Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΥΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑΣ*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΥΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑΣ*"

Transcript

1 Robert Michels Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΥΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑΣ* * «Η δημοκρατία και ο σιδηρούς νόμος της ολιγαρχίας» είναι το δεύτερο κεφάλαιο από το έργο του Robert Michels, Η κοινωνιολογία των πολιτικών κομμάτων στη σύγχρονη δημοκρατία. Έρευνες γύρω από τις ολιγαρχικές τάσεις του ομαδικού βίου (α' έκδοση 1911, ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΕΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΈΣ σχολές θεωρούν τη δημοκρατία επιτευκτή στο μέλλον, και όχι λίγοι στοχαστές με αριστοκρατική κοσμοθεωρία θεωρούν μεν τη δημοκρατία κοινωνικά επιβλαβή, ωστόσο εφαρμόσιμη στον επιστημονικό κόσμο απαντά όμως και ένα συντηρητικό ρεύμα που αρνείται κατηγορηματικά τη δυνατότητα αυτή για όλες εν γένει τις εποχές. Το εν λόγω ρεύμα, το οποίο, καθώς είπαμε ήδη, 1 έχει επιρροή κυρίως στην Ιταλία, διακηρύσσει την εγγενή σε κάθε κοινωνικό καθεστώς αναγκαιότητα μιας «πολιτικής τάξης», δηλαδή μιας πολιτικά κυρίαρχης τάξης, μιας τάξης μειοψηφίας. Όσοι δεν πιστεύουν στο θεό της δημοκρατίας δεν έπαψαν ποτέ να χαρακτηρίζουν τη δημοκρατία ως παιδιάστικο μύθο και να υποστηρίζουν ότι όλες οι τρέχουσες γλωσσικές εκφράσεις, όσες υποδηλώνουν μια κυριαρχία της μάζας, όπως «κράτος», «πολίτες», «έθνος», «εκπροσώπηβ' έκδοση 1925). Αυτό το έργο πρόκειται να εκδοθεί προσεχώς από τις εκδόσεις ΓΝΩΣΗ, στη σειρά της «Φιλοσοφικής και πολιτικής βιβλιοθήκης». Η θεώρηση της μετάφρασης έγινε από τον Π. Κονδύλη. 1. Πρβλ. παραπάνω.

2 2 ROBERT MICHELS ίο ΛΕΒ/ΛΘΛΚ

3 ση του λαού» κλπ, αναφέρονται μόνο σε μια νομική αρχή, όχι σε μιαν υπαρκτή κατάσταση πραγμάτων. Διατυπώνουν τη θεωρία ότι οι αιώνιες διενέξεις μεταξύ αριστοκρατίας και δημοκρατίας, για τις οποίες γίνεται λόγος στις δέλτους της ιστορίας, δεν είναι παρά διενέξεις μεταξύ μιας παλαιάς μειοψηφίας υπεραμυνόμενης της κυριαρχίας της και μιας φιλόδοξης νέας μειοψηφίας, η οποία θέλει να αναμειχθεί με την παλαιά ή ακόμη και να την εκθρονίσει. Κατ' αυτούς, κάθε ταξική πάλη καταλήγει απλώς σε εναλλαγή: μια μειοψηφία αντικαθιστά μιαν άλλη μειοψηφία και αναλαμβάνει την κυριαρχία πάνω στις μάζες. Οι κοινωνικές τάξεις, οι οποίες μπροστά στα μάτια μας διεξάγουν στο πεδίο της ιστορίας τρομερές μάχες, τα βαθύτερα αίτια των οποίων έγκεινται πλην των άλλων και στις οικονομικές αντιθέσεις, μοιάζουν από τη σκοπιά αυτή περισσότερο με δύο ομάδες χορευτών της κα-ντρίλιας καθώς εκτελούν ένα chasse-croise. Ως περιφανέστεροι εκπρόσωποι του εν λόγω κύκλου ιδεών θα πρέπει να θεωρηθούν ο Τορινέζος συνταγματολόγος Gaetano Mosca και ο αρτιθανής [1923] Γενοβέζος Vilfredo Pareto, καθηγητής της πολιτικής οικονομίας στο πανεπιστήμιο της Λωζάνης, ο οποίος μάλιστα απέκτησε στον επιστημονικό κόσμο, και της Ιταλίας ακόμη, φήμη μεγαλύτερη από τον πρώτο, αφ' ενός επειδή δημοσίευσε τα περισσότερα βιβλία του στη γενικά προσιτότερη γαλλική γλώσσα και αφ' ετέρου επειδή ένας κάποιος σνομπισμός παρασύρει τους Ιταλούς να προσέχουν μόνο όσα επιστημονικά συγγράμματα προέρχονται ή τουλάχιστον καταξιώνονται στις επέκεινα των Άλπεων χώρες. Επεξεργαζόμενος τις προειρημένες ιδέες, ο Pareto ανέπτυξε, ως γνωστόν, τη θεωρία περί κυκλοφορίας των ελίτ, σύμφωνα με την οποία η εκάστοτε κυρίαρχη τάξη έχει μεν ιστορικά την τάση να διατηρεί θεωρητικά την πρωτοκαθεδρία, στην πραγματικότητα όμως αρχικά ατονεί, έπειτα μπαίνει στη διαδικασία της διάλυσης και τέλος καταρρέει ως ηθική και φυσική οντότητα, παραχωρώντας τη θέση της σε μια νέα πολιτική τάξη. Από τη θεωρία του Pareto ορισμένα μόνο σημεία μπορούμε βέβαια να δεχθούμε ως αληθή, δεδομένου ότι η περιγραφόμενη διαδικασία δεν εκτυλίσσεται τόσο ως καθαυτό αντικατάσταση, παρά μάλλον ως αδιάλειπτη συγχώνευση των νέων στοιχείων με τα παλαιά. 1 Το φαινόμενο τούτο ήταν ίσως γνωστό και προγενέστερα, καθόσον τουλάχιστον η κυκλοφορία των ελίτ περιοριζόταν στο πολιτικό επίπεδο και στους κόλπους της ίδιας μεγάλης κοινωνικής τάξης. Σε κράτη κυβερνώμενα σύμφωνα με αμιγώς αντιπροσωπευτικό σύστημα, η λεγόμενη αξιωματική αντιπολίτευση δεν αποβλέπει παρά στην κυκλοφορία των ελίτ, 1Πρβλ. Robert Michels, Probleme der Sozialphilosophie, σσ. 150 κ.εζ.

4 επιζητεί δηλαδή να αντικαταστήσει τους κρατούντες, όχι όμως να τους εξοντώσει οριστικά. Το αντιπολιτευόμενο κόμμα διαθέτει την ίδια με το κόμμα της εκάστοτε πλειοψηφίας απλή, αλλά ανθεκτική δομή, συσπειρώνεται, καθώς συμβαίνει στην Αγγλία και στην Αμερική, γύρω από ένα πρόγραμμα ευκρινώς μεν διατυπωμένο, καθαρά όμως πρακτικό και αναφερόμενο σε αιτήματα του αμεσότατου παρόντος, εμφορείται από πνεύμα αυστηρής πειθαρχίας και διαθέτει επιπλέον μια στρατιά έμμισθων κατώτερων ηγετικών στελεχών γνωστών ως «bosses» [«κομματάρχες», «πρωτοπαλίκαρα»] και ((wirepullers [«παράγοντες»] τα οποία τελούν υπό τις διαταγές ενός ανώτερου ηγετικού στελέχους, προικισμένου με στρατηγικό τάλαντο, αλλά άμοιρου οποιασδήποτε βαθύτερης θεωρητικής σκέψης. Το αντιπολιτευόμενο τούτο κόμμα πασχίζει με όλες του τις δυνάμεις να εκτοπίσει το εκάστοτε κυβερνάν και να εγκατασταθεί στη θέση του, δίχως να αλλάξει τίποτε απολύτως κατά τα λοιπά - με άλλα λόγια, θέλει να αντικαταστήσει μια φατρία της άρχουσας τάξης με μιαν άλλη, την οποία ενδέχεται να διαδεχθεί στο μέλλον και πάλι η πρώτη. Αργά ή γρήγορα, οι επιμέρους φατρίες τερματίζουν τον ανταγωνισμό συνδιαλλασσόμενες, πάντοτε με ασύνειδο σκοπό να διατηρήσουν ή να διαμοιράσουν έτσι μεταξύ τους την ηγεμονία επί των μαζών. Ευρύτατα διαδεδομένη είναι η γνώμη ότι η μεγάλη γαλλική Επανάσταση, ή τουλάχιστον πάντως η Γ ' γαλλική Δημοκρατία μετά το 1870, κατόρθωσε να εκτοπίσει οριστικά, από κοινωνική άποψη, την παλαιά αριστοκρατία της Γαλλίας. Η γνώμη τούτη ελέγχεται εντελώς εσφαλμένη. Ακόμη και το 1908, οι Γάλλοι ευγενείς απαντούν στο ιππικό και στο διπλωματικό σώμα της Δημοκρατίας σε ποσοστά υπερβαίνοντα κατά πολύ την αριθμητική τους δύναμη στο σύνολο του πληθυσμού και, μολονότι δεν υπήρχε στο γαλλικό κοινοβούλιο ένα δεδηλωμένα συντηρητικό κόμμα της αριστοκρατίας ενώ στη Γερμανία, την ίδια περίπου εποχή, η 58μελής κοινοβουλευτική ομάδα του Γερμανικού Συντηρητικού Κόμματος περιελάμβανε 31 ευγενείς μεταξύ των 584 Γάλλων βουλευτών καταλέγονταν όχι λιγότεροι από 61 εκπρόσωποι της παλαιάς αριστοκρατίας (noblesse

5 d'epee και noblesse de robe), 2 ενώ οι υπόλοιποι, με ελάχιστες μόνο εξαιρέσεις, ήσαν πρώην επαναστάτες ή απόγονοι τους. Σύμφυτη στη δημοκρατία είναι η έφεση να ρυθμίζονται σπουδαία ζητήματα κατά τρόπο αυταρχικό. 3 Συνάμα εκδηλώνεται στους κόλπους της δίψα για μεγαλεία και ισχύ. Ευθύς μετά την απελευθέρωση τους, οι Άγγλοι αστοί έκαμαν πώς και τι για να αποκτήσουν αριστοκρατία. Ο Gladstone έχει πει άλλωστε ότι η αγάπη του αγγλικού λαού για την ελευθερία δεν ισοφαρίζεται παρά μόνο από την αγάπη επί Ναπολέοντα: Lannes de Montebello, Baron Reille-Soult, Due de Dalmatie. Αρκετοί από τους ευγενείς κατέχουν περίοπτη θέση στο κοινοβούλιο: Bau-druy d'asson, Paul de Cassagnac, Comte de Castellane, de Lanessan, Comte de Mun, de Beauregard. Μετά τις εκλογές του Ιουλίου του 1910, στη γαλλική λαϊκή αντιπροσωπεία περιλαμβάνονταν 56 ευγενείς (σύμφωνα με την επίσημη Liste par Ordre Alphabetique et par Departements de Mrs. les Deputes... Paris, Imp. de la Chambre, 1910). Ανάμεσα στα νέα μεγάλα ονόματα ευγενών συναντούμε τους de Gontaut-Biron, da La Tremoille, de Ludre. 4. W.E.H. Lecky, Democracy and Liberty, τ. A ', σ για την αριστοκρατία του. 4 Ομοίως, το μεγαλύτερο καύχημα των σοσιαλδημοκρατών είναι η ικανότητα της πλειοψηφίας τους να υποτάσσεται, αυτοπροαίρετα βέβαια μέχρις ενός σημείου, στις διαταγές της μειοψηφίας ή πάντως στις επιτακτικές της υποδείξεις αναφορικά με την εκτέλεση των δικών της διαταγών. Ο Vilfredo Pareto επικρότησε το σοσιαλισμό ως μέσο 2Σύμφωνα με έναν κατάλογο περιεχόμενο στο: Buisson/Larroumet/Stanislas Meunier/Hector Denis (επιμ.), Bio-graph ie politique du dixneuvieme siecle, τ. I' (Paris 1899), σ Εδώ καταλέγονται παλαιικά μεγάλα ονόματα καθώς και απόγονοι ένδοξων μεγιστάνων από την αυλή του Λουδοβίκου ΙΔ'και του Λουδοβίκου ΙΕ', όπως οι δούκες de Rohan (ο οποίος έμελλε να πέσει πρώτος στο πεδίο της μάχης κατά τον [Α ' ] παγκόσμιο πόλεμο) και de Broglie, οι μαρκήσιοι de Solages και de Salignac-Fe-nelon, ο κόμης de Chambrun, οι άρχοντες de Grandmaison και de Kerjegu. Συνολικά απαντούν τρεις πρίγκιπες και δούκες (Prince d' Arenberg, Prince d' He- 3nin, Due de Broglie) - λιγοστοί επίσης απ' όσους απέκτησαν τίτλους ευγενείας 4 Κατά τον J. Novicow, Conscience et volonte sociales, σ. Ί2.

6 προσφορότατο για την παράγωγη μιας νέας ελίτ από τους κόλπους της εργατικής τάξης και θεώρησε τη δύναμη των ηγετών της τελευταίας να αντιστέκονται και να αντεπεξέρχονται νικηφόρα σε διώξεις και κακοποιήσεις ως ένδειξη της ενδιάθετης αλκής της, του πρώτιστου γνωρίσματος μιας νέας «πολιτικής τάξης». 5 Η διαπίστωση της αναγκαιότητας μιας ιθύνουσας κοινωνικής ομάδας είναι αναμφίβολα πολύ παλαιότερη απ' ό,τι νομίζεται συνήθως. Ο Gaetano Mosca, ο οποίος, σε σύγκριση με τον Vilfredo Pareto, είναι και ο παλαιότερος εκπρόσωπος της κοινωνιολογικής αυτής αντίληψης και αξιώνει υπέρ εαυτού το δικαίωμα της επιστημονικής προτεραιότητας, μνημονεύει ως προδρόμους του τον Hippolyte Taine και τον Ludwig Gumplowicz. 6 Ελάχιστα γνωστό, αλλά πολύ ενδιαφέρον είναι ωστόσο το γεγονός ότι οι πρωιμότεροι και σπουδαιότεροι πνευματικοί πρόδρομοι της θεωρίας των Mosca και Pareto ανήκουν σ' εκείνη ακριβώς τη σχολή, την οποία καταπολεμά η τελευταία περισσότερο από κάθε άλλη: τους αναρχικής απόκλισης σοσιαλιστές στοχαστές, καθώς επίσης, σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό μάλιστα, τα παλαιότερα ρεύματα του γαλλικού σοσιαλισμού" εδώ βρίσκουμε πράγματι ευκρινή ίχνη τα οποία μας οδηγούν στο πεδίο όπου έμελλε να διεισδύσουν αργότερα ο Mosca και ο Pareto για να επεξεργαστούν τα κοινωνιολογικά τους συστήματα. Η σχολή του Saint-Simon ποσώς δεν οραματιζόταν το μέλλον δίχως cal!, Riforma soziale 14, 17 (1908), σσ..{29-πρβλ. επίσης Carmelo Caristia, A-nalisi odierna del costituzionalismo, Torino 1908, σ κοινωνικές τάξεις, φανταζόταν όμως ότι θα μπορούσε να απαλλάξει την έννοια της κοινωνικής τάξης από κάθε οικονομικό προσδιορισμό. Απέβλεπε στη δημιουργία μιας νέας ιεραρχίας, η οποία αν και ασφαλώς δίχως κανένα προνόμιο εκ καταγωγής, θα απολάμβανε μολοντούτο εξαιρετικά επίκτητα προνόμια και θα απαρτιζόταν από τους «ευστοργότερους, εξυπνότερους και σθεναρότερους ανθρώπους τη ζωντανή προσωποποίηση της τριπλής προόδου της κοινωνίας, τους ικανούς να την 5 V. Pareto, Les systemes socialistes, ζ. A ', σσ. B2 κ.εξ. 6 Gaetano Mosca, «Piccola polemi-

7 κατευθύνουν προς ένα στάδιο ευρύτερο». 7 Στην κορυφή του σοσιαλιστικού τους κράτους, οι σαινσιμονιστές τοποθετούν τους «hommes generaux» [«οικουμενικούς ανθρώπους»], που υποδεικνύουν σε κάθε μεμονωμένο άτομο το κοινωφελές έργο, το οποίο οφείλουν να επιτελέσουν και το οποίο, σύμφωνα βέβαια με την αυτεξούσια κρίση των εν λόγω υπεράνθρωπων, θα ανταποκρίνεται όσο γίνεται καλύτερα στις κλίσεις και στα χαρίσματα του. 8 Υποχρεωμένος να αντικρούσει τη μομφή ότι με τις αντιλήψεις του προλειαίνει το έδαφος για τον δεσποτισμό, ένας από τους θερμότερους οπαδούς του Saint-Simon, ενθουσιώδης υπέρμαχος της «νέας δυναστείας», δεν δίστασε να υποστηρίξει ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων οφείλει να υποτάσσεται στην αυθεντία του ικανού, και μάλιστα όχι μόνο από σεβασμό, αλλά και από φιλαυτία, και τέλος επειδή ο άνθρωπος, αν και ζει πνευματικά απομονωμένος, πρακτικά χρειάζεται πάντοτε κάποιο στήριγμα. Εδώ θεμελιώνεται λοιπόν μεταφυσικά η αναγκαιότητα της αυθεντίας αφ' ενός και της υποταγής αφ' ετέρου. Η αυθεντία, λέγεται, ουσιαστικά δεν είναι παρά «πολιτική έκφανση της αγάπης που ενώνει όλους τους ανθρώπους εν Θεώ. Και μπορείτε ποτέ να προτιμήσετε αντί του Θεού τη θλιβερή εκείνη ανεξαρτησία που απομονώνει σήμερα τα αισθήματα, τα φρονήματα και τα εγχειρήματα και, μολονότι φέρει το πομπώδες τούτο όνομα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο εγωισμός με όλα τα παρεπόμενα δεινά του;» 10 Το σύστημα των σαινσιμονιστών είναι πέρα tin, τ. ΜΑ': Doctrines Saint-Simoniennes. Exposition par Bazard, Paris 1877, σ Ε. Barrault, La hierarchie, σ για πέρα αυταρχικό και ιεραρχικό. Οι μαθητές του Saint-Simon τόσο λίγο δυσανασχέτησαν με τον καισαρισμό του Ναπολέοντα Γ', ώστε προσδέθηκαν ως επί το πλείστον ασμενέστατα στο άρμα του από τη στιγμή όπου σχημάτισαν την εντύπωση ότι θα πορίζονταν απ' αυτόν οφέλη τόσο στο οικονομικό πεδίο όσο και σ' εκείνο των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Η σχολή του Fourier προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα. Το αναπεπταμένο και πολυσχιδές σύστημα του ο Fourier το είχε καταστρώσει με ευσυνειδησία σχεδόν σχολαστική και όχι άμοιρη τραγελαφικών γνωρισμάτων. Όταν βλέπουμε σήμερα αυτήν την πλευρά του θεωρητικού του κατασκευάσματος, αισθανόμαστε 7 Ε. Barrault, La hierarchic Religion Saint-Simonienne. Recueil et predications, τ. A ', Paris 1832, σ Oeuvres de Saint-Simon et En fan-

8 σχεδόν αναπόφευκτα κάποια θυμηδία χρησιμοποιώντας πίνακες, οικοδόμησε μια δαιδαλώδη «σφαιρική ιεραρχία», όπου περιλαμβάνονταν όλες οι μορφές και αποχρώσεις της εξουσίας, από την «αναρχία» ως την «πανταρχία», καθεμία με τα «υψηλά αξιώματα» και τις «υψηλές λειτουργίες» της. 9 Δικαίως επισήμανε ο Sorel τη στενή συνάφεια του σοσιαλισμού (προ του Louis Blanc) προς την εποχή του μεγάλου Ναπολέοντα και τόνισε ότι οι σαινσιμονιστικές και φουριεριστικές ουτοπίες μπορούσαν να βλαστήσουν και να ευδοκιμήσουν μόνο στο έδαφος της ιδέας της αυθεντίας, στην οποία προσέδωσε νέα αίγλη ο τρανός Κορσικανός. 10 Σύμφωνα με τον Berth, ολόκληρο το σύστημα Fourier προϋποθέτει παντού για τη λειτουργία του την αόρατη, αλλά πραγματικότατη και απαραίτητη παρουσία του ίδιου του Fourier, ο οποίος, μόνος αυτός, σαν στρατηλάτης Ναπολέων του σοσιαλισμού, θα ήταν ικανός να ενεργοποιεί και να εναρμονίζει τα ποικίλα πάθη. 11 Οι μεταγενέστεροι θιασώτες της κοινωνικής επανάστασης αρνούνταν την κυβέρνηση πλειοψηφίας στο πλαίσιο του αστικού κράτους, αν και όχι in abstracto, αλλά πάντως in concreto. Ο Μπακούνιν εναdu travail, σα. 7 κ.εξ. 13. 'Edouard Berth, nmarchands, in-tellectuels et politiques», Le Mouvement socialiste 9, 22 (1907), α 385. ντιωνόταν σε οποιαδήποτε συμμετοχή της εργατικής τάξης στις γενικές εκλογές, πεπεισμένος ότι σε μια κοινωνία όπου ο λαός, η μάζα των μισθωτών εργατών, παραμένει οικονομικά υποτελής σε μια μειοψηφία κατεχόντων, ακόμη και το πιο ελεύθερο δικαίωμα ψήφου καθίσταται πλασματικό και πλανερό. «Εξουσία σημαίνει κυριαρχία, και κάθε μορφή κυριαρχίας προϋποθέτει την ύπαρξη μιας κυριαρχούμενης μάζας». 12 Η δημοκρατία λογιζόταν μάλιστα ως το χειρότερο απ' όλα τα αστικά καθεστώτα. Το αβασίλευτο κοινοβουλευτικό πολίτευμα, το οποίο θα πρέπει δίχως άλλο να θεωρήσουμε ως την ύψιστη μορφή της αστικής δημοκρατίας, διαπνέεται κατά τον Proudhon στο μέγιστο βαθμό από τη μικροπρεπή, φανατική κυβερνητική νοοτροπία (zele 9 Ferdinand Guillon, Accord des principes. Travail des ecoles sociotaires. Charles Fourier, Paris 1850, σ Πρόλογος του Georges Sorel στο: 11Fernand Pelloutier, Historie des bourses 12 Michele Bakounine, «L'Empire knouto-germanique et la revolution sociale», στο: Oeuvres, τ. Β', σ. 126.

9 gouvernemental), δυνάμει της οποίας οι ιθύνοντες νομίζουν πως μπορούν να αυθαιρετούν ατιμωρητί, μόνο και μόνο επειδή έχουν πάντοτε την ευκολία να περιβάλλουν το δεσποτισμό τους με το βολικό μανδύα του κοινού συμφέροντος. 13 Και αυτή ακόμη η πολιτική επανάσταση δεν επιφέρει κατά τον Proudhon παρά «μετατόπιση της εξουσίας». 14 Ο Ρώσος σοσιαλιστής Αλεξάντρ Χέρτσεν, του οποίου η μεγαλύτερη μεταθανάτια σημασία έγκειται μάλλον στο πεδίο της πολιτικής ψυχολογίας, διατύπωσε τη θέση ότι, αφότου έγινε ο άνθρωπος de facto παρελκόμενο της ιδιοκτησίας και η ζωή αδιάκοπος αγώνας απόκτησης χρημάτων, οι πολιτικές παρατάξεις στον αστικό κόσμο διαιρέθηκαν σε δύο στρατόπεδα: στους κατέχοντες, οι οποίοι προσκολλώνται με πείσμα στα εκατομμύρια τους, και στους ακτήμονες, οι οποίοι θέλουν να αρπάξουν την περιουσία των πρώτων, δίχως όμως να έχουν τη δύναμη να το κάμουν δηλαδή στους φιλάργυρους και στους φθονερούς. Η ιστορική εξελικτική πορεία συνίσταται απλώς στο ότι επικρατεί το ένα κύμα της αντιπολίτευσης μετά το άλλο, με άλλα λόγια: «αποκτά περιουσία ή κοινωνική θέση και περνά από το φθόνο στη φιλαργυρία». 15 vres completes, Paris 1868, σ P.-J. Proudhon, Les confessions d 'un revolutionnaire, σ Alexander J. Herzen, Erinnerun-gen, μτφ.-επιμ. Otto Buek, τ. Β' Ber- Μια και μόνη επιστημονική διδασκαλία εγείρει την αξίωση ότι αντιτάσσεται σοβαρά σε όλες τις θεωρίες, παλαιές και νέες, που υποστηρίζουν την εγγενή αναγκαιότητα αδιάλειπτης ύπαρξης της «πολιτικής» τάξης: η μαρξιστική. Εδώ, το κράτος ταυτίζεται με την άρχουσα τάξη (τις έσχατες ωστόσο συνέπειες τούτης της ταύτισης έμελλε να τις συναγάγει μετέπειτα ο μαθητής του Μαρξ, Μπακούνιν). Το πρώτο θεωρείται ως η «εκτελεστική επιτροπή» της δεύτερης ή, κατά τον Olivetti, ως συνδικάτο εντεταλμένο να προασπίζει τα προνόμια των κρατούντων, 16 αντίληψη εξάλλου από την οποία δεν απέχει πολύ ούτε ο συντηρητικός θεωρητικός Mosca, ο οποίος όμως, συνεπής προς την κοσμοθεωρία του, δεν αναλύεται σε επικλήσεις ελέους. Ένας Γάλλος σοσιαλιστής, ο οποίος βέβαια εγκαταστάθηκε στο μεταξύ σε θώκους αστικών 13 P.-J. Proudhon, «Idee generate de 14la revolution au XIX* siecle», στο: Oeu- 15lin 1907, σ Aristide Briand, La greve generate 16Angelo Oliviero Olivetti, Problemi et la revolution. Discours reedite en 1907

10 κυβερνήσεων, εξώθησε τη μαρξιστική αντίληψη περί κράτους ως τα άκρα και συμβούλευε τους εργάτες να εγκαταλείψουν τις μεμονωμένες και τοπικές οικονομικές αγωνιστικές κινητοποιήσεις, τις απεργίες, και, μετερχόμενοι ως όπλο τους τη γενική πολιτική απεργία, να εξαπολύσουν συγχρόνως ολομέτωπη επίθεση κατά του κράτους, γιατί η αστική τάξη θα μπορούσε να πληγεί μόνο εφόσον πληγεί το κράτος. 17 Η μαρξιστική αντίληψη περί κράτους, συνδυασμένη με την πίστη στην επαναστατική δύναμη κρούσεως των εργατικών μαζών και στην εκδημοκρατιστική επίδραση της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής, οδηγεί κατά λογική ακολουθία στο κοινωνικό καθεστώς που θεωρεί ουτοπικό η σχολή του Mosca. Κατά τους μαρξιστές, ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής μεταβάλλει τη μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού σε προλεταρίους, γεννώντας έτσι αναπόδραστα αφ' εαυτού τους μελλοντικούς ενταφιαστές του. Ευθύς μόλις αναπτυχθεί και ωριμάσει το προλεταριάτο, στηριζόμενο στη συγκέντρωση και τη συσσώρευση της μεγάλης βιομηχανίας, θα καταλάβει την πολιτική εξουσία και θα κηρύξει κρατική την ατομική ιδιοκτησία. Με την ενέργεια όμως αυτήν θα αυτοκαταλυθεί, δεδομένου ότι έτσι θα αρθούν όλες οι ταξικές διαφορές, άρα και όλες οι ταξικές αντιθέσεις. Με άλλα λόγια, θα καταργήσει το κράτος ως τέτοιο. Στη διαιρεμένη σε τάξεις καπιταλιστική κοινωνία, το κράτος χρειαζόταν για να οργανωθούν οι κυρίαρχες τάξεις με σκοπό να προασπίζουν και να διατηρούν τον τρόπο παραγωγής τους και να εκμεταλλεύονται το προλεταριάτο. Το τέλος του κράτους είναι λοιπόν ταυτόσημο με το τέλος της ύπαρξης μιας κυρίαρχης τάξης. 18 Αλλά ακόμη και η νέα αταξική κολλεκτιβιστική κοινωνία του μέλλοντος, η οποία πρόκειται να εγκαθιδρυθεί πάνω στα ερείπια του παλαιού κράτους, χρειάζεται αιρετά στοιχεία, έστω και αν ως προς αυτά ισχύουν όλα τα προληπτικά μέτρα όσα περιλαμβάνονται στο Κοινωνικό συμβόλαιο του Rousseau και υιοθετήθηκαν μετέπειτα και στη Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου της γαλλικής Επανάστασης - πρωτεύουσα θέση μεταξύ αυτών κατέχει το ανακλητό όλων των αξιωματούχων και ο παρεπόμενος χρονικός περιορισμός όλων των πληρεξουσιοτήτων, οι οποίες θα διατελούν αδιάλειπτα υπό τη δαμόκλειο σπάθη της εύνοιας του λαού. 19 Η διαχείριση του κοινωνικού πλούτου μπορεί να γίνει ικανοποιητικά μόνο αν συγκροτηθεί πολυάριθμο υπαλληλικό σώμα. Στο σημείο 17del socialismo contemporaneo, σ. 41. (Paris), σ Friedrich Engels, Die Entwicklung des Sozialismus von der Utopie zur Wis-senschaft, εκδ. δ', Berlin 1891, σ Όταν δέχεται ότι στο σοσιαλιστικό κράτος θα αναδειχθούν περισσότεροι ηγέτες, ακόμη και πολιτικοί, απ' ό,τι σε όλες τις μέχρι τούδε γνωστές μορφές κράτους, ο Hobson δεν διερμη-

11 τούτο προβάλλουν όμως και πάλι αμφιβολίες, κι αν τις στοχαστούμε με συνέπεια οδηγούμαστε να αρνηθούμε κατηγορηματικά τη δυνατότητα ενός αταξικού κράτους. Η διαχείριση ενός απροσμέτρητου κεφαλαίου, ιδιαίτερα μάλιστα εφόσον πρόκειται για χρήματα ανήκοντα στο κοινωνικό σύνολο, προσδίδει στους διαχειριστές τουλάχιστον ίση ισχύ και επιρροή όση και η κατοχή ιδίου κεφαλαίου, η ατομική ιδιοκτησία. Δεν σοβεί λοιπόν ο κίνδυνος, ρωτούν οι εξέχοντες κατακριτές του μαρξινεύει παρά μιαν ευρύτατα διαδεδομένη αντίληψη (Boodle, σσ. 587,890). Ο Bernstein εξάλλου λέει ότι το σώμα των διοικητικών λειτουργών του μελλοντικού κράτους επί πολύ καιρό ελάχιστα μόνο θα διαφέρει από εκείνο του σημερινού (Zur Geschichte, σ. 212). στικού κοινωνικού καθεστώτος, να εκδηλωθεί και στο πλαίσιο του σοσιαλιστικού κράτους το ίδιο ένστικτο που ωθεί τους σημερινούς κατόχους ατομικής ιδιοκτησίας να κληροδοτούν τα αποθησαυρισμένα πλούτη τους στα παιδιά τους, να δοκιμάσουν δηλαδή οι διαχειριστές της δημόσιας χρηματικής και εμπράγματης περιουσίας να εκμεταλλευθούν την τεράστια ισχύ και επιρροή τους για να διορίσουν τα παιδιά τους ως διαδόχους στο αξίωμα τους; 20 Επιπλέον, ο σχηματισμός μιας νέας άρχουσας μειοψηφίας ευνοείται εξαιρετικά και από την ιδιαίτερη εκείνη μορφή του κοινωνικού γίγνεσθαι στην οποία εδράζεται η μαρξιστική ιδέα της επανάστασης. Κατά τον Μαρξ, μεταξύ της καπιταλιστικής κοινωνίας αφ' ενός και της κομμουνιστικής αφ' ετέρου μεσολαβεί η περίοδος του επαναστατικού μετασχηματισμού της πρώτης στη δεύτερη, μια οικονομική περίοδος στην οποία αντιστοιχεί μια μεταβατική πολιτική περίοδος, κατά τη διάρκεια της οποίας «το κράτος δεν μπορεί να είναι άλλο παρά η επαναστατική δικτατορία του προλεταριάτου», 21 ή, για να εκφράσουμε το πράγμα λιγότερο ευφημιστικά, η επαναστατική δικτατορία ό- 20Gaetano Mosca, Απάντηση σε μιαν έρευνα σχετικά με το σοσιαλισμό, τα αποτελέσματα της οποίας είδαν το φως της δημοσιότητας στην επιμελημένη από τον Marescotti επετηρίδα Bios 21(Milano 1904). Τον κίνδυνο αυτόν συχνά τον έχουν επισημάνει εμφαντικά οι πολέμιοι του κολλεκτιβισμού. Πρβλ. Paul Leroy-Beaulieu, Le collectivisme, τ. A ', Paris 1884, σσ. 350 κ.εξ., F.S. Merlino, Pro e contro il socialismo, σ Στην τάση να συγκεντρωθεί η εξουσία του μελλοντικού κράτους στα χέρια λιγοστών εντεταλμένων θα υπέκυπτε κατ' ανάγκη και το προορισμένο να διευθύνει την παραγωγή στη σοσιαλιστική κοινωνία Εθνικό Εργατικό Συμβούλιο, το οποίο σχεδίασε ο Jean Jaures περιορίζοντας το με πάμπολλες νομικές επιφυλά-

12 ξεις, βλ. J. Jaures, ((Organisation socia-liste», Revue socialiste 11, 22 (1895), σσ Ο ρεφορμιστής σοσιαλιστής Joseph Sarraute χαρακτηρίζει την κολλεκτιβιστική μορφή της σοσιαλιστικής κοινωνίας ως «τολμηρό έργο, με το οποίο θα ήθελε κανείς να επιφορτίσει όχι ένα Θεό, παρά έναν τύραννο ή μιαν επιτροπή κοινής σωτηρίας, μέσα στα χέρια της οποίας το κυρίαρχο έθνος αναγκαστικά θα παραιτούνταν από την εξουσία του)) (J. Sarraute, SociaJisme d 'opposition, socialisme de gouvernement et lutte de classe, Paris 1901, σ. 46). 23. Karl Marx, Randglossen zum Pro-gramm der deutschen Arbeiterpartei, στο: Waffenkammer des SoziaJismus, η-μίτ. Γ (1908), σ. 18. σων σοσιαλιστών ηγετών θα έχουν τη δύναμη και επιτηδειότητα να αρπάξουν στο όνομα του σοσιαλισμού τα ηνία της εξουσίας από τα χέρια της θνήσκουσας αστικής κοινωνίας. 22 Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεταβατικό στάδιο της δικτατορίας ποσώς δεν αποτελεί απλώς γνώρισμα της τακτικής ορισμένων σοσιαλιστικών ρευμάτων. 23 Ακόμη και το ελάχιστο πρόγραμμα του ρεπουμπλικανικού κόμματος του Giuseppe Mazzini προέβλεπε την επαναστατική δικτατορία, η οποία μάλιστα επέφερε τη ρήξη μεταξύ της μυστικής επαναστατικής εταιρείας «Νέα Ιταλία» και των σοσιαλιστικών στοιχείων των Καρμπονάρων. Ο φίλος και βιογράφος του Gracchus Babeuf Φλωρεντινός Filippo Buonarroti, ο οποίος είχε ανδραγαθήσει στη γαλλική Επανάσταση, 24 όπου είδε από κοντά πώς οι νικηφόροι επαναστάτες διατήρησαν την ανισότητα και δοκίμασαν να σχηματίσουν μια νέα αριστοκρατία, εναντιώθηκε σφοδρότατα στο σχέδιο συγκεντρωτικής οργάνωσης της εξουσίας. Ανάμεσα στους θεωρητικούς λόγους που επικαλέσθηκε για να δικαιολογήσει τη στάση του, ο κύριος ήταν ότι η δικτατορία του ενός άλλο δεν αποτελεί παρά σταθμό στο δρόμο προς τη μοναρχία. 25 Κατηγόρησε τον Mazzini και τους περί αυτόν ότι οι πολιτικές 22 Πολύ καιρό μετά την καταγραφή τους, οι παραπάνω σκέψεις πιστοποιούνται πλήρως από τα ρωσικά σοβιέτ. 23 Πρβλ. Carl Schmitt, Die Diktatur. 24Von den Anf&ngen des modernen Souve-

13 αλλαγές που είχαν την πρόθεση να επιβάλουν ήσαν καθαρά τυπικές και αποσκοπούσαν απλώς να εκπληρώσουν προσωπικές τους επιθυμίες και φιλοδοξίες, ιδίως την απόκτηση και άσκηση τεράστιας εξουσίας. 26 Ως εκ τούτου, ο Buonarroti αντιτάχθηκε στην ένοπλη στάση που οργάνωσε ο Mazzini το 1833 στο Πεδεμόντιο, εκδίδοντας ένα μυστικό διάταγμα με το οποίο απαγόρευε στους Καρμπονάρους συντρόφους του να υποστηρίξουν τους στασιαστές, καθότι τυχόν επικράτηση τους δεν θα συνεπαγόταν, όπως επίμετρο, 1928]. 26. Filippo Buonarroti, Conspiration pour 1 'egahte, dite de Babeuf, Bruxelles Βλ. ιδίως σ Giuseppe Romano- Catania, Filippo Buonarroti, εκδ. β ', Palermo 1902, σσ Αυτόθι, σ προδίκαζε, παρά την απαρχή μιας νέας φιλόδοξης αριστοκρατίας. 27 Η ιδανική αβασίλευτη δημοκρατία του Mazzini, καθώς σημείωσε άλλοτε, θα ξεχώριζε από τη μοναρχία μόνο κατά το ότι θα υπήρχε σ ' αυτήν ένα κληρονομικό αξίωμα λιγότερο και μια αιρετή θέση περισσότερη. 28 Ως προς τις επήρειες της, η δικτατορία του ενός δεν διαφέρει ουσιωδώς από τη δικτατορία ενός ομίλου ολιγαρχών. Η έννοια της δικτατορίας βρίσκεται όμως στους αντίποδες της έννοιας της δημοκρατίας. Το να θέλουμε λοιπόν να αξιοποιήσουμε την πρώτη χάριν της δεύτερης θα ισοδυναμούσε με το να δοκιμάσουμε να χρησιμοποιήσουμε τον πόλεμο ως το πιο τελεσφόρο όπλο της ειρήνης ή τα αλκοολούχα ποτά προς εξάλειψη του αλκοολισμού. 29 Εύλογο είναι να προεικάσουμε ότι μόλις κάποια ομάδα κατορθώσει κάποτε να θέσει υπό την κατοχή της τα μέσα εξουσιασμού του συνόλου, θα πασχίσει έπειτα να διατηρήσει την εξουσία της. 30 Ήδη ο Θεόφραστος επισήμανε ότι η μέγιστη φιλοδοξία όσων κατέχουν τα υψηλότερα αξιώματα στις λαοκρατούμενες πολιτείες, δεν είναι τόσο να αποκομίσουν κέρδη και πλούτη, όσο να εγκαθιδρύσουν βαθμηδόν δική τους κυριαρχία, 25ranita'tsgedankens bis zum proletari-schen Klassenkampf, MUnchen/Leipzig [έκδ. β ', επαυξ. με πρόλογο και 27 Αυτόθι, σ Αυτόθι, σ «Ολοένα βλέπουμε να επανέρχε 30ται το ίδιο όνειρο: ο μαρκήσιος Posa

14 εις βάρος εκείνης του λαού. 31 Επίκειται λοιπόν ο κίνδυνος ότι η κοινωνική επανάσταση, ακόμη και αφότου θα έχει πλέον μεταβεί από το στάδιο της δικτατορίας στη φυσιολογική έννομη τάξη, θα υποκαταστήσει έμμεσα τη σημερινή απτή και ορατή άρχουσα τάξη, η οποία άλλωστε αναγνωρίζεται και λογίζεται ανοικτά ως τέτοια, με μια μυστική δημαγωγική ολιγαρχία εμφανιζόμενη υπό το μανδύα της ισότητας. Τα κοινωνιολογικά φαινόμενα που περιγράψαμε αδρομερώς στα potkin, Die historische RolJe des Staates, Berlin 1898, σ. 52). 32. Τούτο αρχίζουν τώρα να το διαβλέπουν όσοι ρεβιζιονιστές είναι κάτοχοι επιστημονικής παιδείας (πρβλ. Ε. Fourniere, La sociocratie, σ. 103). 33. La Bruyere, Caracteres, suivis des caracteres de Theophraste, σ προηγούμενα κεφάλαια, παρέχουν λοιπόν στους επιστημονικούς αντιπάλους της δημοκρατίας άφθονα ερείσματα. Μοιάζουν να καταδεικνύουν ότι η πολιτισμένη ανθρωπότητα είναι αδύνατον να υπάρξει δίχως «άρχουσα» ή «πολιτική» τάξη, και παρέχουν ευκρινείς ενδείξεις ως προς το ότι η πρώτη προϋποθέτει αναγκαία τη δεύτερη, καθώς και ότι η άρχουσα αυτή τάξη, μολονότι όχι σπάνια αλλάζει εν μέρει ως προς τη σύνθεση της, αποτελεί τον μόνο παράγοντα διαρκούς αξίας μέσα στην ιστορία της εξέλιξης της ανθρωπότητας. Ως εκ τούτου, η κυβέρνηση ή, αν θέλει κανείς να το πει αλλιώς, το κράτος δεν θα μπορούσε παρά να αποτελεί πάντοτε την οργάνωση μιας μειοψηφίας που αποβλέπει να επιβάλει στην υπόλοιπη κοινωνία την «έννομη τάξη», όπως αυτή διαμορφώνεται με βάση τις ανάγκες της δικής της σχέσης κυριαρχίας και εκμετάλλευσης προς τη μάζα των ειλώτων, ποτέ όμως δεν θα μπορούσε να απορρέει από την πλειοψηφία, πόσο μάλλον να την εκπροσωπεί. 32 Η πλειοψηφία της ανθρωπότητας δεν θα είχε ποτέ τη δυνατότητα, ίσως ούτε και την ικανότητα, να αυτοκυβερνηθεί. Ακόμη και αν κατόρθωναν κάποτε οι μάζες, ελαυνόμενες από δυσαρέσκεια, να απογυμνώσουν την άρχουσα τάξη από την εξουσία της, αναπόδραστα θα αναφαινόταν (σύμφωνα με τον Mosca 33 ) στους κόλπους των ίδιων των μαζών μια νέα οργανωμένη μειοψηφία που 31στον Don Carlos του Schiller επιζητεί να κάμει την απολυταρχία μέσο απελευθερωτικό, ο αβρός αββάς Pierre στη Ρώμη του Zola θέλει να κάμει την Εκκλησία μοχλό του σοσιαλισμού» (Peter Kra- 32Οι παραπάνω, καθώς και άλλοι

15 θα κατελάμβανε τη θέση μιας άρχουσας τάξης. Κατά μοιραία και αδυσώπητη ιστορική αναγκαιότητα, η πλειοψηφία των ανθρώπων, αιωνίως ανήλικη, θα εξαναγκαζόταν να υπομένει την κυριαρχία μιας μικρής μειοψηφίας βγαλμένης από τους κόλπους της και να χρησιμεύει απλώς ως υποπόδιο της ολιγαρχίας. Το πρόβλημα του σοσιαλισμού δεν είναι μόνο οικονομολογικό, δεν μπορεί να συμπτυχθεί στο ερώτημα αν και κατά πόσο είναι δυνατό να πραγματωθεί δίκαιη και οικονομικά υγιέστερη κατανομή του πλούτου, αλλά είναι και πρόβλημα της δημοκρατίας, και μάλιστα τόσο από άποψη διοικητικοτεχνική όσο και ψυχολογική. Η πείρα όμως έχει διαρκώς αυτοκαταλΰεται εκ.νέου. 35. Gaetano Mosca, Elementi di scien-za politica, σ. 62. δείξει ότι οι μαρξιστές κατέχουν μεν ένα οικονομολογικό δόγμα και ένα σώμα φιλοσοφικοϊστορικών ιδεών μεγάλης ελκυστικής δύναμης, δείχνουν όμως ακόμη παντελή άγνοια και αδαημοσύνη οποτεδήποτε διεισδύουν σε περιοχές του συνταγματικού και διοικητικού δικαίου καθώς και της ψυχολογίας. 34 Ο Fourier χαρακτήρισε κάποτε τη σύγχρονη κοινωνία ως μηχανισμό ατομικής αχαλινωσίας, ο οποίος ούτε στο άτομο παρέχει εγγύηση κατά των υπερβασιών του πλήθους, ούτε και στο πλήθος κατά των υπερβασιών του ατόμου. 17 Ακόμη και η σοσιαλιστική θεωρία δεν φαίνεται ωστόσο ικανή να επιλύσει εντελώς το πρόβλημα πάνω στο οποίο ναυάγησε η αστική κοινωνία. Οποτεδήποτε επιζήτησε να επιβάλει με εγγυήσεις την ατομική ελευθερία, είτε κατέληξε στο χάος του ατομιστικού αναρχισμού, είτε έστερξε σε προτάσεις που, ενάντια στην αγαθή προαίρεση του κάθε εισηγητή, θα υποδούλωναν το άτομο στη μάζα. Από τα αναρίθμητα σχετικά παραδείγματα, θα παραθέσουμε ένα μόνο: Για να διαφυλάσσεται στη σοσιαλιστική κοινωνία η λογοτεχνία καθαρή και άξια και για να εξαλείφονται εκ των προτέρων τα σκύβαλα, ο August Bebel υποδεικνύει να διορισθεί μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων, η οποία θα αποφασίζει κάθε φορά τι επιτρέπεται να τυπωθεί και τι όχι. Για να προληφθεί όμως κάθε ενδεχόμενη αδικία και να προστατευθεί η ελευθερία της έκφρασης, ο Bebel προτείνει επιπρόσθετα να παραμείνει ανοικτό το δικαίωμα του συγγραφέα να επικαλείται την κρίση του συνόλου. 35 Σύμφωνα λοιπόν με την προβλεπόμενη, χάριν 33παρόμοιοι ενδοιασμοί, προσεγγίζουν τη θέση του Mommsen ότι η δημοκρατία 34 Georges Sorel, Dove va il marxi- 38. Βλ. August Bebel, Die Frau und smo, σ. 17. dersozia/ismus., εκδ. λδ', Berlin 1903, σ. 35dustrielJe et scientifique, Paris 1847, σ. 40.

16 προστασίας της δημοκρατίας, παραπάνω διαδικασία, ακόμη και οι ογκωδέστεροι τόμοι θα πρέπει να τυπώνονται σε εκατομμύρια αντίτυπα και να υποβάλλονται προς έλεγχο στο σύνολο, για να διαπιστωθεί αν αρμόζει να τυπωθούν ή όχι. Τούτο και μόνο καθιστά όμως το κοινωνικό καθεστώς εξόφθαλμα χιμαιρικό, τόσο από τεχνική όσο και από πνευματική άποψη. Το πρόβλημα της προστασίας της προσωπικότητας περικλείει τον σκληρότερο πυρήνα του όλου συμπλέγματος ζητημάτων που αποσκοπεί να λύσει ο σοσιαλισμός. Ο Rudolf Goldscheid, ο οποίος επιζητεί την αναγέννηση του σοσιαλιστικού κινήματος με την 37. Charles Fourier, De I 'anarchie in ενδυνάμωση των ενεργητικών του στοιχείων, δικαίως λοιπόν εξαίρει το αίτημα να διερευνήσει ο σοσιαλισμός το πρόβλημα της ατομικής ικανότητας υπό πρίσμα γνωσιολογικό και βουλησιολογικό συνάμα - ειδάλλως, καθώς πιστεύει, μολονότι μπορεί να δείχνει περισσή ιδιοφυΐα στη θεώρηση των οργανωτικών προβλημάτων εν προκειμένω ο Goldscheid έχει προφανώς κατά νου τα προβλήματα της οικονομικής οργάνωσης, επειδή ακριβώς παραγνωρίζει τη σημασία του ζητήματος της ελευθερίας για την εξέλιξη και εξύψωση του ανθρώπινου είδους, κινδυνεύει να αποτύχει όπως και όλες οι προγενέστερες κοσμοθεωρίες, οι οποίες, θαμπωμένες από το ακτινοβόλημα του όλου, έμειναν στη συνολική εντύπωση και λησμόνησαν τις επιμέρους πηγές του φωτός. 36 Λίγο μόλις καιρό αφού το νεαρό γερμανικό εργατικό κόμμα κατόρθωσε με σκληρό αγώνα να πιαστεί από το άρμα της αστικής δημοκρατίας, ένας ειλικρινής φίλος του τού απηύθυνε μια σοβαρή προειδοποίηση. Στην ανοικτή επιστολή του προς την Επιτροπή της Γερμανικής Πανεργατικής Ένωσης στη Λειψία, έγραφε ο Rodbertus τα ακόλουθα: «Αποφασίζετε να αποσχισθείτε από ένα πολιτικό κόμμα, επειδή, όπως δικαίως πιστεύετε, δεν εκπροσωπεί επαρκώς τα κοινωνικά σας συμφέροντα, μόνο και μόνο για να ιδρύσετε εσείς οι ίδιοι πάλι άλλο πολιτικό κόμμα, το οποίο δεν μπορεί διόλου να σας εξασφαλίσει πάντοτε ότι δεν θα επικρατήσουν εκ νέου στους κόλπους του τα αντισοσιαλιστικά στοιχεία;» 37 Η παρατήρηση αυτή θίγει καίρια την ίδια την ουσία του πολιτικού κόμματος. Για να το αντιληφθούμε όμως αυτό, απαιτείται ανάλυση των συστατικών στοιχείων της, δομής του. Το κόμμα δεν αποτελεί ούτε κοινωνική, ούτε οικονομική ενότητα. Υπόβαθρο του είναι το πρόγραμμα. Τούτο μπορεί μεν 36Rudolf Goldscheid, Grundlinien 40. Rodbertus, «Offener Brief» στο: zu einer Kritik der Willenskraft, Wien/ Lassalles Gesamtwerke, τ. Β ', σ Leipzig, 1905, σ. 143.

17 θεωρητικά να εκφράζει τα συμφέροντα μιας ορισμένης κοινωνικής τάξης, πρακτικά όμως δεν απαγορεύεται σε κανέναν να προσχωρήσει στο κόμμα, αδιάφορο αν συμφωνούν ή όχι τα ιδιωτικά του συμφέροντα με το περιεχόμενο του προγράμματος. Έτσι, η σοσιαλδημοκρατία, λ.χ., μολονότι εκπροσωπεί ιδεολογικά το προλεταριάτο, ποσώς δεν συνιστά, από κοινωνική άποψη, ταξικό οργανισμό, αλλά αποτελεί μάλλον ταξικό συνονθύλευμα, απαρτίζεται δηλαδή από στοιχεία που επιτελούν διαφορότατες λειτουργίες στο οικονομικό κύκλωμα. Η ταξική ωστόσο αφετηρία του προγράμματος γεννά κατ' επίφαση ταξική ενότητα. Όλοι οι σοσιαλιστές ως τέτοιοι δέχονται θεωρητικά, ανεξάρτητα από την οικονομική τους θέση στο πεδίο του ιδιωτικού βίου, την απόλυτη πρωτοκαθεδρία μιας ορισμένης μεγάλης κοινωνικής τάξης. Ακόμη και τα μη προλεταριακά ή μη αμιγώς προλεταριακά στοιχεία του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος «αποδέχονται τη σκοπιά της εργατικής τάξης, την οποία αναγνωρίζουν ως ηγετική κοινωνική τάξη». 38. Προϋποτίθεται λοιπόν σιωπηρά ότι όσα στοιχεία του κόμματος δεν ανήκουν στην εργατική τάξη θυσιάζουν ανεπιφύλακτα τα δικά τους οικονομικά συμφέροντα στα ενάντια προς αυτά συμφέροντα της εργατικής τάξης. Αυτά όσον αφορά στη θεωρία. Στην πράξη τουναντίον, η βαθύτατη αντίθεση συμφερόντων μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου δεν είναι δυνατόν να εξομαλυνθεί με την αποδοχή οποιουδήποτε προγράμματος. Από τα μέλη των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων που προσέρχονται στην πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης, λιγοστοί θα της αφοσιωθούν στέργοντας τον θεληματικό «ταξικό ξεπεσμό», 39 οι περισσότεροι όμως θα παραμείνουν προσηλωμένοι στα ενάντια οικονομικά συμφέροντα τους, ανεξάρτητα από την εξωτερική ιδεολογική κοινότητα συμφερόντων με το προλεταριάτο. 40 Υποτάσσονται κατ'' αρχήν μόνο στην «ιδέα» μιας ξένης προς τους ίδιους τάξης. Εδώ συγκρούεται συμφέρον με συμφέρον. Μεταξύ συμφερόντων όμως αποφασίζει η μεγαλύτερη βαρύτητα, η σχέση τους προς τις επιτακτικότερες ανάγκες της ζωής. Έτσι, κάλλιστα ενδέχεται να ανακύψει οικονομική διαφορά μεταξύ των αστικών και προλεταριακών στοιχείων του κόμματος και να επεκταθεί μετέπειτα σε πολιτική, οπότε ο ανταγωνισμός, παρακάμπτοντας τη σφαίρα της ιδεολογικής αλληλεγγύης, θα μπει στην ημερήσια διάταξη. Το πρόγραμμα γίνεται τότε νεκρό γράμμα και στους ίδιους τους κόλπους του κόμματος εκτυλίσσονται αληθινοί ταξικοί αγώνες όπου και οι δυο αντίπαλες παρατάξεις αγωνίζονται κατ' αλλήλων υπό σημαία «σοσιαλιστική». Η πείρα μάς διδάσκει ότι η 38Eduard Bernstein, «Wird die So- 42. Πρβλ. παραπάνω, 39zialdemokratie Volkspartei?», Sozialisti- 43. Πρβλ. παραπάνω. sche Monatshefte 9 (1905), σ no ΛΕΒΙΑΘΑΝ

18 στάση των αστών σοσιαλδημοκρατών απέναντι στο υπηρετικό προσωπικό τους, σε σχέση με το οποίο κατέχουν τη θέση.του λεγόμενου εργοδότη, διόλου δεν είναι τέτοια, ώστε εδώ τα συμφέροντα τους ως ανθρώπων ξένων προς την εργατική τάξη να περιέρχονται σε ελάσσονα μοίρα σε σχέση με εκείνα της θετής τάξης τους. Σε όλες επιπλέον τις περιπτώσεις, όπου μέλη του κόμματος είναι ιδιοκτήτες εργοστασίων ή εργαστηρίων, παρά τη δική τους καλή θέληση και την ασκούμενη από την πλευρά του κόμματος πίεση, βρίσκονται προς τους εργάτες που απασχολούν στην ίδια οικονομική αντίθεση όπως και οι υπόλοιποι συνάδελφοι των, οι οποίοι τρέφουν ιδεολογικό φρόνημα ανταποκρινόμενο στην οικονομική τους λειτουργία, σκέπτονται δηλαδή όχι σοσιαλδημοκρατικά, αλλά αστικά. Υφίσταται λοιπόν ο κίνδυνος να περιέλθει η ηγεσία του σοσιαλιστικού κόμματος στο. χέρια ατόμων αντιτιθέμενων αυθόρμητα, ως εκ του πρακτικού βουλητικού προσανατολισμού τους, προς το εργατικό πρόγραμμα και να καταλήξει το εργατικό κίνημα να εξυπηρετεί συμφέροντα εκ διαμέτρου αντίθετα προς εκείνα της εργατικής τάξης. 41 Εντονότερος μάλιστα είναι ο κίνδυνος αυτός εκεί όπου το εργατικό κόμμα κρέμεται από τη βοήθεια καθώς και την ηγεσία οικονομικά ανεξάρτητων απ' αυτό κεφαλαιοκρατών, ενώ εμφανίζεται ελάχιστος εκεί όπου δεν έχει ανάγκη τέτοιων στοιχείων ή τουλάχιστον ναφερόμενων στο κείμενο δεδομένων αυτή θα πρέπει ασφαλώς να σχετισθεί με ολόκληρη τη γραφειοκρατία του εργατικού κινήματος, ανεξάρτητα από κοινωνική προέλευση. κατορθώνει να τα κρατεί μακριά από τη διαχείριση των υποθέσεων του. Στις περιπτώσεις όπου οι ηγέτες αδιάφορο αν προέρχονται από την αστική ή την εργατική τάξη έχουν ενσωματωθεί οι ίδιοι στον κομματικό οργανισμό ως έμμισθα στελέχη, το οικονομικό τους συμφέρον συμπίπτει βέβαια κατά κανόνα μ ' εκείνο του κόμματος ως τέτοιου. Αποσκιρτήσεις κατώτερων κομματικών στελεχών σε αντίπαλες κομματικές οργανώσεις δεν συνηθίζονται, τουλάχιστον στην ηπειρωτική Ευρώπη. Έτσι δεν έχει εξουδετερωθεί ωστόσο παρά ένας μόνο κίνδυνος. Ένας άλλος, σοβαρότερος ακόμη, καθό γενικός και αναπόδραστος, 41Πρβλ. Arturo Labriola, Riforme e hvoluzione sociale, σσ Ο Labriola διατυπώνει μιαν υπόθεση μόνον αναφορικά με τους κομματικούς ηγέτες αστικής προέλευσης, βάσει όμως των α-

19 συνίσταται στο ότι, καθώς εξελίσσονται τα κόμματα, δημιουργείται αντίθεση μεταξύ των μελών και της ηγεσίας. Το πολιτικό κόμμα ως εξωτερικό μόρφωμα, ως μηχανισμός, δεν ταυτίζεται αυτόματα με το σύνολο των μελών του ή, κατά μείζονα μάλιστα λόγο, με την κοινωνική τάξη. Λογίζεται μόνο ως μέσον για να επιτευχθεί κάποιος σκοπός υψηλότερος. Αν γίνει αυτοσκοπός, 42 με δικές του, αυτοτελείς βλέψεις και συμφέροντα, αποσπάται και αποχωρίζεται τελολογικά από την τάξη που εκπροσωπεί. Τα συμφέροντα των μαζών των οργανωμένων στους κόλπους του κόμματος ποσώς δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκη μ' εκείνα της υπαλληλίας που ενσαρκώνει τον κομματικό οργανισμό. Σε ορισμένες πολιτικές περιστάσεις, τα συντηρητικά συμφέροντα της υπαλληλίας ενδέχεται να υπαγορεύουν αμυντική ή ακόμη και οπισθοχωρητική πολιτική, ενώ εκείνα της εργατικής τάξης θα απαιτούσαν πολιτική γενναία και επιθετική, ή δεν αποκλείεται πάλι να συμβεί και το αντίστροφο, πράγμα ωστόσο πολύ σπανιότερο. Αναλλοίωτος κοινωνικός νόμος είναι ότι κάθε απότοκο του καταμερισμού εργασίας όργανο του συνόλου, ευθύς μόλις εδραιωθεί, αποκτά ίδια συμφέροντα, συμφέροντα αυτοφυή και αυτοτελή. Όμως η ύπαρξη ιδίων συμφερόντων μέσα στο σύνολο συνεπάγεται προστριβές και αντιθέσεις προς το γενικό συμφέρον. Και ακόμα παραπέρα: κοινωνικά στρώματα, τα οποία διαφέρουν ως προς την κοινωνική τους λειτουργία, που εκπροσωπούν τα δικά τους συμφέροντα. 43 συσπειρώνονται και συγκροτούν όργανα Το θεώρημα περί της αναγκαίας διαδοχής ενός κυρίαρχου στρώματος από ένα άλλο καθώς και ο παρεπόμενος νόμος της ολιγαρχίας ως της προδιαγεγραμμένης μορφής συμβίωσης των ανθρώπων μέσα σε ευρύτερες συνομαδώσεις ποσώς δεν εκμηδενίζει τον ιστορικό υλισμό, ούτε και τον υποκαθιστά, αλλά τον συμπληρώνει απλώς. Δεν υφίσταται αντίφαση μεταξύ της θεωρίας που αντικρύζει την ιστορία ως αδιάλειπτη επαλληλία ταξικών αγώνων, και εκείνης που υποστηρίζει ότι οι ταξικοί αγώνες πάντοτε απολήγουν στη δημιουργία μιας νέας ολιγαρχίας, η οποία και συγχωνεύεται με την παλαιά. Η θεωρία της πολιτικής τάξης είναι απροσμάχητη από μαρξιστική σκοπιά. Γιατί η πολιτική τάξη είναι η εκάστοτε συνιστώσα των δυνάμεων που πασχίζουν κάθε φορά να εκφρασθούν στους κόλπους της κοινωνίας, πράγμα νοούμενο ασφαλώς υπό πρίσμα ποιοτικό, όχι ποσοτικό Την εγγενή αναγκαιότητα της τροπής αυτής την καταδείξαμε παραπάνω. 43 Πρβλ. παραπάνω. 44 Δεν λείπουν οι σοσιαλιστές που συμμερίζονται την παραπάνω αντίληψη μνημονεύουμε εδώ τον Gustaf F. Stefen, μέλος της σουηδικής άνω βουλής, ο ο-

20 Η πολιτική τάξη διαθέτει αναμφίβολα μιαν εξαιρετικά λεπτή αίσθηση προκειμένου για δυνατότητες και τρόπους αυτοάμυνας. Αναπτύσσει τόσο τεράστια δύναμη έλξης και απορροφητική ικανότητα, ώστε σπάνια μόνο αποτυγχάνει στο τέλος, ακόμη και ενάντια στους σκληρότερους και συνεπέστερους αντιπάλους της. Η ιστορία μοιάζει πράγματι να μας διδάσκει ότι κανένα λαϊκό κίνημα, οσοδήποτε δυναμικό και ενεργητικό, δεν μπορεί να επιφέρει στην κοινωνική δομή της πολιτισμένης ανθρωπότητας μόνιμες και οργανικές αλλαγές, καθότι τα εξοχότερα στοιχεία του ίδιου του λαϊκού κινήματος, όσοι αρχικά το οδηγούσαν και το παρωθούσαν, ξεκόβουν έπειτα βαθμηδόν από τις μάζες, για να απορροφηθούν από την «πολιτική τάξη», την οποία ανανεώνουν στο διηνεκές, κομίζοντας της μεν λίγες ίσως «νέες ιδέες», αλλά άφθονη δημιουργικότητα και πρακτική νοημοσύνη. Δικαίως λοιπόν αναρωτιέται ο Bergeret από πού θα πορίζονταν οι αστικές κυβερποίος προείπε ήδη το 1911 ότι θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν ηγέτες και ποδηγετούμενοι ακόμη και μετά τη νίκη του σοσιαλισμού (Stefen, Die Demokratie in England, Jena 1911, σ. 59). νήσεις τους υπουργούς των, αν αποφάσιζαν κάποτε να εκτελέσουν τους ηγέτες των επαναστατικών κινημάτων 8 Ως εκ τούτου, θα ήταν μεν δυνατόν να επικρατήσουν οι σοσιαλιστές, όχι όμως και ο σοσιαλισμός, ο οποίος σβήνει τη στιγμή ακριβώς όπου επικρατούν οι υπέρμαχοι του. Εύλογα μπαίνουμε λοιπόν στον πειρασμό να χαρακτηρίσουμε το πράγμα κωμικοτραγικό: επιστρατεύοντας όλες τους τις δυνάμεις, οι μάζες αρκούνται να αλλάξουν κυρίους. Οι εργάτες έχουν απλώς την τιμή «να συμμετάσχουν στη στρατολόγηση κυβερνητικών στελεχών». 45 Μικρό το επίτευγμα, αν λάβουμε υπ' όψη μας το ψυχολογικό φαινόμενο ότι σε λίγα μόλις χρόνια ηγεσίας ακόμη και ο πιο καλοπροαίρετος ιδεαλιστής αναπτύσσει όλες τις ιδιότητες όσες χαρακτηρίζουν τους ηγέτες εν γένει. 46 Στη Γαλλία, την κλασική χώρα των κοινωνικών ιδεών και πειραμάτων, η απαισιοδοξία τούτη έχει ριζοβολήσει στερεότατα εδώ και πολύ καιρό. 47 Σε εργατικούς κύκλους γεννήθηκε η παροιμία: «Homme elu, homme foutu» [σε παράφραση: οι αιρετοί άρχοντες εξαχρειώνονται]. Από ιστορική 45 Felicien Challaye, Syndicalisme re-volutionnaire et syndicalisme reformiste, Paris 1909, σ Πρβλ. παραπάνω μέρος Γ ', κεφ. I. 47 Η απογοήτευση των Γάλλων από

21 σκοπιά, οι αντι-ρομαντικοί είχαν απόλυτο δίκιο όταν συνόψιζαν ήδη γύρω στα 1833 τον σκεπτικισμό τούτο στην ακόλουθη καυστική σάτιρα: ((Τι είναι επανάσταση; Κάποιοι ρίχνουν τουφεκιές καταμεσής του δρόμου, σπάζοντας έτσι πολλά παράθυρα. Κανείς δεν ωφελείται παρά μόνο οι τζαμάδες. Ο άνεμος παίρνει τον καπνό. Όσοι μένουν ψηλά σπρώχνουν τους άλλους προς τα κάτω... Πολύς κόπος για να ξηλωθούν τόσα ωραία λιθόστρωτα που δεν φταίγανε τίποτα». 48 Στη Madame Angot πάλι λέγεται: «Ασφαλώς δεν αξίζει τον κόπο ν' αλλάξουμε 48. Bergeret (Ettore Marroni), «Le idee del mio amico, il forcaiolo», Stampa γάλη επανάσταση του Ο Guizot σημείωσε ότι το φρικτό τούτο πείραμα στάθηκε αρκετό «για ν' αποθαρρύνει 8ιά παντός τον κόσμο από την αναζήτηση της ελευθερίας και να ξεράνει ίσαμε την πηγή τους τις ευγενέστερες ελπίδες του ανθρώπινου γένους» (F. Guizot, Dugou-vernement de la France, σ. 16b). 52. Theophile Gautier, Les Jeunes-France, Paris 1878, σ. 15. κυβέρνηση!» Η έκβαση της κοινωνικής επανάστασης, καθώς άλλωστε και της πολιτικής, όπως την εκφράζει μια ιταλική παροιμιώδης έκφραση, δεν είναι παρά ότι «cambia il maestro di capella, ma la musica e sempre quella», με την αντικατάσταση δηλαδή του αρχιμουσικού δεν αλλάζει σε τίποτε η μουσική. Μετάφραση: Γιώργος Ανδρουλιδάκης 48τη δημοκρατία ανάγεται ως και στη με-

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη

ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Άντον Πάννεκουκ ηµόσια ιδιοκτησία και Κοινοκτηµοσύνη Πηγή:http://sites.google.com/site/syrizaorizontia/in-thenews/ademosieutastaellenikaarthratouantonpanekouk ( ηµοσιεύτηκε στο περιοδικό Western Socialist,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.5 Αναρχισμός 4.5 ΑΝΑΡΧΙΣΜΟΣ 1/13 Αναρχισμός

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ. Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ Α Γενικού Λυκείου και ΕΠΑ.Λ. 2 Η ΚΟΙΝΩΝΙΑ, Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΚΑΙ Η ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Κεφάλαιο 1 ο 1.1 ΆΝΘΡΩΠΟΣ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΟΝ 1/6 Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του πολιτικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΓΑΤΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Δεν παραγνωρίζουμε τη διαστρωμάτωση μέσα και γύρω από την τάξη των μισθωτών εργαζομένων, τις δυσκολίες που δημιουργεί στη συνειδητοποίηση των εργατών και τα εμπόδια

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια

ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια 18 ΤΙ ΟΝΟΜΑΖΟΥΜΕ ΓΝΩΣΗ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ; Το ερώτημα για το τι είναι η γνώση (τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος γνωρίζει κάτι ή ποια χαρακτηριστικά αποδίδουμε σε ένα πρόσωπο το οποίο λέμε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο - ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 2.4 Το σοσιαλιστικό σύστημα ή η σχεδιασμένη οικονομία

Διαβάστε περισσότερα

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί

στις οποίες διαμορφώθηκαν οι ιστορικοί και οι πολιτισμικοί όροι για τη δημοκρατική ισότητα: στη δυτική αντίληψη της ανθρώπινης οντότητας, το παιδί 160 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Τα δικαιώματα του παιδιού και οι συνέπειες της αναγνώρισής τους σε διεθνές επίπεδο αντιπροσωπεύουν μια τεράστια αλλαγή των αντιλήψεων και των νοοτροπιών για το παιδί, γεγονός που συνοδεύτηκε

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4Ο ΒΑΣΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ 4.1 Η πολιτική 4.1 Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ 1/21 Η λέξη πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ MANAGEMENT ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ. Ορισμοί Ορισμοί Ηγεσία είναι η διαδικασία με την οποία ένα άτομο επηρεάζει άλλα άτομα για την επίτευξη επιθυμητών στόχων. Σε μια επιχείρηση, η διαδικασία της ηγεσίας υλοποιείται από ένα στέλεχος που κατευθύνει

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη

Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη Ελευθερία και Ευθύνη Ορισμοί Εννοιών Ελευθερία-Βία-Ολοκληρωτισμός Φαυλοκρατία Δημοκρατία-Ευθύνη 1η Ομάδα - Φιλόσοφοι Ελευθερία, ορισμός, μορφές Ελευθερία είναι το συναίσθημα που απορρέει από τον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.3 ΤΟ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 2 Άρθρο 1 του Συντάγματος Tο πολίτευμα της Eλλάδας είναι Προεδρευόμενη Kοινοβουλευτική Δημοκρατία.

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

[30] Marx-Engels, Collected Works, ο.π., vol.10, p Από τα πρακτικά της συνάντησης για την κεντρική διεύθυνση [της Κομμουνιστικής Λίγκας]

[30] Marx-Engels, Collected Works, ο.π., vol.10, p Από τα πρακτικά της συνάντησης για την κεντρική διεύθυνση [της Κομμουνιστικής Λίγκας] Β) Από τους Ταξικούς αγώνες στη Γαλλία στην 18 η Brumaire του Λουδοβίκου Βοναπάρτη «Οι επαναστάσεις είναι οι ατμομηχανές της ιστορίας» 41 Γιατί η περίοδος 1848-1852 αποτελεί ορόσημο στην ιστορία των ιδεών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Αξίες και τιμές παραγωγής. Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» Γιώργος Σταμάτης Άξιες και τιμές παραγωγής: Η σχέση μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου» του Γιώργου Σταμάτη 1. Εισαγωγή Σκοπός μας δεν είναι να δείξουμε απλώς, ότι μεταξύ του 1ου και του 3ου τόμου του «Κεφαλαίου»

Διαβάστε περισσότερα

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο 1 Kεφάλαιο E ANA H TIKA EMATA Πρώτο 2 IΣTOPIA Γ ΓYMNAΣIOY Επαναληπτικά θέµατα Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασµένες σηµειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετραγωνάκι. Ενότητα 1 Σ

Διαβάστε περισσότερα

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος.

Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Η οικολογική ηθική ως μέρος της απελευθερωτικής ηθικής και το ζήτημα της θεμελίωσης. Η συμβολή ορισμένων Ελλήνων: Καστοριάδης, Τερζάκης, Φωτόπουλος. Γ. Μπλιώνης Κύκλος συζητήσεων για την Περιβαλλοντική

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα;

Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα; Άλλο ένα κόμμα ή ένα άλλο κόμμα; του Χρήστου 'ChIossif' Ιωσηφίδη Ο Θανάσης και ο Χρήστος πίνουν χαλαρά τον απογευματινό τους καφέ και κουβεντιάζουν για άλλο ένα πολιτικό κόμμα που μπήκε πρόσφατα στην ζωή

Διαβάστε περισσότερα

Αριστοτέλη "Ηθικά Νικομάχεια" μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21

Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια μετάφραση ενοτήτων 1-10 Κυριακή, 09 Δεκέμβριος :23 - Τελευταία Ενημέρωση Δευτέρα, 16 Σεπτέμβριος :21 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ «ΗΘΙΚΑ ΝΙΚΟΜΑΧΕΙΑ» ΕΝΟΤΗΤΕΣ 1-10 Μετάφραση ΕΝΟΤΗΤΑ 1η Αφού λοιπόν η αρετή είναι δύο ειδών, απ τη μια διανοητική και απ την άλλη ηθική, η διανοητική στηρίζει και την προέλευση και την αύξησή

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου

Γεωργία Καζάκου, ΠΕ09. Οικονομολόγος. Πολιτική Παιδεία. Β Τάξη Γενικού Λυκείου Πολιτική Παιδεία Β Τάξη Γενικού Λυκείου 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ο Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ 3.1 ΜΟΡΦΕΣ ΠΟΛΙΤΕΥΜΑΤΩΝ 2 1/22 Πολίτευμα: Το πολιτικό σύστημα οργάνωσης και άσκησης της εξουσίας (δηλαδή είναι ο τρόπος οργάνωσης

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων

ΜΑΘΗΜΑ: ΟΡΓΑΝΩΣΗ-ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ. Μορφές πολιτευμάτων Ο διαγωνισμός της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης προϋποθέτει, ως γνωστόν, συνδυασμό συνδυαστικής γνώσης της εξεταστέας ύλης και θεμάτων πολιτικής και οικονομικής επικαιρότητας. Tα Πανεπιστημιακά Φροντιστήρια

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΠΑΝΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΦΑΚΕΛΟΣ ΟΙ ΚΟΜΜΑΤΙΚΕΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ 110398 2015-2016 ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΜΟΣΧΟΝΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Ι. ΘΕΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ - ΥΛΗ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο. Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων ΚΑΖΑΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ, ΠΕ09 ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3ο Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων 2 3.3.1. - Ηγεσία 3 Καθημερινά χρησιμοποιείται η έννοια του ηγέτη, όταν αναφερόμαστε σε άτομα που μέσα σε μία ομάδα καθοδηγούν τους άλλους, αναλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα»

Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» Ο συγγραφέας στο νέο του βιβλίο παρουσιάζει μια ορθολογική θέαση της κρίσης Γιώργος Πολίτης: «Τα καταφέραμε σε πιο δύσκολες εποχές, θα τα καταφέρουμε και τώρα» 23 Jan 201611.00 ΜΕΓΕΝΘΥΝΣΗ Συνέντευξη στη

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Η θέση της «κυκλοφορίας» στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος... Γιώργος Σταμάτης Η θέση της "κυκλοφορίας" στην αναπαραγωγή του οικονομικού συστήματος και στην παραγωγή υπεραξίας και κέρδουςτου Γιώργου Σταμάτη Είναι ευρέως δεδομένη η άποψη, ότι, κατά τον Μαρξ, ο τομέας της «κυκλοφορίας»,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν.

Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν. Εισήγηση 21 θέσεων του Λένιν. 1. Όλη η προπαγάνδα και η αναταραχή, πρέπει να φέρουν έναν πραγματικά κομμουνιστικό χαρακτήρα και σύμφωνα με το πρόγραμμα και τις αποφάσεις της Κομμουνιστικής Διεθνούς. Όλα

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α.

Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου. Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Ενότητα 20 - Από την έξωση του Όθωνα (1862) έως το κίνημα στο Γουδί (1909) Ιστορία Γ Γυμνασίου Η άφιξη του βασιλιά Γεωργίου του Α. Χρονολόγιο 1844: Συνταγματική μοναρχία (σύνταγμα) 1862: Έξωση του Όθωνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Διάλεξη 3 η. Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής Τμήμα Νομικής ΑΠΘ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Διάλεξη 3 η Κυριάκος Κυριαζόπουλος, Επίκουρος Καθηγητής ΑΠΘ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη.

Ι. Πανάρετος.: Καλησπέρα κυρία Γουδέλη, καλησπέρα κύριε Ρουμπάνη. (Συνέντευξη του Ι. Πανάρετου στην Νίνα Γουδέλη και τον Γρηγόρη Ρουμπάνη για τα θέματα της Παιδείας (Μήπως ζούμε σ άλλη χώρα;, ραδιοφωνικός σταθμός Αθήνα, 9.84) Ν. Γουδέλη: Καλησπέρα κύριε Πανάρετε. Γ.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ

ΕΛΛΑΔΑ ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟ ΜΕΤΩΠΟ Ιδρυτική διακήρυξη Η Ελλάδα βιώνει για άλλη μια φορά μια εθνική τραγωδία που απειλεί την κοινωνία με διάλυση και υπονομεύει την ίδια την υπόσταση του έθνους. Η χώρα παγιδευμένη στη μέγγενη παράνομων διεθνών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα

Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό. ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα Θέμα: Θρησκευτική Ελευθερία Η σχολιαζόμενη απόφαση παρουσιάζει σημαντικό ενδιαφέρον τόσο γιατί πραγματεύεται σημαντικά νομικά ζητήματα αναφορικά με το περιεχόμενο του δικαιώματος της θρησκευτικής ελευθερίας

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΞΗ Β

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΞΗ Β ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΜΥΡΙΝΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΑΞΗ Β ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ:2013-2014 A TETΡΑΜΗΝΟ ΟΝΟΜΑΤΑ ΜΕΛΩΝ: 1)ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΗΣ 2)ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΗΜΟΣ 3)ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΜΠΟΥΡΔΟΣ 4)ΝΙΚΟΣ ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ:ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

KARL MARX FRIEDRICH ENGELS ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ. (Αποσπάσματα Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας)

KARL MARX FRIEDRICH ENGELS ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ. (Αποσπάσματα Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας) KARL MARX FRIEDRICH ENGELS ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ (Αποσπάσματα Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας) Οι προϋποθέσεις με τις οποίες ξεκινάμε δεν είναι αυθαίρετες, δεν είναι δόγματα, είναι πραγματικές προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ

Φορείς των νέων ιδεών ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΟΙ ΥΠΟΨΗΦΙΟΙ Δ. ΑΝΑΝΕΩΣΗ- ΔΙΧΑΣΜΟΣ (1909-1922) 1. Το κόμμα των φιλελευθέρων 1. Πριν τις εκλογές της 8ης Αυγούστου 1910 κανένα ΜΕΓΑΛΟ κόμμα δεν υποστήριζε τις μεταρρυθμίσεις που προτάθηκαν το 1909/1910 Φορείς των νέων

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου

Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου Πολιτική και Δίκαιο Γραπτή Δοκιμασία Α Τετραμήνου ΘΕΜΑΤΑ ΣΩΣΤΟΥ ΛΑΘΟΥΣ 1. Απόλυτη διάκριση λειτουργιών υπάρχει όταν τα όργανα της μιας κρατικής λειτουργίας δεν επιτρέπεται να παρεμβαίνουν και να ασκούν,

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ

ΧΡΟΝΟΣ ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ & ΔΙΑΚΕΚΡΙΜΕΝΗ ΕΠΙΔΟΣΗ Σελ.1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ Νοημοσύνης και Λογικής. Λογική είναι οι γνώσεις και οι εμπειρίες από το παρελθόν. Η Λογική έχει σχέση με το μέρος εκείνο της

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του

Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Ενότητα 8: Το Σύνταγμα του 1975: τα μέρη του και το περιεχόμενό του Παρούσης Μιχαήλ Τμήμα Φιλοσοφίας 1 Σκοποί ενότητας 1. Σχέση δικαίου-ηθικής-πολιτικής 2. Υπάρχει η ισχύς του δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος

«Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος EIΣΑΓΩΓΗ «Άρχεσθαι μαθών, άρχειν επιστήσει» («Ανάλαβε εξουσία αφού πρώτα μάθεις να εξουσιάζεσαι») Σόλων, ο Αθηναίος Η ηγεσία και η άσκησή της η έννοιά της και το σύνολο των συμπεριφορών που τη συνθέτουν,

Διαβάστε περισσότερα

Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας,

Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας, 1 Μακαριώτατε, Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Σεβαστοί πατέρες Κύριοι βουλευτές Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας, Κύριοι σύμβουλοι, αγαπητοί συνεργάτες,

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 3. Η παραγωγή του Συντάγματος και των συνταγματικών κανόνων Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 7/12/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 η Ο κριτικός της ιδεολογίας Marx ( )

ΕΝΟΤΗΤΑ 6 η Ο κριτικός της ιδεολογίας Marx ( ) 79 ΕΝΟΤΗΤΑ 6 η Ο κριτικός της ιδεολογίας Marx (1845-1846) I. Πραγματολογικά-ιστορικά δεδομένα 1845 Φεβρουάριος 1845 O Marx στις Βρυξέλλες Θέσεις για τον Feuerbach Άνοιξη 1845 Ο Engels στις Βρυξέλλες Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΥΧΗ ΜΙΧΕΛΑΚΗ ΟΜΙΛΙΑ. ΣΤΟ 38 ο ΤΑΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

ΕΥΤΥΧΗ ΜΙΧΕΛΑΚΗ ΟΜΙΛΙΑ. ΣΤΟ 38 ο ΤΑΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΟΜΙΛΙΑ ΕΥΤΥΧΗ ΜΙΧΕΛΑΚΗ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΝΟΜΟΥ ΧΑΝΙΩΝ ΣΤΟ 38 ο ΤΑΚΤΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΡΙΤΗ 28 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2009

Διαβάστε περισσότερα

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής

Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής. Γεράσιμος Βώκος. Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Γεράσιμος Βώκος Οι πραγματικοί στόχοι της πολιτικής Μπορεί κανείς να τελειώσει στα γρήγορα με τον Σοπενχάουερ, αν τον κατατάξει στην κατηγορία των απαισιόδοξων ανθρώπων και τον θεωρήσει πρωτεργάτη της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Ενότητα 8: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Επίκ. Καθηγητής: Νίκος Φωτόπουλος e-mail: nfotopoulos@uowm.gr Τηλ. Επικοινωνίας: 23850-55150

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»

Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» Συνέντευξη στην εφημερίδα "Θεσσαλονίκη" Συνέντευξη του Τηλέμαχου Χυτήρη στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη» 1. ΕΡΩΤΗΣΗ Μετά και τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών αρκετά στελέχη του ΠΑΣΟΚ αμφισβητούν ανοιχτά τις

Διαβάστε περισσότερα

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο 2014-2019 Επιτροπή Πολιτικών Ελευθεριών, Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων 26.1.2016 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σχετικά με τη θέσπιση μηχανισμού της ΕΕ για τη δημοκρατία, το κράτος δικαίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ HMEΡΗΣΙΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) 2012 ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ εν είναι καθόλου τυχαίο το γεγονός ότι οι αρχαίοι Έλληνες με την ίδια λέξη, τη διεθνή σήμερα λέξη «λόγος»,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης

Θέσεις - τριμηνιαία επιθεώρηση Mea culpa (?) Γιώργος Η. Οικονομάκης MEA CULPA (?) του Γιώργου Η. Οικονομάκη Κύριε Διευθυντή. Μέχρι τη στιγμή που γράφω το σημείωμα τούτο γνωρίζω ότι για μια, τουλάχιστο, διατύπωση - θέση του τελευταίου άρθρου μου στο περιοδικό έγινα αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

της εργασίας, της εμφάνισης της ατομικής ιδιοκτησίας και της διάσπασης

της εργασίας, της εμφάνισης της ατομικής ιδιοκτησίας και της διάσπασης 1 ΚΡΑΤΟΣ Το Κράτος είναι βασικός θεσμός στο πολιτικό σύστημα της ταξικής κοινωνίας, μέσω του οποίου διοικείται η κοινωνία και προστατεύεται η οικονομική και κοινωνική δομή της. Στις ταξικά ανταγωνιστικές

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2. ΑΔΕΙΕΣ Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Β ΤΑΞΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2Ο 2.3 Η γένεση της οικονομικής σκέψης (Ξενοφών, Αριστοτέλης) 2.3 Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

MAZIKH KOINΩΝΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

MAZIKH KOINΩΝΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ MAZIKH KOINΩΝΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Μαζική Κοινωνία: ο όρος αυτός χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις σημερινές κοινωνίες δυτικού τύπου. Χαρακτηριστικά τους αποτελούν ο μεγάλος πληθυσμός, η ασφυκτική συγκέντρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη

Πολιτική και Ταξική Ανάλυση. Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Πολιτική και Ταξική Ανάλυση Επιμέλεια: Άννα Κουμανταράκη Τι καταλαβαίνουμε με τον όρο «κοινωνική ανισότητα»; Πλούσιοι και φτωχοί; Προνομιούχοι ή άνθρωποι με ιδιαίτερα χαρίσματα και ταλέντα; Κυρίαρχοι και

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός;

β) Αν είχες τη δυνατότητα να «φτιάξεις» εσύ έναν ιδανικό κόσμο, πώς θα ήταν αυτός; 1 α) H πραγματική ζωή κρύβει χαρά, αγάπη, στόχους, όνειρα, έρωτα, αλλά και πόνο, απογοήτευση, πίκρες, αγώνα. αν λείπουν όλα αυτά τα συναισθήματα και οι ανατροπές, αν χαθεί η καρδιά και η ψυχή, η ελευθερία,

Διαβάστε περισσότερα

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης

Η Εκτελεστική Εξουσία. Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Η Εκτελεστική Εξουσία Δρ. Κωνσταντίνος Αδαμίδης Εκτελεστική εξουσία -Πρόκειται για την πιο απαραίτητη συνιστώσα της διακυβέρνησης. -Η εκτελεστική εξουσία διαχωρίζεται ανάμεσα στο πολιτικό σκέλος, που χαράσσει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΚΏΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΊΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΒΟΥΛΕΥΤΈΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΎ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΣΕ ΘΈΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ ΣΥΜΦΕΡΌΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΎΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΌΝΤΩΝ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΚΏΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΊΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΒΟΥΛΕΥΤΈΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΎ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΣΕ ΘΈΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ ΣΥΜΦΕΡΌΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΎΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΌΝΤΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΚΏΔΙΚΑΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΊΑΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΒΟΥΛΕΥΤΈΣ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΎ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΣΕ ΘΈΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΏΝ ΣΥΜΦΕΡΌΝΤΩΝ ΚΑΙ ΣΎΓΚΡΟΥΣΗΣ ΣΥΜΦΕΡΌΝΤΩΝ Άρθρο 1 Κατευθυντήριες αρχές Κατά την εκτέλεση των καθηκόντων

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

Σας μεταφέρω τους θερμούς χαιρετισμούς του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Διανύουμε μία από τις μεγαλύτερες εθνικές κρίσεις που βίωσε η χώρα

Σας μεταφέρω τους θερμούς χαιρετισμούς του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Διανύουμε μία από τις μεγαλύτερες εθνικές κρίσεις που βίωσε η χώρα Φίλες και Φίλοι, Σας μεταφέρω τους θερμούς χαιρετισμούς του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, Ευάγγελου Βενιζέλου. Διανύουμε μία από τις μεγαλύτερες εθνικές κρίσεις που βίωσε η χώρα στη νεώτερη ιστορία της. Μια κρίση

Διαβάστε περισσότερα