Οι εκπαιδευτικές αλλαγές στο πλαίσιο των νέων δεδοµένων που θέτει η πολυπολιτισµικότητα: το παράδειγµα των σχολικών εγχειριδίων σύγχρονης Ιστορίας

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οι εκπαιδευτικές αλλαγές στο πλαίσιο των νέων δεδοµένων που θέτει η πολυπολιτισµικότητα: το παράδειγµα των σχολικών εγχειριδίων σύγχρονης Ιστορίας"

Transcript

1 Οι εκπαιδευτικές αλλαγές στο πλαίσιο των νέων δεδοµένων που θέτει η πολυπολιτισµικότητα: το παράδειγµα των σχολικών εγχειριδίων σύγχρονης Ιστορίας Φωτεινή Πατεινάρη 1. Διαπολιτισµική εκπαίδευση και Ιστορία 1.1. Τα νέα δεδοµένα Ο 21 ος αιώνας έχει χαρακτηριστεί ως αιώνας της γνώσης, της πληροφορίας, της παγκοσµιοποίησης, της τεχνολογικής προόδου και της επικοινωνίας 1. Η επικράτηση υπερεθνικών οργανισµών και οικονοµικών συστηµάτων, η διεθνής επικοινωνία και οι µαζικές µετακινήσεις πληθυσµών σε παγκόσµιο επίπεδο είναι χαρακτηριστικά γνωρίσµατα της εποχής αυτής. Στο πλαίσιο αυτό οι λαοί δεν είναι αποκοµµένοι ο ένας από τον άλλο, αλλά βρίσκονται σε διαρκή αλληλεξάρτηση, η οποία οδηγεί στην πολιτισµική επαφή και επικοινωνία και υπερβαίνει τα όρια των εθνικών κρατών. Η παγκοσµιοποίηση, η διεθνοποίηση και το µεταναστευτικό φαινόµενο ενισχύουν τη διαφορετικότητα που υπάρχει ούτως ή άλλως σε όλες τις κοινωνίες. Οι συνθήκες αυτές ουσιαστικά συνεπάγονται ότι οι νέοι θα κληθούν να ζήσουν σε ένα περιβάλλον που χαρακτηρίζεται από πολιτισµικό πλουραλισµό 2. Επιπλέον, η εποχή µας έχει χαρακτηρισθεί ως το µεταίχµιο ανάµεσα στον «Ορθό Λόγο» του Διαφωτισµού (συναίνεση µεταξύ ιστορίας, ταυτοτήτων και πολιτισµικών αξιών) και την αµφισβήτηση της συναίνεσης µε την εισαγωγή της υποκειµενικότητας και του σχετικισµού στην ερµηνεία των οικονοµικών, πολιτικών και κοινωνικών δεδοµένων και την αµφισβήτηση των παραδοχών πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η οικοδόµηση των εθνικών κρατών. Η αµφισβήτηση αυτή προέκυψε λόγω των αλλαγών που συντελέστηκαν τον 20 ό αιώνα, οι οποίες αφορούν την έκρηξη της γνώσης, τις αλλαγές στον τρόπο παραγωγής και τους κοινωνικούς µετασχηµατισµούς. Οι εξελίξεις αυτές θέτουν υπό αµφισβήτηση την κυριαρχία του εθνικού κράτους και οδηγούν συχνά σε αφύπνιση των αλυτρωτικών τάσεων εθνοτικών οµάδων. Μέσα στο πλαίσιο αυτό ήταν αναπόφευκτη η ανάδυση του ζητήµατος της ετερότητας 3. Παρατηρείται, λοιπόν, σήµερα το εξής παράδοξο: Από τη µία πλευρά οι αλληλεπιδράσεις και η αλληλεξάρτηση µεταξύ των κρατών και των διαφορετικών πολιτισµών αυξάνονται, ενώ παράλληλα παρατηρείται µία τάση διάχυσης ενός οικουµενικού πολιτισµού. Στον αντίποδα, όµως, αυξάνονται οι εθνικιστικές τάσεις και οι τοπικές αποσχιστικές συρράξεις 4. Χαρακτηριστική είναι η άνοδος των ακροδεξιών κοµµάτων και η έξαρση του νεοεθνικισµού και του νεορατσισµού που «πλανάται πάνω από την Ευρώπη». Εµφανίζονται τάσεις κοινωνικής, πολιτικής και οικονοµικής αυτάρκειας και αναζήτησης πολιτισµικής αυθεντικότητας 5. Βασικός στόχος του σχολείου στο πλαίσιο αυτό είναι η διαχείριση της αντίφασης αυτής και η διαµόρφωση «πολυπολιτισµικών προσωπικοτήτων» 6. Για την επίτευξη του στόχου αυτού είναι απαραίτητο το σχολείο να υπερβεί την αφοµοιωτική λογική που το χαρακτηρίζει, τόσο στη χώρα µας όσο και σε άλλες χώρες της Φωτεινή Πατεινάρη, Μ.Α., 1 (Νικολάου 2005, 42) 2 (Κεσίδου 2008α, 21) 3 (Νικολάου 2008, 37) 4 (Αδάµου-Ράση 2008, ) 5 (Κόκκινος 2008, 23) 6 (Κεσίδου ό.π., 22)

2 Ευρώπης σε µεγαλύτερο ή µικρότερο βαθµό 7, και να υιοθετήσει µία πλουραλιστική λογική 8, η οποία προσδιορίζεται επακριβώς από τους στόχους και τις αρχές που διέπουν τη διαπολιτισµική εκπαίδευση και τους οποίους θα επιχειρήσουµε να παρουσιάσουµε συνοπτικά παρακάτω Διαπολιτισµική εκπαίδευση και διαπολιτισµικά προσανατολισµένη διδασκαλία Η διαπολιτισµική εκπαίδευση είναι ένα πλουραλιστικά προσανατολισµένο µοντέλο διαχείρισης της πολυπολιτισµικότητας στο σχολείο, το οποίο αξιοποιεί την πολιτισµική διαφορά και αποβλέπει στην κοινωνική συνοχή και την ειρηνική συµβίωση, οι οποίες θα επέλθουν, αν όλα τα µέλη της κοινωνίας, ανεξάρτητα από τις πολιτισµικές καταβολές τους, έχουν δυνατότητα για γνωριµία και αλληλεπίδραση 9. Σύµφωνα µε τον Essinger 10 βασικοί στόχοι της διαπολτισµικής εκπαίδευσης είναι η εκπαίδευση για ενσυναίσθηση (empathy), η εκπαίδευση για αλληλεγγύη, η εκπαίδευση για διαπολιτισµικό σεβασµό και η εκπαίδευση εναντίον του εθνικιστικού τρόπου σκέψης. Επιπλέον, σύµφωνα µε τη στοχοθεσία που προτείνει ο Auernheimer 11, η διαπολιτισµική εκπαίδευση νοείται ως κοινωνική µάθηση, δηλαδή ως διαδικασία απόκτησης κοινωνικών δεξιοτήτων, όπως η ενσυναίσθηση, η αλληλεγγύη και η επίλυση αντιπαραθέσεων. Ακόµη, διδάσκει στο άτοµο την ικανότητα για διάλογο µεταξύ των πολιτισµών, ο οποίος προϋποθέτει την αποδοχή της διαφορετικότητας. Η λογική της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης προϋποθέτει, επίσης, ότι το σχολείο δεν παρέχει µόνο µία, αλλά πολλές διαφορετικές προοπτικές, λαµβάνοντας υπόψη τον πολιτισµικό πλουραλισµό κάθε τάξης. Η ανάγκη για πολυπρισµατικότητα αφορά όλα τα µαθήµατα του Προγράµµατος Σπουδών. Τέλος, η διαπολτισµική εκπαίδευση γίνεται αντιληπτή ως πολιτική αγωγή και ως αντιρατσιστική εκπαίδευση. Η εκπαίδευση ενάντια στον εθνικιστικό τρόπο σκέψης και υπέρ του διαπολιτισµικού σεβασµού, η εξέταση φαινοµένων ξενοφοβίας και ρατσισµού, η ανάλυση των σχέσεων κυρίαρχης οµάδας και µειονοτήτων και η προσπάθεια αλλαγής των εκπαιδευτικών και κοινωνικών δοµών που συχνά εµπεριέχουν ρατσιστικά στοιχεία καθιστούν σαφή τη σχέση µεταξύ των τριών πεδίων. Η διαπολιτισµική εκπαίδευση, λοιπόν, σηµαίνει την υπέρβαση του εθνοκεντρισµού και την αντιµετώπιση της πολυπολιτισµικότητας όχι ως προβλήµατος, αλλά ως πρόκλησης για την αλλαγή της κοινωνίας και των ατόµων στην κατεύθυνση της αποδοχής της ετερότητας µέσω της αµοιβαίας κατανόησης και αλληλεπίδρασης 12. Για τον λόγο αυτό χαρακτηρίζεται ως «η απάντηση στα αιτήµατα της πολυπολιτισµικής κοινωνίας» 13 και απευθύνεται σε όλα τα µέλη της κοινωνίας και όχι µόνο στους µειονοτικούς µαθητές 14. Εφόσον έχουν καταστεί σαφείς οι στόχοι και οι προσανατολισµοί της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης, τίθεται εύλογα το ερώτηµα «τι σηµαίνει στην πράξη η εφαρµογή τους;». Το ερώτηµα αυτό επιχειρεί να απαντήσει το πεδίο της Διαπολιτισµικής Διδακτικής που στοχεύει µεταξύ άλλων στη «διαπολιτισµική 7 (ΕΠΑΔΙΠΕ, 2008) 8 (Κεσίδου 2010, 118) 9 (Κεσίδου 2008β, 13) 10 (Essinger 1991, 16-17) 11 (Auernheimer 1996, ) 12 (Νικολάου 2000, 132) 13 (Nieke 2000, 13) 14 (Δαµανάκης 2002, 40)

3 διεύρυνση» των Προγραµµάτων Σπουδών (Π.Σ.) 15, δηλαδή στην εκπαιδευτική αλλαγή που αφορά τους στόχους, τα περιεχόµενα, τις διδακτικές προσεγγίσεις, τους τρόπους αξιολόγησης και τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιµοποιούνται στο πλαίσιο ενός Π.Σ.. Ουσιαστικά πρόκειται για µία ενταξιακή προσέγγισή και για έναν ριζικό µετασχηµατισµό του Π.Σ. και των σχολικών βιβλίων µε σκοπό την προώθηση της κοινωνικής συνοχής Το µάθηµα και τα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας Ένα από τα πιο επίµαχα µαθήµατα του Π.Σ., όχι µόνο λόγω των παιδαγωγικών και ψυχονοητικών παραµέτρων του, αλλά κυρίως εξαιτίας των ιδεολογικών, κοινωνικών και πολιτικών προσανατολισµών του είναι η Ιστορία. Η επιλογή των σκοπών του µαθήµατος, των περιεχοµένων και των σχολικών εγχειριδίων αποτελεί µία πολιτική πράξη, διότι µέσω της «επίσηµης» ιστορίας που διαµορφώνεται επιδιώκεται η διαπαιδαγώγηση των παιδιών σύµφωνα µε τις δεδοµένες αξίες και την κυρίαρχη ιδεολογία 17. Όπως διαπιστώνεται από τη µελέτη των Π.Σ. και των σχολικών εγχειριδίων παγκοσµίως, βασικό χαρακτηριστικό τους, παρά τις διαφοροποιήσεις µεταξύ των χωρών και την πρόοδο που έχει σηµειωθεί τα τελευταία χρόνια, είναι ο εθνοκεντρισµός. Το µάθηµα της Ιστορίας, λοιπόν, στοχεύει στην οικοδόµηση µίας κοινής εθνικής ταυτότητας και αναπαράγει µία ιδεατή εικόνα του έθνους, του εθνικού «εαυτού». Στο πλαίσιο αυτό προβάλλονται «ιδεολογικές και ανιστορικές αντιλήψεις για το παρελθόν» 18, τονίζεται η ιδέα της συνέχειας του έθνους στον χρόνο και στον χώρο, της οµοιογένειας και της µοναδικότητάς του, ενώ η ετερότητα και οι πολιτισµικές διαφορές και αλληλεπιδράσεις αποσιωπώνται 19. Όσον αφορά την Ελλάδα, η Ιστορία εξακολουθεί να παραβλέπει τις σύγχρονες ιστοριογραφικές αναζητήσεις και τις προκλήσεις της εποχής, αδυνατώντας να υιοθετήσει διεθνείς τάσεις είτε λόγω του πολιτικού τους κόστους είτε επειδή η ελληνική κοινωνία προσλαµβάνει την παγκοσµιοποιηµένη και πολυπολιτισµική πραγµατικότητα ως απειλή για τη συνέχεια και την οµοιογένεια του έθνους 20. Οι αλλαγές των τελευταίων ετών στα Π.Σ. και τα εγχειρίδια δεν κατάφεραν να αποµακρυνθούν από την κυρίαρχη ελληνοχριστιανική ιδεολογία και να υιοθετήσουν πολυπρισµατικές προσεγγίσεις 21. Τα Π.Σ. και τα εγχειρίδια της Ιστορίας ακολουθούν και συνεχίζουν τις διδακτικές πρακτικές που θεµελιώνονται στο τρίπτυχο γεγονοτολογική αφήγηση, ιδεολογική εγχάραξη και αποστήθιση υπό το πρόσχηµα της συγκρότησης της εθνικής ταυτότητας και του εγκυκλοπαιδισµού 22, ενώ τα σχολικά βιβλία Ιστορίας φαίνεται ότι παραµένουν εθνοκεντρικά και επικεντρώνονται στην πολιτική και στρατιωτική γεγονοτολογική ιστορία. Η ιστορική γνώση µεταβιβάζεται κανονιστικά στο πλαίσιο του ανελαστικού Π.Σ., ενώ ισχύει το κρατικό µονοπώλιο στη συγγραφή και αξιολόγηση των σχολικών εγχειριδίων και εποµένως στη διακίνηση της σχολικής ιστορικής γνώσης Διαπολιτισµική διεύρυνση των σχολικών εγχειριδίων Ιστορίας 15 (Κεσίδου ό.π., 16; Roth 2000, 13) 16 (Gundara, 479; Hajesoteriou/ Neophytoy & Angelides, 401) 17 (Μαυροσκούφης 1997, 14-16) 18 (Δραγώνα & Φραγκουδάκη 1997, 14-15) 19 (Μαυροσκούφης 2007, 230; Stradling 2001, ) 20 (Κόκκινος 2003, ) 21 (Μαυροσκούφης ό.π., 231) 22 (Κόκκινος 1998, ) 23 (Κόκκινος & Γατσωτής 2008, 374)

4 Οι σύγχρονες κοινωνικοοικονοµικές και πολιτικές εξελίξεις θέτουν στο επίκεντρο τον προβληµατισµό σχετικά µε το κατά πόσο το µάθηµα της Ιστορίας µπορεί να υπερβεί τον εθνοκεντρισµό που περιγράφηκε παραπάνω και να προωθήσει τον πολιτισµικό πλουραλισµό 24. Τίθεται, λοιπόν, εύλογα το ερώτηµα, ποιος είναι ο ρόλος που καλείται να διαδραµατίσει η σχολική ιστορία και µε ποιον τρόπο θα ανταποκριθεί κατάλληλα στα νέα δεδοµένα της εποχής της πολυπολιτισµικότητας και της διεθνοποίησης 25. Την απάντηση στο ερώτηµα αυτό καλείται να δώσει η Διαπολιτισµική Διδακτική της Ιστορίας (Interkulturelle Geschichtsdidaktik). Βασικές κατηγορίες του πεδίου και σηµείο τοµής της διαπολιτισµικής εκπαίδευσης και της Διδακτικής της Ιστορίας είναι οι έννοιες της πολυπρισµατικότητας, της κατανόησης του ξένου (Fremdverstehen), της ταυτότητας, της ιστορίας της ανθρωπότητας, των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και της επαφής των πολιτισµών (Kulturkontakt) 26. Η διαπολιτισµική προσέγγιση στη διδασκαλία της Ιστορίας συνεπάγεται µεταξύ άλλων και αλλαγή στα περιεχόµενα των σχολικών εγχειριδίων. Στο πλαίσιο αυτό τα περιεχόµενα των σχολικών βιβλίων της Ιστορίας προτείνεται να επιλέγονται µε τέτοιο τρόπο, ώστε να προάγεται µία εικόνα του παρελθόντος στην οποία η διαφορετικότητα είναι οργανικά ενταγµένη 27. Για τον λόγο αυτό το µάθηµα της Ιστορίας είναι σηµαντικό να αποβάλει τα έντονα εθνοκεντρικά στοιχεία που το χαρακτηρίζουν και να εντάξει στα περιεχόµενά του στοιχεία από άλλους λαούς και πολιτισµούς, την ιστορία των µειονοτήτων και των µεταναστών, τοπική, βαλκανική, ευρωπαϊκή και παγκόσµια ιστορία. Η διάσταση του πολιτισµικού πλουραλισµού αναφορικά µε τις εθνοπολιτισµικές οµάδες και τις µειονότητες που συνυπάρχουν µε την κυρίαρχη πλειοψηφία στο πλαίσιο του έθνους-κράτους συνοδεύεται από τη διάσταση της παγκοσµιότητας-οικουµενικότητας, της ένταξης δηλαδή της εθνικής ιστορίας σε ευρύτερα διεθνή πλαίσια 28. Ακόµη, τα παιδιά θα ωφεληθούν, εάν µέσω της σχολικής ιστορίας µάθουν για τις πολλαπλές επιδράσεις που δέχτηκε ο «εθνικός πολιτισµός», για τις αλληλεπιδράσεις και ανταλλαγές µέσω των οποίων διαµορφώθηκαν τα ήθη, οι συνήθειες και η γλώσσα µίας κοινωνίας. Γι αυτόν τον λόγο είναι σηµαντικό το πλαίσιο αναφοράς της Ιστορίας να διευρυνθεί από το εθνικό στο ευρωπαϊκό και στο παγκόσµιο επίπεδο, ώστε να γίνουν σαφείς και κατανοητές οι επιρροές και οι αλληλεπιδράσεις µεταξύ πολιτισµών και λαών 29. Προτείνεται, ακόµη, στα βιβλία να δοθεί έµφαση στις ειρηνικές περιόδους συνύπαρξης των λαών, στην πολιτισµική δραστηριότητα, στην κοινωνική και την καθηµερινή ζωή, τις ασχολίες και τις συνήθειες των ανθρώπων, στις αλληλεπιδράσεις και τις πολιτισµικές ανταλλαγές, στη σύγχρονη και στην πρόσφατη ιστορία. Τα περιεχόµενα, δηλαδή, προεκτείνονται πέρα από την πολεµική και πολιτική και περιλαµβάνουν την πολιτισµική, την κοινωνική, την οικονοµική και διαφορετικά είδη µικρο-ιστορίας (ιστορία των ιδεολογιών, ιστορία των νοοτροπιών, ιστορία των πνευµατικών δηµιουργηµάτων κ.λπ.). Πρόκειται για µία συγκριτική και διαπολιτισµική προσέγγιση που στοχεύει στη γνωριµία µε τους διαφορετικούς πολιτισµούς και στην αλληλοκατανόηση 30. Πέραν τούτων, απαραίτητη προϋπόθεση για τη διαπολιτισµική προσέγγιση 24 (Αβδελά 1998, 48) 25 (Alavi, 123) 26 (Alavi 2002, 18-21) 27 (Harris & Clarke, 172) 28 (Κόκκινος κ.ά. 2007, 148) 29 (Αβδελά ό.π., 73; Council of Europe 2008: 6) 30 (Χουδράκης 2001, )

5 της Ιστορίας είναι τα βιβλία να είναι απαλλαγµένα από στερεότυπα και να βοηθούν τα παιδιά να µάθουν να διακρίνουν πώς κατασκευάζεται η ιστορική γνώση ανάλογα µε την οπτική από την οποία προβάλλεται. Γι αυτόν τον λόγο προτείνεται η παρουσίαση των ιστορικών γεγονότων από διαφορετικές οπτικές και διαφορετικές πηγές, ώστε να επιτυγχάνεται η πολυπρισµατικότητα (multiperspectivity), η οποία συµβάλλει στην υπέρβαση της δογµατικής σκέψης και στην καλλιέργεια του διαλόγου µεταξύ ατόµων µε διαφορετικό πολιτισµικό υπόβαθρο 31. Η διαπολιτισµική Διδακτική της Ιστορίας προϋποθέτει τη σύγκριση διαφορετικών πηγών και απόψεων και στοχεύει στο να ενθαρρύνει τα παιδιά να θέσουν υπό αµφισβήτηση τις προϋπάρχουσες και προκαθορισµένες αντιλήψεις τους και να αναλύουν κάθε ιστορικό γεγονός κριτικά. Στο πλαίσιο αυτό θα πρέπει να µελετηθούν ιδιαίτερα κάποια επίµαχα και συγκρουσιακά θέµατα, όπως ο φασισµός, ο ρατσισµός, ο σταλινισµός, οι εµφύλιοι πόλεµοι, η ιστορία των µειονοτήτων και της ταυτότητάς τους 32. Αναγκαίο είναι, επίσης, να προβάλλεται η αντίληψη ότι το ίδιο γεγονός µπορεί να ερµηνεύεται διαφορετικά από διαφορετικές χώρες. Τέλος, όσον αφορά την οργάνωσή της ύλης, είναι γεγονός ότι η γραµµική αφήγηση της Ιστορίας είναι σχεδόν αναπόφευκτα εθνοκεντρική (ή ευρωκεντρική), γιατί διηγείται µία «γεωµετρική προοδευτική ιστορία που τελειώνει στη δυτική σύγχρονη ιστορία». Η γραµµική προοδευτική ιστορική αφήγηση συµβάλλει στην οµογενοποίηση της ετερογενούς κοινωνίας και του λαού του εθνικού κράτους 33. Για την αποµάκρυνση από τον εθνοκεντρισµό (και τον ευρωκεντρισµό) θα πρέπει να ενταχθεί στο µάθηµα της Ιστορίας η εξέταση ιστορικών γεγονότων που αρχίζουν στο παρόν, παρουσιάζουν διαφορετικές πτυχές, προβάλλουν την οπτική άλλων πολιτισµών και δείχνουν και τη σκοτεινή πλευρά των δυτικών κρατών. 2. Η έρευνα 2.1. Σκοπός της έρευνας Σήµερα τίθεται το ερώτηµα σε ποιο βαθµό τα Π.Σ. και τα σχολικά βιβλία Ιστορίας λαµβάνουν υπόψη τους τα νέα δεδοµένα των σύγχρονων κοινωνιών, δηλαδή τον πολυπολιτισµικό χαρακτήρα τους και τις τάσεις ενοποίησης σε υπερεθνικούς σχηµατισµούς. Στο πλαίσιο αυτό σκοπός της έρευνας ήταν να διερευνηθεί κατά πόσο το µάθηµα της Ιστορίας στην τελευταία τάξη του δηµοτικού σχολείου είναι διαπολιτισµικά προσανατολισµένο σε επίπεδο Π.Σ. και σχολικών εγχειριδίων. Η συγκεκριµένη εισήγηση περιορίζεται στη διερεύνηση της διαπολιτισµικής διάστασης δύο σχολικών εγχειριδίων σύγχρονης Ιστορίας, ενώ παράλληλα παρουσιάζει τη διαδικασία συγγραφής και τις συνθήκες διαµόρφωσης των νέων σχολικών εγχειριδίων, προκειµένου να καταστούν σαφείς ο ρόλος του µαθήµατος της σύγχρονης Ιστορίας στην Ελλάδα και στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστηµα και τα περιθώρια αναθεώρησής του προς µία διαπολιτισµική προσέγγιση Υλικό της έρευνας Υλικό της έρευνας αποτέλεσαν τα εξής σχολικά εγχειρίδια: 31 (Becher, 86; Πανταζής, ) 32 (Council of Europe 1997, 40-42) 33 (Alavi & von Borries 2000, 61)

6 1. Ακτύπης, Διονύσιος, Αριστείδης Βελαλίδης, Μαρία Καΐλα, Θεόδωρος Κατσουλάκος, Γιάννης Παπαγρηγορίου & Κώστας Χωρεάνθης: Στα νεότερα χρόνια. Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β Κολιόπουλος Ιωάννης, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Αθανάσιος Καλλιανιώτης & Χαράλαµπος Μηνάογλου: Ιστορία ΣΤ Δηµοτικού. Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσµου. Βιβλίο µαθητή. Αθήνα: ΙΤΥΕ Διόφαντος Συνθήκες διαµόρφωσης του υλικού Η συγγραφή νέων σχολικών εγχειριδίων αποτελεί συχνά µέρος και συνοδεύει τις απόπειρες εκπαιδευτικών αλλαγών µε σκοπό τον «εκσυγχρονισµό» της διδακτικής πράξης και την «αναµόρφωση» του εκπαιδευτικού συστήµατος. Ο λόγος που το σχολικό βιβλίο βρίσκεται στο επίκεντρο των αλλαγών αυτών είναι ότι συνιστά πέρα από πληροφοριακό και πολιτικό µέσο και είναι προϊόν, αλλά και παράγοντας κοινωνικών διαδικασιών 35. Όσον αφορά τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας, στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές τις δεκαετίας του 1980 η κριτική στα παραδοσιακά Π.Σ., το αίτηµα για εκπαιδευτική µεταρρύθµιση και η αλλαγή της κυβέρνησης το 1981 οδήγησαν στην αναθεώρηση των προδιαγραφών της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Προκειµένου να απλουστευτούν οι διαδικασίες συγγραφής τους και να καταστεί πιο γρήγορη η ανανέωσή τους, επιλέχθηκε στις περισσότερες περιπτώσεις η πρακτική της ανάθεσης 36. Το Π.Σ. για το µάθηµα της Ιστορία της Στ Δηµοτικού δηµοσιεύτηκε στην Εφηµερίδα της Κυβερνήσεως το , ενώ την ίδια χρονιά εισήχθη στις τάξεις το νέο σχολικό βιβλίων των Ακτύπη κ.ά.. Η αδυναµίες, όµως, του Π.Σ. και των σχολικών βιβλίων της δεκαετίας του 1980 σχετικά µε την εκπλήρωση των αναγκών του σύγχρονου ελληνικού σχολείου, το καθολικό αίτηµα για εκσυγχρονισµό και πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.) οδήγησαν το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων (ΥΠ.Ε.Π.Θ.) σε µία νέα µεταρρυθµιστική προσπάθεια που ξεκίνησε το 1997 και ολοκληρώθηκε το 2003, χαρακτηριστικά της οποίας θεωρούνται η «κοινοτικοποίηση» της εκπαίδευσης και η «ευρωποίηση» του µεταρρυθµιστικού λόγου. Το νέο Διαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και τα Αναλυτικά Προγράµµατα Σπουδών (Α.Π.Σ.) δηµοσιεύτηκαν το 2003 στην Εφηµερίδα της Κυβερνήσεως 38, ουσιαστικά, όµως, εφαρµόστηκαν για πρώτη φορά τη σχολική χρονιά στο δηµοτικό σχολείο µε την εισαγωγή των νέων σχολικών βιβλίων 39. Θα πρέπει να αναφερθεί στο σηµείο αυτό ότι το Π.Σ. της Ιστορίας που προέκυψε θέτει ως γενικό σκοπό την ανάπτυξη της ιστορικής σκέψης και της ιστορικής συνείδηση σε αντίθεση µε το προηγούµενο Π.Σ. που έθετε στο επίκεντρο την εγχάραξη της εθνικής συνείδησης. Ωστόσο, σε επίπεδο επιµέρους στόχων το Π.Σ. δεν διαφοροποιήθηκε ουσιαστικά από το προηγούµενο. Οι Φλουρής & Πασιάς επισηµαίνουν ότι η µεταρρύθµιση της περιόδου χαρακτηρίζεται από ένα ρηχό σχεδιασµό των 34 Πρόκειται για το εγχειρίδιο που δηµοσιεύτηκε το 1989 και αναθεωρήθηκε το Χρησιµοποιήθηκε στις σχολικές τάξεις από το 1989 ως το 2006, οπότε και αντικαταστάθηκε από το σχολικό βιβλίο της συγγραφικής οµάδας της Μαρίας Ρεπούση. Μετά την απόσυρση του βιβλίου αυτού στο τέλος της σχολικής χρονιάς το παλιό βιβλίο επανήλθε και χρησιµοποιήθηκε µέχρι και τη σχολική χρονιά Στην παρούσα έρευνα χρησιµοποιήθηκε η έκδοση του (Stein 1977) 36 (Μαυροσκούφης 1997, 83) 37 (ΦΕΚ τεύχος Α αρ. φύλλου 226/ ) 38 (ΦΕΚ τεύχος Β αρ. φύλλου 303/ & ΦΕΚ τεύχος Β αρ. φύλλου 304/ ) 39 (Ευαγγέλου 2007, 165)

7 παρεµβάσεων και από την έλλειψη διαλόγου µε την εκπαιδευτική κοινότητα 40. Όπως σηµειώνει ο Μπονίδης, «η δοµική µεταρρύθµιση των προδιαγραφών της διδασκαλίας αποτελεί ακόµη ζητούµενο στην ελληνική εκπαίδευση» 41. Όσον αφορά τα σχολικά εγχειρίδια, προκηρύχθηκε ανοιχτός δηµόσιος διαγωνισµός, αξιολογήθηκαν οι αιτήσεις συγγραφής και τελικά η συγγραφή τους ανατέθηκε σε µία οµάδα για κάθε βιβλίο. Η διαδικασία ελέγχθηκε από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (Π.Ι.), το οποίο παρακολούθησε τη διαδικασία, τα αξιολόγησε, διόρθωσε και ενέκρινε. Επιπλέον, το Π.Ι. προσδιόρισε τις προδιαγραφές για τη συγγραφή των βιβλίων εκδίδοντας τις «Γενικές προδιαγραφές και κριτήρια αξιολόγησης εκπαιδευτικού υλικού» 42. Τα βιβλία δεν εφαρµόστηκαν πειραµατικά, ώστε να υποστούν διαµορφωτική αξιολόγηση 43 και εισήχθησαν στις τάξεις κατά τη σχολική χρονιά Το βιβλίο Ιστορίας της Στ Δηµοτικού της συγγραφικής οµάδας της Ρεπούση 44 γράφτηκε βάσει του Δ.Ε.Π.Π.Σ. και κρίθηκε θετικά κατά τη διαδικασία αξιολόγησης, καταργήθηκε, όµως, για ιδεολογικούς λόγους από τον Υπουργό Παιδείας Ευριπίδη Στυλιανίδη, ο οποίος παρέκαµψε την επίσηµη διαδικασία αποτίµησής του βιβλίου από οµάδα εµπειρογνωµόνων αξιολογητών λόγω πίεσης από διάφορες κοινωνικές οµάδες 45. Η αντίδραση στο βιβλίο της συγγραφικής οµάδας µε επικεφαλής τη Μαρία Ρεπούση ήταν πολιτικοποιηµένη και δεν οφείλεται ουσιαστικά στις όποιες «ανακρίβειες» θα µπορούσαν να εντοπιστούν. Βασικό χαρακτηριστικό της σύγκρουσης για το βιβλίο Ιστορίας ήταν η υποταγή της επιστηµονικής προσέγγισης στις σκοπιµότητες µίας ιδεολογικής και πολιτικής σύγκρουσης 46. Η συζήτηση για το συγκεκριµένο βιβλίο πήρε τη µορφή «λυσσαλέας αρνητικής κριτικής» στη βάση πολιτικών και «εθνικών» επιχειρηµάτων παρά ιστοριογραφικών ή παιδαγωγικών 47. Όπως αναφέρει ο Μαυροσκούφης, όσοι επιχειρούν αλλαγές του διδακτικού παραδείγµατος θα πρέπει να συνυπολογίζουν «τα αξιακά πρότυπα και τις ζώνες ανοχής της κυρίαρχης ιδεολογίας». Σε µία ανασφαλή και συντηρητική κοινωνία η επαναδιαπραγµάτευση της ιστορικής µνήµης θεωρείται απειλή απέναντι στην «εθνική οµαλότητα» 48. Το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι στην ελληνική κοινωνία δεν έχουν ωριµάσει οι συνθήκες για την απεξάρτηση της εθνικής ιστορίας από εθνοκεντρικές και ιδεολογικές επιρροές και στόχους 49. Μετά την απόσυρση του βιβλίου το 2007 δηµοσιεύτηκε από το Π.Ι. ανακοίνωση µε θέµα «Συγγραφή διδακτικού πακέτου (βιβλίο µαθητή, βιβλίο δασκάλου, τετράδιο εργασιών) για το µάθηµα της Ιστορίας της Έκτης (Στ ) τάξης του Δηµοτικού» 50. Η συγγραφή του νέου σχολικού εγχειριδίου έγινε µε ανάθεση στη συγγραφική οµάδα των Κολιόπουλου, Ιωάννη, Ιάκωβου Μιχαηλίδη, Αθανάσιου Καλλιανιώτη & Χαράλαµπου Μηνάογλου. Το νέο σχολικό εγχειρίδιο τελικά εισήχθη 40 (Φλουρής & Πασιάς 2004, 134) 41 (Μπονίδης 2010, ) 42 (ΥΠ.Ε.Π.Θ.-Π.Ι. 2003) 43 (Ανδρέου & Κασβίκης 2008, 86-87) 44 Πρόκειται για το βιβλίο: Ρεπούση, Μαρία, Χαρά Ανδρεάδου, Αριστείδης Πουταχίδης & Αρµόδιος Τσίβας: Στα νεότερα και σύγχρονα χρόνια. Αθήνα: ΟΕΔΒ-Ελληνικά Γράµµατα Multimedia Α.Ε (Μπονίδης ό.π., 184) 46 (Κόκκινος 2008, 34) 47 (Ανδρέου & Κασβίκης ό.π., 81-84) 48 (Μαυροσκούφης 2008, 71-74) 49 (Κόκκινος 2003, ) 50 (ΥΠ.Ε.Π.Θ.-Π.Ι. 2007)

8 για πρώτη φορά στις τάξεις κατά το σχολικό έτος έπειτα από έγκριση του Υπουργείου Μέθοδοι ανάλυσης του υλικού Tα σχολικά εγχειρίδια αναλύθηκαν µε την ποιοτική ανάλυση περιεχοµένου και συγκεκριµένα µε τη µέθοδο της ανάλυσης curriculum (curriculum analysis) 52. Για την ανάλυση συγκροτήθηκε ένα σύστηµα κατηγοριών-δεικτών που λειτούργησε ως εννοιολογικό πλαίσιο και ως οργανωτικό σχέδιο, καθοδήγησε την ανάλυση και την κατέστησε συστηµατική και σαφή Ανάλυση των σχολικών εγχειριδίων Στο πλαίσιο της έρευνας διερευνήθηκε ο διαπολιτισµικός προσανατολισµός των δύο σχολικών εγχειριδίων που χρησιµοποιήθηκαν πρόσφατα για τη διδασκαλία του µαθήµατος της σύγχρονης Ιστορίας µε βάση συγκεκριµένα διαπολιτισµικά ερωτήµατα, ενώ επιχειρήθηκε η σύγκρισή τους ως προς την υιοθέτηση µίας διαπολιτισµικής προσέγγισης. Οι βασικές διαπιστώσεις παρουσιάζονται συνοπτικά παρακάτω. Παρόλο που στη σύγχρονη ιστορία εντοπίζονται πάρα πολλές περιπτώσεις πολυπολιτισµικών κοινωνιών, στα δύο σχολικά εγχειρίδια οι άµεσες αναφορές είναι περιορισµένες. Στο βιβλίο των Ακτύπη κ.ά. οι συγκεκριµένες αναφορές είναι ελάχιστες, παρά το γεγονός ότι το µεγαλύτερο µέρος του βιβλίου πραγµατεύεται τη ζωή στην πολυπολιτισµική Οθωµανική αυτοκρατορία, την Ελληνική Επανάσταση και τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, ο πληθυσµός του οποίου ήταν πολιτισµικά ανοµοιογενής. Οι αναφορές είναι συγκριτικά περισσότερες στο νέο σχολικό εγχειρίδιο, αυτό των Κολιόπουλου κ.ά., όµως, σε καµία περίπτωση εκτενείς. Κυρίως δε αναφορές σε θέµατα πολυπολιτισµικότητας και πολυπολιτισµικών κοινωνιών εντοπίζονται όχι στο κυρίως κείµενο, αλλά ως συµπληρωµατικές πληροφορίες στο πλαίσιο «µατιά στο παρελθόν» που υπάρχει στο τέλος κάθε ενότητας, γεγονός που υποδηλώνει την περιθωριοποιηµένη θέση των ζητηµάτων αυτών στα περιεχόµενα. Αποτέλεσµα είναι να καλλιεργείται και να διατηρείται ο µύθος της εθνικής οµοιογένειας και να αποκρύπτονται οι πολιτισµικές διαφορές. Τα σχολικά εγχειρίδια της Ιστορίας της Στ Δηµοτικού που εξετάστηκαν επικεντρώνονται κατά κύριο λόγο στην ελληνική ιστορία και στη διαδικασία συγκρότησης του ελληνικού κράτους. Συνεπώς, τα θέµατα βαλκανικής, ευρωπαϊκής και παγκόσµιας ιστορίας είναι περιορισµένα. Εκτός από τα ελάχιστα αυτοτελή κεφάλαια που αφορούν κυρίως την ευρωπαϊκή και λιγότερο τη βαλκανική και την παγκόσµια ιστορία, εντοπίζονται αναφορές σε περιπτώσεις που η ελληνική ιστορία πραγµατεύεται θέµατα που εντάσσονται σε ευρύτερα πλαίσια (βαλκανικό, ευρωπαϊκό ή παγκόσµιο). Παρατηρείται, δηλαδή, το φαινόµενο τα θέµατα αυτά να παρουσιάζονται, µόνο σε περιπτώσεις που έχουν άµεση και στενή σχέση µε τα γεγονότα στην Ελλάδα κατά την υπό εξέταση περίοδο. Η ελληνική ιστορία κατέχει αδιαµφισβήτητα την πρωτοκαθεδρία. Συγκριτικά, ανάµεσα στα δύο σχολικά εγχειρίδια που εξετάστηκαν διαπιστώθηκε ότι το νέο σχολικό εγχειρίδιο πραγµατεύεται σχετικά ευρύτερα θέµατα ευρωπαϊκής ιστορίας, γεγονός που αποτελεί ένα θετικό στοιχείο στην κατεύθυνση της διαπολιτισµικής διεύρυνσης. Τα θέµατα αυτά, όµως, ως επί το πλείστον, δεν εξετάζονται εκτενώς, αλλά ευκαιριακά ως πρόσθετες πληροφορίες στο πλαίσιο της «µατιάς στο παρελθόν». Συνεπώς, παρά την 51 (Υ.Π.Δ.Β.Μ.Θ. 2012) 52 (Posner 2004) 53 (Kesidou 1999, 37-38)

9 πρόοδο που έχει σηµειωθεί δεν µπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι η ευρωπαϊκή διάσταση έχει ενταχθεί οργανικά στο συγκεκριµένο σχολικό εγχειρίδιο. Η εικόνα της Ελλάδας που προβάλλεται µέσω των υπό εξέταση βιβλίων επικεντρώνεται ιδιαίτερα στον ηρωισµό και τη γενναιότητα των Ελλήνων, στον δίκαιο αγώνα τους ενάντια στον κατακτητή, στην κοινή πίστη και τις περισσότερες φορές στην κοινή γλώσσα. Τα στοιχεία αυτά παρουσιάζονται ως τα ενοποιητικά στοιχεία του έθνους. Με τον τρόπο αυτό προάγεται έντονα η εικόνα της οµοιογένειας του έθνους και της αδιάρρηκτης συνέχειάς του µέσα στους αιώνες, ενώ οι διαφορές και η ετερότητα αποκρύπτονται. Το στοιχείο αυτό είναι πιο έντονο στο παλιό βιβλίο, ενώ στο νέο σχολικό εγχειρίδιο το στοιχείο της κοινής πίστης και καταγωγής προβάλλεται συγκριτικά πιο περιορισµένα. Η παραδοσιακή αντίληψη, όµως, που προσλαµβάνει το έθνος ως µία οµοιογενή, αναλλοίωτη και αιώνια οντότητα παραµένει. Οι παραδοχές αυτές έρχονται σε αντίθεση µε κεντρικές θέσεις της Διαπολιτισµικής Διδακτικής της Ιστορίας, στο επίκεντρο των οποίων βρίσκεται η αποδοχή της διαφορετικότητας και η ανάγκη συνειδητοποίησης ότι το έθνος είναι µία κατασκευή που δηµιουργήθηκε τον 19 ο και όχι µία αιώνια ύπαρξη. Όσον αφορά τους εθνικούς «άλλους», είναι χαρακτηριστικό ότι και στα δύο σχολικά εγχειρίδια αυτοί παρουσιάζονται κυρίως µε αφορµή πολεµικές συρράξεις. Ιδιαίτερα έντονο είναι αυτό για τους Τούρκους και τους βαλκανικούς λαούς που αποτέλεσαν, εξάλλου, και τους κύριους αντιπάλους ή ανταγωνιστές της Ελλάδας στην προσπάθεια δηµιουργίας και επέκτασης του κράτους. Οι αναφορές στη συµβίωση και την αλληλεπίδραση των λαών αυτών είναι ελάχιστες. Άµεση επίπτωση αυτού είναι το γεγονός ότι σχηµατίζεται, έστω και έµµεσα, µία αρνητική εικόνα για τους λαούς αυτούς, εφόσον παραβλέπονται εντελώς οι περίοδοι ειρηνικής συνύπαρξης και οι περιπτώσεις φιλικών σχέσεων µεταξύ τους. Βέβαια, θα πρέπει να αναφερθεί ότι δεν εντοπίζονται έντονα αρνητικά φορτισµένες εκφράσεις για τους λαούς αυτούς. Ιδιαίτερα στο νέο σχολικό εγχειρίδιο καταβάλλεται προσπάθεια, ώστε η γλώσσα που χρησιµοποιείται για τους λαούς αυτούς να είναι κατά το δυνατόν ουδέτερη. Η έλλειψη άµεσων αρνητικών αναφορών που επιβεβαιώνεται και από την έρευνα των Ξωχέλλη κ.ά. 54 αποτελεί αδιαµφισβήτητα θετικό στοιχείο. Παρά τα θετικά βήµατα, όµως, δεν µπορούµε να ισχυριστούµε ότι προωθείται µία ισορροπηµένη εικόνα για τους λαούς αυτούς, εικόνα που δεν επικεντρώνεται µόνο στα σηµεία ρήξης, αλλά και στα σηµεία θετικής αλληλεπίδρασης, ανταλλαγών, συνεργασίας και αρµονικής συνύπαρξης στο πέρασµα των αιώνων. Γενικώς µπορούµε να ισχυριστούµε ότι έντονα εθνικιστικά στοιχεία απουσιάζουν από τα σχολικά εγχειρίδια. Βέβαια, στο παλιό βιβλίο εντοπίζονται κάποιες αναφορές που φορτίζουν τον λόγο και καλλιεργούν την ιδέα του «ένδοξου» εθνικού παρελθόντος. Στο νέο σχολικό εγχειρίδιο καταβάλλεται προσπάθεια, ώστε τα γεγονότα να παρουσιάζονται κατά το δυνατόν «ουδέτερα». Όµως, από την άλλη πλευρά, και τα δύο βιβλία επιµένουν στην ελληνική ιστορία και οπτική και τονίζουν ιδιαίτερα τα πολεµικά κατορθώµατα των Ελλήνων, γεγονός που συντελεί στη διαπίστωση ότι έστω και έµµεσα καλλιεργείται ιδιαίτερα η εθνική υπερηφάνεια. Όσον αφορά την ένταξη θεµάτων κοινωνικής, οικονοµικής και πολιτιστικής ιστορίας στα περιεχόµενα, θα λέγαµε ότι δεν επιτυγχάνεται στα συγκεκριµένα βιβλία, διότι το µεγαλύτερο µέρος των περιεχοµένων τους επικεντρώνεται στα πολεµικά και δευτερευόντως στα πολιτικά γεγονότα. Έτσι προωθείται, κατά τη γνώµη µας, µία εικόνα, σύµφωνα µε την οποία ο πόλεµος είναι αναπόφευκτο και απαραίτητο κοµµάτι της ιστορίας, γεγονός που φυσικά δεν προάγει την κατανόηση και την ειρηνική 54 (Ξωχέλλης κ.ά. 2000)

10 συνύπαρξη που µάλιστα τονίζονται ως στόχοι της Ιστορίας στο Π.Σ.. Από την άλλη πλευρά, η παραµέληση της ενασχόλησης µε την καθηµερινή ζωή των ανθρώπων, µε τις κοινωνικές και οικονοµικές εξελίξεις και µε πολιτιστικά θέµατα περιορίζει την εικόνα που σχηµατίζει ο µαθητής για το παρελθόν σε ένα σύνολο πολεµικών συρράξεων και διαπραγµατεύσεων. Η παρουσία, ωστόσο, στα περιεχόµενα κοινωνικών, οικονοµικών και πολιτιστικών ζητηµάτων θα ευνοούσε ιδιαίτερα την ενασχόληση µε θέµατα αλληλεπίδρασης των πολιτισµών και εντοπισµού πιθανών κοινών στοιχείων, µε θέµατα καθηµερινής ζωής σε πολυπολιτισµικές κοινωνίες (όπως η Οθωµανική Αυτοκρατορία), µε θέµατα παγκόσµιων οικονοµικών φαινοµένων και µε θέµατα κοινωνικών αγώνων. Η ενασχόληση µε αυτά τα θέµατα είναι γεγονός ότι θα ενίσχυε τη διαπολιτισµική διάσταση του µαθήµατος. Άµεση συνέπεια της προώθησης της οµοιογένειας και συνέχειας του έθνους που αναλύθηκε παραπάνω αποτελεί η διαπίστωση ότι στα υπό εξέταση σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας οι αναφορές στην ιστορία της µετανάστευσης και των µειονοτήτων είναι ελάχιστες. Κατά κύριο λόγο σχετίζονται µε την ανταλλαγή πληθυσµών µεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας και µε τη µετανάστευση Ελλήνων προς υπερπόντιες χώρες. Στο νέο σχολικό εγχειρίδιο οι αναφορές είναι συγκριτικά αυξηµένες και αφορούν θέµατα µετανάστευσης και προσφύγων και λιγότερο θέµατα που σχετίζονται µε τις µειονοτήτες. Οι περισσότερες, ωστόσο, εντοπίζονται στο πλαίσιο «µατιά στο παρελθόν», δηλαδή παρουσιάζονται µεµονωµένα και αποσπασµατικά ως επιπλέον πληροφορίες. Δεν εντάσσονται οργανικά και δεν βρίσκονται στο επίκεντρο της ιστορικής αφήγησης. Ο προσανατολισµός των περιεχοµένων θα λέγαµε ότι είναι κατά βάση µονοπολιτισµικός, προωθεί την ιδέα της οµοιογένειας και κατά κύριο λόγο αποκρύπτει ή παραβλέπει τη διαφορετικότητα και τον πλουραλισµό των κοινωνιών. Μία ακόµη βασική αρχή της Διαπολιτισµικής Διδακτικής της Ιστορίας η οποία, όµως, δεν αντικατοπτρίζεται στα περιεχόµενα του Π.Σ., είναι αυτή της πολυπρισµατικότητας. Η πολυπρισµατικότητα, η θεώρηση, δηλαδή, ενός ιστορικού γεγονότος από διαφορετικές οπτικές γωνίες, συντελεί στην καταπολέµηση του εθνοκεντρισµού, στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης, στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και στην ουσιαστική κατανόηση των γεγονότων και της σχετικότητας των ερµηνειών τους και, συνεπώς, στην κατανόηση του «άλλου». Παρά τη σηµασία της, ωστόσο, η συγκεκριµένη αρχή παραβλέπεται στα υπό εξέταση εγχειρίδια τα οποία προβάλλουν σχεδόν αποκλειστικά την ελληνική οπτική. Βέβαια, καταβάλλεται προσπάθεια τα γεγονότα να παρουσιαστούν ουδέτερα και αποφεύγεται η χρήση έντονα φορτισµένου λόγου, ωστόσο η απουσία της οπτικής του «άλλου» είναι έντονη και στα δύο σχολικά βιβλία και ιδιαίτερα στην περίπτωση πραγµάτευσης επίµαχων και συγκρουσιακών θεµάτων της σύγχρονης ιστορίας. Άµεση συνέπεια της έλλειψης πολυπρισµατικότητας είναι η αδυναµία συγκριτικών αναλύσεων µέσω των περιεχοµένων των σχολικών βιβλίων. Η κυρίως αφήγηση, αλλά και οι πηγές στη συντριπτική τους πλειοψηφία αντικατοπτρίζουν και προβάλλουν την ελληνική οπτική. Ως εκ τούτου, δεν προωθείται η συγκριτική ανάλυση ενός γεγονότος που αφορά διαφορετικές χώρες ή γεγονότων που παρουσιάζουν αναλογίες. Οι συγκριτικές αναλύσεις, όµως, άµεσα συνυφασµένες µε την πολυπρισµατικότητα, συµβάλλουν στην ουσιαστική κατανόηση του «άλλου» και στην ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας, δηλαδή µπορούν να συντελέσουν στην επίτευξη βασικών διαπολιτισµικών στόχων. Εκτός από τη δυνατότητα συγκριτικών αναλύσεων περιεχόµενα που προσφέρονται ιδιαίτερα για τη διαπολιτισµική διεύρυνση του µαθήµατος είναι αυτά που σχετίζονται µε επίµαχα και συγκρουσιακά θέµατα. Ιδιαίτερα στη σύγχρονη

11 ιστορία που πραγµατεύεται τις διαδικασίες συγκρότησης των εθνικών κρατών και τους δύο Παγκόσµιους Πολέµους µπορεί να εντοπίσει κανείς µία πληθώρα θεµάτων που χαρακτηρίζονται ως επίµαχα και συγκρουσιακά. Τέτοιου είδους θέµατα συγκαταλέγονται, όπως θα ήταν αναµενόµενο, και στα περιεχόµενα των υπό εξέταση σχολικών εγχειριδίων, καθώς αποτελούν κεντρικό κοµµάτι και της ελληνικής ιστορίας. Ωστόσο, στα συγκεκριµένα εγχειρίδια τα θέµατα αυτά παρουσιάζονται κυρίως από την οπτική της Ελλάδας ως ουδέτερα και αποκρύπτεται ή αποσιωπάται ο συγκρουσιακός τους χαρακτήρας. Αυτό έχει ως αποτέλεσµα να προωθείται η ιστορία ως αντικειµενική αφήγηση γεγονότων και να παραβλέπεται η ιστορία ως πρόβληµα και η δυνατότητα ύπαρξης διαφορετικών ερµηνειών. Από διαπολιτισµική σκοπιά είναι καίριας σηµασίας η εξέταση θεµάτων που σχετίζονται µε τα ανθρώπινα δικαιώµατα. Και στα δύο σχολικά εγχειρίδια, όµως, ο όρος ανθρώπινα δικαιώµατα αναφέρεται µόνο σε µία πηγή, ενώ οι υπόλοιπες αναφορές σε βασικά ανθρώπινα δικαιώµατα γίνονται στο πλαίσιο της πραγµάτευσης πολεµικών γεγονότων ή σπανιότερα κοινωνικών αγώνων και αφορούν την καταπάτησή τους. Στο νέο σχολικό εγχειρίδιο οι έµµεσες αυτές αναφορές είναι συχνότερες µεν, αλλά εντοπίζονται κυρίως στο πλαίσιο «µατιά στο παρελθόν» και όχι στο κυρίως κείµενο. Κατέχουν, δηλαδή, έναν συµπληρωµατικό ρόλο. Επιπλέον, είναι αναγκαίο να τονιστεί ότι σε κανένα σηµείο δεν προσδιορίζεται ο όρος, δεν παρουσιάζεται η ιστορία του και δεν τίθεται υπό διαπραγµάτευση το πώς και από ποιον ορίζονται τα ανθρώπινα δικαιώµατα, προβληµατισµός που απασχολεί ιδιαίτερα τη Διαπολιτισµική Διδακτική της Ιστορίας. Όσον αφορά τον τρόπο παρουσίασης των γεγονότων, αυτά παρουσιάζονται και στα δύο σχολικά εγχειρίδια χρονολογικά, ακολουθώντας µία γραµµική αφήγηση. Το νέο σχολικό εγχειρίδιο διαφοροποιείται µόνο στο κεφάλαιο της Ελληνικής Επανάστασης στο οποίο τα γεγονότα οργανώνονται γύρω από γεωγραφικές περιοχές ή κεντρικής σηµασίας πρόσωπα και δεν παρουσιάζονται µε χρονολογική σειρά. Σε γενικές γραµµές, όµως, ακολουθείται το σχήµα της χρονολογικής παρουσίασης των γεγονότων από το παρελθόν προς το παρόν. Η αποκλειστικά γραµµική παρουσίαση των ιστορικών γεγονότων ενισχύει τον εθνοκεντρισµό, διότι υποστηρίζει και προωθεί την ιδέα του έθνους ως αιώνιας οντότητας που υπάρχει και εξελίσσεται χωρίς ασυνέχειες µέσα στους αιώνες. Προφανώς, οι εθνοκεντρικές αυτές τάσεις έρχονται σε αντίθεση µε τη λογική της Διαπολιτισµικής Διδακτικής που θέτει στο επίκεντρο τον πολιτισµικό πλουραλισµό, την αµοιβαία κατανόηση, την αποδοχή και την ισότητα. Σηµαντικότατο κοµµάτι της διδασκαλίας της Ιστορίας είναι οι πηγές. Στα υπό εξέταση σχολικά εγχειρίδια οι πηγές δεν κατέχουν κεντρικό ρόλο στη διδασκαλία του µαθήµατος, δεν υιοθετείται δηλαδή µία ερευνητική προσέγγιση, αλλά διαδραµατίζουν κυρίως έναν ρόλο συµπληρωµατικό. Επιπλέον, ενώ θα µπορούσαν να διευρύνουν την οπτική της κυρίως αφήγησης, στη συντριπτική τους πλειοψηφία οι πηγές και στα δύο σχολικά εγχειρίδια την ενισχύουν και την υποστηρίζουν. Ως εκ τούτου, δεν προωθείται ούτε µέσω των πηγών η πολυπρισµατική προσέγγιση των γεγονότων. Επιπλέον, οι πηγές στην πλειοψηφία τους προέρχονται από Έλληνες συγγραφείς, γεγονός που ενισχύει τον µονοπολιτισµικό προσανατολισµό του µαθήµατος. Ακόµη, θα πρέπει να επισηµανθεί ότι οι περισσότερες εικόνες των σχολικών βιβλίων αποτελούν πορτραίτα πολεµιστών και πολιτικών, ακολουθείται δηλαδή η παραδοσιακή αντίληψη σύµφωνα µε την οποία η ιστορία περιστρέφεται γύρω από ένδοξα γεγονότα και τους πρωταγωνιστές τους. Με αυτόν τον τρόπο παραβλέπονται άλλες πλευρές της ιστορίας που αναλύθηκαν παραπάνω. Τέλος, όσον αφορά τα περιεχόµενα, θα πρέπει να τονιστεί ότι το µεγαλύτερο µέρος τους και στα δύο βιβλία αφορά την Ελληνική Επανάσταση και τη διαδικασία

12 συγκρότησης και επέκτασης του ελληνικού κράτους. Ως εκ τούτου τα θέµατα που αφορούν πρόσφατα ιστορικά γεγονότα του 20 ού αιώνα αποτελούν µειοψηφία, παρότι πολλά απ αυτά ξεπερνούν τα όρια του εθνικού κράτους και προσφέρονται ιδιαίτερα για διαπολιτισµικές προσεγγίσεις. Τα σχολικά εγχειρίδια περιλαµβάνουν τέτοια θέµατα στα περιεχόµενά τους, αλλά τα παρουσιάζουν κυρίως από την ελληνική οπτική και στον βαθµό που σχετίζονται µε την ελληνική ιστορία. Συνεπώς, δεν µπορεί να υποστηριχθεί ότι τα συγκεκριµένα σχολικά εγχειρίδια προωθούν τη διαπολιτισµική προσέγγιση των σύγχρονων αυτών θεµάτων. Παρόλα αυτά, θετικό στοιχείο συνιστά το γεγονός ότι το νέο βιβλίο προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για πραγµάτευση σύγχρονων θεµάτων που υπερβαίνουν την ελληνική ιστορία, έστω κι αν αυτά παρουσιάζονται ως συµπληρωµατικές πληροφορίες µέσω της «µατιάς στο παρελθόν». 3. Διαπιστώσεις - συζήτηση Συνοψίζοντας κανείς τα ευρήµατα των αναλύσεων διαπιστώνει ότι σε γενικές γραµµές ισχύει στην περίπτωση των υπό εξέταση βιβλίων η διαπίστωση της Φραγκουδάκη, ότι δηλαδή τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας προάγουν τον εθνοκεντρισµό και αποτελούν καταλόγους γεγονότων σε χρονολογική σειρά, τα οποία παρουσιάζονται σαν αντικειµενικές αλήθειες και ως εκ τούτου δεν διδάσκουν πώς παράγεται η ιστορική γνώση. Ακόµη, θα πρέπει να επισηµανθεί ότι στην Ελλάδα χαρακτηριστικό του µαθήµατος της Ιστορίας είναι η αποστήθιση, η απουσία στοιχειωδών ιστορικών δεξιοτήτων και η απόκλιση από την επιστήµη αναφοράς, µε αποτέλεσµα να διδάσκεται µία αντίθετη µε βάση τα επιστηµονικά κεκτηµένα προσέγγιση του παρελθόντος 55. Τέλος, θα θέλαµε να τονίσουµε ότι, αν λάβει κανείς υπόψη τον γενικό και τους ειδικούς σκοπούς του µαθήµατος της Ιστορίας σύµφωνα µε το Π.Σ. και τα ευρήµατα σχετικά µε τα περιεχόµενα, διαπιστώνει ότι υπάρχει µία αντίφαση. Από τη µία πλευρά οι σκοποί, χωρίς να έχουν αποµακρυνθεί τελείως από τον παραδοσιακό στόχο της καλλιέργειας της εθνικής ταυτότητας, προτάσσουν την αναγκαιότητα καλλιέργειας της ιστορικής σκέψης και συνείδησης και αποµακρύνονται από τον φρονηµατιστικό ρόλο του µαθήµατος. Όµως, η εικόνα αυτή ανατρέπεται από τους στόχους των επιµέρους θεµατικών ενοτήτων και τα περιεχόµενα των σχολικών εγχειριδίων, στα οποία δίνεται εξαιρετική έµφαση στην ελληνική ιστορία και οπτική. Συνολικά, θα λέγαµε ότι τα ευρήµατα της έρευνας για το περιεχόµενο των εγχειριδίων Ιστορίας επιβεβαιώνουν τη διαπίστωση του Faas, ότι δηλαδή η έµφαση δίνεται στα εθνικά θέµατα, καθώς τα 2/3 των ενοτήτων πραγµατεύονται την ελληνική ιστορία. Αντίθετα, η διαπολιτισµική διάσταση των σχολικών εγχειριδίων παραµένει πολύ περιορισµένη. Αν και υπάρχουν κάποιες αποσπασµατικές αναφορές σε θέµατα εθνικής και πολιτισµικής ετερότητας, οι ενότητες που πραγµατεύονται τα θέµατα αυτά ασχολούνται κυρίως µε διεθνή ή παγκόσµια θέµατα και όχι µε διαπολιτισµικά θέµατα αυτά καθεαυτά 56. Στο νέο σχολικό εγχειρίδιο καταβλήθηκε προσπάθεια, τα γεγονότα να παρουσιαστούν «αντικειµενικά» χωρίς έντονα φορτισµένο λόγο και συµπεριλήφθησαν κάποια θέµατα που άπτονται της διαπολιτισµικότητας και της πολυπολιτισµικότητας, όµως, δεν µπορεί να ισχυριστεί κανείς ότι τα περιεχόµενα µετασχηµατίστηκαν ουσιαστικά και ότι επιχειρήθηκε η διαπολιτισµική προσέγγιση του µαθήµατος. Παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν, το νέο βιβλίο ιστορίας διαφοροποιήθηκε σε µικρό βαθµό από το προηγούµενο και τα θέµατα σχετικά µε την πολυπολιτισµικότητα και τη διαπολιτισµικότητα που εντάχθηκαν είναι πολύ 55 (Φραγκουδάκη 2013, ) 56 (Faas, )

13 περιορισµένα και σε καµία περίπτωση δεν βρίσκονται στο επίκεντρο. Συνεπώς η αλλαγή µε άξονα τη διαπολιτισµική εκπαίδευση παρά τα σύγχρονα δεδοµένα δεν υλοποιήθηκε. Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση Αβδελά, Έφη: Ιστορία και σχολείο. Αθήνα: Νήσος Αδάµου-Ράση, Μαρία: «Η ελληνική εκπαίδευση των απαρχών του 21 ου αιώνα ως δηµόσιο µορφωτικό αγαθό (;): διάσταση παιδαγωγικού λόγου και εκπαιδευτικών πρακτικών Η περίπτωση της σχολικής ιστορίας». Στο: Ανδρέας Π. Ανδρέου (επιµ.), Η Διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια. Αθήνα: Μεταίχµιο 2008: Ανδρέου, Ανδρέας Π. & Κώστας Κασβίκης: «Το µετέωρο βήµα της σχολικής Ιστορίας στα νέα εγχειρίδια για το δηµοτικό σχολείο». Στο: Ανδρέας Π. Ανδρέου (επιµ.), Η Διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια. Αθήνα: Μεταίχµιο 2008: Δαµανάκης, Μιχάλης: Η εκπαίδευση των παλιννοστούντων και αλλοδαπών µαθητών στην Ελλάδα. Διαπολιτισµική προσέγγιση. Αθήνα: Gutenberg Δραγώνα, Θάλεια & Άννα Φραγκουδάκη: «Εισαγωγή». Στο: Άννα Φραγκουδάκη & Θάλεια Δραγώνα (επιµ.), Τι ειν η πατρίδα µας; Εθνοκεντρισµός στην εκπαίδευση. Αθήνα: Αλεξάνδρεια 1997: ΕΠΑΔΙΠΕ (Eλληνικό Παρατηρητήριο για τη Διαπολιτισµική Παιδεία και Εκπαίδευση): Συνεισφορά στη διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την εκπαίδευση και τη µετανάστευση. Θεσσαλονίκη 2008, προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 8/6/2012]. Ευαγγέλου, Οδυσσέας: Διαπολιτισµικά Αναλυτικά Προγράµµατα. Αθήνα: τυπωθήτω- Γιώργος Δάρδανος Κεσίδου, Αναστασία: «Διαπολιτισµική εκπαίδευση: µια εισαγωγή». Στο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο (Γυµνάσιο) (επιµ.), Οδηγός επιµόρφωσης. Διαπολιτισµική εκπαίδευση και αγωγή. Θεσσαλονίκη: Λιθογραφία 2008α: Κεσίδου, Αναστασία: «Διδακτικές προσεγγίσεις στο πολυπολιτισµικό σχολείο: αρχές της Διαπολιτισµικής Διδακτικής». Στο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο (Γυµνάσιο) (επιµ.), Διδασκαλία και µάθηση στο πολυπολιτισµικό σχολείο: διδακτικές προσεγγίσεις και εκπαιδευτικό υλικό. Πρακτικά ηµερίδας (Θεσσαλονίκη 10 & 11 Δεκεµβρίου 2007). Θεσσαλονίκη: Λιθογραφία 2008β: Κεσίδου, Αναστασία : «Μετανάστευση και εκπαιδευτική πολιτική: διεθνής εµπειρία». Στο: Αναστασία Κεσίδου/ Αλεξάνδρα Ανδρούσου & Βασίλης Τσάφος (επιµ.), Μετανάστευση, πολυπολιτισµικότητα και προκλήσεις: Πολιτική, Έρευνα, Πράξη. Πρακτικά Επιστηµονικού Συνεδρίου (ΕΠΑΔΙΠΕ)(Αθήνα Μαΐου 2010). Θεσσαλονίκη: ΕΠΑΔΙΠΕ 2010: Κόκκινος Γιώργος κ.ά.: Προσεγγίζοντας το Ολοκαύτωµα στο ελληνικό σχολείο. Ένα εκπαιδευτικό ερευνητικό πρόγραµµα για µαθητές Δηµοτικού, Γυµνασίου, Λυκείου. Αθήνα: Ταξιδευτής Κόκκινος, Γιώργος: Από την Ιστορία στις ιστορίες. Προσεγγίσεις στην ιστορία της ιστοριογραφίας, την επιστηµολογία και τη διδακτική της Ιστορίας. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα

14 Κόκκινος, Γιώργος: Επιστήµη, ιδεολογία και ταυτότητα. Το µάθηµα της ιστορίας στον αστερισµό της υπερεθνικότητας και της παγκοσµιοποίησης. Αθήνα: Μεταίχµιο Κόκκινος, Γιώργος: «Μεταξύ µελαγχολίας και εξέγερσης: ενδεικτικές όψεις της παθολογίας της σχολικής ιστοριογραφίας στην Ελλάδα, η στάση της διανόησης και η συλλογική ψύχωση για το εγχειρίδιο της Στ Δηµοτικού». Στο: Ανδρέας Π. Ανδρέου (επιµ.), Η Διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια. Αθήνα: Μεταίχµιο 2008: Κόκκινος, Γιώργος & Παναγιώτης Γατσωτής: «Η χαρτογράφηση των ερευνητικών πεδίων της Διδακτικής της Ιστορίας στην Ελλάδα». Στο: Ανδρέας Π. Ανδρέου (επιµ.), Η Διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια. Αθήνα: Μεταίχµιο 2008: Μαυροσκούφης, Δηµήτρης Κ.: Η σχολική Ιστορία στη δευτεροβάθµια εκπαίδευση ( ). Η µεταπολιτευτική εκδοχή του σισύφειου µύθου. Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη Μαυροσκούφης, Δηµήτρης Κ.: «Μονολιθικότητα και εθνοκεντρισµός σε πολυπολιτισµικό περιβάλλον: η πρόσληψη της νεοελληνικής ιστορίας από τους µαθητές της Γ Γυµνασίου». Στο: Δηµήτρης Χατζηδήµου, Κωνσταντίνος Μπίκος/ Πελαγία Στραβάκου & Κώνσταντίνος Χατζηδήµου (επιµ.), Ελληνική Παιδαγωγική και Εκπαιδευτική Έρευνα. Πρακτικά 5ου Πανελληνίου Συνεδρίου της Παιδαγωγικής Εταιρείας Ελλάδος (Θεσσαλονίκη Νοεµβρίου 2006, τόµοι Α - Β ). Θεσσαλονίκη: Αδελφοί Κυριακίδη, τ. Α 2007: Μαυροσκούφης, Δηµήτρης Κ.: «Τα σχολικά εγχειρίδια Ιστορίας: Καταστροφική διδακτική ή στρατηγική πρόκλησης ηθικών πανικών;». Στο: Ανδρέας Π. Ανδρέου (επιµ.), Η Διδακτική της Ιστορίας στην Ελλάδα και η έρευνα στα σχολικά εγχειρίδια. Αθήνα: Μεταίχµιο 2008: Μπονίδης, Κυριάκος: Προδιαγραφές της εκπαιδευτικής διαδικασίας: Θεωρία και Πράξη. Το παραδοσιακό και το συµπεριφοριστικό παράδειγµα. Η ελληνική πραγµατικότητα κατά τη µεταπολιτευτική περίοδο. Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Γράφηµα Νικολάου, Γιώργος: Ένταξη και εκπαίδευση των αλλοδαπών µαθητών στο δηµοτικό σχολείο. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα Νικολάου, Γιώργος: Διαπολιτισµική Διδακτική. Το νέο περιβάλλον. Βασικές αρχές. Αθήνα: Ελληνικά Γράµµατα Νικολάου, Γιώργος: «Εκπαιδευτικές πολιτικές διαχείρισης της πολιτισµικής ετερότητας στην Ελλάδα και την Ευρώπη». Στο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο (Γυµνάσιο) (επιµ.), Οδηγός επιµόρφωσης. Διαπολιτισµική εκπαίδευση και αγωγή. Θεσσαλονίκη: Λιθογραφία 2008: Ξωχέλλης, Παναγιώτης κ.ά.: «Η εικόνα του «άλλου» στα σχολικά βιβλία Iστορίας των βαλκανικών χωρών». Στο: Αχιλλέας Καψάλης/ Κυριάκος Μπονίδης & Αθηνά Σιπητάνου (επιµ.), Μονάδα Έρευνας Σχολικού Βιβλίου Α.Π.Θ.: Η εικόνα του «Άλλου»/ γείτονα στα σχολικά βιβλία των βαλκανικών χωρών. Πρακτικά Διεθνούς Συνεδρίου (Θεσσαλονίκη Οκτωβρίου 1998). Αθήνα: τυπωθήτω Γιώργος Δάρδανος 2000: Πανταζής, Βασίλειος Α.: «Το µάθηµα της Ιστορίας Διαπολιτισµική µάθηση στο µάθηµα της Ιστορίας». Μακεδνόν : Υ.Π.Δ.Β.Μ.Θ.: Απόφαση µε θέµα: Έγκριση και εκτύπωση Νέου Διδακτικού Πακέτου Ιστορίας Στ Δηµοτικού για το σχολικό έτος Αριθ /Γ ,

15 προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 31/8/2013]. ΥΠ.Ε.Π.Θ.-Π.Ι.: Γενικές προδιαγραφές και κριτήρια αξιολόγησης εκπαιδευτικού υλικού, Παράρτηµα, Τόµος Γ, Τεύχος γ. 2003, προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 31/8/2013]. ΥΠ.Ε.Π.Θ.-Π.Ι.: Ανακοίνωση µε θέµα: Συγγραφή διδακτικού πακέτου (βιβλίο µαθητή, βιβλίο δασκάλου, τετράδιο εργασιών) για το µάθηµα της Ιστορίας της Έκτης (Στ ) τάξης του Δηµοτικού. 2007, προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 31/08/2013]. ΦΕΚ 226/Α/ Αναλυτικό Πρόγραµµα του µαθήµατος της Ιστορίας της Στ τάξεως του Δηµοτικού Σχολείου. Προεδρικό Διάταγµα υπ αριθµόν 540, προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 23/4/2013]. ΦΕΚ 303/Β/ Διαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και Αναλυτικά Προγράµµατα Σπουδών (Α.Π.Σ.) Δηµοτικού- Γυµνασίου: α) Γενικό Μέρος β) Δ.Ε.Π.Π.Σ. και Α.Π.Σ. Ελληνικής Γλώσσας, Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραµµατείας, Εικαστικών, Σπουδών Θεάτρου, Θρησκευτικών, Ιστορίας, Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής, Μαθηµατικών, Μελέτης Περιβάλλοντος. Αριθ α/Γ2, προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 23/4/2013]. ΦΕΚ 304/Β/ Διαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και Αναλυτικά Προγράµµατα Σπουδών (Α.Π.Σ.) Δηµοτικού- Γυµνασίου: Μουσικής, Ξένων Γλωσσών, Οικιακής Οικονοµίας, Πληροφορικής, Σχολικού Επαγγελµατικού Προσανατολισµού, Τεχνολογίας, Φυσικών Επιστηµών (Βιολογίας, Γεωλογίας, Γεωγραφίας, Ερευνώ τον Φυσικό Κόσµο, Φυσικής, Χηµείας), Φυσικής Αγωγής, Διαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών (Δ.Ε.Π.Π.Σ.) και Αναλυτικά Προγράµµατα Σπουδών (Α.Π.Σ.) Προσχολικής Αγωγής, Προγράµµατα σχεδιασµού και ανάπτυξης διαθεµατικών δραστηριοτήτων (Ευέλικτη Ζώνη, Αγωγή Υγείας, Ολυµπιακή Παιδεία, Περιβαλλοντική Εκπαίδευση) και Παράρτηµα: Οδηγίες προς τους συγγραφείς των σχολικών βιβλίων, Προδιαγραφές σχολικών βιβλίων. Αριθ β/Γ2, προσβάσιµο στο: [ανακτήθηκε 23/4/2013]. Φλουρής, Γιώργος & Γιώργος Πασιάς: «Σχολική γνώση και προγράµµατα σπουδών: σύστηµα γνώσης, καθεστώτα αλήθειας και πολιτικές ρύθµισης στη γενική εκπαίδευση ( )». Στο: Γιώργος Μπαγάκης (επιµ.), Ο εκπαιδευτικός και το αναλυτικό πρόγραµµα. Αθήνα: Μεταίχµιο 2004: Φραγκουδάκη, Άννα: Ο εθνικισµός και η άνοδος της ακροδεξιάς. Αθήνα: Αλεξάνδρεια Χουρδάκης, Αντώνης: «Θεωρητικές και διδακτικές προσεγγίσεις στην Ιστορία και τον πολιτισµό: προλεγόµενα στη σύνταξη ενός Αναλυτικού Προγράµµατος για τα ελληνόπουλα του εξωτερικού». Στο: Μιχάλης Δαµανάκης (επιµ.), Προλεγόµενα Αναλυτικού Προγράµµατος για την Ελληνόγλωσση Εκπαίδευση στη Διασπορά. Ρέθυµνο: Ε. ΙΑ.Μ.ΜΕ 2001: , προσβάσιµο στο: ftp://ediammesrv.edc.uoc.gr/epistimonikes_meletes/4_programmata_spoydwn/p rolegomena_analytikou_programmatos/kef_10.pdf [ανακτήθηκε 15/08/2013]. Ξενόγλωσση Alavi, Bettina: Interkulturelles Geschichtslernen. Zeitschrift für Geschichtsdidaktik 1 (2002):

16 Alavi, Bettina: Geschichtsunterricht in der multiethnischen Gesellschaft eine neuere geschichtsdidaktische Position. Ιn: Marko Demantowsky & Bernd Schönemman (Hrsg.), Neue geschichtsdidaktische Positionen. Dortmund: Projekt Verlag 2002: Alavi, Bettina & Bodo von Borries: Geschichte. Ιn: Hans Reich/ Alfred Holzbrecher & Hans Joachim Roth (Hrsg.), Fachdidaktik interkulturell. Ein Handbuch. Opladen: Leske & Budrich 2000: Auernheimer, Georg: Einführung in die interkulturelle Erziehung. Darmstadt: Primus Verlag Becher, Ursula A.J.: European Citizenship and Historical Learning. Evaluation & Research in Education 10:2 (1996): 79-87, available in: XHE [retrieved ]. Council of Europe: History and its Interpretations. Strasburg: Council of Europe Publishing Council of Europe: White Paper on Intercultural Dialogue. Living Together As Equals in Dignity. Strasburg: Council of Europe Publishing 2008, available in: pdf [retrieved ]. Essinger, Helmut : Interkulturelle Erziehung in multiethnischen Gesellschaft. In: Helga Marburger (Hrsg.), Schule in der multikulturellen Gesellschaft, Ziele, Aufgaben und Wege interkultureller Erziehung. Frankfurt a. M.: Verlag für Interkulturelle Kommunikation 1991: Faas, Daniel: The Nation, Europe and Migration: A comparison of Geography, History, and Citizenship Education Curricula in Greece, Germany and England. Journal of Curriculum Studies 43:4 (2011): , available in: [retrieved ]. Gundara, Jagdish: Civilisational Knowledge, Interculturalism and Citizenship Education. Intercultural Education 19:6 (2008): , available in: [retrieved ]. Hajisoteriou, Christina/ Lefkios Neophytou & Panayiotis Angelides: Intercultural Dimensions in the (New) Curriculum of Cyprus: the Way Forward. Curriculum Journal 23:3 (2012): , available in: [retrieved: ]. Harris, Richard & Gill Clarke: Embracing Diversity in the History Curriculum: a Study of the Challenges Facing Trainee Teachers. Cambridge Journal of Education 41:2 (2011): , available in: _RdXHE [retrieved ]. Kesidou, Anastasia: Die europäische Dimension der griechischen und badenwürttembergischen Lehrpläne und Schulbücher der Sekundarschule: an den Beispielen Geographie, politische Bildung, Geschichte und Literatur. Frankfurt am Main, New York: Peter Lang Nieke, Wolfgang: Interkulturelle Erziehung und Bildung. Wertorientierungen im Alltag. Opladen: Leske & Budrich Posner, George: Analyzing the Curriculum. New York: McGraw-Hill Roth, Hans Joachim: Allgemeine Didaktik. In: Hans Reich/ Alfred Holzbrecher & Hans Joachim Roth (Hrsg.), Fachdidaktik interkulturell. Ein Handbuch. Opladen: Leske & Budrich 2000:

17 Stein, Gerd: Schulbuchwissen, Politik und Pädagogik. Zur Sache Schulbuch 10. Kastellaun: Aloys Hann Verlag Stradling, Robert: Teaching 20th-Century European History. Strasbourg: Council of Europe Publishing Πηγές Ακτύπης, Διονύσιος, Αριστείδης Βελαλίδης, Μαρία Καΐλα, Θεόδωρος Κατσουλάκος, Γιάννης Παπαγρηγορίου & Κώστας Χωρεάνθης. Στα νεότερα χρόνια. Αθήνα: Ο.Ε.Δ.Β Κολιόπουλος Ιωάννης, Ιάκωβος Μιχαηλίδης, Αθανάσιος Καλλιανιώτης & Χαράλαµπος Μηνάογλου: Ιστορία ΣΤ Δηµοτικού. Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσµου. Βιβλίο µαθητή. Αθήνα: ΙΤΥΕ Διόφαντος 2012.

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 1: Η πολυπολιτισμικότητα στην κοινωνία και στο σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 4: Αξιώματα, αρχές και στόχοι της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ

ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ ΚΟΙΝΈΣ ΙΣΤΟΡΊΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΕΥΡΏΠΗ ΧΩΡΊΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΈΣ ΓΡΑΜΜΈΣ 33Οι επιπτώσεις της Βιομηχανικής Επανάστασης 33Η ανάπτυξη της εκπαίδευσης 33Τα ανθρώπινα δικαιώματα στην ιστορία της τέχνης 3 3 Η Ευρώπη και ο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 9: Μετανάστευση και διαπολιτισμική εκπαίδευση Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 7: Ρατσισμός και σχολείο Αναστασία Κεσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)»

«Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» «Παιδαγωγική προσέγγιση της ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μέσω τηλεκπαίδευσης (e-learning)» Εισαγωγικά Στη σημερινή πρώτη μας συνάντηση θα επιχειρήσουμε να παρουσιάσουμε με απλό και ευσύνοπτο τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

Eπιμορφωτικό σεμινάριο

Eπιμορφωτικό σεμινάριο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Επιστ. υπεύθυνη: Ζωή Παπαναούμ Υποδράση: Εξ αποστάσεως επιμόρφωση Eπιμορφωτικό σεμινάριο 3

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα)

ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΚΕ 800 Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης (κοινωνικοποίηση διαπολιτισμικότητα) Ενότητα 10: Μοντέλα εκπαίδευσης μειονοτήτων Αναστασία Κεσίδου

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

Ημερίδα. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική πολιτική, κοινωνία, σχολείο ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ Έργο: Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο) Επιστημονική υπεύθυνη: Καθηγήτρια Ζωή Παπαναούμ Ημερίδα Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: εκπαιδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη

Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Σωτήρης Τοκαμάνης Φιλόλογος ΚΕ.Δ.Δ.Υ. Ν. Ηρακλείου Διαπολιτισμική εκπαίδευση: σύγχρονη ανάγκη Από τη δεκαετία του 1990 επισυνέβη μια μεταβολή στη σύνθεση της ελληνικής κοινωνίας, ως συνέπεια της αθρόας

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Πρόγραμμα εξ Αποστάσεως Εκπαίδευσης E-Learning Διαπολιτισμική Εκπαίδευση E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: ΒΑΘΜΟΣ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: ΒΑΘΜΟΣ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Φωτεινή Ι. Τολούδη ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: ΒΑΘΜΟΣ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΤΗΣ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΗΣ ΦΑΣΗΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 3: Μοντέλα διαχείρισης της ετερότητας Αναστασία Κεσίδου, Επίκουρη Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης

Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Κογκίδου, Δ. & Τσιάκαλος Γ. Οι αποδέκτες της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης. Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Η Κυριακάτικη Αυγή στις 24 Απριλίου 2005 και στο: Γ. Τσιάκαλος (2006) Απέναντι στα εργαστήρια του

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Διερευνητική ιστορική µάθηση: Η χρήση και αξιοποίηση των ιστορικών πηγών

Διερευνητική ιστορική µάθηση: Η χρήση και αξιοποίηση των ιστορικών πηγών Διερευνητική ιστορική µάθηση: Η χρήση και αξιοποίηση των ιστορικών πηγών Αρμόδιος Τσιβάς Δρ. Επιστημών Αγωγής Σχολικός Σύμβουλος περιεχόμενα Ιστορική εκπαίδευση Διδακτική της ιστορίας Διερευνητική μάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση»

«Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική προέλευση» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Ενισχύοντας την κοινωνική ένταξη των μαθητών με διαφορετική πολιτισμική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΑ ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΕΔΙΟΥ: ΦΥΣΙΚΏΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ανανέωση του αντικειµένου Η καλύτερη προσέγγιση θα πρέπει να επιτρέπει τον πειραµατισµό.

Διαβάστε περισσότερα

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

«Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Διδάσκω και διερευνώ τη διδασκαλία μου σε μια πολυπολιτισμική τάξη»

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης 5: Ορισμοί και πολυπολιτισμική πραγματικότητα στο ελληνικό σχολείο Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στη θεματική:

Εισαγωγή στη θεματική: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Έργο «Εκπαίδευση αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών» Δράση: Επιμόρφωση εκπαιδευτικών και μελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιμόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση

Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Στόχοι και κατευθύνσεις στη διαπολιτισμική εκπαίδευση Ενότητα 2: Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στο πολυπολιτισμικό σχολείο Αναστασία Κεσίδου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική εκπαίδευση: μια εισαγωγή

Διαπολιτισμική εκπαίδευση: μια εισαγωγή ΥΠ.Ε.Π.Θ., Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο (γυμνάσιο), Δ. Κ. Μαυροσκούφης (Επιμ.), Οδηγός Επιμόρφωσης. Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Αγωγή. Θεσσαλονίκη, 2008. Διαπολιτισμική εκπαίδευση:

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Παροχή τεχνικής υποστήριξης στα μέλη των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ), παροχή κατάρτισης στους εμπλεκόμενους σε αυτά σχετικά με τη λειτουργία

Παροχή τεχνικής υποστήριξης στα μέλη των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ), παροχή κατάρτισης στους εμπλεκόμενους σε αυτά σχετικά με τη λειτουργία Παροχή τεχνικής υποστήριξης στα μέλη των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ), παροχή κατάρτισης στους εμπλεκόμενους σε αυτά σχετικά με τη λειτουργία των Συμβουλίων αυτών και διευκόλυνση της δικτύωσης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Β ΣΤΟΧΟΣ 2 ος : Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού Η ξεκάθαρη εφαρμογή της αντιρατσιστικής πολιτικής του Υ.Π.Π. στη σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο

Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο Διαπολιτισμική Παιδαγωγική στο Νηπιαγωγείο 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας»

ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» «Η ευαισθητοποίηση κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση του σεβασμού και της ισότητας» Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2016 2017 Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου ΕΔΕ 1 H ετερότητα στις

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της πολιτισμικής ετερότητας στο πολυπολιτισμικό σχολείο

Διαχείριση της πολιτισμικής ετερότητας στο πολυπολιτισμικό σχολείο Α Ρ Ι Σ Τ Ο Τ Ε Λ Ε Ι Ο Π Α Ν Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ι Ο ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται μέσω του Επιχειρησιακού Προγράμματος "Εκπαίδευση και Διά Βίου Μάθηση" και

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ Διαπολιτισμική Εκπαίδευση και Κοινωνική Συνοχή Ομιλία ΠΖ «Πας μη Έλλην βάρβαρος» Αυτή η αντίθεση παρόλο που προβάλει ως προαιώνια, εμφανίζεται κατά τον 5 ο αιώνα και παγιώνεται μόνο μετά τη νίκη των Ελλήνων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα

ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΘΕΜΑΤΑ ΠΡΩΤΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: «ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ» Συντάκτης: Βάρδα Αλεξάνδρα ΕΡΩΤΗΜΑ 1 ο : Σύμφωνα με το Δ.Ε.Π.Π.Σ., ο παιδαγωγικός ρόλος ανανεώνεται, αναθεωρείται, αναβαθμίζεται, προκειμένου να ανταποκριθεί

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί και Ιστορικά Αρχεία: Προβληματισμοί, Μεθοδολογία, Μελέτη περίπτωσης. Λεωνίδας Κ. Πλατανιώτης Εκπαιδευτικός ΠΕ 02 (Φιλόλογος)

Παιδί και Ιστορικά Αρχεία: Προβληματισμοί, Μεθοδολογία, Μελέτη περίπτωσης. Λεωνίδας Κ. Πλατανιώτης Εκπαιδευτικός ΠΕ 02 (Φιλόλογος) Παιδί και Ιστορικά Αρχεία: Προβληματισμοί, Μεθοδολογία, Μελέτη περίπτωσης Λεωνίδας Κ. Πλατανιώτης Εκπαιδευτικός ΠΕ 02 (Φιλόλογος) 1. Εισαγωγή Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι: να αναδείξει τη σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε 1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση γεννιέται. Πότε; Η ΠΕ γεννιέται και διαµορφώνεται σε αυτόνοµο πεδίο στις δεκαετίες 1960 1970 Πώς; Προέρχεται από τη συνειδητοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΣΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Η θέση της Πανελλήνιας Ένωσης Καθηγητών Πληροφορικής Επιμέλεια κειμένου: Δ.Σ. ΠΕΚαΠ κατόπιν δημόσιας διαβούλευσης των μελών της Ένωσης από 20/07/2010. Τελική έκδοση κειμένου:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διγλωσσία και Εκπαίδευση

Διγλωσσία και Εκπαίδευση ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 5: Διγλωσσία και Ζητήματα Εκπαίδευσης Διδάσκουσα: Ρούλα Τσοκαλίδου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Αναγκαιότητα περιοδικής επιμόρφωσης καθηγητών πληροφορικής

Αναγκαιότητα περιοδικής επιμόρφωσης καθηγητών πληροφορικής Αναγκαιότητα περιοδικής επιμόρφωσης καθηγητών πληροφορικής Χούμκοζλης Χρήστος Υποψήφιος Διδάκτορας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Θεσσαλονίκη, Ελλάδα houm@eng.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο

Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο Καλές πρακτικές στο πολυπολιτισμικό σχολείο «Αγαπημένο μου ημερολόγιο»: ένα πλαίσιο και στρατηγικές ενίσχυσης του κλίματος αποδοχής στην προσχολική εκπαίδευση Εύη Κομπιάδου 1. Εισαγωγή Η πρακτική που ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση

Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Διαπολιτισμική Εκπαίδευση Ενότητα 5: Χρήστος Παρθένης Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας ΣΧΕΔΙΑΖΟΝΤΑΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΕΣ ΠΟΛΥΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ: Το παράδειγμα του Προγράμματος «Εκπαίδευση των παιδιών

Διαβάστε περισσότερα

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη

Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η Διακήρυξη της IFLA για την Πολυπολιτισμική Βιβλιοθήκη Η πολυπολιτισµική βιβλιοθήκη - µια πύλη σε µία πολιτιστικά ποικιλόµορφη κοινωνία ανοιχτή στο διάλογο Translation in Greek: Antonia Arahova Librarian

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ & ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ Ρέθυμνο, 12 Αυγούστου 2013 Δεύτερη Αναγγελία Η Ελληνική Επιστημονική Ένωση

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Δράση Teachers 4 Europe

Εκπαιδευτική Δράση Teachers 4 Europe Εκπαιδευτική Δράση Teachers 4 Europe «Κάνε τη Διαφορά! Δράσεις κατά του ρατσισμού και υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο περιβάλλον της Ε.Ε.» Ζερβού Κυριακή ΠΕ 70 Δασκάλα/ΠΕ 13 Νομικός 6 ο Διαπολιτισμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04)

ΠΕ60/70, ΠΕ02, ΠΕ03, ΠΕ04) «Επιµόρφωση εκπαιδευτικών στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διδακτική διαδικασία» (Γ ΚΠΣ, ΕΠΕΑΕΚ, Μέτρο 2.1, Ενέργεια 2.1.1, Κατηγορία Πράξεων 2.1.1 θ) Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών για

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Συνέδριο του. Κέντρο Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων

Συνέδριο του. Κέντρο Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Θεσσαλονίκη 07.09.2016 Συνέδριο του Κέντρου Έρευνας και Αξιολόγησης Σχολικών Βιβλίων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του Τομέα Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ. με θέμα: «Έρευνα προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ράση: Επιµόρφωση εκπαιδευτικών και µελών της εκπαιδευτικής κοινότητας Υποδράση: Ενδοσχολική Επιµόρφωση, Επιστ.υπεύθυνη: Μαρία Λιακοπούλου Μεθόδευση και µέσα διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικά δεδομένα για την κατάρτιση και τις αντιλήψεις φιλολόγων σε θέματα διαπολιτισμικής εκπαίδευσης

Ερευνητικά δεδομένα για την κατάρτιση και τις αντιλήψεις φιλολόγων σε θέματα διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Έρκυνα, Επιθεώρηση Εκπαιδευτικών Επιστημονικών Θεμάτων, Τεύχος 2o, 175-190, 2014 Ερευνητικά δεδομένα για την κατάρτιση και τις αντιλήψεις φιλολόγων σε θέματα διαπολιτισμικής εκπαίδευσης Ευγενία Δανιηλίδου¹,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ: ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΙ ΤΟΠΟΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ

ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΘΡΗΣΚΕΙΑΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΤΟΥ 21ΟΥ ΑΙΩΝΑ: ΤΡΟΠΟΙ ΚΑΙ ΤΟΠΟΙ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΥΠΟΕΡΓΟΥ «ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΘΕΟΛΟΓΩΝ ΚΑΙ ΙΕΡΟΔΙΔΑΣΚΑΛΩΝ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ ΣΕ ΘΕΜΑΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ, ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΕΤΕΡΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ» ΗΜΕΡΙΔΑ ΔΙΑΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Ο πολλαπλός ρόλος του Διευθυντή στο νέο σχολείο 1. Εισαγωγή 2. Τα καθήκοντα του Διευθυντή της σχολικής μονάδας.

Ο πολλαπλός ρόλος του Διευθυντή στο νέο σχολείο 1. Εισαγωγή 2. Τα καθήκοντα του Διευθυντή της σχολικής μονάδας. Ο πολλαπλός ρόλος του Διευθυντή στο νέο σχολείο 1. Εισαγωγή 2. Τα καθήκοντα του Διευθυντή της σχολικής μονάδας. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων 1 Εισαγωγή Στη σημερινή παρουσίαση εξετάζεται και αναλύεται μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική

Υ.Α Γ2/6646/ Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική Υ.Α Γ2/6646/20-11-97 Επιµόρφωση καθηγητών στο ΣΕΠ και τη Επαγγελµατική Συµβουλευτική ΥΠΕΠΘ-Γ2/6646120.Ι 1.97 Ενηµέρωση για το πρόγραµµα επιµόρφωσης Καθηγητών στο Σχολικό Επαγγελµατικό Προσανατολισµό και

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

5 -Τρόποιενσωµάτωσηςτης ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης σταεκπαιδευτικάσυστήµατα

5 -Τρόποιενσωµάτωσηςτης ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης σταεκπαιδευτικάσυστήµατα 5 -Τρόποιενσωµάτωσηςτης ΠεριβαλλοντικήςΕκπαίδευσης σταεκπαιδευτικάσυστήµατα Μπορεί να εκπληρώσει τους σκοπούς τηςηπεστοπλαίσιοτου παραδοσιακού σχολείου; Υπάρχει δυσαρµονία ανάµεσα στην ΠΕ και το παραδοσιακό

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ:

Περιγραφή ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Περιγραφή Η ομαδοσυνεργατική διδασκαλία αποτελεί τη διδακτική έκφραση της προβληματικής του σύγχρονου σχολείου, το οποίο επιδιώκει να αναπτύξει τον ολοκληρωμένο και αυτόνομο δημοκρατικό πολίτη, που θα

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει

Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν. Χαιρετισµός. κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου. Προέδρου του ΣΕΒ. στην Ηµερίδα που διοργανώνει Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Χαιρετισµός κ. Οδυσσέα Κυριακόπουλου Προέδρου του ΣΕΒ στην Ηµερίδα που διοργανώνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο µε θέµα: «Οικονοµία Επιχειρηµατικότητα

Διαβάστε περισσότερα

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας 1. Εισαγωγή Σχολιασµός των εργασιών της 16 ης παράλληλης συνεδρίας µε θέµα «Σχεδίαση Περιβαλλόντων για ιδασκαλία Προγραµµατισµού» που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «ιδακτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 7: Η διδακτική μεθοδολογία και η

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2014-2015 - ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΙΙ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. ΘΕΟΔΩΡΟΥ, ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ 1. Σύντομη ενημέρωση (βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ. Χαράλαμπος Μπαμπαρούτσης Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ. Χαράλαμπος Μπαμπαρούτσης Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Χαράλαμπος Μπαμπαρούτσης Δρ. Πανεπιστημίου Αθηνών Σκοποί της αξιολόγησης του έργου του εκπαιδευτικού (N. 2986/02, Άρθρο. 5, παρ. 1) α. Η ενίσχυση της αυτογνωσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου

ΑΠΣ Γεωγραφίας στα πλαίσια του Νέου Σχολείου ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΑΠΣ Γεωγραφίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΕΙΟ «ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΓΛΗΝΟΣ» Τμήμα Γενικής Αγωγής «Διδακτική της Ιστορίας» Διδάσκουσα: Μαρία Ρεπούση Ακαδημαϊκό έτος:

Διαβάστε περισσότερα

Η αποδοχή του «άλλου»

Η αποδοχή του «άλλου» Η αποδοχή του «άλλου» Διαθεματική Διδακτική Πρόταση στο μάθημα των Θρησκευτικών και της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής Στ τάξη 5 ο Δ. Σ. Κομοτηνής Μαριγώ Παπανικολάου ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome

http://new-twinspace.etwinning.net/web/p102609/welcome Σεργιάνι στο χρόνο, σε ένα ταξίδι ιστορίας, πολιτισμού, περιβάλλοντος, γεμάτο Ελλάδα και Κύπρο! Όχημά μας το γραμματόσημο! Stroll in time, in a journey of history, culture, environment, full of Greece

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση της πολιτισµικής ετερότητας στο πολυπολιτισµικό σχολείο

ιαχείριση της πολιτισµικής ετερότητας στο πολυπολιτισµικό σχολείο ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η Πράξη "Εκπαίδευση Αλλοδαπών & Παλιννοστούντων Μαθητών" υλοποιείται µέσω του Επιχειρησιακού Προγράµµατος "Εκπαίδευση και ιά Βίου Μάθηση" και συγχρηµατοδοτείται από

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου

Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Οδηγίες για τη διδασκαλία µαθηµάτων Πληροφορικής του Ενιαίου Λυκείου Εγγραφο Γ2/4769/4-9-1998 ΣΧΕΤ. 2794/23-6-98 έγγραφο του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Σας αποστέλλουµε οδηγίες για τη διδασκαλία των µαθηµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Μεθοδολογία του μαθήματος της Ιστορίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (με εφαρμογές)

Διδακτική Μεθοδολογία του μαθήματος της Ιστορίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (με εφαρμογές) Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Διδακτική Μεθοδολογία του μαθήματος της Ιστορίας στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση (με εφαρμογές) Δημήτρης Κ. Μαυροσκούφης Τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής Α.Π.Θ. Θεσσαλονίκη,

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ (ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ) ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Μαρία Νέζη Σχολική Σύμβουλος Πειραιά 15-9-2016 Πώς δουλέψαμε στο γλωσσικό μάθημα; Προγράμματα Σπουδών. Στοχοκεντρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε.

ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ. Πολιτισμός και σχολικές πρακτικές: αναζητάμε τη σχέση τους, προβληματιζόμαστε και κρίνουμε. Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Το σεμινάριο αυτό Απευθύνεται σε εκπαιδευτικούς Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης όλων των ειδικοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος

Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο. Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Ο υπολογιστής ως γνωστικό εργαλείο Καθηγητής Τ. Α. Μικρόπουλος Τεχνολογίες Πληροφορίας & Επικοινωνιών ΟιΤΠΕχαρακτηρίζουνόλαταμέσαπουείναιφορείς άυλων μηνυμάτων (χαρακτήρες, εικόνες, ήχοι). Η αξιοποίησή

Διαβάστε περισσότερα

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη

Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Μετανάστευση, πολυπολιτισμικότητα και εκπαιδευτικές προκλήσεις: Πολιτική - Έρευνα - Πράξη Αθήνα, 14-15 Μαΐου 2010 ηρητήριο _2010 1 Τα πολυτροπικά κείμενα ως εργαλείο προώθησης της

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης

Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης Πολυπολιτισμικότητα και Σχεδιασμοί Μάθησης 1: Εισαγωγικά στο μάθημα Αρβανίτη Ευγενία ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Άδειες Χρήσης Το παρόν υλικό διατίθεται με τους όρους της άδειας χρήσης Creative Commons

Διαβάστε περισσότερα

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο:

1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟ ΙΚΑ ΜΕ ΚΡΙΤΕΣ 1. Γουβιάς,. & Νιώτη Ν. «Η Αναγνώριση της ιαφορετικότητας στο Ελληνικό Σχολείο: ιδεολογικά, θεσµικά και πρακτικά ζητήµατα». ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Επιστηµονική Επετηρίδα

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα