µοντέλο προαγωγής υγείας» (Health Promotion Model) και ε) η «θεωρία διάχυσης της καινοτοµίας» (Diffusion of Innovation Theory). 48

3 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 49 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία Όλες οι παραπάνω θεωρίες για τις συµπεριφορές υγείας στηρίζονται στις πεποιθήσεις, στάσεις και αξίες του ατόµου. Οι πεποιθήσεις αφορούν όλα όσα το άτοµο γνωρίζει ή πιστεύει. Οι στάσεις από την άλλη αποτελούν «προδιάθεση συµπεριφοράς». Τέλος, οι αξίες αντανακλούν τις ηθικές αναφορές του ατόµου. Υπάρχουν αξίες κοινές σε όλους (ειρήνη, ελευθερία, δικαιοσύνη), αλλά και ένα προσωπικό σύστηµα αξιών, που περιλαµβάνει την ιεράρχηση αρχών που προσδιορίζουν, χαρακτηρίζουν και δίνουν νόηµα στη ζωή του ατόµου. 3. Οι πυλώνες της Προαγωγής Υγείας: Πρόληψη, Αγωγή Υγείας και Προστασία της Υγείας «Πρόληψη», «αγωγή υγείας», «προστασία της υγείας» και «προαγωγή της υγείας» δεν είναι ταυτόσηµοι όροι. Ως κοινό έχουν ότι συνδέονται µε το περιεχόµενο της έννοιας της υγείας, µε τη σφαιρική έννοια του όρου, ως συνισταµένη των προσωπικών και κοινωνικών µεταβλητών (βιολογικοί - ψυχολογικοί και οικονοµικοί - πολιτιστικοί παράγοντες αντίστοιχα). Εάν η υγεία αποτελεί «κατάσταση πλήρους φυσικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας» και «όχι µόνο την απουσία νόσου ή αναπηρίας», σύµφωνα µε τον ορισµό της Παγκόσµιας Οργάνωσης Υγείας, η πρόληψη πρέπει, επίσης, να εγγράφεται σε αυτό το ευρύ πλαίσιο. Σύµφωνα µε τον J. A. Bury ( ), η πρόληψη αφορά το σύνολο των µέτρων που στοχεύουν στην αποφυγή ή τη µείωση του αριθµού και της σοβαρότητας των ασθενειών ή των ατυχηµάτων. Η πρόληψη, λοιπόν, είναι το σύνολο των ενεργειών που τείνουν να προάγουν την ατοµική και συλλογική υγεία. Εποµένως, απώτερος σκοπός της είναι: να εξασφαλίσει τη φυσική και διανοητική ακεραιότητα και να αναπτύξει τις ζωτικής σηµασίας ικανότητες κάθε ατόµου (δηµιουργικότητα, επιθυµία, ευχαρίστηση, ενεργός σχέση µε το περιβάλλον), να µειώσει τους παράγοντες που απειλούν τη φυσική, ψυχολογική και κοινωνική κατάσταση του ατόµου, διατηρώντας τις αντιθέσεις σε ένα τέτοιο επίπεδο, ώστε το άτοµο να µπορεί να τις διαχειριστεί χωρίς να µειώσει τις ζωτικής σηµασίας ικανότητές του, κάτι που περιλαµβάνει µια κοινωνική δυναµική η οποία ενισχύει τις δυνατότητες κάθε ατόµου. Η αγωγή υγείας είναι µια διαδικασία που στηρίζεται σε επιστηµονικές αρχές και χρησιµοποιεί προγραµµατισµένες ευκαιρίες µάθησης που δίνουν τη δυνατότητα στους ανθρώπους, όταν λειτουργούν ως άτοµα ή ως σύνολο, να αποφασίσουν και να ενεργούν συνειδητά (ενηµερωµένα) για θέµατα που επηρεάζουν την υγεία τους (Draijer & Williams, 1991). Η αγωγή υγείας στο σχολείο δεν αφορά µια βαθµίδα ή µια τάξη, αλλά ολόκληρο το εκπαιδευτικό σύστηµα. Για την αποτελεσµατικότητά 49

4 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 50 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων της είναι ιδιαίτερα σηµαντική η στενή συνεργασία µεταξύ εκπαιδευτικών, µαθητών, γονέων και κοινότητας. Η προστασία της υγείας είναι ο συνδυασµός των µέτρων της τροποποίησης του περιβάλλοντος, µε σκοπό να διευκολυνθεί η υιοθέτηση υγιών τρόπων ζωής. Αυτά τα µέτρα αφορούν το φυσικό ή/και το ανθρώπινο περιβάλλον. Είναι µέτρα νοµικά (π.χ. υποχρεωτική χρήση της ζώνης ασφαλείας κατά την οδήγηση αυτοκινήτου ή του κράνους κατά την οδήγηση µηχανής), οικονοµικά (π.χ. φόροι για το αλκοόλ ή το κάπνισµα), διάφορα ήδη βοήθειας (ψυχολογική υποστήριξη ατόµων µε HIV λοί- µωξη) κ.τ.λ. Η προαγωγή υγείας είναι ο συνδυασµός των µέτρων πρόληψης, αγωγής υγείας και προστασίας της υγείας, καθώς και της οργάνωσης των υπηρεσιών στο πλαίσιο ατοµικής και συλλογικής συµµετοχής (σχήµα 1). Σχήµα 1: Μοντέλο προαγωγής της υγείας Σύµφωνα µε τις αρχές της «ιακήρυξης της έννοιας και των αρχών της προαγωγής υγείας», η προαγωγή υγείας (Σώκου, ): Εµπλέκει τον γενικό πληθυσµό ως σύνολο στο πλαίσιο της καθηµερινής του ζωής και δίνεται η δυνατότητα στους ανθρώπους να ελέγχουν και να είναι υπεύθυνοι για την υγεία τους. Προωθεί δραστηριότητες που καθορίζουν την υγεία, καλώντας σε συνεργασία φορείς που επηρεάζουν το επίπεδό της, εκτός των υγειονοµικών υπηρεσιών. Οι τοπικές αρχές και η κυβέρνηση παίζουν σηµαντικό ρόλο στην προστασία της υγείας των πολιτών, σε επίπεδο που ξεπερνά τη δικαιοδοσία των µεµονωµένων ατόµων. 50

5 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 51 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία Συνδυάζει µεθόδους και τεχνικές που αλληλοσυµπληρώνονται, όπως η επικοινωνία, η εκπαίδευση, η νοµοθεσία, τα οικονοµικά µέτρα, οι οργανωτικές αλλαγές, η κοινοτική ανάπτυξη και συµµετοχή. Στοχεύει σε µια αποτελεσµατική και συγκεκριµένη συµµετοχή του κοινού, στον προσδιορισµό στόχων και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων για τη λήψη αποφάσεων σε ατοµικό και συλλογικό επίπεδο. Σύµφωνα µε τον Χάρτη της Ottawa, στόχοι της προαγωγής υγείας είναι: Η µείωση των ανισοτήτων στην υγεία. Η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών, ώστε όλοι οι άνθρωποι να είναι ικανοί να αναπτύξουν όλο το δυναµικό υγείας. Η προστασία της υγείας του ανθρώπου και του περιβάλλοντος από καθετί που τα απειλεί. Η συντονισµένη δράση από κάθε υπεύθυνο φορέα, τοµέα και οµάδα πολιτών που µεσολαβούν, προκειµένου να προστατεύσουν την υγεία από τα διάφορα συµφέροντα που την απειλούν. Ως τοµείς δράσης της προαγωγής υγείας θεωρούνται: Η δηµιουργία υγιούς δηµόσιας πολιτικής. Η δηµιουργία υποστηρικτικού περιβάλλοντος. Η ενδυνάµωση της κοινοτικής δράσης. Η ανάπτυξη προσωπικών δεξιοτήτων. Ο επαναπροσανατολισµός των υπηρεσιών υγείας. Υπάρχουν δύο είδη στρατηγικών πρόληψης, ανάλογα µε τον πληθυσµό που απευθύνονται: η καθολική και η επικεντρωµένη πρόληψη. Η καθολική πρόληψη αναφέρεται σε στρατηγικές που απευθύνονται στο σύνολο του σχολικού πληθυσµού ή της κοινότητας, µε στόχο την πρόληψη µιας νόσου. Η επικεντρωµένη πρόληψη αναφέρεται σε στρατηγικές που στοχεύουν σε συγκεκριµένες οµάδες πληθυσµού, οι οποίες χαρακτηρίζονται από µεγάλη ευαλωτότητα συγκριτικά µε άλλες. Αυτό το είδος πρόληψης στοχεύει σε ολόκληρη την οµάδα ανεξάρτητα από τον προσωπικό βαθµό κινδύνου του κάθε µέλους της. Σκοπός της επικεντρωµένης πρόληψης είναι η αποτροπή της νόσου µε την ενίσχυση προστατευτικών παραγόντων, όπως η ταυτότητα, η αυτοεκτίµηση, η δυνατότητα επίλυσης προβληµάτων, αξιολόγησης του κινδύνου, διαχείρισης κρί- 51

6 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 52 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων σεων, καθώς και µε τη βοήθεια που παρέχεται σε άτοµα για να αντιµετωπίσουν µε επιτυχία τους παράγοντες κινδύνου. Νέοι κλάδοι της Κοινωνιολογίας της Υγείας 3 κάνουν την εµφάνισή τους, προκειµένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις και ανάγκες της Νέας ηµόσιας Υγείας, όπως η εφαρµοσµένη στην προαγωγή υγείας κοινωνιολογία (sociology as applied to health promotion) και η κοινωνιολογία της προαγωγής υγείας (sociology of health promotion). Η διαφορά ανάµεσα στους δύο αυτούς εξειδικευµένους επιστηµονικούς χώρους είναι ότι ο πρώτος επιχειρεί να αναπτύξει τεχνικές και πρακτικές της προαγωγής υγείας, ενώ ο δεύτερος αφορά στην κριτική ανάλυση των βασικών υποθέσεων και επιδιώξεων της προαγωγής υγείας καθαυτής. Ο Thorogood 4 (1992) αναφέρει τρεις τρόπους συµβολής της κοινωνιολογίας στην πρόληψη και την προαγωγή υγείας, ειδικότερα: α) Οι κοινωνιολογικές αναλύσεις της εξουσίας και των σχέσεων µεταξύ κοινωνικής δοµής και δράσης είναι σηµαντικές, όταν σκοπός της προαγωγής υγείας είναι να εντοπίσει τους διάφορους περιορισµούς, αλλά και να αναγνωρίσει τη δυνατότητα κοινωνικών µεταβολών. β) Η κατανόηση της κοινωνικής διαστρωµάτωσης κατά την υλοποίηση παρεµβάσεων αγωγής υγείας, όπως το κοινωνικο-πολιτιστικό πλαίσιο στο οποίο ζουν οι άνθρωποι, η φυλή ως κύρια έκφραση δοµικής ανισότητας κ.ά. γ) Οι µελέτες για τις πεποιθήσεις του πληθυσµού σχετικά µε την υγεία και την ασθένεια. Οι έρευνες αυτές είναι πολυσύνθετες, εξετάζοντας διάφορες πτυχές που σχετίζονται µε τις κοινωνικές αναπαραστάσεις, τις αντιλήψεις, τις στάσεις και τις συµπεριφορές, τα πορίσµατα των οποίων είναι ιδιαίτερα σηµαντικά για τον σχεδιασµό προγραµµάτων αγωγής υγείας. Σύµφωνα µε την Nettleton (2002), µια κριτική στάση απέναντι στο έργο της προαγωγής/αγωγής υγείας θα αφορούσε τα παρακάτω ζητήµατα: Την αποτυχία συµβιβασµού της διαµάχης µεταξύ του ατόµου και της δοµής, καθώς αναφέρεται στις δοµικές αλλαγές που είναι απαραίτητες να γίνουν προκειµένου τα άτοµα να αλλάξουν τρόπο ζωής. Τον εντοπισµό των υφιστάµενων ιδεολογιών που σχετίζονται µε την ιατρική επιστήµη και τον ορθολογισµό, καθώς η προαγωγή υγείας θεωρεί ότι αν εκλείψουν οι κοινωνικο-δοµικοί περιορισµοί από την ανθρώπινη ζωή, οι άνθρωποι θα µπορούν να κάνουν ορθολογικές επιλογές υγείας, οι οποίες, ωστόσο, αποτελούν τις επιταγές της ιατρικής επιστήµης. Την προώθηση σεξιστικών, οµοφοβικών και ρατσιστικών ιδεολογιών. Για παράδειγµα, ενώ η πρόληψη προσεγγίζεται από µια καθολική σκοπιά, ως προσωπική υπόθεση του καθενός, κατά καιρούς οι συµβουλές που δίνονται απευθύνονται στους πολλαπλούς ρόλους των γυναικών (ως συζύγων, µητέρων ), καθιστώντας τις γυναίκες υπεύθυνες όχι µόνο για τη δική τους υγεία, 52

7 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 53 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία αλλά και την υγεία των άλλων (µελών της οικογένειας), συµβάλλοντας έτσι αρνητικά στην προοπτική ισότητας των δύο φύλων σε όλες τις δραστηριότητες τόσο της ιδιωτικής όσο και της κοινωνικής σφαίρας. Παρόµοια παραδείγµατα έχουµε να επιδείξουµε και αναφορικά µε τις κοινωνικές οµάδες των οµοφυλόφιλων, των µεταναστών κ.ά. Την πλάνη της ενδυνάµωσης. ηλαδή, η κατάσταση της υγείας σχετίζεται µε την οικονοµικο-κοινωνική θέση του ατόµου και ενώ η προαγωγή υγείας έχει προσανατολιστεί στην υποστήριξη των ευπαθών κοινωνικά οµάδων, οι οµάδες αυτές δε βλέπουµε να τροποποιούν τη συµπεριφορά τους, υιοθετώντας πιο υγιείς τρόπους ζωής. Το εύρος στο οποίο οι πρακτικές της προαγωγής υγείας και της Νέας ηµόσιας Υγείας αναδεικνύονται σε ένα είδος νέου κοινωνικού ελέγχου. Οι συµβουλευόµενοι στο πλαίσιο της νέας προαγωγής υγείας, σε αντίθεση µε την κλασική και συµβατική προληπτική ιατρική, δεν λαµβάνουν απλώς µια πληροφορία, αλλά παρακινούνται στο να υιοθετήσουν ένα συγκεκριµένο «υγιές» µοντέλο ζωής, προβαίνοντας σε µια συνεχή εσωτερική αξιολόγηση της κατάστασης της υγείας. Στόχος δεν είναι η αποτροπή ασθενειών αλλά η απόκτηση ευεξίας σε όλα τα επίπεδα (Καδδά και συνεργάτες, 2005). Στο σηµείο αυτό θα πρέπει να τονίσουµε ότι τα αποτελέσµατα της πρόληψης δεν είναι άµεσα ορατά, όπως αυτά της θεραπείας, αλλά πιθανά και αναµενόµενα. Με την πρόληψη δεν επιτυγχάνεται η ανακούφιση από τα συµπτώµατα ή η επαναφορά της οργανικής αρµονίας, αλλά στόχος είναι η διατήρηση της φυσικής ισορροπίας για µεγάλο χρονικό διάστηµα. Όταν η συµπεριφορά υγείας δεν ενισχύεται από το περιβάλλον, δεδοµένων των κινδύνων της καθηµερινής ζωής, είναι δύσκολο να διατηρηθεί. Επίσης, θα πρέπει να υπενθυµίσουµε και το πνεύµα του βιο-ιατρικού µοντέλου, το οποίο εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τα σύγχρονα συστήµατα υγείας πολλών χωρών, που δίνει βάρος στη θεραπεία και την αποκατάσταση. Η θεραπευτική πρακτική αφορά περισσότερο την ατοµική υγεία (ατοµικό επίπεδο), σε αντίθεση µε την πρόληψη που απευθύνεται στον γενικό πληθυσµό και σε ευάλωτες κοινωνικές οµάδες, ανάλογα µε το επιδηµιολογικό προφίλ της εκάστοτε νόσου (συλλογικό επίπεδο). 4. Η Αγωγή Υγείας στο πλαίσιο της Ενωµένης Ευρώπης Σύµφωνα µε το Ψήφισµα της 23 ης Νοεµβρίου 1988 του Συµβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) και των Υπουργών Εκπαίδευσης σχετικά µε την εισαγωγή της αγωγής υγείας στη σχολική εκπαίδευση 5 : Η αγωγή υγείας είναι µια απλή διαδικα- 53

8 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 54 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων σία που χρησιµοποιεί προγραµµατισµένες ευκαιρίες µάθησης, προκειµένου να δώσει τη δυνατότητα στα άτοµα να λαµβάνουν και να εκτελούν αποφάσεις, βασισµένες σε επαρκή πληροφόρηση, σχετικά µε ζητήµατα που αφορούν την υγεία. Πρόκειται, λοιπόν, για µια εκπαιδευτική διεργασία, όπου στα σχολεία: Ενθαρρύνονται µορφές διδασκαλίας, µάθησης, ανθρώπινων σχέσεων, διατροφής κ.τ.λ. που προάγουν την υγεία. Το σύνολο των διδασκοµένων µαθηµάτων συµβάλλει στην απόκτηση συνηθειών και γνώσεων που προάγουν την υγεία. Η αγωγή υγείας αποτελεί ειδικό µέρος του αναλυτικού προγράµµατος. Τα κράτη µέλη καλούνται να εξασφαλίσουν ότι η αγωγή υγείας λαµβάνεται υπόψη και ευνοείται στα σχολεία και για τον σκοπό αυτό, κυρίως, θέτουν στη διάθεση των ενδιαφεροµένων διδακτικό υλικό, εξασφαλίζουν την κατάρτιση των διδασκόντων σε ιδιαίτερα συναφείς τοµείς κ.τ.λ. Στα συµπεράσµατα του Συµβουλίου και των Υπουργών Υγείας της 13 ης Νοεµβρίου 1992 για την αγωγή υγείας αναφέρεται ότι το σχολείο είναι ένας χώρος ζωτικής σηµασίας όπου οι νέοι µπορούν να αποκτήσουν συνήθειες υγιεινού τρόπου ζωής 6. Επίσης, το 1993 µε τη Συνθήκη του Μάαστριχτ (άρθρο 129) η Ε.Ε. έθεσε τα θε- µέλια για την ανάπτυξη της ηµόσιας Υγείας, θέτοντας ως στόχους την πρόληψη της αρρώστιας, την καταπολέµηση της νοσηρότητας και την προαγωγή της υγείας. Το 1999, η Συνθήκη του Άµστερνταµ µε το άρθρο 153, το οποίο αντικατέστησε το άρθρο 129, έθεσε την προστασία της υγείας στο επίκεντρο κάθε ασκούµενης ευρωπαϊκής πολιτικής. Το γεγονός αυτό είναι ιδιαίτερης σηµασίας, καθώς για πρώτη φορά η Ε.Ε. δεσµεύτηκε να λαµβάνει υπόψη την υγεία σε κρίσιµους τοµείς, όπως µεταξύ άλλων και αυτόν της εκπαίδευσης. Το Συµβούλιο της Ε.Ε. καλεί τα κράτη-µέλη να εξετάσουν την ενσωµάτωση προγραµµάτων προαγωγής της υγείας σε όλα τα σχολεία και την προώθηση της ανάπτυξης τέτοιων προγραµµάτων και, ενδεχοµένως, την αναπροσαρµογή των σχετικών κρατικών πόρων και οργανωτικών δοµών, ώστε να επιτευχθεί πλήρως ο παραπάνω στόχος. Η αγωγή υγείας για να είναι αποτελεσµατική θα πρέπει να εντάσσεται στο αναλυτικό πρόγραµµα από το δηµοτικό, όπου τα παιδιά αρχίζουν να δηµιουργούν την προσωπική τους εικόνα, αλλά και να παίρνουν αποφάσεις. Η απόκτηση των προσωπικών χαρακτηριστικών που οδηγούν στην αυτοεκτίµηση και αυτοκυριαρχία είναι µια αναπτυξιακή λειτουργία που αρχίζει από την πρώτη παιδική ηλικία και συνεχίζεται σε όλη την ενήλικη ζωή (Ward, 1998) 7. Πολλά από τα νοσήµατα του σύγχρονου πολιτισµού αποτελούν το αποτέλεσµα αλληλένδετων παραγόντων. Οι συνιστώσες πρακτικών, καθώς 54

9 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 55 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία και οι παράµετροι συµπεριφορών που σχετίζονται αιτιολογικά µε την υγεία, διαµορφώνονται σε νεαρή ηλικία. Ερευνητικά είναι τεκµηριωµένο ότι µια νοσογόνος συνήθεια µπορεί να ανακληθεί δυσκολότερα στους ενήλικες απ ό,τι στα παιδιά. Η προαγωγή υγείας πρέπει να αποτελεί βασική επιδίωξη κάθε εθνικής πολιτικής για την υγεία. Στόχος πρέπει να είναι η βοήθεια των ατόµων, κυρίως των παιδιών και των εφήβων, στη δηµιουργία ταυτότητας, την απόκτηση αυτονοµίας, την ανάπτυξη δεξιοτήτων, τη διευκόλυνση της διαπροσωπικής επικοινωνίας και την κοινωνική προσαρµογή (Parquet, 1998). Η προαγωγή υγείας θα πρέπει να συµπεριλαµβάνει στους στόχους της την εξάλειψη ή µείωση των παραγόντων τρωτότητας των παιδιών και των εφήβων, όπως η σχολική αποτυχία, η βία και η κοινωνική περιθωριοποίηση. Τρεις τύποι προγραµµάτων προαγωγής υγείας µπορούν να σχεδιαστούν (Parquet, 1998): α) Μείωση ή εξάλειψη των παραγόντων τρωτότητας. β) Ενδυνάµωση παραγόντων προστασίας και ενθάρρυνση της αποτελεσµατικότητάς τους. γ) Ανάπτυξη της αλληλεπίδρασης µεταξύ παραγόντων προστασίας και παραγόντων τρωτότητας. Τα περισσότερα κράτη-µέλη της Ε.Ε. έχουν αναπτύξει προγράµµατα εκπαίδευσης του µαθητικού πληθυσµού σε θέµατα υγείας. Τα προγράµµατα αυτά επικεντρώνονται στην παροχή πληροφοριών σχετικά µε τους τρόπους µετάδοσης και προφύλαξης µιας νόσου και σε κάποιες περιπτώσεις στοχεύουν στην ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων αναφορικά µε τη λήψη αποφάσεων και τη διαχείριση του κινδύνου. Τα γενικά προγράµµατα έχουν µικρή επιρροή σε ευπαθείς κοινωνικές οµάδες που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο προσβολής από µια νόσο. Προκειµένου να προστατευτούν οι ευάλωτες οµάδες νέων, χρειάζεται να εφαρ- µόζονται ειδικά σχεδιασµένα προγράµµατα παρέµβασης, λαµβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες και τις ανάγκες της συγκεκριµένης οµάδας. Οι επιλεκτικές παρεµβάσεις απευθύνονται στον καθένα που ανήκει σε µια ευπαθή οµάδα ανεξάρτητα από τον προσωπικό βαθµό τρωτότητας (vulnerability) και αποσκοπούν στην ενδυνάµωση (empowerment) του ατόµου µέσω της καλλιέργειας θετικής αυτο-εικόνας, της ενίσχυσης της αυτο-εκτίµησης, καθώς και της ανάπτυξης δεξιοτήτων επίλυσης συγκρούσεων, µε σκοπό την οµαλή κοινωνική ένταξη. Πολλές χώρες αποφεύγουν να υλοποιήσουν στοχευόµενες παρεµβάσεις σε ειδικές οµάδες, φοβούµενες φαινόµενα στιγµατισµού και διάκρισης εις βάρος των οµάδων αυτών. Όµως, τα αποτελέσµατα ερευνών δείχνουν ότι οι στρατηγικές επικεντρωµένης πρόληψης παρουσιάζονται αποτελεσµατικές, χωρίς να συµβάλουν αναγκαστικά στον στιγµατισµό αυτών των οµάδων πληθυσµού. Η επιτυχία ενός στοχοθετηµένου προγράµµατος στηρίζεται στην καλή επικοινωνία µεταξύ των 55

10 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 56 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων υπηρεσιών και των φορέων και στην ένταξη των ειδικών στόχων πρόληψης στη γενικότερη κοινωνική πολιτική. Η αξιολόγηση των προγραµµάτων είναι ιδιαίτερα σηµαντική, καθώς στόχος είναι η διερεύνηση του βαθµού επιτυχίας της παρέµβασης. Το γεγονός ότι στην επικεντρωµένη πρόληψη οι πληθυσµοί-στόχοι είναι σαφώς καθορισµένοι, η ενσωµάτωση της κριτικής αξιολόγησης στον σχεδιασµό των προγραµµάτων είναι πιο απλή απ ό,τι στα προγράµµατα καθολικής πρόληψης, όπου τα οφέλη είναι δυσκολότερο να αποτιµηθούν. Σε ορισµένα κράτη η αξιολόγηση των κοινωνικών παρεµβάσεων αποτελεί προϋπόθεση για κρατική χρηµατοδότηση. Ωστόσο, η κριτική αξιολόγηση στη χώρα µας δεν είναι παγιωµένη πρακτική και τις περισσότερες φορές η παρέµβαση σταµατάει στη φάση της υλοποίησης. 5. Αγωγή Υγείας στο Σχολείο Το εκπαιδευτικό σύστηµα βρίσκεται σε στενή συνάφεια µε την αγωγή υγείας, καθώς κατά τη σχολική ηλικία: α) διαµορφώνεται η προσωπικότητα του ατόµου, η οποία συνδέεται άµεσα µε την υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής, β) διαµορφώνονται οι συνήθειες που επηρεάζουν την υγεία, γ) εγκαθίσταται η µέθοδος µάθησης. Ο Ευρωπαϊκός Καταστατικός Χάρτης για την Εκπαίδευση των Εκπαιδευτικών σε θέµατα Αγωγής Υγείας, που συντάχτηκε κατά τη διάρκεια των εργασιών του 1 ου Ευρωπαϊκού Συνεδρίου για την Αγωγή Υγείας στο ουβλίνο το 1990, τονίζει τον σηµαντικό ρόλο που καλούνται να διαδραµατίσουν οι εκπαιδευτικοί στον σχολικό χώρο για την Προαγωγή της Υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Κάποιοι από τους λόγους που καθιστούν αναγκαία την ένταξη της αγωγής υγείας στη σχολική κοινότητα είναι ότι: Τα τελευταία περίπου 50 χρόνια τα πρότυπα υγείας και οι µορφές ασθενειών έχουν αλλάξει στην Ευρώπη. Από τις µεταδοτικές ασθένειες περάσαµε στις χρόνιες και εκφυλιστικές, οι οποίες οφείλονται σηµαντικά στις περιβαλλοντικές συνθήκες και τον τρόπο ζωής. Η υγεία δεν είναι θέµα τύχης αλλά αποτέλεσµα επιλογών, αποφάσεων και γνώσεων. Το σχολείο, ως φορέας κοινωνικοποίησης, συντελεί αποφασιστικά στην προσωπική και κοινωνική εξέλιξη του ατόµου, µε την απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων που σχετίζονται µε την ανάπτυξη υγιεινών συνθηκών διαβίωσης και την υιοθέτηση υγιών τρόπων ζωής. Η αγωγή υγείας επικαιροποιεί το αναλυτικό πρόγραµµα και συνδέει τη θεωρία µε την πράξη, τη γνώση µε την εµπειρία. 56

11 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 57 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία Οι εκπαιδευτικοί, αναγνωρίζοντας τη σηµαντικότητα της συµβολής τους στην Προαγωγή της Υγείας, θα πρέπει να είναι εφοδιασµένοι µε εξειδικευµένες γνώσεις και κατάλληλες δεξιότητες, προκειµένου να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του πολυσύνθετου ρόλου. Θα πρέπει να είναι σε θέση: Να συνεργάζονται αποτελεσµατικά µε όλους τους εµπλεκόµενους (προσωπικό του σχολείου, µαθητές, γονείς, κοινότητα). Να αναγνωρίζουν τα πρωταρχικής σηµασίας ζητήµατα υγείας, συµπεριλαµβάνοντάς τα στο πρόγραµµα αγωγής υγείας. Να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των µαθητών, λαµβάνοντας υπόψη τους τις γνώσεις, στάσεις, πεποιθήσεις και πρακτικές των µαθητών αναφορικά µε θέ- µατα-κλειδιά που αφορούν στην υγεία. Να οδηγούν στην υιοθέτηση ορθών στάσεων και κατάλληλων δεξιοτήτων αναφορικά µε αυτά τα θέµατα υγείας. Να συµβάλουν στη συγκρότηση ενός ολιστικού σχολείου µε την εφαρµογή ενός σπειροειδούς προγράµµατος µαθηµάτων στο πλαίσιο της αγωγής υγείας. Να ανακαλύπτουν τρόπους ενσωµάτωσης θεµάτων αγωγής υγείας στα παραδοσιακά µαθήµατα, σχηµατίζοντας γέφυρα µεταξύ της σχολικής γνώσης και της ζωής των µαθητών. Να χρησιµοποιούν µεθόδους εκπαίδευσης που ενεργοποιούν τον µαθητή και τον εµπλέκουν ενεργά στις εκπαιδευτικές δραστηριότητες της αγωγής υγείας. Να αναγνωρίζουν τη σηµαντικότητα της αξιολόγησης για την επιτυχή εφαρµογή ενός προγράµµατος αγωγής υγείας στο σχολικό περιβάλλον. 6. Σχεδιασµός Αναπτυξιακού Προγράµµατος Αγωγής Υγείας στο Σχολείο Σκοπός ενός σχολείου που προάγει την υγεία είναι η άµεση και ενεργή συµµετοχή των µελών του, που θα αντιλαµβάνονται τη σηµασία της προσφοράς τους στην επίτευξη των στόχων. Για την οµαλή οργάνωση και τον συντονισµό των ατόµων και των ενεργειών είναι απαραίτητο ένα σχέδιο δράσης. Στη συνέχεια παρατίθενται τα βασικά βήµατα που πρέπει να ακολουθηθούν για την υλοποίηση ενός προγράµ- µατος αγωγής υγείας στο σχολείο βάσει του φυλλαδίου των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων µε τίτλο «Healthy School»: Βήµα 1: Πρώτη επαφή και επικοινωνία µε τα άτοµα που δείχνουν ενδιαφέρον. Βήµα 2: ιατύπωση επίσηµων αποφάσεων από το προσωπικό του σχολείου σχετικά µε τους στόχους ενός προγράµµατος αγωγής υγείας. 57

12 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 58 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων Βήµα 3: Συντονισµός των προσπαθειών όπως µε τη δηµιουργία µιας επιτροπής ή τον ορισµό κάποιου συντονιστή για την επίβλεψη του σχεδίου. Βήµα 4: Χαρτογράφηση της υπάρχουσας κατάστασης µε την καταγραφή και την αξιολόγηση τυχόν προηγούµενων δραστηριοτήτων αγωγής υγείας. Βήµα 5: Καθορισµός προτεραιοτήτων. Επιλογή ενός θέµατος ή ιεράρχηση θε- µατικών ενοτήτων µε κριτήριο τις ανάγκες της συγκεκριµένης σχολικής κοινότητας και τον βαθµό επιτακτικότητας. Βήµα 6: ιαµόρφωση ρεαλιστικών σχεδίων για κάθε προτεραιότητα. Βήµα 7: Έλεγχος επιµέρους σχεδίων µε συστηµατική παρακολούθηση όλων των σταδίων υλοποίησης της δράσης. Βήµα 8: Αξιολόγηση σχεδίου, καταγράφοντας τα θετικά και τα αρνητικά στοιχεία της δράσης. Βήµα 9: Ένταξη δραστηριοτήτων στο πρόγραµµα του σχολείου. Συνέχιση της εφαρµογής των πετυχηµένων δράσεων που αποτελούν «καλές πρακτικές» (good practices) στο σχολείο σε καθηµερινή βάση. Βήµα 10: Επανάληψη της κυκλικής στρατηγικής. Εκτίµηση των αποτελεσµάτων µε βάση τους αρχικούς στόχους. Συνέχιση των δράσεων µε πιθανές αλλαγές. 7. Μέθοδοι και τεχνικές εκπαίδευσης Συµπληρωµατικά των παραδοσιακών µεθόδων διδασκαλίας, στο πλαίσιο της αγωγής υγείας, ως διαδραστικού µαθησιακού πεδίου, είναι απαραίτητη η χρήση και άλλων µεθόδων, που βασίζονται σε σύγχρονα µοντέλα παιδαγωγικής και επικοινωνίας. Στις δραστηριότητες αγωγής υγείας, ο εκπαιδευτικός µπορεί να δουλέψει µε το σύνολο της τάξης ή σε µικρές οµάδες µαθητών. ιάφορες τεχνικές έκφρασης και επικοινωνίας µπορούν να χρησιµοποιηθούν όπως νοητικός καταιγισµός (brain storming), παιχνίδι ρόλων (role-play), φωτολεκτικό (photolangage), τεχνικές της εικαστικής θεραπείας (art therapy), καθοδηγούµενο όνειρο, οµάδες εργασίας, µέθοδος project, εκπαιδευτικές επισκέψεις, πολυµέσα (νέες τεχνολογίες) κ.ά. Ως προς το παιδαγωγικό υλικό, ο εκπαιδευτικός πρέπει: α) να γνωρίζει τον τρόπο πρόσβασης στις πηγές, β) να έχει εµπειρία στη χρήση συγκεκριµένων υλικών µέσω επιµορφωτικών προγραµµάτων, γ) να έχει στη διάθεσή του έτοιµα παιδαγωγικά υλικά από το Υπουργείο Παιδείας ανάλογα µε τη θεµατική, δ) να ενθαρρύνεται στον σχεδιασµό και την ανάπτυξη δικού του υλικού. 58

13 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 59 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία 8. Συµπεράσµατα-Προτάσεις Το σχολείο αποτελεί ιδανικό χώρο για την προαγωγή της υγείας, καθώς η προσχολική και σχολική ηλικία είναι ιδανική για την υιοθέτηση υγιεινών προτύπων και συµπεριφορών. Όσο για τη Μέση Εκπαίδευση, η εφηβεία αποτελεί µια αναπτυξιακή περίοδο, που χαρακτηρίζεται από συγκρούσεις, συναισθηµατική αστάθεια, ψυχολογικές και σωµατικές αλλαγές (Παρασκευόπουλος, 1986) και η οποία ελλοχεύει διάφορους κινδύνους αναφορικά µε την υγεία (πειραµατική χρήση ψυχοδραστικών ουσιών 8, µη ασφαλής σεξουαλική συµπεριφορά κ.ά.). Μια πολιτική υγεία που συνδέει την υγεία µε τη σχολική εκπαίδευση έχει µακροπρόθεσµα οφέλη για την υγεία του πληθυσµού και την κοινωνικο-οικονοµική ανάπτυξη της χώρας. Χρειάζεται, λοιπόν, ενσωµάτωση της αγωγής υγείας στο αναλυτικό πρόγραµµα του σχολείου και εξειδικευµένη εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στη διάρκεια των προπτυχιακών τους σπουδών, καθώς αυτοί αποτελούν το δυναµικό στο οποίο στηρίζεται το όλο εγχείρηµα. Κάθε δράση αγωγής υγείας πρέπει να αποσκοπεί στην ανάπτυξη εκείνων των παραγόντων που συµβάλλουν στην προσωπική και κοινωνική ευηµερία και δίνουν νόηµα στη ζωή των ανθρώπων. Για να προστατέψει κάποιος τον εαυτό του θα πρέπει πρώτα να τον αγαπήσει. Συνεπώς, κύριο µέληµα της αγωγής υγείας, αλλά και γενικότερα της εκπαιδευτικής διαδικασίας, πρέπει να αποτελεί η ενδυνάµωση του ατόµου, η προσωπική του ανάπτυξη και η κοινωνική του ενσωµάτωση. Κάτι τέτοιο µπορεί να πραγµατοποιηθεί µόνο σε ένα σχολείο που αποτελεί περιβάλλον συνοχής, αποδοχής και αλληλεγγύης. Αυτό το σχολείο είναι ένα σχολείο που προάγει την υγεία ως «κατάσταση πλήρους φυσικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας». Σηµειώσεις 1. Η Ψυχολογία της Υγείας, σύµφωνα µε τον Αµερικανό ψυχολόγο Joseph Matarazzo, είναι το σύνολο των εξειδικευµένων εκπαιδευτικών, επιστηµονικών και επαγγελµατικών συνεισφορών της ψυχολογίας στην προαγωγή της υγείας, την πρόληψη και θεραπεία ασθενειών, καθώς και στη µελέτη παραγόντων που επηρεάζουν την ατοµική και δηµόσια υγεία. 2. Η Συµπεριφοριστική Ιατρική είναι ένα πεδίο έρευνας που ασχολείται µε την ανάπτυξη και ενσωµάτωση σηµαντικών γνώσεων και τεχνικών σχετικών µε την προβληµατική γύρω από την υγεία και την ασθένεια, από τις επιστήµες της συµπεριφοράς και της βιοϊατρικής και µε την εφαρµογή αυτών των γνώσεων και των τεχνικών, µε προοπτική την πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία και αποκατάσταση (Schwartz & Weiss, 1978, σ. 7). 59

14 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 60 Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Θεµάτων 3. Η Κοινωνιολογία της Υγείας αποτελεί επιστηµονικό κλάδο της Κοινωνιολογίας που εξετάζει τους κοινωνικο-πολιτιστικούς καθορισµούς της υγείας, της ασθένειας και της ιατρικής επιστήµης. Πεδία γνωστικού αντικειµένου και το- µείς εξειδίκευσης της κοινωνιολογίας της υγείας είναι: η κοινωνιολογία της ασθένειας, η κοινωνιολογία της ιατρικής, η κοινωνιολογία των υπηρεσιών υγείας, η κοινωνιολογία της θεραπευτικής σχέσης, η κοινωνιολογία της ποιότητας ζωής, η κοινωνιολογία της βιο-ηθικής και δεοντολογίας, η κοινωνιολογία της αγωγής υγείας κ.ά. 4. Καταχώρηση στο: Καδδά Α. Κ., Μάινα Α., & Αγραφιώτης., Ο ρόλος του κοινωνιολόγου στο σχεδιασµό και στην υλοποίηση προγραµµάτων αγωγής υγείας, Ελληνικά Αρχεία AIDS 2005, 13 (1), Επίσηµη Εφηµερίδα C 3 της Επίσηµη Εφηµερίδα C 326 της και C 336 της Καταχώρηση στο: Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων, Αγωγή Υγείας, Ψυχική Υγεία- ιαπροσωπικές Σχέσεις ετών, Αθήνα Ως «ψυχοδραστικές» χαρακτηρίζουµε τις ουσίες εκείνες (φυσικές ή συνθετικές), η χρήση των οποίων έχει επίδραση στον εγκέφαλο του ανθρώπου και επηρεάζει την ψυχολογική/συναισθηµατική και γνωστική/διανοητική του κατάσταση, η οποία αποτυπώνεται στην κοινωνική του συµπεριφορά. Βιβλιογραφία Bury, J. A. ( ). Éducation pour la santé, concepts, enjeux, planifications. Bruxelles: De Boeck Université. Draijer, J., & Williams, T. (1991). School Health Education and Promotion in the Member States of the European Community. The Commission of the European Communities. Καδδά, Α. Κ., Μάινα, Α., & Αγραφιώτης,. (2005). Ο ρόλος του κοινωνιολόγου στο σχεδιασµό και στην υλοποίηση προγραµµάτων αγωγής υγείας. Ελληνικά Αρχεία AIDS 2005, 13 (1), Nettleton, S. (2002). Κοινωνιολογία της υγείας και της ασθένειας. Αθήνα: Τυπωθήτω - Γ. αρδανός. Παρασκευόπουλος, Ι. Ν. (1986). Εξελικτική Ψυχολογία. Τόµος 4 ος. Αθήνα. Parquet, P. J. (1998). Pour une prévention de l usage des substances psychoactives. Dossiers techniques. Éditions CFES. Schwartz, G. E., & Weiss, S. M. (1978). Yale Conference on Behavioral Medicine: A proposed definition and statement of goals. Journal of Behavioral Medicine, 1,

15 06PAPATHANASIOU:Layout 1 6/22/09 2:40 PM Page 61 Αγωγή και προαγωγή υγείας στο σχολικό περιβάλλον: Βασικές αρχές και µεθοδολογία Σώκου, Κ. ( ). Οδηγός αγωγής και προαγωγής της υγείας, Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα. Υπ.Ε.Π.Θ. (2000). Αγωγή Υγείας, Ψυχική Υγεία- ιαπροσωπικές Σχέσεις ετών. Αθήνα. Χάρτα της Οτάβας στον δικτυακό τόπο της Παγκόσµιας Οργάνωσης Υγείας, στο 61

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010

, Ph.D. SYLLABUS 2009-2010 ΕΘΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΣΤΙΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΥΓΕΙΑΣ Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας SYLLABUS Ακαδηµαϊκό Έτος 2009-2010 ΒΑΣΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ M. Robin DiMatteo

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγη Υγειας. 2/10/2014 Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Προαγωγη Υγειας. 2/10/2014 Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Προαγωγη Υγειας 2/10/2014 Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 Προαγωγη Υγειας Σημερα θα αναλυσουμε: -τους ορισμους -τις αρχες -τους στοχους. Ορισμος:

Διαβάστε περισσότερα

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική»

Επιλεγόµενο µάθηµα «Εισαγωγή στην Πρωτοβάθµια Φροντίδα Υγείας και τη Γενική Ιατρική» Προαγωγή της Υγείας - Βαθµίδες Πρόληψης Στις "αναπτυγµένες" κοινωνίες οι κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιµότητας είναι τα χρόνια νοσήµατα. Τα νοσήµατα αυτά είναι αποτέλεσµα µακρόχρονης έκθεσης του οργανισµού

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Φυσική αγωγή και προαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας

Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Προαγωγή Υγείας Πρόληψη Νόσου Ιατρική κοινότητας Εισαγωγή στην προαγωγή υγείας Δήμητρα Τριανταφύλλου Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Υγεία Παραδοσιακός Προσδιορισμός «Η υγεία είναι η απουσία της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα

Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα ΥΠΑΙΘΠΑ / ΙΕΠ ΕΡΓΟ : Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου της σχολικής μονάδας: Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης (ΑΕΕ) Η Αξιολογηση του Εκπαιδευτικού Έργου- Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη σχολική μονάδα Ιανουάριος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΜΕ ΣΤΟΧΟ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Σελίδα1 Η ΑΝΑΓΚΗ Η αντιμετώπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ... Δ/ΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ... ΓΡΑΦΕΙΟ... ΔΗΜΟΣ / ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ...

ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ... Δ/ΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ... ΓΡΑΦΕΙΟ... ΔΗΜΟΣ / ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ... ΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Ημερομηνία... Σχ. Έτος:.... Αριθ. Πρωτ.... ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ... Δ/ΝΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ... ΓΡΑΦΕΙΟ.... ΤΗΛ... ΔΗΜΟΣ / ΠΕΡΙΟΧΗ ΣΧΟΛΕΙΟΥ..........

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το

Τα προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών ως προγράµ- σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ. µε φορέα υλοποίησης το Η δηµιουργία του παρόντος υλικού έγινε στο πλαίσιο της ενέργειας 2.4.3 κατηγορία πράξεων γ του ΕΠΕΑΕΚ 2 µε τίτλο: «Προγράµµατα Ενίσχυσης Πρωτοβουλιών σε θέµατα Αγωγής Υγείας» του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Εκπαίδευση και Κοινωνική Δικαιοσύνη. Σύμπραξη και Εφαρμογή

Αναπτυξιακή Εκπαίδευση και Κοινωνική Δικαιοσύνη. Σύμπραξη και Εφαρμογή Αναπτυξιακή Εκπαίδευση και Κοινωνική Δικαιοσύνη Σύμπραξη και Εφαρμογή Σωτήρης Θεμιστοκλέους sotiris.t@cardet.org www.cardet.org www.developmenteducation.org Διεθνές ανεξάρτητο, μη-κερδοσκοπικό, μη-κυβερνητικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική χρονιά 2006-2007. Στόχος υπό έμφαση : «Ασφάλεια, υγεία και διατροφή στην εκπαίδευση»

Σχολική χρονιά 2006-2007. Στόχος υπό έμφαση : «Ασφάλεια, υγεία και διατροφή στην εκπαίδευση» Σχολική χρονιά 2006-2007 Στόχος υπό έμφαση : «Ασφάλεια, υγεία και διατροφή στην εκπαίδευση» Η υγεία, η ασφάλεια και η διατροφή είναι έννοιες αλληλοσχετιζόμενες. Η σχέση της διατροφής με την υγεία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΣΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΓΙΑ ΙΔΙΩΤΙΚΟΥΣ ΦΟΡΕΙΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΠΡΟΛΗΠΤΙΚΗΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ & ΕΡΓΑΣΙΑΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ, PROLEPSIS Η ΑΝΑΓΚΗ Η οικονομική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΜΦΩΝΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΖΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ Βρυξελλες, 12-13 ιουνιου 2008 Slovensko predsedstvo EU 2008 Slovenian Presidency

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ. Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΔΙΑΣΚΕΨΗ ΝΕΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΡΟΕΔΡΙΑΣ Θεσσαλονίκη, 10-12 Μαρτίου 2014 ΚΟΙΝΕΣ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ Η Ευρωπαϊκή Διάσκεψη Νέων είναι ένα στοιχείο της διαδικασίας του Διαρθρωμένου Διαλόγου που φέρνει σε επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning.

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ. www.v-learning. ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ ΚΑΙ ΣΙΑ ΕΕ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΕΤΗΣΙΟΥ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» ΕΤΟΣ 2015 info@v-learning.gr www.v-learning.gr Το Κέντρο Δια Βίου Μάθησης ΙΙ ΒΑΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ & ΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών,

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΙΛΙΟΝ,16/09/2009 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Το Κέντρο Πρόληψης «ΦΑΕΘΩΝ» των δήµων Ιλίου, Πετρούπολης, Καµατερού, Αγίων Αναργύρων σε συνεργασία µε τον Οργανισµό κατά των Ναρκωτικών, ΟΚΑΝΑ, συνεχίζει τις δράσεις στη τοπική

Διαβάστε περισσότερα

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία

Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Δικαιώματα & Υπηρεσίες για τα Άτομα με Νοητική Αναπηρία Ελένη Δημητρίου Ψυχολόγος Λειτουργός Έγκαιρης Παιδικής Παρέμβασης Επιτροπή Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ατόμων με Νοητική Αναπηρία Επιτροπή Προστασίας

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 ΘΕΜΑ:Παραγοντες που επηρεαζουν την υγεια. Το 1948 με την ιδρυση του Π.Ο.Υ. τεθηκαν επισημως τα θεμελια για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά )

ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΑΞΟΝΕΣ ΓΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Εξαρτησιογόνες Ουσίες ( καπνός, αλκοόλ, ναρκωτικά ) Ασθένειες: AIDS, ηπατίτιδα Β, Μεσογειακή αναιμία, καρδιαγγειακά νοσήματα, ασθένειες στο εργασιακό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ Η ΑΠΟΣΤΟΛΗ, αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία, υλοποιεί ως συντονιστής στο Σχέδιο «Αποστολή για την Κοινωνική Ένταξη και Απασχόληση Ευάλωτων Ομάδων» της Α.Σ. Δίκτυο Αλληλεγγύης,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΣΤΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Θέµατα που θα αναπτυχθούν Οι λόγοι για τους οποίους ανέκυψε η ανάγκη χρησιµοποίησης των κοινωνικο-γνωστικών µοντέλων για την ερµηνεία

Διαβάστε περισσότερα

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ 6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο : ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 129 133, έκδοση 2014 : σελίδες 124 129 ) 3.3.2 Παρακίνηση 3.3.2.1 Βασικές έννοιες Η υλοποίηση του έργου και η επίτευξη των στόχων στις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ 1449 ΛΕΥΚΩΣΙΑ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΣΧΟΛΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα

Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Τμήμα Νοσηλευτικής Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Στρατηγικές ενίσχυσης της συμμετοχής του ασθενή στην κατ οίκον φροντίδα Δρ Πέτρος Κολοβός Ειδικό Εργαστηριακό Διδακτικό Προσωπικό Η Συμμετοχή στη Φροντίδα Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου

ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ. Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου Η Εκπαίδευση για την Αειφόρο Ανάπτυξη ως πλαίσιο Εκπαίδευσης Νεοδιορισθέντων Εκπαιδευτικών: Ποιοτικοί Εκπαιδευτικοί για Ποιοτική Εκπαίδευση ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ/ΠΑΙΔΙ/0308(ΒΙΕ)/07 ΕΝΝΟΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας

Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Μάριος Βρυωνίδης Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου Εθνικός Συντονιστής Ευρωπαϊκής Κοινωνικής Έρευνας Χριστίνα Παπασολομώντος Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Μέλος Ομάδας Συντονισμού για Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C., ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΣΠΟΥ ΑΣΤΩΝ Α.Τ.Ε.Ι. Λ. ΣΤΟ Π.Γ.Ν.Λ. ΧΑΡΙΣΗ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ Τ.Ε. Ειδική Χειρουργική Νοσηλεύτρια - Μ.Sc, Υπεύθυνη Τοµέα Εκπαίδευσης Ν.Υ. - Π.Γ.Ν.Λ., Clinical Coordinator course A.T.L.S - D.S.T.C.,

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη

Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Γεωργικές Εφαρμογές και Εκπαίδευση για την Αειφόρο Αγροτική Ανάπτυξη Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Tο ανθρώπινο στοιχείο είναι μοναδικής σημασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού

Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού Η συµβολή του ΕΣΠΑ ( ΚΠΣ) στην ενδυνάµωση του Ανθρώπινου υναµικού ΙΩΑΝΝΗΣ ΙΑΜ, ΜΕΞΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Ε.Σ.Π.Α. (Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς) ) 2007-2013 Ε.Π. Ανάπτυξη Ανθρώπινου υναµικού Ενίσχυση της

Διαβάστε περισσότερα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα

Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρική-Οι ετεροπολικοί δεσμοί της με την ασφάλεια Security Manager Forum 2014 Καμπανάρου Σταματίνα Ιατρός Ακτινοδιαγνώστης 1. Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο 2. Μονάδα Έρευνας Ακτινολογίας Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΘΛΗΤΕΣ & ΑΘΛΗΤΡΙΕΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης

εκπαιδευτικο αποτελεσματικότητα του εκπαιδευτικού τυπικών και άτυπων ομάδων από μια δυναμική αλληλεξάρτησης Στη πράξη, για να είναι μια σχολική μονάδα αποτελεσματική, είναι απαραίτητη η αρμονική και μεθοδική λειτουργία του κάθε υποσυστήματος: μαθητές, εκπαιδευτικοί, διδακτικοί χώροι, διαθέσιμα μέσα, με σκοπό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση

ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΑΧΥΡΥΘΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ E-learning Εκπαίδευση ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ 2009-2010 ΤΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Το Ανοικτό Ίδρυμα Εκπαίδευσης είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs

Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs Δημιουργία Συνεργατικών Δικτύων Ανοιχτής Καινοτομίας Coopetitive Open Innovation Networks - COINs «Στρατηγικές Ανάπτυξης Συνεργατικών Σχηματισμών στις Ελληνικές Περιφέρειες» Κωνσταντίνος Μπουρλετίδης Οικονομολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία"

Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία Newsletter No. 3 Α ρίλιος 2007 Ανα τυξιακή Σύµ ραξη «ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ» Έργο: "Ολοκληρωµένη Παρέµβαση για την Ισότιµη Συµµετοχή των Ατόµων µε Ανα ηρία στην Εργασία" Επιµέλεια: ΕΜΠΟΡΙΚΟ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Τόµος ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΕΙΚΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΕΝΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ ΠΡΟΛΟΓΟΣ 1.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας

Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Εσπερίδα «Προτάσεις για τη βελτίωση της οδικής ασφάλειας στην Ελλάδα» Ρόδος, 22 Μαρτίου 2012 Ανάπτυξη Στρατηγικού Σχεδίου για τη βελτίωση της Οδικής Ασφάλειας στην Ελλάδα Παιδεία Οδικής Ασφάλειας Γ. Κανελλαΐδης,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ Α ΚΑΙ Β ΦΑΣΗΣ (ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΙΜΟΡΦΟΥΜΕΝΟΥΣ)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ Α ΚΑΙ Β ΦΑΣΗΣ (ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΙΜΟΡΦΟΥΜΕΝΟΥΣ) ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ Α ΚΑΙ Β ΦΑΣΗΣ (ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΠΙΜΟΡΦΟΥΜΕΝΟΥΣ) Το παρόν ερωτηματολόγιο έχει ως σκοπό τη διερεύνηση των αντιλήψεων των εκπαιδευτικών που συμμετέχουν στην Α και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο

Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Αποτελεσματική Διαχείριση Προβλημάτων Συμπεριφοράς στο Σχολείο Τα προβλήματα παραβατικής συμπεριφοράς που παρουσιάζουν οι μαθητές σημειώνουν αυξητικές τάσεις, στις οποίες ο Διευθυντής του σχολείου και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ m128 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ Σ ΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ

1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ 1 Ος ΥΠΟ ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΟΧΟΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Τι εννοούμε με τον όρο «μαθησιακά αποτελέσματα»; ΓΝΩΣΕΙΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΑΣΕΙΣ Ποια είναι τα αναμενόμενα οφέλη από την

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit

Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης. Distance Education Unit Μονάδα Εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης Distance Education Unit Δημόσια Υγεία (18 ΜΗΝΕΣ, ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚO) Περιγραφή Στόχος του μεταπτυχιακού προγράμματος σπουδών Δημόσια Υγεία είναι να δώσει στους φοιτητές την ευκαιρία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2004 2009 Επιτροπή Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων 2008/0047(COD) 30.6.2008 ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων προς

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ»

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» «H AΠΑΣΧΟΛΗΣΗ A ΩΣ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΑΝΑΠΗΡΩΝ ΣΤΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΔΡΩΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ» Ημερίδα του ΠΑΣΥΠΚΑ «Δράσεις ένταξης των κινητικά αναπήρων στην παραγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ

Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Έναρξη προγράμματος διαδικτυακής τηλεκπαίδευσης του ΕΥΖΗΝ Το πρόγραμμα ΕΥΖΗΝ παρεμβαίνει, μέσω συγκεκριμένων δράσεων, στην καθημερινότητα του σχολείου και της ελληνικής οικογένειας, παρέχοντας διαρκή συμβουλευτική

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματική μάθηση: συνεργασία Π.Ι. με τα σχολεία. Δρ Αθ. Μιχαηλίδου Ευριπίδου Διευθύντρια Παιδαγωγικού Ινστιτούτου

Επαγγελματική μάθηση: συνεργασία Π.Ι. με τα σχολεία. Δρ Αθ. Μιχαηλίδου Ευριπίδου Διευθύντρια Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Επαγγελματική μάθηση: συνεργασία Π.Ι. με τα σχολεία Δρ Αθ. Μιχαηλίδου Ευριπίδου Διευθύντρια Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Δομή της παρουσίασης Επαγγελματική μάθηση: τι αλλάζει; Πώς τα σχολεία μπορούν να συνεργαστούν

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο

Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14. Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου. Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Γενικό Λύκειο Καλαμπακίου Σχολικό έτος 2013-14 Ερευνητική Εργασία Α τετραμήνου Η Διατροφή των Εφήβων Εκπαιδευτικός: Παπαδόπουλος Δημήτριος (ΠΕ 11) Τάξη: Β Τμήμα: 1ο Περιεχόμενο παρουσίασης Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας

Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Παρουσίαση έκδοσης Yearbook 2014-2015 The Power of Collaboration Τρίτη 7 Ιουλίου Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης Προάσπιση της Δημόσιας Υγείας Αθηνά Λινού, MD, MPH, PhD Καθηγήτρια, Διευθύντρια Εργαστηρίου Υγιεινής,

Διαβάστε περισσότερα