Η Ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Κύπρο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η Ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Κύπρο"

Transcript

1 Η Ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Κύπρο υπό το πρίσμα των μεταρρυθμίσεων σε ευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα Περίληψη Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού Αντιπρύτανις Ακαδημαϊκών Υποθέσεων Πανεπιστημίου Κύπρου και Πρόεδρος του Κυπριακού Συμβουλίου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Μάιος Στο παρόν άρθρο γίνεται μία σφαιρική ανασκόπηση της παρούσας κατάστασης της ανώτατης εκπαίδευσης στην Κύπρο, ως προς τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τα θεσμοθετημένα σώματα για τη διασφάλιση ποιότητας και τη χάραξη πολιτικής σε εθνικό επίπεδο, την υφιστάμενη ζήτηση και προσφορά για μεταλυκειακές σπουδές, καθώς επίσης την εκτιμώμενη μεσοπρόθεσμα μελλοντική ζήτηση. Στη συνέχεια εξετάζονται οι στόχοι της Ευρώπης, αρχίζοντας από το στρατηγικό στόχο της Λισσαβώνας, και προχωρώντας προς τους επιμέρους στόχους για την εκπαίδευση εν γένει, τη διαμόρφωση του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης μέσω της διαδικασίας της Bologna, και την προώθηση των διαπανεπιστημιακών προγραμμάτων, κυρίως στο πλαίσιο του νέου ευρωπαϊκού προγράμματος Erasmus Mundus. Αυτές οι εξελίξεις στο ευρωπαϊκό τοπίο, άμεσα ή έμμεσα προωθούν και καλλιεργούν το συνεχώς διογκούμενο φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης. Στο άρθρο αυτό γίνεται απλώς μία επιφανειακή εξέταση των όψεων του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης, από τη σκοπιά της ανώτατης εκπαίδευσης. Το άρθρο καταλήγει σε σειρά εισηγήσεων για την περαιτέρω ανάπτυξη της ανώτατης εκπαίδευσης στην Κύπρο υπό το πρίσμα των προωθούμενων μεταρρυθμίσεων σε ευρωπαϊκή και παγκόσμια κλίμακα. 1. Ανώτατη Εκπαίδευση στην Κύπρο: Υφιστάμενη Κατάσταση 1.1 Ιδρύματα Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης Στο Σχήμα 1 παρουσιάζεται διαγραμματικά το σύστημα μεταλυκειακής εκπαίδευσης στην Κύπρο. Επί του παρόντος όλα τα πανεπιστήμια της Κύπρου είναι κρατικά, και από αυτά μόνο ένα προσφέρει προγράμματα σπουδών, το Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΠΚ). Το Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΑΠΚΥ) ευελπιστεί να είναι σε θέση να προσφέρει προγράμματα σπουδών το 2006 και το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου (ΤΕΠΑΚ) το Τα προγράμματα του ΠΚ διακρίνονται σε τρεις ξεκάθαρους κύκλους σπουδών σύμφωνα με τη Διακήρυξη της Bologna. Τα προγράμματα αυτά βρίσκονται υπό αναθεώρηση με στόχο την πλήρη εναρμόνισή τους με το σύστημα ECTS από την ακαδημαϊκή χρονιά 2005/06 [1], ενώ το Παράρτημα Διπλώματος (Diploma Supplement) του ΠΚ αναμένεται να αρχίσει να χορηγείται από το Κατά την ακαδημαϊκή χρονιά 2003/04, το ΠΚ είχε 4000 περίπου φοιτητές, 3300 περίπου σε προπτυχιακά προγράμματα και οι υπόλοιποι σε 1 Το παρόν κείμενο αποτελεί εισήγηση στο 20 ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο του Εκπαιδευτικού Μεταρρυθμιστικού Ομίλου Κύπρου, με θέμα «Εκπαιδευτική Μεταρρύθμιση: Σχεδιασμός, Δυνατότητα, Προοπτική», 22 Μαίου

2 μεταπτυχιακά. Επιπλέον το ΠΚ είχε 309 εγκεκριμένες θέσεις ακαδημαϊκού προσωπικού και 258 θέσεις διοικητικού προσωπικού. Η ανέγερση της πανεπιστημιούπολης συνεχίζεται με σχετικά ικανοποιητικούς ρυθμούς, και η πρώτη ένοικός της, συγκεκριμένα η Σχολή Θετικών και Εφαρμοσμένων Επιστημών λειτουργεί εκεί από την ακαδημαϊκή χρονιά 2003/04, ενώ 208 δωμάτια, τα οποία αποτελούν την πρώτη φάση της φοιτητικής εστίας στην πανεπιστημιούπολη, έχουν ολοκληρωθεί, και φιλοξενούν φοιτητές από το Ιδρύματα Ανώτατης Εκπαίδευσης (Κρατικά Πανεπιστήμια: ΠΚ, ΤΕΠΑΚ, ΑΠΚΥ) 1 ος Κύκλος (Πτυχίο) 4 έτη ECTS 2 ος Κύκλος (Μάστερ) ECTS 3 ος Κύκλος (Διδακτορικό) 2-8 έτη Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο (Βασικός τίτλος σπουδών ανώτατης εκπαίδευσης 3 έτη) Άλλες Δημόσιες Σχολές Ανώτερης Εκπαίδευσης μη πανεπιστημιακού επιπέδου (1-3 έτη) Ιδιωτικές Σχολές Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης (ΙΣΤΕ) μη πανεπιστημιακού επιπέδου αξιολογημένα-πιστοποιημένα προγράμματα από ΣΕΚΑΠ 1 ος Κύκλος (Bachelor) 4 έτη 2 ος Κύκλος (Master) 1-2 έτη Επαγγελματικά/ακαδημαϊκά προγράμματα Certificate (1 έτος)/diploma (2 έτη)/ Higher Diploma (3 έτη) Σχήμα 1 Σύστημα Μεταλυκειακής Εκπαίδευσης στην Κύπρο Το σύστημα μεταλυκειακής εκπαίδευσης της Κύπρου περιλαμβάνει επίσης ένα αριθμό δημόσιων και ιδιωτικών ιδρυμάτων τα οποία δεν έχουν το status του πανεπιστημίου. Από τα δημόσια ιδρύματα, το Ανώτερο Τεχνολογικό Ινστιτούτο (ΑΤΙ) αναγνωριζόταν ως ισότιμο των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων (ΤΕΙ) της Ελλάδας. Ως αποτέλεσμα της πρόσφατης αναβάθμισης των ΤΕΙ σε ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης, η Βουλή των Αντιπροσώπων της Κύπρου ψήφισε σχετική τροπολογία στο νόμο του Κυπριακού Συμβουλίου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών (ΚΥΣΑΤΣ), ούτως ώστε τα διπλώματα του ΑΤΙ να αναγνωρίζονται ως ισότιμα και αντίστοιχα βασικού τίτλου σπουδών ανώτατης εκπαίδευσης, με τη διευκρίνιση ότι ο τίτλος αυτός παρέχει πρόσβαση σε μεταπτυχιακά προγράμματα. Αυτή η τροποποίηση, που κίνητρο είχε την ισότιμη μεταχείριση των αποφοίτων του ΑΤΙ 2

3 έναντι των αποφοίτων των ΤΕΙ, όχι μόνο δεν πέτυχε το σκοπό της αλλά ενδεχομένως να έχει δημιουργήσει αχρείαστα προβλήματα στους κατόχους των διπλωμάτων αυτών. Συγκεκριμένα, από αυτή τη νομική ρύθμιση, δεν προκύπτει οποιαδήποτε επαγγελματική αναβάθμιση ή αναγνώριση, ενώ παράλληλα υπάρχει μεγάλη ασάφεια ως προς το τι ακριβώς είναι η ακαδημαϊκή αναβάθμιση των διπλωμάτων του ΑΤΙ. Η διατύπωση «βασικός τίτλος σπουδών ανώτατης εκπαίδευσης που παρέχει πρόσβαση σε μεταπτυχιακά προγράμματα» επιδέχεται πολλαπλών, αντιφατικών ερμηνειών. Η λεπτομερής ανάλυση αυτών των ερμηνειών, από την ακαδημαϊκή ή/και τη νομική σκοπιά, είναι εκτός πλαισίου του παρόντος άρθρου. Όμως, κάποια εξέταση ενδείκνυται. «Βασικός τίτλος ανώτατης εκπαίδευσης» κανονικά σημαίνει «πτυχίο», έστω τεχνολογικής κατεύθυνσης. Αν όντως αυτή είναι η ερμηνεία, τότε γιατί χρειάζεται να γίνει η ρητή αναφορά σε μεταπτυχιακά προγράμματα, αφού εξ ορισμού το «πτυχίο» παρέχει πρόσβαση σε μεταπτυχιακά προγράμματα; Επιπλέον, εάν όλα τα διπλώματα που έχει μέχρι τώρα χορηγήσει το ΑΤΙ είναι πτυχία, τότε γιατί το ΑΤΙ δεν έχει αναβαθμιστεί σε ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης, δηλαδή σε πανεπιστήμιο; Εάν όμως ο όρος «βασικός τίτλος ανώτατης εκπαίδευσης» δεν σημαίνει πτυχίο, αλλά κάποιο ενδιάμεσο τίτλο ανάμεσα σε δίπλωμα ανώτερης εκπαίδευσης και πτυχίο, τότε μπορεί κάποιος να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι σκοπός της τροποποίησης είναι η παροχή πρόσβασης, μέσω αυτού του τίτλου, σε μεταπτυχιακά προγράμματα. Και αυτή η ερμηνεία εγείρει διάφορα ερωτήματα. Γιατί η δημιουργία ενός πλασματικού τίτλου, και μάλιστα σε αντίθεση με τις πρόνοιες της διαδικασίας της Bologna η οποία προνοεί διάκριση των τίτλων σε τρεις μόνο κύκλους στο ανώτατο επίπεδο της εκπαίδευσης (πτυχίο, Master, PhD); Επιπρόσθετα, η κατοχή μεταπτυχιακού τίτλου χωρίς πτυχίο, οδηγεί σε προβλήματα αναγνώρισης του μεταπτυχιακού τίτλου. Γεγονός είναι, ότι σε διάφορες χώρες, άτομα που δεν κατέχουν πτυχίο μπορούν να εισαχθούν κατ εξαίρεση σε μεταπτυχιακά προγράμματα, είτε επειδή συνδυάζουν σχετική επαγγελματική εμπειρία, ή υπό την προϋπόθεση ότι θα παρακολουθήσουν ένα προπαρασκευαστικό πρόγραμμα πριν ενταχθούν κανονικά στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα. Ένα σημαντικό ερώτημα, το οποίο προκύπτει, και το οποίο χρειάζεται να απαντηθεί άμεσα είναι κατά πόσο το ΚΥΣΑΤΣ μπορεί να λάβει υπόψη συμπληρωματικό πρόγραμμα που απόφοιτος του ΑΤΙ παρακολούθησε, μετά την ψήφιση της τροπολογίας, σε αναγνωρισμένο ίδρυμα ανώτατης εκπαίδευσης, ή σε πιστοποιημένο-αξιολογημένο κλάδο, με σκοπό την απόκτηση ισοτιμίας και αντιστοιχίας με πανεπιστημιακό τίτλο επιπέδου πτυχίου σε συγκεκριμένη ειδικότητα, για παροχή της σχετικής αναγνώρισης, ή απλώς η μόνη αναγνώριση που μπορεί να απονείμει είναι ως «βασικού τίτλου ανώτατης εκπαίδευσης». Σίγουρα εάν η τροπολογία συνεπάγεται την αναβάθμιση των διπλωμάτων του ΑΤΙ σε πτυχία, τότε θα ήταν ανορθόδοξο να ληφθεί υπόψη τυχόν συμπληρωματικό πρόγραμμα για την αναβάθμιση ενός πτυχίου σε δεδομένη ειδικότητα, σε δεύτερο πτυχίο στην ίδια ειδικότητα, όταν μάλιστα το πρώτο πτυχιακό πρόγραμμα του υποψηφίου μεταφέρθηκε εξ ολοκλήρου στο δεύτερο πτυχιακό πρόγραμμα που παρακολούθησε (επικαλύψεις το γνωστό double counting επιτρέπονται για την απόκτηση δεύτερου πτυχίου, όμως δεν είναι επιτρεπτή η πλήρης συμπερίληψη του πρώτου προγράμματος στο δεύτερο αφού και τα δύο ανήκουν στη ίδια κατηγορία, δηλαδή πτυχία). Το πιο πάνω σκηνικό περιπλέκεται περαιτέρω και οι αντιφάσεις ενισχύονται, από το γεγονός ότι, με βάση τον ιδρυτικό νόμο του ΤΕΠΑΚ, τα αντικείμενα του ΑΤΙ (και άλλων δημόσιων, μη πανεπιστημιακών, ιδρυμάτων) έχουν ενταχθεί στο ΤΕΠΑΚ, όχι όμως τα ιδρύματα. Παράλληλα, ο νόμος του ΤΕΠΑΚ διατυπώνει ρητά ότι θα 3

4 παρέχεται η δυνατότητα σε απόφοιτους του ΑΤΙ να παρακολουθήσουν συμπληρωματικά προγράμματα με σκοπό την αναβάθμιση των διπλωμάτων τους σε πτυχία. Με βάση την πιο πάνω ανάλυση, συνάγεται ότι υπάρχει επιτακτική ανάγκη για αποσαφήνιση της ερμηνείας της τροπολογίας που έγινε για τα διπλώματα του ΑΤΙ. Τέλος, ως γενικό δίδαγμα, η Πολιτεία θα πρέπει να αποφεύγει τον πειρασμό της διευθέτησης θεμάτων, καθαρά ακαδημαϊκής φύσεως, και δη θεμάτων που άπτονται της ποιότητας, μέσω νομοθετικών ρυθμίσεων. Επανερχόμενοι στα πανεπιστημιακά ιδρύματα της Κύπρου, το ΠΚ προσφέρει προγράμματα σε έξι Σχολές (Ανθρωπιστικών Επιστημών, Θετικών και Εφαρμοσμένων Επιστημών, Κοινωνικών Επιστημών και Επιστημών Αγωγής, Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης, Πολυτεχνική, και Φιλοσοφική) και δεκαεννέα Τμήματα, ενώ δύο άλλα Τμήματα (Αρχιτεκτονικής και Νομικής) δεν έχουν προσφέρει προγράμματα ακόμη. Το αίτημα του ΠΚ για ίδρυση Ιατρικής Σχολής δεν έχει εγκριθεί ακόμη από την Πολιτεία, παρόλο που η επιθυμία του κράτους για μετατροπή της Κύπρου σε περιφερειακό κέντρο παροχής υπηρεσιών τριτοβάθμιας υγείας εξακολουθεί να υφίσταται. Το ΠΚ είναι ένα παραδοσιακού τύπου πανεπιστήμιο, η εμβέλεια του οποίου καλύπτει όλες τις επιστήμες και προωθεί τόσο τη βασική, όσο και την εφαρμοσμένη έρευνα. Το ΤΕΠΑΚ είναι επίσης ένα παραδοσιακού τύπου πανεπιστήμιο, το οποίο όμως έχει μικρότερη εμβέλεια από το ΠΚ, αφού ως τεχνολογικό ίδρυμα θα θεραπεύει τις τεχνολογικές επιστήμες και πρωτίστως θα προωθεί την εφαρμοσμένη έρευνα. Η ίδρυση του ΤΕΠΑΚ, και συγκεκριμένα η έμμεση σύνδεσή του με τα δημόσια, μη πανεπιστημιακά ιδρύματα (ΑΤΙ, ΑΞΙΚ, Νοσηλευτική, κλπ), λόγω της ένταξης των γνωστικών τους περιοχών στο ΤΕΠΑΚ, αυτονόητα έχει δημιουργήσει ένα κλίμα αβεβαιότητας για αυτά τα ιδρύματα ως προς τη μελλοντική τους ύπαρξη και υπόσταση. Τέλος το ΑΠΚΥ δεν είναι παραδοσιακού τύπου πανεπιστήμιο, αφού τα προγράμματά του θα προσφέρονται μέσω της ανοικτής και εξ αποστάσεως εκπαίδευσης. Συνεπώς, το ΑΠΚΥ στοχεύει πρωτίστως στην κάλυψη της ζήτησης για ανώτατη εκπαίδευση από μη παραδοσιακούς σπουδαστές. Επί του παρόντος αυτή η ζήτηση είναι δύσκολο να εκτιμηθεί, αφού ενδεχομένως καλύπτει και ζήτηση εκτός Κύπρου (λόγω της απουσίας των χωρο-χρονικών περιορισμών), παρόλο που η αποκλειστική χρήση της Ελληνικής γλώσσας, τουλάχιστο στα προπτυχιακά προγράμματα, περιορίζει τη ζήτηση στον ελληνόφωνο χώρο. Τέλος, η λειτουργία του ΑΠΚΥ μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προώθηση της διαβίου μάθησης. Οι ιδιωτικές σχολές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (ΙΣΤΕ) προσφέρουν κλάδους σπουδών, επαγγελματικής ή ακαδημαϊκής κατεύθυνσης, ορισμένοι από τους οποίους έχουν αξιολογηθεί και πιστοποιηθεί από το αρμόδιο σώμα, το Συμβούλιο Εκπαιδευτικής Αξιολόγησης-Πιστοποίησης (ΣΕΚΑΠ), ως προγράμματα πτυχιακού και μεταπτυχιακού επιπέδου, ενώ αρκετοί άλλοι αξιολογημένοι-πιστοποιημένοι κλάδοι, κυρίως κλάδοι με καθαρά επαγγελματικό προσανατολισμό, έχουν διάρκεια από ένα έως τρία έτη και οδηγούν στην απονομή Πιστοποιητικού (Certificate), Διπλώματος (Diploma) ή Ανώτερου Διπλώματος (Higher Diploma). Συνεπώς, κατά μεγάλη πλειοψηφία οι κλάδοι σπουδών των ιδιωτικών σχολών συνδέονται άμεσα με την αγορά εργασίας. Καμία από αυτές τις σχολές δεν είναι πανεπιστήμιο. Σύντομα αναμένεται ότι θα ψηφιστεί ο νόμος πλαίσιο, ο οποίος θα διέπει τη δημιουργία και 4

5 λειτουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων, ανοίγοντας έτσι το δρόμο για τη μετεξέλιξη ιδιωτικών σχολών, που θα πληρούν τις σχετικές προϋποθέσεις, σε πανεπιστήμια. Αναφέρεται επίσης, ότι οι ιδιωτικές σχολές που έχουν το Erasmus Charter έχουν αρχίσει τη μετατροπή των ακαδημαϊκών τους προγραμμάτων, πτυχιακών και μεταπτυχιακών, στο σύστημα ECTS και παράλληλα σχεδιάζουν τα Παραρτήματα Διπλώματος (Diploma Supplements) που θα χορηγούν. 1.2 Θεσμοθετημένα Σώματα για Διασφάλιση Ποιότητας και Χάραξη Εθνικής Πολιτικής Το ΣΕΚΑΠ είναι το αρμόδιο, ανεξάρτητο σώμα για τον έλεγχο ποιότητας του προσφερόμενου εκπαιδευτικού έργου των ιδιωτικών σχολών, μέσω προγραμματιστικής αξιολόγησης. Μέλη του ΣΕΚΑΠ, που θα επιλέγονται κατά περίπτωση, μαζί με επιπρόσθετους αξιολογητές θα συγκροτούν τις Επιτροπές Αξιολόγησης των αιτήσεων που θα υποβάλλονται από ΙΣΤΕ για ανέλιξη σε ιδιωτικά πανεπιστήμια. Το ΚΥΣΑΤΣ είναι το αρμόδιο σώμα για την αναγνώριση τίτλων σπουδών. Συνεπώς, επί του παρόντος τα θέματα ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, σε εθνικό επίπεδο, εμπίπτουν στις αρμοδιότητες των δύο αυτών σωμάτων. Το έργο που επιτελείται από το ΣΕΚΑΠ και το ΚΥΣΑΤΣ είναι υψίστης σημασίας. Αντίστοιχα σώματα λειτουργούν στις πλείστες ευρωπαϊκές χώρες. Η λειτουργία του ΣΕΚΑΠ συνέβαλε τα μέγιστα στο να μπει μία τάξη στην πλήρη αταξία που επικρατούσε στο πεδίο της ιδιωτικής τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, και οδήγησε στην ουσιαστική βελτίωση του επιπέδου των προσφερόμενων προγραμμάτων. Το δε ΚΥΣΑΤΣ πέραν της αναγνώρισης των τίτλων σπουδών, παρέχει έγκυρη πληροφόρηση στο κοινό της Κύπρου ως προς το ποιά ιδρύματα είναι αναγνωρισμένα και ποιοί τίτλοι σπουδών είναι αναγνωρίσιμοι. Και τα δύο σώματα συχνά βάλλονται από πολλές κατευθύνσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι αρνητικές αντιδράσεις είναι δικαιολογημένες, διότι για πρακτικούς λόγους προκύπτουν σοβαρότατες δυσκολίες για την υλοποίηση των σχετικών αποφάσεων. Για παράδειγμα, προκύπτουν πρακτικές δυσκολίες σε σχέση με τις αποφάσεις του ΚΥΣΑΤΣ που αφορούν στην απαίτηση για παρακολούθηση συμπληρωματικών μαθημάτων για την απόκτηση της αντιστοιχίας. Οι θέσεις που προσφέρει το ΠΚ για αυτό το σκοπό (10% του αριθμού εισακτέων φοιτητών σε κάθε προπτυχιακό πρόγραμμα, για κάθε εξάμηνο) μπορεί σε σύνολο να αποτελούν μεγάλο αριθμό, όμως δεν αρκούν για συγκεκριμένα προγράμματα, και επιπλέον δεν προσφέρονται όλα τα μαθήματα κάθε εξάμηνο. Για το πρόγραμμα Προδημοτικής Εκπαίδευσης οι ενδιαφερόμενοι κατά τα τελευταία 5 χρόνια ανέρχονταν σε 459 και οι προσφερόμενες θέσεις από το ΠΚ για αυτή την περίοδο ήταν 40. Επιπρόσθετα, οι θέσεις που προσφέρονται στα πανεπιστήμια της Ελλάδας για σκοπούς παρακολούθησης συμπληρωματικών μαθημάτων, συνεχώς μειώνονται. Συνεπώς, δικαίως οι ενδιαφερόμενοι αντιδρούν, αφού οι διαθέσιμες θέσεις οδηγούν σε μεγάλα χρονικά διαστήματα αναμονής. Το ΚΥΣΑΤΣ έχει εντοπίσει αυτό το πρόβλημα εδώ και καιρό και έχει ζητήσει τροποποίηση του νόμου, ούτως ώστε να έχει τη δυνατότητα να αναθέτει σε πανεπιστημιακά ιδρύματα της Κύπρου ή του εξωτερικού την οργάνωση εξετάσεων για διαπίστωση του επιπέδου γνώσης σε συγκεκριμένα μαθήματα, εναλλακτικά της παρακολούθησης συμπληρωματικών μαθημάτων. Η επεξεργασία αυτής της τροποποίησης δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί από τα σώματα της Πολιτείας. 5

6 Το πιο πάνω παράδειγμα δίνεται για να τονισθεί το γεγονός ότι τα δύο σώματα λειτουργούν εντός δεδομένων νομικών πλαισίων. Έστω και εάν υπάρχει μεγάλη θέληση από μέρους τους να καταστήσουν τις διαδικασίες τους πιο ευέλικτες και ορθολογιστικές, εφόσον δεν έχουν γίνει ακόμη οι σχετικές τροποποιητικές νομοθετικές ρυθμίσεις, οποιαδήποτε απόφαση εκτός νομικού πλαισίου είναι παράτυπη και μπορεί να προσβληθεί νομικά. Γεγονός είναι ότι οι νομοθεσίες και των δύο σωμάτων χρήζουν αναθεώρησης και τροποποίησης με βάση τις εμπειρίες που έχουν αποκομισθεί από τη μέχρι τώρα λειτουργία των δύο αυτών θεσμών. Σίγουρα θα πρέπει να δοθεί η δυνατότητα στο ΣΕΚΑΠ να προβαίνει σε ξεχωριστή ιδρυματική αξιολόγηση ανεξαρτήτως των προγραμματιστικών αξιολογήσεων για τα διάφορα προγράμματα που προσφέρει το ίδιο ίδρυμα. Με αυτό τον τρόπο θα απλοποιηθεί η προγραμματιστική αξιολόγηση, η οποία αυτή τη στιγμή υπερφορτώνεται με πολλά στοιχεία καθαρά ιδρυματικής αξιολόγησης. Θα πρέπει επίσης οι διαδικασίες του ΣΕΚΑΠ να περιλαμβάνουν την πρόνοια για παρακολούθηση των ιδρυμάτων/προγραμμάτων. Τέλος είναι αδιανόητα μεγάλο, συγκεκριμένα δέκα έτη, το χρονικό διάστημα της επαναξιολόγησης ύστερα από τη δεύτερη αξιολόγηση του ίδιου προγράμματος. Το χρονικό διάστημα ανάμεσα στην πρώτη επιτυχή αξιολόγηση-πιστοποίηση και τη δεύτερη (επαν)αξιολόγηση είναι τέσσερα έτη. Το θέμα της αναγνώρισης τίτλων σπουδών και κυρίως η αντιστοίχιση των τίτλων του εκπαιδευτικού συστήματος άλλων χωρών έναντι αυτών της Κύπρου είναι ιδιαίτερα δύσκολο εγχείρημα λόγω της ποικιλομορφίας που παρουσιάζεται. Εάν δεν υπήρχαν αυτές οι δυσκολίες και τα πάντα ήταν πλήρως κατανοητά και αντίστοιχα, δεν θα υπήρχε λόγος για τη Διακήρυξη της Bologna και την υλοποίηση της σχετικής διεργασίας για να επιτευχθεί, μέχρι το 2010, συγκρισιμότητα και συμβατότητα των διαφόρων εκπαιδευτικών συστημάτων και τίτλων, και ως εκ τούτου να επέλθει αλληλοκατανόηση στον ευρωπαϊκό χώρο ανώτατης εκπαίδευσης και αμοιβαία αναγνώριση τίτλων. Πλείστες ευρωπαϊκές χώρες διανύουν στην παρούσα φάση μία μεταβατική περίοδο. Στη Γαλλία, η μέχρι τώρα παραδοσιακή ακολουθία τίτλων, «Licence (3 έτη), Maitrise (1 έτος), DEA/DESS (1 έτος), Doctorat (3 έτη)», σταδιακά αντικαθίσταται από το νέο σύστημα (με βάση τις πρόνοιες της Bologna) «Licence (3 έτη), Mastaire (2 έτη), Doctorat (3 έτη)», το οποίο έχει άμεση αντιστοιχία με το Κυπριακό πανεπιστημιακό σύστημα. Στη Γερμανία επίσης, τα παλαιότερα ολοκληρωμένα (integrated) πενταετή προγράμματα, τα οποία οδηγούσαν απευθείας σε πρώτο καταληκτικό τίτλο επιπέδου Μάστερ, σταδιακά καταργούνται και αντικαθίστανται από δύο διακριτούς κύκλους, Πτυχίο και Μάστερ. Το ΚΥΣΑΤΣ, όμως, θα πρέπει να ερμηνεύει και να δίνει τις σχετικές αναγνωρίσεις τόσο στους παλαιότερους τίτλους των χωρών αυτών (που σταδιακά εκλείπουν) όσο και τους νέους τίτλους. Αυτό το έργο είναι αρκετά επίπονο και διεξάγεται με ιδιαίτερη προσοχή. Όπως θα ήταν αναμενόμενο, κάποιες γνωματεύσεις οδηγούν σε έντονες αντιδράσεις. Παράδειγμα αποτελούν οι παλαιότεροι τίτλοι του Γαλλικού συστήματος και κυρίως η ερμηνεία του τίτλου Maitrise. Η διερεύνηση του ΚΥΣΑΤΣ (που κατά κανόνα δεν εστιάζεται μόνο σε μία πηγή, αλλά σε διάφορες επίσημες πηγές) οδήγησε σε αντιφατικές διατυπώσεις. Για παράδειγμα, για το Maitrise υπήρχαν οι εξής ερμηνείες: Postgraduate Diploma, Αγγλοσαξονικό Master, το ήμισυ του Master, πρώτος καταληκτικός τίτλος, μετά από τετραετή φοίτηση, στα γνωστικά αντικείμενα της τεχνολογίας, διαχείρισης-οικονομικών και πληροφορικής, για τα οποία δεν προσφέρεται Licence. Για το DEA υπήρχαν οι εξής ερμηνείες: Master και 6

7 ταυτόχρονα προδιδακτορικό, Ευρωπαϊκό Master, το διδακτικό μέρος ενός Διδακτορικού αποτελούμενο από προχωρημένου επιπέδου σεμινάρια και ερευνητική διερεύνηση με στόχο τη διαμόρφωση ερευνητικής πρότασης (με βάση την τελευταία ερμηνεία το DEA και το Doctorat αποτελούν τα δύο στάδια του τρίτου κύκλου της Bologna που είναι τα Διδακτορικά προγράμματα, και το Maitrise είναι το κανονικό Master). Λόγω των αντιφατικών ερμηνειών, το ΚΥΣΑΤΣ συνεχίζει τη διερεύνησή του διότι σίγουρα κανένας κάτοχος των τίτλων αυτών δεν θα πρέπει να αδικηθεί, αλλά ούτε και θα πρέπει να γίνει παρερμηνεία οποιουδήποτε τίτλου. Θα πρέπει να είναι κατανοητό ότι το ερμηνευτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο είναι υποχρεωμένο να κινηθεί το ΚΥΣΑΤΣ είναι το πλαίσιο των τίτλων των δημόσιων πανεπιστημίων της Κύπρου και κατ επέκταση της Ελλάδας. Οι επιτρεπτοί τίτλοι, στη νομοθεσία του ΚΥΣΑΤΣ, έναντι των οποίων γίνεται η αναγνώριση, περιλαμβάνουν απλά τον τίτλο Master και αυτονόητα δεν γίνεται διαχωρισμός σε Αγγλοσαξονικό ή Ευρωπαϊκό Master. Επιπρόσθετα, η νομοθεσία του ΚΥΣΑΤΣ δεν περιλαμβάνει τον τίτλο Postgraduate Diploma, ως ενδιάμεσο τίτλο του Πτυχίου και Master. Πρέπει να αναφερθεί εδώ, ότι η ερμηνεία του τίτλου Master είναι ιδιαίτερα δύσκολη ανά την Ευρώπη, ακριβώς λόγω της μεγάλης ποικιλομορφίας που παρουσιάζεται [8]. Αυτές οι δυσκολίες έγιναν ιδιαίτερα εμφανείς στο πλαίσιο μελετών που διεξήγαγε το EUA [5] και πιο πρόσφατα στο πλαίσιο της προεργασίας για την έναρξη του Προγράμματος Erasmus Mundus [4]. Σ αυτό το σκηνικό εντάσσονται τα πενταετή ολοκληρωμένα (integrated) προγράμματα, για την εξέταση των οποίων το ΚΥΣΑΤΣ επίσης έχει αφιερώσει και συνεχίζει να αφιερώνει μεγάλο μέρος των εργασιών του διότι είναι ένα δύσκολο θέμα με πολλές πτυχές, καθώς επίσης τα εξ αποστάσεως προγράμματα [3, 15]. Το θέμα της εξ αποστάσεως προσφοράς προγραμμάτων απαιτεί λεπτομερή εξέταση για να τεθούν οι προϋποθέσεις για τη διασφάλιση της ποιότητας και του αδιάβλητου στην απόκτηση των σχετικών τίτλων. Πρόσφατα έχουν θεσμοθετηθεί και συσταθεί το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης και η Συμβουλευτική Επιτροπή Ακαδημαϊκών. Η Συμβουλευτική Επιτροπή Ακαδημαϊκών απαρτίζεται κυρίως από Κύπριους επιστήμονες που διαπρέπουν στο εξωτερικό. Ο ρόλος της φαίνεται να είναι περισσότερο η διαφώτιση των ξένων διανοουμένων για το πολιτικό θέμα της Κύπρου, παρά η ενεργή συμβολή στην ανάπτυξη της ανώτατης εκπαίδευσης στην Κύπρο, παρόλο που οι προσωπικότητες που έχουν συμπεριληφθεί σε αυτό το σώμα θα μπορούσαν είτε ως άτομα είτε ως σύνολο να εκφράσουν απόψεις για ακαδημαϊκά θέματα εφ όλης της ύλης. Η δημιουργία Συμβουλίου Ανώτατης Εκπαίδευσης αποτελούσε πάγια εισήγηση του ΠΚ προς την Πολιτεία. Η ύπαρξη ενός τέτοιου συμβουλευτικού σώματος, εν όψει της λειτουργίας και των άλλων δύο κρατικών πανεπιστημίων και της ενδεχόμενης δημιουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων, είναι εκ των ων ουκ άνευ, για τη χάραξη μίας ενιαίας πολιτικής, σε εθνικό επίπεδο, για την ανώτατη εκπαίδευση, λαμβάνοντας υπόψη το εκπαιδευτικό γίγνεσθαι στην Ευρώπη και διεθνώς. Το σώμα αυτό θα πρέπει να έχει ρόλο στο συντονισμό και την παρακολούθηση των διαφόρων δράσεων που εμπλέκονται στην υλοποίηση της πολιτικής. Το Συμβούλιο, το οποίο προεδρεύεται από τον Υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού, μέχρι στιγμής έχει πραγματοποιήσει μόνο την εναρκτήρια συνέλευσή του. Επί του παρόντος, δεν έχει ακόμη διαμορφωθεί συγκεκριμένη πολιτική, με προτεραιότητες, στόχους και ορόσημα, για την ανάπτυξη της ανώτατης εκπαίδευσης σε βάθος χρόνου, ενώ για τα τελευταία τριάντα τουλάχιστο χρόνια (και πολύ πριν 7

8 λειτουργήσει κρατικό πανεπιστήμιο στην Κύπρο), η Κύπρος τυγχάνει της ουσιαστικότατης στήριξης της Ελλάδας για την πανεπιστημιακή μόρφωση των Κυπρίων σε πτυχιακό επίπεδο, μέσω της ευγενούς διάθεσης μεγάλου αριθμού θέσεων στα ΑΕΙ και ΤΕΙ της Ελλάδας. Ενόσω η Κύπρος δεν είναι σε θέση να καλύψει επαρκώς την εγχώρια ζήτηση για πανεπιστημιακές σπουδές (βλέπε παρακάτω), η στήριξη που παρέχεται από την Ελλάδα είναι απαραίτητη. Όμως, κατά κάποιο τρόπο αυτή η «εξάρτηση» αποτελεί την εύκολη λύση και μεταθέτει στο απώτερο μέλλον τη λήψη αποφάσεων αναφορικά με ουσιαστικές και μακροχρόνιες δεσμεύσεις με στόχο την απόκτηση εθνικής αυτονομίας και αυτοδυναμίας στην πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Η διατήρηση του status quo αποτρέπει τη διαμόρφωση αυτόνομης πολιτικής, αυξάνει τη φοιτητική μετανάστευση, και διατηρεί τον κοινωνικό αποκλεισμό, αφού πολλά άτομα λόγω ειδικών αναγκών ή περιστάσεων δεν μπορούν να φοιτήσουν εκτός Κύπρου. 1.3 Ζήτηση και Προσφορά για Μεταλυκειακές Σπουδές Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία των τελευταίων χρόνων, το 70% περίπου των αποφοίτων των Λυκείων της Κύπρου, επιδιώκουν περαιτέρω μόρφωση σε ανώτερο ή ανώτατο επίπεδο. Από αυτά τα άτομα το 45% περίπου σπουδάζουν στην Κύπρο και οι υπόλοιποι στο εξωτερικό. Από αυτούς που σπουδάζουν στην Κύπρο, το 47% περίπου σπουδάζουν στα δημόσια ιδρύματα, εκ των οποίων πέραν του 70% στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, και οι υπόλοιποι (53% περίπου) σε ιδιωτικές σχολές τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Οι ξένοι σπουδαστές στα δημόσια ιδρύματα είναι πολύ λίγοι (περίπου 6% του συνόλου των φοιτητών των δημόσιων ιδρυμάτων) ενώ στις ιδιωτικές σχολές οι ξένοι φοιτητές κατά την ακαδημαϊκή χρονιά 2000/2001 αποτελούσαν το 38% του συνόλου των σπουδαστών των σχολών αυτών. Κατά τα τελευταία δύο χρόνια, σύμφωνα με στοιχεία που κατέχει το ΣΕΚΑΠ, ο αριθμός των ξένων φοιτητών στις ιδιωτικές σχολές έχει υπερδιπλασιαστεί. Αυτή η «έκρηξη» στους αριθμούς των ξένων φοιτητών θα πρέπει να ερμηνευθεί. Η νέα ετήσια ζήτηση, αναφορικά με ανώτερη/ανώτατη εκπαίδευση πρώτου επιπέδου (προπτυχιακού ή χαμηλότερου επιπέδου) είναι 6000 θέσεις περίπου, ενώ η νέα ετήσια ζήτηση, για μεταπτυχιακές σπουδές υπολογίζεται ότι στα επόμενα χρόνια θα κυμαίνεται γύρω στις 1500 θέσεις. Επί του παρόντος η ζήτηση για μεταπτυχιακές σπουδές είναι χαμηλότερη από αυτή, αλλά αναμένεται ότι σταδιακά θα υπάρξει αύξηση, ίσως και πολύ μεγαλύτερη από την προβλεπόμενη. Για το 2003 οι προσφερόμενες θέσεις, για Κύπριους, στα δημόσια ιδρύματα της Κύπρου ανέρχονταν σε 1155 θέσεις για προπτυχιακά ή χαμηλότερου επιπέδου προγράμματα, και σε 300 θέσεις περίπου για μεταπτυχιακά προγράμματα. Συνεπώς, επί του παρόντος η ζήτηση είναι πολύ μεγαλύτερη από την προσφορά. Παράλληλα, προσφέρθηκαν 5532 θέσεις σε Κυπρίους στα προπτυχιακά προγράμματα των ΑΕΙ και ΤΕΙ της Ελλάδας, δηλαδή το 7% των θέσεων που προσφέρονται για Ελλαδίτες. Η εισαγωγή Κυπρίων σε προγράμματα πρώτου κύκλου των δημόσιων ιδρυμάτων της Κύπρου και της Ελλάδας, γίνεται μέσω εθνικών, πολύ ανταγωνιστικών εξετάσεων. Σε διάρκεια ενός μηνός οι τελειόφοιτοι των Λυκείων χρειάζεται να παρακαθίσουν σε ενιαίες απολυτήριες εξετάσεις, και όσοι επιθυμούν να διεκδικήσουν θέση σε δημόσιο ίδρυμα για ανωτέρα ή ανωτάτη μόρφωση, χρειάζεται επίσης να παρακαθίσουν σε εθνικές κατατακτήριες εξετάσεις. Αυτή η διπλή δοκιμασία σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα και ο πολύ μεγάλος ανταγωνισμός, κυρίως για ορισμένους κλάδους 8

9 σπουδών, οδηγεί σε πολύ αγχώδεις και δύσκολες καταστάσεις, τόσο για τους μαθητές, όσο και για τις οικογένειές τους, καθ όλη τη διάρκεια της λυκειακής τους μόρφωσης. Το σοβαρότατο πλευρικό φαινόμενο αυτής της κατάστασης είναι η μεγάλη έξαρση της παραπαιδείας. 2. Οι Στόχοι της Ευρώπης για την Εκπαίδευση 2.1 Στρατηγικοί Στόχοι Το Μάρτιο του 2000, η Ευρωπαϊκή Ένωση έθεσε στη Λισσαβώνα το φιλόδοξο στρατηγικό στόχο όπως μέχρι το 2010 καταστεί η πιο ανταγωνιστική και δυναμική οικονομία στο κόσμο, βασιζόμενη στη γνώση [9, 16]. Άμεσα σχετιζόμενη με την υλοποίηση του στρατηγικού στόχου της Λισσαβώνας, αποτελεί η ίδρυση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, επίσης το Μάρτιο του 2000, του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας (European Research Area) με απώτερο σκοπό την ενοποίηση δυνάμεων, μέσω συντονισμένων δράσεων σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, διότι το κόστος της έρευνας συνεχώς αυξάνεται και πολλές ερευνητικές ανάγκες δεν μπορούν να ικανοποιηθούν αποδοτικά από κάθε χώρα ξεχωριστά. Δύο χρόνια αργότερα, το Μάρτιο του 2002, στη Βαρκελώνη, τέθηκε ο στόχος όπως μέχρι το 2010 οι δαπάνες για την έρευνα στην Ευρώπη αυξηθούν από το υφιστάμενο 2%, στο 3% του ΑΕΠ, με το 1/3 των δαπανών να προέρχεται από το δημόσιο τομέα και τα υπόλοιπα 2/3 από ιδιωτικές επενδύσεις. Τον Ιούνιο του 1999 είχε προηγηθεί των πιο πάνω γεγονότων η υπογραφή, από 29 Ευρωπαϊκές χώρες, της Διακήρυξης της Bologna για τη δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης (European Higher Education Area), επίσης μέχρι το 2010 [2]. Η ανάγκη για συμβατότητα, συγκρισιμότητα και ανταγωνιστικότητα στην ανώτατη εκπαίδευση προκύπτει από τις ανάγκες των φοιτητών, των οποίων η αυξανόμενη κινητικότητα απαιτεί αξιόπιστη και αντικειμενική πληροφόρηση αναφορικά με τα προσφερόμενα εκπαιδευτικά προγράμματα. Επιπλέον, μελλοντικοί εργοδότες εντός και εκτός της Ευρώπης χρειάζονται αξιόπιστη πληροφόρηση για το τι σημαίνει ένας τίτλος σπουδών από πρακτική άποψη. Συνεπώς, ένας ενιαίος ευρωπαϊκός κοινωνικό-οικονομικός χώρος, βαδίζει χέρι με χέρι με ένα ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο ανώτατης εκπαίδευσης. Το Σεπτέμβριο του 2003, κατά την τελευταία Σύνοδο κορυφής των Υπουργών Παιδείας, στο πλαίσιο της υλοποίησης της διαδικασίας της Bologna, ο αριθμός των χωρών που συμμετέχουν αυξήθηκε σε 40. Στο σχετικό ανακοινωθέν της Συνόδου του Βερολίνου, τονίζεται το γεγονός ότι η δημιουργία του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης και του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας είναι οι δύο πυλώνες της Κοινωνίας της Γνώσης [7]. Επισημάνθηκε επίσης η σημασία των Διδακτορικών προγραμμάτων, τα οποία αποτελούν το συνδετικό κρίκο ανάμεσα στον ενιαίο χώρο ανώτατης εκπαίδευσης και τον ενιαίο χώρο έρευνας. Τα Διδακτορικά προγράμματα αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία εν όψει του στόχου για σημαντικότατη αύξηση στον αριθμό ερευνητών στην Ευρώπη, μέχρι το 2010, συγκεκριμένα από τους υφιστάμενους 6, σε 8 ερευνητές, σε κάθε 1000 μέλη εργατικού δυναμικού. 9

10 Στο υπό εξέλιξη τοπίο της Ευρώπης, όπως είναι αντιληπτό, για την επίτευξη του στρατηγικού στόχου της Λισσαβώνας, σημαίνοντα ρόλο έχουν τα ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης [6, 9]. Η έρευνα και τεχνολογική ανάπτυξη αποτελούν κρίσιμες παραμέτρους για την οικονομική ανάπτυξη κάθε χώρας ξεχωριστά και ολόκληρης της Ευρώπης. Η επιστημονική έρευνα είναι συνυφασμένη με την πανεπιστημιακή δραστηριότητα, ενώ η ανώτατη εκπαίδευση στην ολότητά της, και υπό τη θεώρησή της ως δημόσιο αγαθό και δημόσια ευθύνη (όπως διατυπώνεται ρητά στο ανακοινωθέν της Συνόδου της Πράγας, το Μάιο του 2001, στο πλαίσιο της διαδικασίας της Bologna [2]), αποτελεί κεντρική συνιστώσα για την πολιτισμική, πολιτική, κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη μίας χώρας. 2.2 Επιμέρους Στόχοι για την Εκπαίδευση Οι επιμέρους στόχοι της Ευρώπης για την εκπαίδευση εν γένει, μέχρι το 2010, συνοψίζονται ως εξής [10]: Μείωση του ποσοστού των νέων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο από το υφιστάμενο 20% στο 10%. Στην Κύπρο 14% των ατόμων ηλικίας 18 έως 24 ετών έχουν εγκαταλείψει πρόωρα το σχολείο (10.2% των γυναικών και 18.8% των ανδρών). Αύξηση κατά 15% του αριθμού των σπουδαστών στους τομείς των θετικών επιστημών και τεχνολογικών σπουδών και μείωση των ανισοτήτων μεταξύ ανδρών και γυναικών. Στην Κύπρο 17.7% των ατόμων σπουδάζουν σε αυτούς τους τομείς (30.1% των ανδρών και μόνο 8.7% των γυναικών). Αύξηση του ποσοστού ατόμων που ολοκληρώνει ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, από το υφιστάμενο 78.85%, στο 85%. Στην Κύπρο αυτός ο στόχος ικανοποιείται ήδη, αφού 86.9% των ατόμων ηλικίας 22 ετών έχει ολοκληρώσει ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Μείωση του αναλφαβητισμού. Συγκεκριμένα, μείωση κατά 20% του ποσοστού των νέων ηλικίας κάτω των 15 ετών που δεν αποκτούν τις βασικές δεξιότητες. Ίσες ευκαιρίες στην ανώτατη εκπαίδευση επισημαίνοντας ότι και η ανώτατη εκπαίδευση είναι πρωτίστως δημόσιο αγαθό και δημόσια ευθύνη. Αυτό συνεπάγεται διευρυμένη ή ακόμη και ελεύθερη πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Αύξηση στο 12.5%, από το υφιστάμενο 7.9%, του ποσοστού συμμετοχής των ενηλίκων στη συνεχή εκπαίδευση. Στην Κύπρο 3.7% των ενηλίκων (3.8% των γυναικών και 3.6% των ανδρών) είχαν συμμετοχή σε προγράμματα διαβίου μάθησης. 2.3 Δημιουργία Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης Οι έξι βασικοί στόχοι της διαδικασίας της Bologna είναι: (α) η υιοθέτηση ενός συστήματος τίτλων σπουδών ευκόλως αναγνώσιμων και συγκρίσιμων, (β) η υιοθέτηση ενός συστήματος που θα στηρίζεται σε δύο βασικούς κύκλους σπουδών, (γ) η καθιέρωση ενός συστήματος πιστωτικών μονάδων, (δ) η προώθηση της κινητικότητας, (ε) η προώθηση της Ευρωπαϊκής συνεργασίας για τη διασφάλιση της ποιότητας, και (στ) η προώθηση των Ευρωπαϊκών διαστάσεων στην ανώτατη εκπαίδευση. 10

11 H ποιότητα είναι η κεντρική συνιστώσα του πακέτου μεταρρυθμίσεων της διαδικασίας της Bologna. Οι χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης καλούνται να στηρίξουν και να δημιουργήσουν συστήματα για τη διασφάλιση και πιστοποίηση ποιότητας, και να ενθαρρύνουν τα ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και τους σχετικούς φορείς να συνεργαστούν και να ανταλλάξουν εμπειρίες σε αυτό το θέμα [11-14]. Είναι επίσης σημαντικό να κατοχυρώνεται η ανεξαρτησία και αυτονομία του κάθε εθνικού φορέα διασφάλισης και πιστοποίησης ποιότητας. Η διασφάλιση και πιστοποίηση ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι υψίστης σημασίας για πλείστους λόγους, όπως για παράδειγμα αριστεία στα πανεπιστήμια, δημόσια δαπάνη και λογοδότηση, επέκταση της πλειοψηφίας των συστημάτων ανώτατης εκπαίδευσης, ανάγκη για ικανοποίηση των αναγκών της αγοράς εργασίας, προώθηση της κινητικότητας, και αναγνώριση τίτλων σπουδών. Επομένως, τα πανεπιστήμια θα πρέπει να προσφέρουν ποιοτική εκπαίδευση και θα πρέπει να διεξάγουν επιστημονική έρευνα υψηλής στάθμης. Οι κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι κάθε χώρα μέλος θα πρέπει ως άμεση προτεραιότητα να θεσπίσει μηχανισμούς διασφάλισης και πιστοποίησης ποιότητας σε εθνικό επίπεδο. Οι εθνικοί φορείς που θα είναι υπεύθυνοι για τη λειτουργία των μηχανισμών αυτών θα συντονίζονται και θα αξιολογούνται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης (μετα-αξιολόγηση, δηλαδή αξιολόγηση των φορέων αξιολόγησης), ούτως ώστε να υπάρχουν αξιόπιστοι και συγκρίσιμοι μηχανισμοί πιστοποίησης ποιότητας σε όλη την Ευρώπη. Παράλληλα, είναι ευθύνη του κάθε ιδρύματος να δημιουργήσει εσωτερικούς μηχανισμούς αυτοαξιολόγησης και πιστοποίησης ποιότητας, σε συνεχή βάση, και συνεπώς να καλλιεργήσει μία κουλτούρα ως προς το θέμα της ποιότητας (quality culture) σε σχέση με όλες του τις δραστηριότητες [13]. Στο ανακοινωθέν της Συνόδου του Βερολίνου (19 Σεπτεμβρίου 2003) αναφέρονται τα εξής: By 2005 national quality assurance systems should include: A definition of the responsibilities of the bodies and institutions involved Evaluation of programmes or institutions, including internal assessment, external review, participation of students and the publication of results A system of accreditation, certification or comparable procedures International participation, co-operation and networking. Στο ανακοινωθέν του Βερολίνου περιλαμβάνονται και οι ακόλουθες ενέργειες για την κάθε χώρα που συμμετέχει στη διαδικασία της Bologna: Μέχρι το 2005 θα πρέπει να έχει αρχίσει η υλοποίηση του συστήματος δύο κύκλων σπουδών. Σε κάθε άτομο που αποφοιτά το 2005 και μετά θα πρέπει να χορηγείται αυτόματα, δωρεάν, και σε μία ευρέως διαδεδομένη ευρωπαϊκή γλώσσα, το Παράρτημα Διπλώματος. Παράλληλα αποφασίσθηκε να συμπεριληφθεί στη διαδικασία το Διδακτορικό επίπεδο, ως ο τρίτος κύκλος σπουδών, και διατυπώθηκε ότι η έρευνα θα πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των εκπαιδευτικών συστημάτων της Ευρώπης. Ως εκ 11

12 τούτου, θα πρέπει να υπάρχουν στενοί δεσμοί ανάμεσα στον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Ανώτατης Εκπαίδευσης και τον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας. Κατά την επόμενη σύνοδο των Υπουργών Παιδείας στο Bergen της Νορβηγίας, το Μάιο του 2005, οι Υπουργοί θα πρέπει να καταθέσουν λεπτομερείς εκθέσεις αναφορικά με την πρόοδο ως προς την υλοποίηση των άμεσων προτεραιοτήτων, δηλαδή τη διασφάλιση και πιστοποίηση ποιότητας, το σύστημα δύο κύκλων και την αναγνώριση τίτλων και περιόδων σπουδών. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Μεταφοράς και Συσσώρευσης Πιστωτικών Μονάδων (European Credit Transfer and Accumulation System ECTS) και το Παράρτημα Διπλώματος (Diploma Supplement DS) αποτελούν κεντρικές συνιστώσες της όλης φιλοσοφίας της ενιαιοποίησης των συστημάτων ανώτατης εκπαίδευσης στην Ευρώπη, με στόχο την επίτευξη συμβατότητας και συγκρισιμότητας, μέσω της διαφάνειας και της ποιότητας [8, 17]. Μόνο έτσι θα επιτευχθεί η προσδοκώμενη, αμοιβαία αναγνώριση περιόδων και τίτλων σπουδών. Οι βασικές πρόνοιες του ECTS είναι οι εξής: Ένα ακαδημαϊκό έτος περιλαμβάνει 60 πιστωτικές μονάδες. Η διάρκεια ενός ακαδημαϊκού έτους κυμαίνεται από 36 έως 40 εβδομάδες. Οι πιστωτικές μονάδες για ένα μάθημα αντιπροσωπεύουν το μέσο φόρτο εργασίας του διδασκομένου για την ικανοποίηση των μαθησιακών στόχων του μαθήματος. Μία πιστωτική μονάδα αντιπροσωπεύει ώρες εργασίας. Σημειώνεται ότι ο φόρτος εργασίας καλύπτει όλα όσα αφορούν το μάθημα, δηλαδή διαλέξεις, μελέτη, εκπόνηση εργασιών, εργαστηριακή ή άλλη εξάσκηση, φροντιστήρια, εξετάσεις. Οι πιστωτικές μονάδες για ένα προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών κυμαίνονται από 180 έως 240. Αυτή η ρύθμιση καλύπτει τριετή (180 μονάδες) και τετραετή προγράμματα (240 μονάδες). Ως προς τα μεταπτυχιακά προγράμματα επιπέδου Μάστερ, είναι γενικά αποδεκτό ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα θα πρέπει να αποτελείται από 90 έως 120 πιστωτικές μονάδες, με την παραδοχή ότι φοιτητές μπορούν να απαλλαγούν από κάποιες από αυτές τις μονάδες με βάση τις προηγούμενες σπουδές τους. Στο πλαίσιο του πρόσφατου Προγράμματος Erasmus Mundus (βλέπε παρακάτω), το φάσμα των πιστωτικών μονάδων κυμαίνεται από 60 έως 120. Επί του παρόντος δεν γίνεται κανένας σαφής προσδιορισμός, σε σχέση με πιστωτικές μονάδες, αναφορικά με Διδακτορικά προγράμματα, αφού εξάλλου ο τρίτος κύκλος σπουδών έχει μόλις πρόσφατα ενταχθεί στη διαδικασία της Bologna (βλέπε πιο πάνω). Η ευρύτερη φιλοσοφία του συστήματος ECTS είναι «επικέντρωση στο διδασκόμενο και όχι στο διδάσκοντα». Η θεώρηση ενός προγράμματος σπουδών από τη σκοπιά του διδάσκοντος οδηγεί στο ερώτημα «Τι θα πρέπει να μάθει ο φοιτητής;», ενώ η θεώρηση του προγράμματος από τη σκοπιά του διδασκόμενου οδηγεί στο ερώτημα «Τι είναι εφικτό να μάθει ο φοιτητής σε δεδομένη χρονική περίοδο;», προσδίδοντας έτσι μεγαλύτερη σημασία σε πιθανά εμπόδια, κατά τη διαδικασία μάθησης. Όμως, οι πιστωτικές μονάδες, όπου η πιστωτική μονάδα αποτελεί τη βασική μονάδα μέτρησης του φόρτου εργασίας του διδασκομένου, δεν αρκούν από μόνες τους. Επιπλέον, χρειάζονται: 12

13 Διάκριση επιπέδων, ανάμεσα στους κύκλους σπουδών. Μαθησιακοί στόχοι (learning outcomes), οι οποίοι παρέχουν σύγκλιση σε υψηλό επίπεδο. Κατηγοριοποίηση μαθημάτων, ως προς το επίπεδο και το είδος. Η ομάδα Tuning ορίζει τους μαθησιακούς στόχους ως εξής [8]: «Το σύνολο ικανοτήτων, συμπεριλαμβανομένης της γνώσης, της κατανόησης και των δεξιοτήτων, που ένας διδασκόμενος αναμένεται να γνωρίζει/κατακτά/επιδεικνύει με την ολοκλήρωση της διεργασίας της μάθησής του. Οι ικανότητες διαχωρίζονται σε γενικευμένες ικανότητες, οι οποίες θεωρητικά είναι ανεξάρτητες από το γνωστικό πεδίο και ικανότητες που σχετίζονται με το γνωστικό πεδίο.» Συνεπώς, η διάκριση επιπέδων ανάμεσα στους κύκλους σπουδών που προνοεί η διαδικασία της Bologna, και συγκεκριμένα ανάμεσα στον πρώτο κύκλο (πτυχιακά προγράμματα) και το δεύτερο κύκλο (μεταπτυχιακά προγράμματα επιπέδου Μάστερ), μπορεί να προσδιοριστεί μέσω γενικευμένων μαθησιακών στόχων. Η ομάδα Tuning και άλλες ομάδες έχουν ήδη υποβάλει σχετικές εισηγήσεις. Επιπρόσθετα, διάφορες ειδικές επιτροπές, στο πλαίσιο των εργασιών του προγράμματος Tuning, έχουν ασχοληθεί με τη διατύπωση γενικών μαθησιακών στόχων για προπτυχιακά προγράμματα σε διάφορα γνωστικά αντικείμενα. Ως προς τα μαθήματα που απαρτίζουν ένα πρόγραμμα, το κάθε ένα θα έχει τους δικούς του επιμέρους μαθησιακούς στόχους, τις πιστωτικές μονάδες που αναλογούν στο μάθημα, αναλυτική τεκμηρίωση του μαθήματος (διαλέξεις, φροντιστήρια, εργαστήρια, εργασίες, εξετάσεις, κλπ, και το φόρτο εργασίας που τους αντιστοιχεί), καθώς επίσης στους τρόπους αξιολόγησής του για την πιστοποίηση της επίτευξης των μαθησιακών του στόχων, και συνεπώς τη συσχέτιση των τρόπων αξιολόγησης με τους μαθησιακούς στόχους. 2.4 Διαπανεπιστημιακά Προγράμματα Τα διαπανεπιστημιακά προγράμματα θεωρούνται ο «καταλύτης» της ενιαιοποίησης των ευρωπαϊκών συστημάτων ανώτατης εκπαίδευσης. Αυτό νοουμένου ότι θα τύχουν ουσιαστικής στήριξης σε εθνικό και ιδρυματικό επίπεδο, και θα ενταχθούν ως αναπόσπαστο μέρος του στρατηγικού προγραμματισμού των ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης. Μέσω αυτών των προγραμμάτων θα μπορεί να προωθηθεί η ραγδαία υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων της διαδικασίας της Bologna, αναφορικά με την επίτευξη συγκρίσιμων εκπαιδευτικών δομών, την αναγνώριση τίτλων σπουδών, την προώθηση της ευρωπαϊκής διάστασης στη διασφάλιση ποιότητας και τη χρήση του ECTS/DS. Τα οφέλη από αυτά τα προγράμματα είναι τεράστια, τόσο για τους διδασκόμενους, όσο και για τους διδάσκοντες. Παράλληλα, όμως, προκύπτουν και σοβαρές δυσκολίες κυρίως λόγω του αυξημένου κόστους που συνεπάγεται η ανάπτυξη των προγραμμάτων αυτών και η συμμετοχή σε αυτά, ως αποτέλεσμα της αυξημένης κινητικότητας των σπουδαστών και διδασκόντων. Αυτά τα προγράμματα δεν θα πρέπει να καταλήξουν σε προγράμματα για τους λίγους και τους έχοντες [5]. Ιδιαίτερα όσον αφορά την πρώτη συστηματική προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εδραίωση και προώθηση των διαπανεπιστημιακών προγραμμάτων μέσω του προγράμματος Erasmus Mundus [4], για διαπανεπιστημιακά προγράμματα επιπέδου Μάστερ (European Masters), η Ευρώπη εναποθέτει πολλές ελπίδες στην επιτυχία του 13

14 προγράμματος αυτού. Όχι μόνο για τον καταλυτικό του ρόλο ως προς την επιδιωκόμενη ενιαιοποίηση, αλλά και για την προώθηση της ευρωπαϊκής ανώτατης εκπαίδευσης πέραν των συνόρων της Ευρώπης, ανά το παγκόσμιο, κυρίως στην Αμερική, Καναδά και Ασία, όπου κρίνεται ότι υπάρχουν μεγάλες ευκαιρίες για αξιοποίηση (εξάλλου Mundus σημαίνει World). Η Ευρώπη φιλοδοξεί ότι το πρόγραμμα Erasmus Mundus θα καταστεί κάτι ανάλογο με το πρόγραμμα Fulbright της Αμερικής. Είναι για αυτό το λόγο που το πρόγραμμα προνοεί ουσιαστική χρηματοδότηση για τους σπουδαστές και τους διδάσκοντες από τις τρίτες χώρες (οι προσφερόμενες υποτροφίες είναι συγκρίσιμες με τις αντίστοιχες του προγράμματος Fulbright), ενώ για τους ευρωπαίους φοιτητές και διδάσκοντες, η χρηματοδότηση της κινητικότητάς τους παραμένει στο πλαίσιο του προγράμματος Socrates/Erasmus και συνεπώς κυμαίνεται σε πολύ πιο χαμηλά όρια. Αυτή είναι και μία από τις σοβαρές αδυναμίες του προγράμματος, η άνιση δηλαδή μεταχείριση των ευρωπαίων έναντι των μη ευρωπαίων φοιτητών, σύμφωνα με μία έκθεση του EUA για τα διαπανεπιστημιακά μεταπτυχιακά προγράμματα [5]. Το πρόγραμμα Erasmus Mundus καλύπτει την περίοδο και υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο θα επιλέγονται 20 νέα προγράμματα. Κάθε πρόγραμμα θα πρέπει να αποτελεί από κοινού πρόγραμμα (joint programme) τουλάχιστον τριών ευρωπαϊκών ιδρυμάτων ανώτατης εκπαίδευσης από τρεις διαφορετικές χώρες. Οι φοιτητές θα πρέπει να εκπονούν ουσιαστικό μέρος των σπουδών τους σε τουλάχιστο δύο από τα εταιρικά ιδρύματα. Στους αποφοίτους θα πρέπει να χορηγούνται από κοινού, διπλοί, ή πολλαπλοί τίτλοι (joint, double, or multiple degrees). Όπως ήδη αναφέρθηκε κεντρικό και αναγκαίο στοιχείο του όλου προγράμματος είναι η συμμετοχή σπουδαστών και επιστημόνων από τρίτες χώρες. Τέλος η διασφάλιση και πιστοποίηση ποιότητας διαπανεπιστημιακών προγραμμάτων θεωρείται ότι αποτελεί ιδιαίτερη πρόκληση, με πολλά ανοικτά ερωτήματα επί του παρόντος. 3. Το Φαινόμενο της Παγκοσμιοποίησης Πριν ολοκληρώσουμε την πραγμάτευση του θέματος της ανώτατης εκπαίδευσης στην Κύπρο, παραθέτοντας σειρά εισηγήσεων για την περαιτέρω ανάπτυξή της, κάνουμε μία σύντομη παρένθεση για μία σχετικά επιφανειακή αναφορά στις δύο όψεις του φαινομένου της παγκοσμιοποίησης (την αρνητική ή απαισιόδοξη όψη και τη θετική ή αισιόδοξη όψη), πάντοτε σε σχέση με την ανώτατη εκπαίδευση. Θα ήταν αδικαιολόγητο να αγνοηθεί παντελώς το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης σε μία συζήτηση για την ανώτατη εκπαίδευση, με δεδομένη την τάση να ξεπεράσουμε τα εθνικά και ευρωπαϊκά σύνορα, όπως εξετάσθηκε στην Ενότητα 2. Το ερώτημα που τίθεται είναι «Τι σημαίνει παγκοσμιοποίηση για την ανώτατη εκπαίδευση;». Η απαισιόδοξη απάντηση είναι ότι παγκοσμιοποίηση είναι η επικράτηση των ισχυρότερων, μία κατάσταση όπου τα πάντα οδηγούνται από τις δυνάμεις της οικονομίας/αγοράς και όχι της ποιότητας ή των ανθρώπινων αξιών, και συνεπώς μία ισοπεδωτική τάξη πραγμάτων. Σε ένα πρόσφατο ερωτηματολόγιο στο πλαίσιο μίας έρευνας που διεξάγεται με στήριξη της Ευρώπης, αναφορικά με την προβλεπόμενη κατάσταση στην ανώτατη εκπαίδευση το 2020, μία από τις ερωτήσεις ήταν κατά πόσον το 2020 θα επικρατήσει η προσφορά προγραμμάτων σπουδών/ θεματικών ενοτήτων, εξ αποστάσεως, από λίγα κορυφαία ιδρύματα/κορυφαίους επιστήμονες ανά την Ευρώπη/παγκόσμια. Θα ήταν τρομακτικό εάν όντως επέλθει μία 14

15 τέτοια κατάσταση, διότι τα πάντα θα είναι μηχανιστικά και απρόσωπα, και η συγκέντρωση της προσφοράς προγραμμάτων σε ένα μικρό αριθμό ιδρυμάτων κάθε άλλο παρά θα προωθεί την ποιότητα, πέραν του ότι τα προσφερόμενα προγράμματα θα τείνουν να είναι καθαρά επαγγελματικά. Η αισιόδοξη απάντηση στο πιο πάνω ερώτημα είναι ότι παγκοσμιοποίηση στην ανώτατη εκπαίδευση σημαίνει κοινά οράματα, κοινούς στόχους, κοινά επίπεδα. Σημαίνει την προώθηση της αλληλοκατανόησης ως προς τα σημεία σύγκλισης και διαφοράς, σημαίνει την προώθηση της διαφάνειας και της ποιότητας (διότι πώς αλλιώς θα επικρατήσεις σε ένα παγκόσμιο χώρο;), σημαίνει την προώθηση του ανταγωνισμού, με την καλή έννοια του όρου. Τέλος σημαίνει την υιοθέτηση κοινών αρχών, κοινών πλαισίων, κοινών δράσεων. Με άλλα λόγια σημαίνει τη συσπείρωση δυνάμεων (π.χ. για διαπανεπιστημιακά προγράμματα), για την ενίσχυση/στήριξη των μη ισχυρών και τη διαμόρφωση κοινών πλαισίων προσόντων, π.χ. για εκπαιδευτικούς. Οι διάφορες δράσεις της Ευρώπης που εντάσσονται στη διαδικασία της Bologna, για τη δημιουργία του ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου ανώτατης εκπαίδευσης, ή εντάσσονται στο πλαίσιο του ενιαίου ευρωπαϊκού χώρου έρευνας, συνηγορούν προς την αισιόδοξη προσέγγιση, αφού φαίνεται να έχουν τα αγνά κίνητρα της ενοποίησης δυνάμεων, και της ενίσχυσης της ποιότητας. Παράλληλα, φυσικά, υπάρχει ο απώτερος στόχος της ανάπτυξης μίας δυναμικής και ανταγωνιστικής οικονομίας, που βασίζεται στη γνώση, για μία ευημερούσα κοινωνία. Η ανώτατη εκπαίδευση πάντοτε έτρεφε το στοιχείο της παγκοσμιοποίησης, ή καλύτερα της «διεθνοποίησης», διότι υπάρχει ουσιαστική σημασιολογική διαφορά με τον όρο «παγκοσμιοποίηση» είτε από τη μια είτε από την άλλη θεώρηση του όρου. Ανέκαθεν οι ακαδημαϊκοί στόχευαν σε διεθνείς συνεργασίες, και στη δημοσίευση των αποτελεσμάτων της έρευνάς τους σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά, για την ευρύτερη δυνατή διάχυση των αποτελεσμάτων αυτών, διότι αυτό θα τους έδινε την πολυπόθητη αναγνώριση σε διεθνές επίπεδο. Η διεθνής αναγνώριση αποτελεί το κύριο κριτήριο για την ανέλιξη ενός ακαδημαϊκού στην ανώτατη ακαδημαϊκή βαθμίδα του Καθηγητή. 4. Εισηγήσεις για την Περαιτέρω Ανάπτυξη της Ανώτατης Εκπαίδευσης στην Κύπρο Σε μορφή συμπεράσματος, παρατίθεται αριθμός εισηγήσεων για την περαιτέρω ανάπτυξη της ανώτατης εκπαίδευσης στην Κύπρο: 1. Η δημόσια ανώτατη εκπαίδευση θα πρέπει να ενισχυθεί ουσιαστικά (επέκταση ΠΚ με νέα προγράμματα, νέα Τμήματα, νέες Σχολές, π.χ. Ιατρική Σχολή, και άμεση λειτουργία του ΤΕΠΑΚ και ΑΠΚΥ), ούτως ώστε (α) τα δημόσια πανεπιστήμια σταδιακά να καλύπτουν την εγχώρια ζήτηση (σε σύνολο θέσεων), τουλάχιστο σε προγράμματα πρώτου κύκλου, (β) να προκύψει ουσιαστική προώθηση των θετικών επιστημών και τεχνολογικών σπουδών, κυρίως ως προς τη συμμετοχή των γυναικών (αυτό θα επιτευχθεί με την πλήρη λειτουργία της Πολυτεχνικής Σχολής του ΠΚ και την πλήρη λειτουργία του ΤΕΠΑΚ το συντομότερο δυνατό), και (γ) η ανάγκη για τη στήριξη της Κύπρου από τα πανεπιστήμια της Ελλάδας σταδιακά να μειώνεται και η Κύπρος να θέτει από μόνη της τις δικές της προτεραιότητες και πολιτική. 15

16 Η πιο πάνω εισήγηση, δηλαδή η ουσιαστική ενίσχυση της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης (σταθερή αύξηση της προσφοράς θέσεων, συνοδευόμενη από τους αναγκαίους πόρους), είναι αυτονόητη υπό το πρίσμα της θεώρησης της ανώτατης εκπαίδευσης ως δημόσιου αγαθού και δημόσιας ευθύνης. Φυσικά για πρακτικούς και οικονομικούς λόγους αυτή η θεώρηση δεν μπορεί να ικανοποιηθεί πλήρως αφού στην πραγματικότητα συνεπάγεται ελεύθερη πρόσβαση στα πανεπιστήμια, χωρίς δίδακτρα, και με οικονομική στήριξη από την Πολιτεία των ατόμων που επιλέγουν να σπουδάσουν. Όμως, η ουσιαστική στήριξη των δημόσιων πανεπιστημίων με μία σταθερά διευρυνόμενη προσφορά θέσεων σε βάθος χρόνου, με δωρεά φοίτηση σε αυτά τα ιδρύματα σε προπτυχιακά προγράμματα και παράλληλα την κρατική χορηγία των σπουδαστών αποτελεί μία όσο το δυνατό καλύτερη προσέγγιση της θεώρησης της ανώτατης εκπαίδευσης ως δημόσιου αγαθού και δημόσιας ευθύνης. Έτσι σε μεγαλύτερο αριθμό ατόμων θα προσφέρεται η ευκαιρία για πανεπιστημιακή φοίτηση στη χώρα τους. Συνεπώς, θα μειώνεται και ο κοινωνικός αποκλεισμός ατόμων με ειδικές ανάγκες ή ειδικές περιστάσεις που δεν μπορούν να φοιτήσουν στο εξωτερικό. Ειδικά τα κρατικά πανεπιστήμια, πέραν του ότι δεν έχουν δίδακτρα στα προπτυχιακά τους προγράμματα, θα έχουν μεγαλύτερη κάλυψη αντικειμένων από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, εφόσον και όταν αυτά λειτουργήσουν. Το ΠΚ έχει μεγαλύτερη εμβέλεια αντικειμένων από το ΤΕΠΑΚ και συλλογικά τα κρατικά πανεπιστήμια θα πρέπει να θεραπεύουν όλες τις επιστήμες και όχι μόνο τους κλάδους για τους οποίους υπάρχει ζήτηση στην αγορά εργασίας. Δεν αναμένεται από τα ιδιωτικά πανεπιστήμια (βλέπε πιο κάτω) να προσφέρουν κλάδους καθαρά ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος (αφού τέτοιοι κλάδοι ενδέχεται να οδηγούν σε μεγάλες οικονομικές απώλειες, λόγω μικρού ενδιαφέροντος από σπουδαστές), αλλά θα πρέπει να αναμένεται από αυτά τα ιδρύματα να παρέχουν ολοκληρωμένη εκπαίδευση στο πλαίσιο των προσφερόμενων προγραμμάτων, με την ευρύτερη έννοια της μόρφωσης, και όχι απλά να στοχεύουν στη στενή εξειδίκευση προς εξυπηρέτηση των άμεσων αναγκών της αγοράς (βλέπε πιο κάτω). Φυσικά, μπορεί κάλλιστα να προβληθεί το επιχείρημα ότι δεν είναι υγιές όλοι οι φοιτητές να σπουδάζουν στη χώρα τους, και τα οφέλη από μία διασταύρωση πανεπιστημιακών εμπειριών για μία κοινωνία είναι πολύ μεγάλα. Πολλές φορές σε ακαδημαϊκούς κύκλους ακούγεται ο άγραφος κανόνας ότι κάθε φοιτητής, κατά τη διάρκεια των σπουδών του, θα πρέπει να βιώσει δύο πανεπιστήμια, εντός ή εκτός της χώρας του (η αναφορά είναι κυρίως για δύο διαφορετικά εγχώρια πανεπιστήμια). Η Ευρώπη εξάλλου προωθεί έντονα την κινητικότητα των σπουδαστών και διδασκόντων όπως ήδη αναφέρθηκε, ακριβώς για αυτή τη διασταύρωση εμπειριών και εκπαιδευτικών κουλτούρων. Παράλληλα, όμως, οι πλείστες χώρες προσπαθούν να είναι αυτάρκεις με το να είναι σε θέση να καλύπτουν την εγχώρια ζήτηση. Η διασταύρωση εμπειριών, που κανείς δεν αμφιβάλλει για τις θετικότατες συνέπειες που έχει σε μία κοινωνία, μπορεί να επιτευχθεί με εναλλακτικούς τρόπους, π.χ. με ανταλλαγές, διαπανεπιστημιακά προγράμματα (με τη δέουσα οικονομική στήριξη), και άλλες μορφές κινητικότητας. Εξάλλου, για την Κύπρο, θα απαιτηθεί πολύς χρόνος (λόγω των απαιτούμενων πόρων) για να καλυφθεί όλη η ζήτηση για όλους τους κύκλους σπουδών από τα δημόσια ιδρύματα. Συνεπώς, θα ήταν καλό άτομα που κάνουν το πρώτο πτυχίο τους στην Κύπρο να παρακολουθούν μεταπτυχιακά προγράμματα 16

17 στο εξωτερικό και αντίστροφα. Βέβαια, πάντοτε κάποια άτομα θα προτιμούν το εξωτερικό, έστω και αν τα πάντα θα καλύπτονται εγχώρια (κύκλοι, αντικείμενα). 2. Ο τρόπος εισδοχής στα δημόσια ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης θα πρέπει να αλλάξει ριζικά, για (α) την εν γένει αποφόρτιση της υφιστάμενης κατάστασης, και κυρίως των διπλών εξετάσεων σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα, (β) την «αποσύνδεση» της λυκειακής μόρφωσης από το θέμα της εισδοχής στα πανεπιστήμια, και (γ) την πάταξη της παραπαιδείας, σε συνδυασμό με τη διεύρυνση της δημόσιας ανώτατης παιδείας. Η εισήγηση είναι να αναβαθμιστεί το Απολυτήριο, σε Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο θα αποτελεί το μέσο εισδοχής στην ανώτατη εκπαίδευση με αξιοκρατικό, αδιάβλητο και δίκαιο τρόπο, και σε διαχρονική βάση. 3. Η δημιουργία ιδιωτικών πανεπιστημίων αποτελεί πλέον μία πραγματικότητα σε διεθνή κλίμακα. Συνεπώς, είναι σημαντικό όπως ο νόμος πλαίσιο των ιδιωτικών πανεπιστημίων της Κύπρου διασφαλίζει τα ακόλουθα: (α) μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα, (β) προσφορά ολοκληρωμένης εκπαίδευσης, με την ευρύτερη έννοια του όρου, και όχι απλά προγράμματα προσανατολισμένα στις άμεσες, και συνήθως παροδικές, ανάγκες της αγοράς, (γ) ελάχιστο μέγεθος ιδρυμάτων, σε αριθμό φοιτητών, προσωπικό και υλικοτεχνική υποδομή, (δ) ακαδημαϊκό προσωπικό υψηλής στάθμης στο οποίο να παρέχονται οι ευκαιρίες για διεξαγωγή ποιοτικής επιστημονικής έρευνας και για την επαγγελματική του ανάπτυξη σε συνεχή βάση, (ε) αυτονομία των ακαδημαϊκών δομών, (στ) ανεξάρτητη αξιολόγηση και πιστοποίηση ποιότητας, προς επιβεβαίωση του κατά πόσον το ίδρυμα συνεχίζει να πληροί τις βασικές προϋποθέσεις για να κατέχει τον τίτλο του «πανεπιστημίου», (ζ) και γενικά λογοδότηση του ιδρύματος μέσω διαφανών διαδικασιών σε ότι αφορά τους προϋπολογισμούς του, τον καθορισμό ή/και αύξηση των διδάκτρων του, και τη χρηστή αξιοποίηση των εσόδων του για περαιτέρω ανάπτυξη των προσφερόμενων από αυτό υπηρεσιών εκπαίδευσης. Τα πιο πάνω διασφαλίζουν ότι τα ιδρύματα αυτά, παρόλο που θα είναι ιδιωτικά, εντούτοις θα έχουν δημόσια αποστολή (public mission) και συνεπώς θα έχουν θετική συμβολή στην περαιτέρω ανάπτυξη της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην Κύπρο. Τονίζεται με ιδιαίτερη έμφαση η απαίτηση όπως κάθε ιδιωτικό πανεπιστήμιο ανεξαιρέτως, έχει δημόσια αποστολή (public mission) και δίνει σημασία στις ελεύθερες επιστήμες (liberal arts), διότι ιστορικά το πανεπιστήμιο δεν είναι επαγγελματική σχολή, αλλά είναι ένας χώρος που καλλιεργείται η έρευνα, η επιστήμη, η γνώση για χάριν της γνώσης και η διαμόρφωση πνευματικά και συναισθηματικά καλλιεργημένων ανθρώπων-πολιτών. Συνεπώς, δεν θα πρέπει να είναι ο στόχος των ιδιωτικών πανεπιστημίων απλώς η επαγγελματική κατάρτιση ατόμων, διότι έτσι θα υστερούν ως προς τη δημόσια αποστολή τους. Επιπρόσθετα, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια, μέσω της προσφοράς ποιοτικών προγραμμάτων σπουδών, και της ευελιξίας που έχουν να διδάσκουν στα Αγγλικά, θα πρέπει να καταβάλουν προσπάθειες για την προσέλκυση υψηλής στάθμης ξένων φοιτητών, συμβάλλοντας έτσι ουσιαστικά στην επίτευξη του στόχου της μετεξέλιξης της Κύπρου σε περιφερειακό κέντρο υπηρεσιών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης υψηλού επιπέδου. 4. Οι υφιστάμενοι θεσμοί ως προς τα θέματα ποιότητας, συγκεκριμένα οι θεσμοί του ΚΥΣΑΤΣ και ΣΕΚΑΠ, θα πρέπει να ενισχυθούν και να στηριχθούν ενώ παράλληλα θα πρέπει να θεσμοθετηθεί ανεξάρτητος Εθνικός Φορέας 17

18 Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας (ΕΦΔΠΠ). Ο ΕΦΔΠΠ, η δημιουργία του οποίου είναι επιβεβλημένη ως αποτέλεσμα των δεσμεύσεων που απορρέουν από τη Σύνοδο του Βερολίνου (19 Σεπτεμβρίου 2003), θα είναι το αρμόδιο ανεξάρτητο σώμα για την αξιολόγηση και την πιστοποίηση ποιότητας, τόσο σε ιδρυματικό όσο και σε τμηματικό/προγραμματιστικό επίπεδο, όλων των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων της Κύπρου, δημόσιων και ιδιωτικών. Η αξιολόγηση των ιδιωτικών ιδρυμάτων, θα πρέπει επιπλέον να πιστοποιεί την ικανοποίηση των προϋποθέσεων για την κατοχή του τίτλου του «πανεπιστημίου», όπως ήδη αναφέρθηκε. Σε κάποιο μεταγενέστερο στάδιο ο ΕΦΔΠΠ και το ΣΕΚΑΠ θα μπορούν να ενοποιηθούν, για να υπάγεται στον ίδιο φορέα και η αξιολόγηση των ΙΣΤΕ. Οι νομοθεσίες που διέπουν τις λειτουργίες του ΣΕΚΑΠ και του ΚΥΣΑΤΣ θα πρέπει να ενισχυθούν για περαιτέρω διασφάλιση της ποιότητας και της «προστασίας» του Κύπριου πολίτη έναντι των σοβαρών φαινομένων της παγκοσμιοποίησης και συγκεκριμένα των διαφόρων μορφών της «υπερκρατικής» εκπαίδευσης (transnational education), όπως για παράδειγμα του franchising, program articulations, παραρτήματα, υπεράκτια ιδρύματα, corporate universities, international institutions, εξ αποστάσεως εκπαίδευση και εικονικά πανεπιστήμια. Το ΣΕΚΑΠ θα πρέπει να έχει αρμοδιότητα ως προς την ιδρυματική αξιολόγηση των ΙΣΤΕ και θα πρέπει να μειωθεί η χρονική περίοδος της επαναξιολόγησης (μετά τη δεύτερη αξιολόγηση-πιστοποίηση) από 10 σε 4 χρόνια. Οι θεσμοί του ΣΕΚΑΠ και ΚΥΣΑΤΣ είναι νέοι, αλλά σημαντικοί θεσμοί. Οι νομοθεσίες τους έχουν αδυναμίες και χρήζουν βελτίωσης για να καταστεί η εφαρμογή των θεσμών αυτών πιο ευέλικτη και αποτελεσματική. Ο εντοπισμός αδυναμιών και προβλημάτων θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως λόγος για βελτίωση και όχι ως αφορμή για κατάργηση ή περιορισμό των αρμοδιοτήτων των σωμάτων αυτών. Θα πρέπει να δοθεί η αναγκαία πίστωση χρόνου για να ωριμάσουν οι θεσμοί και σταδιακά να οδηγήσουν στην καλλιέργεια μίας ευρύτερης κουλτούρας σε θέματα ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Στο μυαλό του Κύπριου πολίτη θα πρέπει να είναι ξεκάθαρος ποιος είναι ο ρόλος των σωμάτων αυτών. Επί του παρόντος υπάρχει μεγάλη σύγχυση, τουλάχιστο σε σχέση με το ΚΥΣΑΤΣ, αφού πολύς κόσμος φαίνεται να θεωρεί ότι το ΚΥΣΑΤΣ είναι συμβουλευτικό σώμα σε θέματα επαγγελματικής αποκατάστασης ή είναι το σώμα που αξιολογεί επαγγελματικά προσόντα. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ξανά, ότι τα δύο αυτά σώματα χρειάζονται ηθική και υλική στήριξη από την Πολιτεία. Χωρίς τους απαραίτητους πόρους κυρίως σε ανθρώπινο δυναμικό για τη στελέχωση των αντίστοιχων υπηρεσιών τους, είναι αδύνατο να ανταποκριθούν επαρκώς στην αποστολή τους. 5. Το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης έχει σημαίνοντα ρόλο να διαδραματίσει, όχι μόνο για το συντονισμό των δράσεων των διαφόρων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, αλλά και για τη χάραξη πολιτικής για την ανώτατη εκπαίδευση σε μακροπρόθεσμη βάση, και συνεπώς τη μεγιστοποίηση του δημόσιου οφέλους από τις κρατικές επενδύσεις στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (μέγιστη δυνατή αξιοποίηση των διαθέσιμων κρατικών πόρων). Συνεπώς, το Συμβούλιο Ανώτατης Εκπαίδευσης θα πρέπει να δραστηριοποιηθεί πλήρως το συντομότερο δυνατόν. Το σώμα αυτό θα πρέπει να συνεργαστεί στενά και με τον ΕΦΔΠΠ σε θέματα ποιότητας, τόσο για την ανεξάρτητη αξιολόγηση των ιδρυμάτων, όσο και για τη δημιουργία εσωτερικών μηχανισμών αυτοαξιολόγησης των ιδρυμάτων, και εν 18

19 γένει την καλλιέργεια της απαιτούμενης κουλτούρας σε θέματα ποιότητας σε εθνικό και ιδρυματικό επίπεδο. 6. Τέλος, θα πρέπει να συνεχίσουμε να έχουμε ενεργή συμμετοχή στη διαμόρφωση του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Χώρου Ανώτατης Εκπαίδευσης ως προς (α) την εφαρμογή του ECTS/DS από το 2005 (το ΠΚ και κάποιες ΙΣΤΕ βρίσκονται στο στάδιο της σχετικής μεταρρύθμισης των προγραμμάτων σπουδών τους το ΠΚ έχει επίσης υλοποιήσει το Παράρτημα Διπλώματός του), (β) τη διαμόρφωση των κοινωνικών συμβολαίων των δημόσιων πανεπιστημίων με την ενσωμάτωση των σχετικών δεικτών ποιότητας ως προς το έργο που παράγουν σε συνάρτηση με τους πόρους που λαμβάνουν, (γ) τη συστηματική προώθηση και στήριξη των διαπανεπιστημιακών προγραμμάτων και την παροχή διευκολύνσεων ως προς τη χρήση διεθνών γλωσσών για τη διδασκαλία των προγραμμάτων αυτών, και (δ) τη συμμετοχή στις εξελίξεις στα πολύ σημαντικά θέματα της διασφάλισης και πιστοποίησης ποιότητας. Βιβλιογραφία [1] Κεραυνού-Παπαηλιού Ε., Το Εκπαιδευτικό Σύστημα του Πανεπιστημίου Κύπρου: ο βαθμός συμμόρφωσής του με τη Διακήρυξη της Bologna και μελλοντικές ενέργειες, Γραφείο Αντιπρύτανη Ακαδημαϊκών Υποθέσεων, Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ιούλιος [2] Κλάδης Δ., Το Κοινό Ανακοινωθέν (Communique) των Υπουργών Παιδείας των Ευρωπαϊκών Χωρών στην Πράγα (19 Μαΐου 2001): Κείμενα Σχόλια Ανάλυση. [3] Collis B. and van der Wende (eds.), Models of Technology and Change in Higher Education: An international comparative survey on the current and future use of ICT in Higher Education, Centre for Higher Education Policy Studies, Dec [4] Erasmus Mundus - Απόφαση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη θέσπιση προγράμματος για την αύξηση της ποιότητας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση και για την προώθηση της διαπολιτισμικής κατανόησης μέσω της συνεργασίας με τρίτες χώρες ( ), COM(2002) 401 τελικό. [5] Developing Joint Masters Programmes for Europe: Results of the EUA Joint Masters Project, March 2002 Jan 2004, EUA Publications, [6] Graz Reader: EUA Convention of Higher Education Institutions Strengthening the Role of Institutions, May [7] Graz Declaration: Forward from Berlin the role of universities (http://www.unige.ch/eua). [8] Gonzalez J. and Wagenaar R. (eds.), Tuning Educational Structures in Europe: Final Report Phase One,

20 [9] Investing efficiently in education and training: an imperative for Europe, COM(2002) 779 final. [10] «Εκπαίδευση και Κατάρτιση 2010: Επείγουσα Ανάγκη Μεταρρυθμίσεων για να Επιτύχει η Στρατηγική της Λισσαβώνας», Κοινή ενδιάμεση έκθεση του Συμβουλίου και της Επιτροπής για την εφαρμογή του λεπτομερούς προγράμματος των επακόλουθων εργασιών σχετικά με τους στόχους των συστημάτων εκπαίδευσης καικατάρτισης στην Ευρώπη, 6236/04, COR 1, EDUC 32, Φεβρουάριος [11] Quality Procedures in European Higher Education: An ENQA Survey, The Danish Evaluation Institute, [12] Tavenas F., Quality Assurance: A Reference System for Indicators and Evaluation Procedures, EUA Publications, [13] Haug G., Quality Assurance/Accreditation in the Emerging European Higher Education Area: a possible scenario for the future, European Journal of Education, Vol. 38, No.3, 2003, pp [14] Report of the European Commission on the implementation of Council Recommendation 98/561/EC of 24 September 1998 on European cooperation in quality assurance in higher education, April [15] The European elearning Summit: extending educational opportunity, accelerating educational innovation, exploring public private partnerships Summit Declaration, May [16] The role of the universities in the Europe of knowledge, COM(2003) 58 final. [17] Trends in Learning Structures in European Higher Education III, May

Η ΑΝΩΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

Η ΑΝΩΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η ΑΝΩΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η κυβερνητική πολιτική στοχεύει στη δημιουργία των κατάλληλων συνθηκών για την παροχή τριτοβάθμιας εκπαίδευσης σε ακαδημαϊκούς και επαγγελματικούς κλάδους σπουδών σε όσο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΖΩΗ 30 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 32

ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΖΩΗ 30 ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ 32 ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΑΣΤΕΡ 2012-2013 5 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΠΑΚ 6 ΟΙ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΜΑΣΤΕΡ ΣΤΟ ΤΕΠΑΚ 8 ΣΧΟΛΕΣ ΚΑΙ ΤΜHΜΑΤΑ 11 ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΦΟΙΤΗΤΕΣ 28 ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ ΖΩΗ 30

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Οι Στόχοι της Διαδικασίας της Bologna

Οι Στόχοι της Διαδικασίας της Bologna Η Διαδικασία της Bologna και o Ευρωπαϊκός Χώρος Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ο πρωταρχικός στόχος της διαδικασίας της Bologna είναι η δημιουργία ενός ενιαίου Ευρωπαϊκού χώρου στην Ανώτερη Εκπαίδευση, που προωθεί

Διαβάστε περισσότερα

Η αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε δευτεροβάθμιο επίπεδο και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισδοχής στα πανεπιστήμια

Η αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε δευτεροβάθμιο επίπεδο και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισδοχής στα πανεπιστήμια Η αναμόρφωση της εκπαίδευσης σε δευτεροβάθμιο επίπεδο και ο εκσυγχρονισμός του συστήματος εισδοχής στα πανεπιστήμια Καθηγήτρια Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού Πρόεδρος ιοικούσας Επιτροπής Τεχνολογικού Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Τέρμα Μαγνησίας, 62124,

Διαβάστε περισσότερα

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου

Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου Στρατηγική για τη Διεθνοποίηση του Πανεπιστημίου Κύπρου 1. Σύνοψη Σύμφωνα με το στρατηγικό σχεδιασμό της Πρυτανείας για τα έτη 2010-2020, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει θέσει αριθμό προτεραιοτήτων ως τη βάση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΧΟΛΗ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΝΕΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 1.1. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου προσφέρει μεταπτυχιακά προγράμματα σε επίπεδο Μάστερ και επίπεδο Διδακτορικού.

Διαβάστε περισσότερα

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι)

Προσφερόμενα Διπλώματα (Προσφερόμενοι Τίτλοι) Εισαγωγή Το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κύπρου προσφέρει ολοκληρωμένα προπτυχιακά και μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών στους κλάδους του Ηλεκτρολόγου Μηχανικού

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος

Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Πολιτική Διασφάλισης Ποιότητας Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος Σκοπός: Ο σκοπός της πολιτικής ποιότητας του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος είναι η συνεχής και συστηματική διασφάλιση, βελτίωση και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΗΜΕΡΑ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Φίλιππος Παττούρας

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΗΜΕΡΑ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Φίλιππος Παττούρας ΗΜΕΡΑ ΓΝΩΡΙΜΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Φίλιππος Παττούρας Προϊστάμενος Υπηρεσίας Σπουδών και Φοιτητικής Μέριμνας Τηλ.: 22 89 40 22, E-mail: pattouras.philippos@ucy.ac.cy Κυριακή, 26 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ECVET ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. 15 Οκτωβρίου 2014 Λευκωσία

ECVET ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ. 15 Οκτωβρίου 2014 Λευκωσία ECVET ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ 15 Οκτωβρίου 2014 Λευκωσία Περιεχόμενα Α Β Γ Δ Ε Πλαίσιο Πολιτικής για την ΕΕΚ (Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΡΙΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Π.Μ.Σ.) με τίτλο. με έδρα την Καρδίτσα

ΕΓΚΡΙΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Π.Μ.Σ.) με τίτλο. με έδρα την Καρδίτσα ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΞΥΛΟΥ & ΕΠΙΠΛΟΥ Τ.Ε. ΕΓΚΡΙΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Π.Μ.Σ.) με τίτλο «ΠΡΟΗΓΜΕΝΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΗΣ

ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ http://tegeo.teiep.gr/ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΠΕΡΙΟΔΟΥΣ ΚΡΙΣΗΣ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Υπεύθυνη έργου ΜΟ.ΔΙ.Π ΤΕΙ-ΗΠΕΙΡΟΥ Ενημερωτική Ημερίδα Ημερίδα ΜΟΔΙΠ ΤΕΙ Ηπείρου:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών. Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών. οδηγός σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Τμήμα Μαθηματικών & Εφαρμοσμένων Μαθηματικών Σχολή Θετικών και Τεχνολογικών Επιστημών οδηγός σπουδών Ιστορικά Στοιχεία Ίδρυση του Τμήματος: Το Τμήμα δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2013

Διαβάστε περισσότερα

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης

Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Η προώθηση της Διασφάλισης Ποιότητας στο πεδίο της Διά Βίου Μάθησης Παρουσίαση 23.9.2014 Παυλίνα Φιλιπποπούλου Εθνικός Εκπρόσωπος στο δίκτυο EQAVET & Προϊσταμένη Τμήματος Εθνικού Συστήματος Ποιότητας-

Διαβάστε περισσότερα

Φορέας Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης

Φορέας Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης Φορέας Διασφάλισης και Πιστοποίησης Ποιότητας της Ανώτερης Εκπαίδευσης Δρ Δέσποινα Μαρτίδου-Φορσιέρ Διευθύντρια Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού 24 Νοεμβρίου 2014 1 Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγήτρια Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού

Καθηγήτρια Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού Οι Στρατηγικοί Στόχοι του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου μέχρι το 2020 υπό το πρίσμα της ανάπτυξης της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης στην Κύπρο και των προκλήσεων σε Ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

Στρογγυλή Τράπεζα -9 Νοεμβρίου 2013. Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη εκπαίδευση στην Κύπρο. τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση

Στρογγυλή Τράπεζα -9 Νοεμβρίου 2013. Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη εκπαίδευση στην Κύπρο. τεχνολογία Εθνική και διεθνής διάσταση 9 o Διεθνές Συνέδριο «Ελληνική ή Γλώσσα και Ορολογία» -7-9 Νοεμβρίου 2013 Στρογγυλή Τράπεζα -9 Νοεμβρίου 2013 Η ελληνική γλώσσα στην ανώτατη εκπαίδευση, στην επιστήμη και στην τεχνολογία Εθνική και διεθνής

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΥΤΑΝΕΩΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΥΤΑΝΕΩΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΓΡΑΦΕΙΟ ΑΝΤΙΠΡΥΤΑΝΕΩΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ Ιούλιος 2006 Βασικοί Στόχοι της Διαδικασίας της Bologna Η υιοθέτηση ενός συστήματος τίτλων σπουδών ευκόλως αναγνώσιμων και συγκρίσιμων το

Διαβάστε περισσότερα

FREDERICK UNIVERSITY (Με έδρα τη Λευκωσία)

FREDERICK UNIVERSITY (Με έδρα τη Λευκωσία) ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ Η Επιτροπή Αξιολόγησης Ιδιωτικών Πανεπιστηµίων, µετά την ολοκλήρωση της εξέτασης των τριών από τις πέντε αιτήσεις που εξετάζει µε βάση το Νόµο 109(1)/2005, παρέδωσε στον Υπουργό Παιδείας και

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

Ευγενία Αλεξανδροπούλου Καθηγήτρια Αναπληρώτρια Πρύτανη Πρόεδρος ΜΟΔΙΠ Πανεπιστημίου Μακεδονίας

Ευγενία Αλεξανδροπούλου Καθηγήτρια Αναπληρώτρια Πρύτανη Πρόεδρος ΜΟΔΙΠ Πανεπιστημίου Μακεδονίας Ευγενία Αλεξανδροπούλου Καθηγήτρια Αναπληρώτρια Πρύτανη Πρόεδρος ΜΟΔΙΠ Πανεπιστημίου Μακεδονίας Θεσσαλονίκη, Οκτώβριος 2013 Σχολή Επιστημών Διοίκησης Επιχειρήσεων - Τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Β. Πρόγραμμα Βοηθών Διευθυντών Σχολείων Μέσης Γενικής και Μέσης

Β. Πρόγραμμα Βοηθών Διευθυντών Σχολείων Μέσης Γενικής και Μέσης ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Διευθυντικών Στελεχών στην Εκπαίδευση Το Έργο δύναται να συγχρηματοδοτηθεί από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ) κατά 85% και από εθνικούς πόρους

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008)

Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) Ερευνητικό Πρόγραμμα Αξιολόγησης των Εσπερινών Σχολών Μέσης Γενικής και Μέσης Τεχνικής Εκπαίδευσης (2007-2008) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Ο Τομέας Έρευνας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου, μετά από οδηγία του

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ / ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΜΕΤΕΓΓΡΑΦΕΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ Η Υπηρεσία Σπουδών και Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Κύπρου ανακοινώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Τουριστική Εκπαίδευση και Κατάρτιση ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΕΨΕΩΝ Σταδίου 24, 105 33 Τηλ. 331 2253, 331 0022 Fax: 33 120 33 Email: itep@otenet.gr URL: http://www.itep.gr Αθήνα, 26 Μαΐου 2004 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Τουριστική Εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία Μπολόνια

Η διαδικασία Μπολόνια ΗδιαδικασίαΜπολόνια Προςένα«ΕυρωπαϊκόΧώρο ΑνώτατηςΕκπαίδευσης» Η συγκεκριμένη παρουσίαση έχει ως στόχο μια πρώτη επαφή με την Διαδικασία της Μπολόνιακαιταστάδιατηςγιατην δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Χώρου

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών (α) Ποια είναι τα κυριότερα θετικά και αρνητικά σημεία του Προγράμματος Σπουδών Θετικά Σημεία Αρνητικά Σημεία

Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών (α) Ποια είναι τα κυριότερα θετικά και αρνητικά σημεία του Προγράμματος Σπουδών Θετικά Σημεία Αρνητικά Σημεία Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών (α) Ποια είναι τα κυριότερα θετικά και αρνητικά σημεία του Προγράμματος Σπουδών Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η εξωτερική αξιολόγηση στο Τμήμα Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 2015 ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ

ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 2015 ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΜΟΝΤΕΛΟ ΒΟΥΛΗΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ 2015 ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΙΔΙΩΤΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΩΝ ΙΔΡΥΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑΣ ΥΠΕΡ ΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΤΟΥ ΥΠΟΥΡΓΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ECVET WORKSHOP 23-10-2012. http://www.youtube.com/watch?v=0w1bzgyftni&feature=youtu.be. Κωστή Παλαμά 6-8, 11141 Αθήνα, τηλ. 210 2120700, www.eiead.

ECVET WORKSHOP 23-10-2012. http://www.youtube.com/watch?v=0w1bzgyftni&feature=youtu.be. Κωστή Παλαμά 6-8, 11141 Αθήνα, τηλ. 210 2120700, www.eiead. http://www.youtube.com/watch?v=0w1bzgyftni&feature=youtu.be ECVET WORKSHOP 23-10-2012 Υπό την εποπτεία του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας Κωστή Παλαμά 6-8, 11141 Αθήνα, τηλ. 210

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Κυπριακό Συμβούλιο Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.) Έκθεση Πεπραγμένων 2006-2008

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ. Κυπριακό Συμβούλιο Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.) Έκθεση Πεπραγμένων 2006-2008 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Κυπριακό Συμβούλιο Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών (ΚΥ.Σ.Α.Τ.Σ.) Έκθεση Πεπραγμένων 2006-2008 Δεκέμβριος 2008 Κυπριακό Συμβούλιο Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Διεύθυνση: Τ.Θ. 12758, 2252 Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων:

Η Ενέργεια περιλαμβάνει ενδεικτικά τις ακόλουθες κατηγορίες Πράξεων: Ενέργεια 2.1.2 : Αξιολόγηση εκπαιδευτικού έργου Για να βελτιωθεί η ποιότητα του εκπαιδευτικού συστήματος, η αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου που αφορά την πρωτοβάθμια, την δευτεροβάθμια γενική και τεχνική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕ ΤΑ ΙΣΧΥΟΝΤΑ ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ Εισηγητής Χατζηευστρατίου Ιγνάτιος Μόνιμος Πάρεδρος Π.Ι. Γνωρίσματα Ελληνικού Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020. Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ, ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ» 2014-2020 Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση Οι Άξονες Προτεραιότητας 6,7,8,και 9 περιλαµβάνουν τις παρεµβάσεις του τοµέα

Διαβάστε περισσότερα

Από κάθε Τμήμα του ΤΕΠΑΚ ξεχωριστά.

Από κάθε Τμήμα του ΤΕΠΑΚ ξεχωριστά. IΙΙ. ΚΑΝΟΝΕΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗΣ ΦΟΙΤΗΣΗΣ 1. ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΦΟΙΤΗΣΗ 1.1 ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ 1.1.1 Το ΤΕΠΑΚ προσφέρει μεταπτυχιακά προγράμματα σε επίπεδο Μάστερ και επίπεδο Διδακτορικού. Τα προγράμματα αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ 1 Θέμα: Σύστημα Εισαγωγής στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση για το 2008 1. Περίοδος Διεξαγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΚΥΠΡΟΥ. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΑΡ.366 Παραχώρηση υποτροφιών από το Ισραηλινό Κράτος για το ακαδημαϊκό έτος 2014/2015

ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΚΥΠΡΟΥ. ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΑΡ.366 Παραχώρηση υποτροφιών από το Ισραηλινό Κράτος για το ακαδημαϊκό έτος 2014/2015 ΙΔΡΥΜΑ ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΚΥΠΡΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΑΡ.366 Παραχώρηση υποτροφιών από το Ισραηλινό Κράτος για το ακαδημαϊκό έτος 2014/2015 Γίνονται δεκτές από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών Κύπρου, αιτήσεις από

Διαβάστε περισσότερα

Εσωτερικοί Κανόνες Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών

Εσωτερικοί Κανόνες Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών Εσωτερικοί Κανόνες Μεταπτυχιακών Σπουδών Τμήματος Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών [1] Εισδοχή φοιτητών στο Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών I. 1. Το Τμήμα περιοδικά προκηρύσσει θέσεις Μεταπτυχιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA)

ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ (MPA) Γιατί στο Νεάπολις Επιλέγοντας το Πανεπιστήμιο Νεάπολις γίνεσαι μέλος μιας ζωντανής κοινότητας που αποτελείται από προπτυχιακούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές και από ακαδημαϊκό προσωπικό

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣΚΑΙΣΥΣΤΗΜΑΤΑΔΙΑΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Δια βίου Μάθηση και Πιστοποίηση Προσόντων: Εθνικό και ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣΚΑΙΣΥΣΤΗΜΑΤΑΔΙΑΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ. Δια βίου Μάθηση και Πιστοποίηση Προσόντων: Εθνικό και ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων ΠΟΛΙΤΙΚΕΣΚΑΙΣΥΣΤΗΜΑΤΑΔΙΑΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Μάθηση και Πιστοποίηση Προσόντων: Εθνικό και ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων Σκοπός Αποτελείηεξοικείωσημεμιασειράεννοιών, όρωνκαιθεσμικών εργαλείων τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΛΤΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΟΛΤΕΕ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ Ο.Λ.Τ.Ε.Ε. ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΩΝ ΤΕΧΝΙΚΗΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δ/NΣΗ : ΑΧΙΛΛΕΩΣ 37 Τ.Κ 10436 - ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: 210 5238973-210 5121399 6932798177 FAX: 210 5202798-210 5121399 ΗΛΕΚΤ/ΚΗ ΣΕΛΙΔΑ: http://www.oltee.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Η Εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πιστωτικών Μονάδων (ECVET) στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση.

Η Εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πιστωτικών Μονάδων (ECVET) στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση. Η Εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Πιστωτικών Μονάδων (ECVET) στην Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση. Δρ. Στυλιανός Μαυρομούστακος Εκτελεστικός Διευθυντής, Intercollege ECVET Expert Περιεχόμενα

Διαβάστε περισσότερα

Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της

Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της Ενέργεια 2.4.2 : Πρακτική Άσκηση και Γραφεία Διασύνδεσης Η παρούσα Ενέργεια στοχεύει, μέσω δύο διακριτών παρεμβάσεων, στην ουσιαστική σύζευξη της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας. Η πρώτη παρέμβαση αφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος

ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ. Περιεχόμενο Τμήματος ΤΕΙ ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ ΑΡΓΟΣΤΟΛΙ ΚΕΦΑΛΟΝΙΑ Γνωστικό περιεχόμενο Περιεχόμενο Τμήματος Το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας καταλαμβάνει σημαντική θέση στο χώρο των

Διαβάστε περισσότερα

Προετοιμασία για το Νέο Πρόγραμμα ERASMUS FOR ALL (2014-2020) Οδηγίες για τον νέο Χάρτη & για την υπογραφή διμερών συμφωνιών

Προετοιμασία για το Νέο Πρόγραμμα ERASMUS FOR ALL (2014-2020) Οδηγίες για τον νέο Χάρτη & για την υπογραφή διμερών συμφωνιών Προετοιμασία για το Νέο Πρόγραμμα ERASMUS FOR ALL (2014-2020) Οδηγίες για τον νέο Χάρτη & για την υπογραφή διμερών συμφωνιών Ελίνα Μαυρογιώργου, ΙΚΥ/ Εθνική Μονάδα -Erasmus ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ Ένα ενιαίο

Διαβάστε περισσότερα

EΛΛΗΝΟ-ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» PODEPRO

EΛΛΗΝΟ-ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» PODEPRO EΛΛΗΝΟ-ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗΣ «ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ, ΑΝΑΠΤΥΞΗ, ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» PODEPRO Οδηγός σπουδών Βόλος, 2015 Άρθρο 1 Γενικές διατάξεις Το Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της Γνώσης

Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της Γνώσης Ο ρόλος των πανεπιστημίων στην Ευρώπη της Γνώσης 1) ΣΤΟΧΟΣ Να αρχίσει συζήτηση σχετικά με το ρόλο που διαδραματίζουν τα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια στην κοινωνία και στην οικονομία της γνώσης. 2) ΠΡΑΞΗ Ανακοίνωση

Διαβάστε περισσότερα

Όλες οι πληροφορίες έχουν ενδιαφέρων στο βαθµό που αφορούν ιδρυµατική αναγνώριση εκπαιδευτικών προγραµµάτων, δηµόσιων εκπαιδευτικών αξιών.

Όλες οι πληροφορίες έχουν ενδιαφέρων στο βαθµό που αφορούν ιδρυµατική αναγνώριση εκπαιδευτικών προγραµµάτων, δηµόσιων εκπαιδευτικών αξιών. Συµπληρωµατικά στοιχεία παρουσίασης απόδειξης εκπαιδευτικών αξιών πιστοποιήσεων εκδόσεως δηµοσίων ιδρυµάτων της Κυπριακής ηµοκρατίας τοπικά και διεθνώς. Οι αποδείξεις αξιολογήσεων παρουσιάζονται στο βαθµό

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΑ 40 ΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΟΛΤΕΚ Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα Δημοσιογραφική Εστία Παρασκευή 22 Ιανουαρίου 2010 Γραφείο Προγραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οχημάτων. Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης

Τμήμα Οχημάτων. Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Τμήμα Οχημάτων Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Θεσσαλονίκης Συνοπτική Παρουσίαση Αντικείμενο Σπουδών Δομή των Σπουδών Ερευνητικό Έργο Διεθνείς Δραστηριότητες Μεταπτυχιακές Σπουδές Αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ» (.Ο.Α.Τ.Α.Π. Ν.3328/2005)

ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ» (.Ο.Α.Τ.Α.Π. Ν.3328/2005) ΙΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΙΤΛΩΝ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ» (.Ο.Α.Τ.Α.Π. Ν.3328/2005) ρ.ιωαννης. Μπουρής, ΚαθηγητηςΤΕΙΑθήνας, µέλος Σ ΟΑΤΑΠ 1 Ίδρυση ΟΑΤΑΠ: Ν.3328/2005 (ΦΕΚ.. 80, 1/4/2005)

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα Θεσσαλονίκης

Παράρτημα Θεσσαλονίκης Με την αριθμ. 18/02-06-2015 πράξη της Δ.Ε. της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. τροποποιείται η προκήρυξη του Π.Μ.Σ. του Παιδαγωγικού Τμήματος με τίτλο «Οργάνωση και Διοίκηση της Εκπαίδευσης» αναφορικά με τις κατηγορίες υποψηφίων.

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνώριση Ακαδημαϊκών Τίτλων Μεταπτυχιακών Σπουδών. Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης

Αναγνώριση Ακαδημαϊκών Τίτλων Μεταπτυχιακών Σπουδών. Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης Αναγνώριση Ακαδημαϊκών Τίτλων Μεταπτυχιακών Σπουδών Διεπιστημονικός Οργανισμός Αναγνώρισης Τίτλων Ακαδημαϊκών και Πληροφόρησης Βασικές Έννοιες- Ορισμοί Ίδρυση ΔΟΑΤΑΠ: Ν.3328/2005 (ΦΕΚ. 80, 1/4/2005) Ομοταγές

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ. ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το 2007 και Καταληκτικές Ημερομηνίες ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Πρόσκληση υποβολής προτάσεων για το και Καταληκτικές Ημερομηνίες Το Πρόγραμμα Δια Βίου Μάθησης -2013 απευθύνεται σε όλους τους τομείς και επίπεδα εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ημοσιογραφική ιάσκεψη της ιεύθυνση Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης ρ έσποινα Μαρτίδου Φορσιέρ ιευθύντρια Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης Με ιδιαίτερη

Διαβάστε περισσότερα

Το επίπεδο σπουδών στα ΤΕΙ, προβλήματα εκπαίδευσης και τρόποι για την βελτίωση τους. Γιώργος Σούλτης

Το επίπεδο σπουδών στα ΤΕΙ, προβλήματα εκπαίδευσης και τρόποι για την βελτίωση τους. Γιώργος Σούλτης Το επίπεδο σπουδών στα ΤΕΙ, προβλήματα εκπαίδευσης και τρόποι για την βελτίωση τους Γιώργος Σούλτης Σε ένα Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα διαχέεται και προάγεται η επιστήμη και παράγεται νέα γνώση Δεν μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΝΕΟΤΗΤΑ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΝΕΟΤΗΤΑ ECTS: ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΩΝ ΜΟΝΑ ΩΝ ΜΕΤΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΣΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΝΕΟΤΗΤΑ Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Κοινότητα προωθεί τη συνεργασία µεταξύ πανεπιστηµίων ως µέσο για τη βελτίωση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΟΥ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΟΥ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΟΥ ΤΕΙ ΑΘΗΝΑΣ. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Δ. Τριάντης, Ι. Λεράκη, Α. Κιντώνη ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ Συνέδριο «Διασφάλιση και

Διαβάστε περισσότερα

1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπου

1. Ο παρών Νόμος θα αναφέρεται ως ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπου Ε.Ε.Παρ. 1(1) 322 Ν. 68(Ι)/96 Αρ. 3057, 3.5.96 Ο περί Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών Ανώτερης και Ανώτατης Εκπαίδευσης και Παροχής Σχετικών Πληροφοριών Νόμος του 1996 εκδίδεται με δημοσίευση στην Επίσημη Εφημερίδα

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 4. Προϋποθέσεις αναγνώρισης τίτλων

Άρθρο 4. Προϋποθέσεις αναγνώρισης τίτλων Άρθρο 4 Προϋποθέσεις αναγνώρισης τίτλων Οι τίτλοι σπουδών των αναγνωρισμένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων της αλλοδαπής αναγνωρίζονται από τον Οργανισμό ως «ισότιμοι» ή ως «ισότιμοι και αντίστοιχοι». 1. Η «ισοτιμία»

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία στα Ελληνικά Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα

Έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία στα Ελληνικά Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα Συνέδριο Διασφάλιση της ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Μοχλός ανάπτυξης Έρευνα, Τεχνολογική Ανάπτυξη και Καινοτομία στα Ελληνικά Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα Περικλής Χατζημίσιος Τμήμα Πληροφορικής,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014»

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΕΚΕ 2013 2014» Γ Ε Ν Ι Κ Α Σ Τ Ο Ι Χ Ε Ι Α Πρόγραμμα Διαγωνισμός : Καλλιέργεια Ερευνητικής και Καινοτομικής Κουλτούρας : Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ

ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΥΠΟΒΟΛΗ ΑΙΤΗΣΕΩΝ ΓΙΑ ΕΣΩΤΕΡΙΚΕΣ / ΕΞΩΤΕΡΙΚΕΣ ΜΕΤΕΓΓΡΑΦΕΣ ΚΑΙ ΓΙΑ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΔΕΥΤΕΡΟΥ ΠΤΥΧΙΟΥ Η Υπηρεσία Σπουδών και Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Κύπρου ανακοινώνει

Διαβάστε περισσότερα

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά

N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά N. 3685/2008 Θεσμικό πλαίσιο για τις μεταπτυχιακές σπουδές. Άρθρο 11 Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα 1. α) Τα Ερευνητικά Πανεπιστημιακά Ινστιτούτα (Ε.Π.Ι.) είναι νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου (Ν.Π.Ι.Δ.),

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου

Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Ηγέτες με Όραμα Καλωσορίσατε στο ΜΒΑ του Πανεπιστημίου Κύπρου Αγαπητοί φοιτητές, Εκ μέρους του Τμήματος Δημόσιας Διοίκησης και Διοίκησης Επιχειρήσεων σας καλωσορίζουμε στο μεταπτυχιακό πρόγραμμα στη Διοίκηση

Διαβάστε περισσότερα

Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα Ευκαιρίες στο Οντάριο (Opportunities Ontario) είναι η ακόλουθη:

Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων για το πρόγραμμα Ευκαιρίες στο Οντάριο (Opportunities Ontario) είναι η ακόλουθη: Ευκαιρίες στο Οντάριο (Opportunities Ontario): Επαρχιακό Πρόγραμμα Προτεινόμενων Υποψήφιων Μεταναστών (Provincial Nominee Programme) Πληροφορίες σχετικά με τους Φοιτητές εξωτερικού Οι μετανάστες φέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΏΜΑΤΟΣ Αριθμός Πτυχίου :..

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΏΜΑΤΟΣ Αριθμός Πτυχίου :.. ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΥΠΟΔΟΜΗΣ ΤΚ41110 Λάρισα Τηλ. 2410684600 http://www.teilar.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΏΜΑΤΟΣ Αριθμός Πτυχίου :.. Αυτό το παράρτημα διπλώματος ακολουθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ

ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 4: «Αναβάθμιση των συστημάτων αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης και επαγγελματικής εκπαίδευσης και σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας στις 8 Περιφέρειες Σύγκλισης» Στρατηγική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών. για το νέο νοµοθετικό πλαίσιο. για την Επιστηµονική Έρευνα. και Τεχνολογική Ανάπτυξη στην Ελλάδα

Προτάσεις της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών. για το νέο νοµοθετικό πλαίσιο. για την Επιστηµονική Έρευνα. και Τεχνολογική Ανάπτυξη στην Ελλάδα ΕΝΩΣΗ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΩΝ Προτάσεις της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών για το νέο νοµοθετικό πλαίσιο για την Επιστηµονική Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη στην Ελλάδα http://www.eee.demokritos.gr/ Προτάσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΓΝΑΤΙΑ 156, 54006 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ - ΤΗΛ. +302310891218 - FAX: +302310891290 - website: http://www.uom.gr - e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Χημείας Πανεπιστημίου Κύπρου H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ

Τμήμα Χημείας Πανεπιστημίου Κύπρου H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ H ΧΗΜΕΙΑ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Ενημερωτική παρουσίαση για μαθητές 26 Iανουαρίου 2014 Η XHMEIA είναι: Η χημική σύνθεση Η επιστήμη που μελετά τη μετατροπή μιάς μορφής της ύλης σε άλλες μορφές μέσω χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και Οδηγίες για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Αρχές και Οδηγίες για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση Αρχές και Οδηγίες για τη Διασφάλιση της Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση Καλλιόπη Μιχαήλ-Κλεφτούρη Υπεύθυνη Πράξης ΜΟΔΙΠ Αλεξάνδρειου ΤΕΙ Διασφάλιση Ποιότητας στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα: Μοχλός

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα

Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης. Παράλληλα Κείµενα Εθνικε ςκαιευρωπαι κε ς Πολιτικε ςστοντομεάτηςδια βιόυμα θησης Παράλληλα Κείµενα Θεσμοί, όργανα και της ευρωπαϊκής πολιτικής Hεκπαιδευτικήπολιτικήκαιτασυστήματαδιαβίου εκπαίδευσης στη σύγχρονη Ευρώπη σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών σε θέματα Πληροφορικής Το Πρόγραμμα συγχρηματοδοτείται από την Κυπριακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΑΛΛΙΚΟΥ ΚΟΛΛΕΓΙΟΥ IdEF 8/11/12 ΨΗΦΙΣΤΗΚΕ ΣΤΗ ΒΟΥΛΗ Η ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΩΝ ΙΚΑΙΟΧΡΗΣΗΣ ΚΟΛΛΕΓΙΩΝ ΠΟΥ ΣΥΜΠΡΑΤΤΟΥΝ ΜΕ ΕΥΡΩΠΑΪΚΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑ ΑΥΣΤΗΡΟΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση

Διασφάλιση Ποιότητας στην Ανώτατη Εκπαίδευση ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Α.Δ Ι.Π. ΑΡΧΗ ΔΙΑΣΦΑΛΙΣΗΣ & ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ HELLENIC REPUBLIC H.Q.A. HELLENIC QUALITY ASSURANCE AND ACCREDITATION AGENCY Διασφάλιση Ποιότητας στην

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΟΔΗΓΟΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ - ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Το Τμήμα Ηλεκτρολογίας, ανήκει στη Σχολή Τεχνολογικών Εφαρμογών (Σ.Τ.ΕΦ.) του Τ.Ε.Ι. Πειραιά.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ

ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΠΟΥ ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΕΤΑΙ ΑΠΟ ΤΠΕ Leonardo da Vinci Leonardo Project: A EUROPEAN OBSERVATORY ON THE USE OF ICT-SUPPORTED LIFE LONG LEARNING BY SMES, MICRO-ENTERPRISES AND THE SELF-EMPLOYED IN RURAL AREAS ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

σύγχρονο και πρωτοποριακό πανεπιστήμιο με διεθνή αναγνώριση, ικανό να προσφέρει εκπαίδευση και έρευνα υψηλού επιπέδου σε κλάδους αιχμής που

σύγχρονο και πρωτοποριακό πανεπιστήμιο με διεθνή αναγνώριση, ικανό να προσφέρει εκπαίδευση και έρευνα υψηλού επιπέδου σε κλάδους αιχμής που Παρουσίαση από την Πρόεδρο της ιοικούσας Επιτροπής Καθηγήτρια Ελπίδα Κεραυνού Παπαηλιού ΟΡΑΜΑ Το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου φιλοδοξεί να εξελιχθεί σε ένα σύγχρονο και πρωτοποριακό πανεπιστήμιο με

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας

Ομιλία του Καθηγητή B. Ασημακόπουλου Ειδικού Γραμματέα για την Κοινωνία της Πληροφορίας 1 ο Ετήσιο Συνέδριο για την Πληροφορική και τις Επικοινωνίες στην Παιδεία και την Εκπαίδευση Συνεδρίαση Ολομέλειας με θέμα: «Η Αξιοποίηση των Ψηφιακών Τεχνολογιών στο Ελληνικό Εκπαιδευτικό Σύστημα» Ομιλία

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στο Τμήμα Φαρμακευτικής Α.Π.Θ.

Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στο Τμήμα Φαρμακευτικής Α.Π.Θ. Προπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στο Τμήμα Φαρμακευτικής Α.Π.Θ. Χρήστος Παναγιωτίδης, Καθηγητής Κυτταρικής/Μοριακής Βιολογίας Πρόεδρος Τμήματος Φαρμακευτικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Email:

Διαβάστε περισσότερα

Ακαδημαϊκή Αναγνώριση Τίτλων Σπουδών: οι νέες εξελίξεις και οι πολλαπλές διαστάσεις του θέματος

Ακαδημαϊκή Αναγνώριση Τίτλων Σπουδών: οι νέες εξελίξεις και οι πολλαπλές διαστάσεις του θέματος Ακαδημαϊκή Αναγνώριση Τίτλων Σπουδών: οι νέες εξελίξεις και οι πολλαπλές διαστάσεις του θέματος Καθηγήτρια Ελπίδα Κεραυνού-Παπαηλιού Πρόεδρος Κυπριακού Συμβουλίου Αναγνώρισης Τίτλων Σπουδών και National

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Π.Μ

ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.) ΠΑΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (Π.Μ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Παράρτημα Θεσσαλονίκης Αλ. Παπαναστασίου 13, Σχ. "Ευκλείδη" 54639, Θεσσαλονίκη ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Αρ. Φακ: ΑΚΡ 121/2009

Αρ. Φακ: ΑΚΡ 121/2009 Αρ. Φακ: ΑΚΡ 121/2009 ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΠΟΝΟ ΜΕ Αρ, ΑΚΡ 121/2009 ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΑ ΕΙΣΔΟΧΗΣ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΚΑΙ Γ ΚΑΤΑΝΟΜΗΣ ΣΤΗ ΦΟΙΤΗΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ Τμήμα Τουρκικών και Μεσανατολικών Σπουδών Ίδρυση Το Τμήμα Τουρκικών Σπουδών ιδρύθηκε το 1989. Δέχθηκε τους πρώτους φοιτητές του στο πρώτο έτος λειτουργίας του Πανεπιστημίου Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗ ΣΚΟΠΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ Ι ΡΥΣΗ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥΡΙΣΤΙΚΗΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΕΠΙΤΕΛΙΚΗ ΣΥΝΟΨΗ Πρωτοβουλία Ίδρυσης Πανεπιστηµιακού Τµήµατος Τουρισµού στην Κρήτη Μάρτιος 2007 Τουρισµός:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΡΑΗΛ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΙΣΔΟΧΗΣ. Προπτυχιακό επίπεδο

ΙΣΡΑΗΛ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΙΣΔΟΧΗΣ. Προπτυχιακό επίπεδο ΙΣΡΑΗΛ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΕΙΣΔΟΧΗΣ Το Ισραήλ κατέχει ένα αξιόλογο σύστημα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης παγκοσμίως με κάποια από τα πανεπιστήμια του να κατατάσσονται στα 200 καλύτερα πανεπιστήμια, έτσι συνεπώς

Διαβάστε περισσότερα