Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΥΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑΣ*

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΥΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑΣ*"

Transcript

1 Robert Michels Η ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ Ο ΣΙΔΗΡΟΥΣ ΝΟΜΟΣ ΤΗΣ ΟΛΙΓΑΡΧΙΑΣ* * «Η δημοκρατία και ο σιδηρούς νόμος της ολιγαρχίας» είναι το δεύτερο κεφάλαιο από το έργο του Robert Michels, Η κοινωνιολογία των πολιτικών κομμάτων στη σύγχρονη δημοκρατία. Έρευνες γύρω από τις ολιγαρχικές τάσεις του ομαδικού βίου (α' έκδοση 1911, ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΌΤΕΡΕΣ ΣΟΣΙΑΛΙΣΤΙΚΈΣ σχολές θεωρούν τη δημοκρατία επιτευκτή στο μέλλον, και όχι λίγοι στοχαστές με αριστοκρατική κοσμοθεωρία θεωρούν μεν τη δημοκρατία κοινωνικά επιβλαβή, ωστόσο εφαρμόσιμη στον επιστημονικό κόσμο απαντά όμως και ένα συντηρητικό ρεύμα που αρνείται κατηγορηματικά τη δυνατότητα αυτή για όλες εν γένει τις εποχές. Το εν λόγω ρεύμα, το οποίο, καθώς είπαμε ήδη, 1 έχει επιρροή κυρίως στην Ιταλία, διακηρύσσει την εγγενή σε κάθε κοινωνικό καθεστώς αναγκαιότητα μιας «πολιτικής τάξης», δηλαδή μιας πολιτικά κυρίαρχης τάξης, μιας τάξης μειοψηφίας. Όσοι δεν πιστεύουν στο θεό της δημοκρατίας δεν έπαψαν ποτέ να χαρακτηρίζουν τη δημοκρατία ως παιδιάστικο μύθο και να υποστηρίζουν ότι όλες οι τρέχουσες γλωσσικές εκφράσεις, όσες υποδηλώνουν μια κυριαρχία της μάζας, όπως «κράτος», «πολίτες», «έθνος», «εκπροσώπηβ' έκδοση 1925). Αυτό το έργο πρόκειται να εκδοθεί προσεχώς από τις εκδόσεις ΓΝΩΣΗ, στη σειρά της «Φιλοσοφικής και πολιτικής βιβλιοθήκης». Η θεώρηση της μετάφρασης έγινε από τον Π. Κονδύλη. 1. Πρβλ. παραπάνω.

2 2 ROBERT MICHELS ίο ΛΕΒ/ΛΘΛΚ

3 ση του λαού» κλπ, αναφέρονται μόνο σε μια νομική αρχή, όχι σε μιαν υπαρκτή κατάσταση πραγμάτων. Διατυπώνουν τη θεωρία ότι οι αιώνιες διενέξεις μεταξύ αριστοκρατίας και δημοκρατίας, για τις οποίες γίνεται λόγος στις δέλτους της ιστορίας, δεν είναι παρά διενέξεις μεταξύ μιας παλαιάς μειοψηφίας υπεραμυνόμενης της κυριαρχίας της και μιας φιλόδοξης νέας μειοψηφίας, η οποία θέλει να αναμειχθεί με την παλαιά ή ακόμη και να την εκθρονίσει. Κατ' αυτούς, κάθε ταξική πάλη καταλήγει απλώς σε εναλλαγή: μια μειοψηφία αντικαθιστά μιαν άλλη μειοψηφία και αναλαμβάνει την κυριαρχία πάνω στις μάζες. Οι κοινωνικές τάξεις, οι οποίες μπροστά στα μάτια μας διεξάγουν στο πεδίο της ιστορίας τρομερές μάχες, τα βαθύτερα αίτια των οποίων έγκεινται πλην των άλλων και στις οικονομικές αντιθέσεις, μοιάζουν από τη σκοπιά αυτή περισσότερο με δύο ομάδες χορευτών της κα-ντρίλιας καθώς εκτελούν ένα chasse-croise. Ως περιφανέστεροι εκπρόσωποι του εν λόγω κύκλου ιδεών θα πρέπει να θεωρηθούν ο Τορινέζος συνταγματολόγος Gaetano Mosca και ο αρτιθανής [1923] Γενοβέζος Vilfredo Pareto, καθηγητής της πολιτικής οικονομίας στο πανεπιστήμιο της Λωζάνης, ο οποίος μάλιστα απέκτησε στον επιστημονικό κόσμο, και της Ιταλίας ακόμη, φήμη μεγαλύτερη από τον πρώτο, αφ' ενός επειδή δημοσίευσε τα περισσότερα βιβλία του στη γενικά προσιτότερη γαλλική γλώσσα και αφ' ετέρου επειδή ένας κάποιος σνομπισμός παρασύρει τους Ιταλούς να προσέχουν μόνο όσα επιστημονικά συγγράμματα προέρχονται ή τουλάχιστον καταξιώνονται στις επέκεινα των Άλπεων χώρες. Επεξεργαζόμενος τις προειρημένες ιδέες, ο Pareto ανέπτυξε, ως γνωστόν, τη θεωρία περί κυκλοφορίας των ελίτ, σύμφωνα με την οποία η εκάστοτε κυρίαρχη τάξη έχει μεν ιστορικά την τάση να διατηρεί θεωρητικά την πρωτοκαθεδρία, στην πραγματικότητα όμως αρχικά ατονεί, έπειτα μπαίνει στη διαδικασία της διάλυσης και τέλος καταρρέει ως ηθική και φυσική οντότητα, παραχωρώντας τη θέση της σε μια νέα πολιτική τάξη. Από τη θεωρία του Pareto ορισμένα μόνο σημεία μπορούμε βέβαια να δεχθούμε ως αληθή, δεδομένου ότι η περιγραφόμενη διαδικασία δεν εκτυλίσσεται τόσο ως καθαυτό αντικατάσταση, παρά μάλλον ως αδιάλειπτη συγχώνευση των νέων στοιχείων με τα παλαιά. 1 Το φαινόμενο τούτο ήταν ίσως γνωστό και προγενέστερα, καθόσον τουλάχιστον η κυκλοφορία των ελίτ περιοριζόταν στο πολιτικό επίπεδο και στους κόλπους της ίδιας μεγάλης κοινωνικής τάξης. Σε κράτη κυβερνώμενα σύμφωνα με αμιγώς αντιπροσωπευτικό σύστημα, η λεγόμενη αξιωματική αντιπολίτευση δεν αποβλέπει παρά στην κυκλοφορία των ελίτ, 1Πρβλ. Robert Michels, Probleme der Sozialphilosophie, σσ. 150 κ.εζ.

4 επιζητεί δηλαδή να αντικαταστήσει τους κρατούντες, όχι όμως να τους εξοντώσει οριστικά. Το αντιπολιτευόμενο κόμμα διαθέτει την ίδια με το κόμμα της εκάστοτε πλειοψηφίας απλή, αλλά ανθεκτική δομή, συσπειρώνεται, καθώς συμβαίνει στην Αγγλία και στην Αμερική, γύρω από ένα πρόγραμμα ευκρινώς μεν διατυπωμένο, καθαρά όμως πρακτικό και αναφερόμενο σε αιτήματα του αμεσότατου παρόντος, εμφορείται από πνεύμα αυστηρής πειθαρχίας και διαθέτει επιπλέον μια στρατιά έμμισθων κατώτερων ηγετικών στελεχών γνωστών ως «bosses» [«κομματάρχες», «πρωτοπαλίκαρα»] και ((wirepullers [«παράγοντες»] τα οποία τελούν υπό τις διαταγές ενός ανώτερου ηγετικού στελέχους, προικισμένου με στρατηγικό τάλαντο, αλλά άμοιρου οποιασδήποτε βαθύτερης θεωρητικής σκέψης. Το αντιπολιτευόμενο τούτο κόμμα πασχίζει με όλες του τις δυνάμεις να εκτοπίσει το εκάστοτε κυβερνάν και να εγκατασταθεί στη θέση του, δίχως να αλλάξει τίποτε απολύτως κατά τα λοιπά - με άλλα λόγια, θέλει να αντικαταστήσει μια φατρία της άρχουσας τάξης με μιαν άλλη, την οποία ενδέχεται να διαδεχθεί στο μέλλον και πάλι η πρώτη. Αργά ή γρήγορα, οι επιμέρους φατρίες τερματίζουν τον ανταγωνισμό συνδιαλλασσόμενες, πάντοτε με ασύνειδο σκοπό να διατηρήσουν ή να διαμοιράσουν έτσι μεταξύ τους την ηγεμονία επί των μαζών. Ευρύτατα διαδεδομένη είναι η γνώμη ότι η μεγάλη γαλλική Επανάσταση, ή τουλάχιστον πάντως η Γ ' γαλλική Δημοκρατία μετά το 1870, κατόρθωσε να εκτοπίσει οριστικά, από κοινωνική άποψη, την παλαιά αριστοκρατία της Γαλλίας. Η γνώμη τούτη ελέγχεται εντελώς εσφαλμένη. Ακόμη και το 1908, οι Γάλλοι ευγενείς απαντούν στο ιππικό και στο διπλωματικό σώμα της Δημοκρατίας σε ποσοστά υπερβαίνοντα κατά πολύ την αριθμητική τους δύναμη στο σύνολο του πληθυσμού και, μολονότι δεν υπήρχε στο γαλλικό κοινοβούλιο ένα δεδηλωμένα συντηρητικό κόμμα της αριστοκρατίας ενώ στη Γερμανία, την ίδια περίπου εποχή, η 58μελής κοινοβουλευτική ομάδα του Γερμανικού Συντηρητικού Κόμματος περιελάμβανε 31 ευγενείς μεταξύ των 584 Γάλλων βουλευτών καταλέγονταν όχι λιγότεροι από 61 εκπρόσωποι της παλαιάς αριστοκρατίας (noblesse

5 d'epee και noblesse de robe), 2 ενώ οι υπόλοιποι, με ελάχιστες μόνο εξαιρέσεις, ήσαν πρώην επαναστάτες ή απόγονοι τους. Σύμφυτη στη δημοκρατία είναι η έφεση να ρυθμίζονται σπουδαία ζητήματα κατά τρόπο αυταρχικό. 3 Συνάμα εκδηλώνεται στους κόλπους της δίψα για μεγαλεία και ισχύ. Ευθύς μετά την απελευθέρωση τους, οι Άγγλοι αστοί έκαμαν πώς και τι για να αποκτήσουν αριστοκρατία. Ο Gladstone έχει πει άλλωστε ότι η αγάπη του αγγλικού λαού για την ελευθερία δεν ισοφαρίζεται παρά μόνο από την αγάπη επί Ναπολέοντα: Lannes de Montebello, Baron Reille-Soult, Due de Dalmatie. Αρκετοί από τους ευγενείς κατέχουν περίοπτη θέση στο κοινοβούλιο: Bau-druy d'asson, Paul de Cassagnac, Comte de Castellane, de Lanessan, Comte de Mun, de Beauregard. Μετά τις εκλογές του Ιουλίου του 1910, στη γαλλική λαϊκή αντιπροσωπεία περιλαμβάνονταν 56 ευγενείς (σύμφωνα με την επίσημη Liste par Ordre Alphabetique et par Departements de Mrs. les Deputes... Paris, Imp. de la Chambre, 1910). Ανάμεσα στα νέα μεγάλα ονόματα ευγενών συναντούμε τους de Gontaut-Biron, da La Tremoille, de Ludre. 4. W.E.H. Lecky, Democracy and Liberty, τ. A ', σ για την αριστοκρατία του. 4 Ομοίως, το μεγαλύτερο καύχημα των σοσιαλδημοκρατών είναι η ικανότητα της πλειοψηφίας τους να υποτάσσεται, αυτοπροαίρετα βέβαια μέχρις ενός σημείου, στις διαταγές της μειοψηφίας ή πάντως στις επιτακτικές της υποδείξεις αναφορικά με την εκτέλεση των δικών της διαταγών. Ο Vilfredo Pareto επικρότησε το σοσιαλισμό ως μέσο 2Σύμφωνα με έναν κατάλογο περιεχόμενο στο: Buisson/Larroumet/Stanislas Meunier/Hector Denis (επιμ.), Bio-graph ie politique du dixneuvieme siecle, τ. I' (Paris 1899), σ Εδώ καταλέγονται παλαιικά μεγάλα ονόματα καθώς και απόγονοι ένδοξων μεγιστάνων από την αυλή του Λουδοβίκου ΙΔ'και του Λουδοβίκου ΙΕ', όπως οι δούκες de Rohan (ο οποίος έμελλε να πέσει πρώτος στο πεδίο της μάχης κατά τον [Α ' ] παγκόσμιο πόλεμο) και de Broglie, οι μαρκήσιοι de Solages και de Salignac-Fe-nelon, ο κόμης de Chambrun, οι άρχοντες de Grandmaison και de Kerjegu. Συνολικά απαντούν τρεις πρίγκιπες και δούκες (Prince d' Arenberg, Prince d' He- 3nin, Due de Broglie) - λιγοστοί επίσης απ' όσους απέκτησαν τίτλους ευγενείας 4 Κατά τον J. Novicow, Conscience et volonte sociales, σ. Ί2.

6 προσφορότατο για την παράγωγη μιας νέας ελίτ από τους κόλπους της εργατικής τάξης και θεώρησε τη δύναμη των ηγετών της τελευταίας να αντιστέκονται και να αντεπεξέρχονται νικηφόρα σε διώξεις και κακοποιήσεις ως ένδειξη της ενδιάθετης αλκής της, του πρώτιστου γνωρίσματος μιας νέας «πολιτικής τάξης». 5 Η διαπίστωση της αναγκαιότητας μιας ιθύνουσας κοινωνικής ομάδας είναι αναμφίβολα πολύ παλαιότερη απ' ό,τι νομίζεται συνήθως. Ο Gaetano Mosca, ο οποίος, σε σύγκριση με τον Vilfredo Pareto, είναι και ο παλαιότερος εκπρόσωπος της κοινωνιολογικής αυτής αντίληψης και αξιώνει υπέρ εαυτού το δικαίωμα της επιστημονικής προτεραιότητας, μνημονεύει ως προδρόμους του τον Hippolyte Taine και τον Ludwig Gumplowicz. 6 Ελάχιστα γνωστό, αλλά πολύ ενδιαφέρον είναι ωστόσο το γεγονός ότι οι πρωιμότεροι και σπουδαιότεροι πνευματικοί πρόδρομοι της θεωρίας των Mosca και Pareto ανήκουν σ' εκείνη ακριβώς τη σχολή, την οποία καταπολεμά η τελευταία περισσότερο από κάθε άλλη: τους αναρχικής απόκλισης σοσιαλιστές στοχαστές, καθώς επίσης, σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό μάλιστα, τα παλαιότερα ρεύματα του γαλλικού σοσιαλισμού" εδώ βρίσκουμε πράγματι ευκρινή ίχνη τα οποία μας οδηγούν στο πεδίο όπου έμελλε να διεισδύσουν αργότερα ο Mosca και ο Pareto για να επεξεργαστούν τα κοινωνιολογικά τους συστήματα. Η σχολή του Saint-Simon ποσώς δεν οραματιζόταν το μέλλον δίχως cal!, Riforma soziale 14, 17 (1908), σσ..{29-πρβλ. επίσης Carmelo Caristia, A-nalisi odierna del costituzionalismo, Torino 1908, σ κοινωνικές τάξεις, φανταζόταν όμως ότι θα μπορούσε να απαλλάξει την έννοια της κοινωνικής τάξης από κάθε οικονομικό προσδιορισμό. Απέβλεπε στη δημιουργία μιας νέας ιεραρχίας, η οποία αν και ασφαλώς δίχως κανένα προνόμιο εκ καταγωγής, θα απολάμβανε μολοντούτο εξαιρετικά επίκτητα προνόμια και θα απαρτιζόταν από τους «ευστοργότερους, εξυπνότερους και σθεναρότερους ανθρώπους τη ζωντανή προσωποποίηση της τριπλής προόδου της κοινωνίας, τους ικανούς να την 5 V. Pareto, Les systemes socialistes, ζ. A ', σσ. B2 κ.εξ. 6 Gaetano Mosca, «Piccola polemi-

7 κατευθύνουν προς ένα στάδιο ευρύτερο». 7 Στην κορυφή του σοσιαλιστικού τους κράτους, οι σαινσιμονιστές τοποθετούν τους «hommes generaux» [«οικουμενικούς ανθρώπους»], που υποδεικνύουν σε κάθε μεμονωμένο άτομο το κοινωφελές έργο, το οποίο οφείλουν να επιτελέσουν και το οποίο, σύμφωνα βέβαια με την αυτεξούσια κρίση των εν λόγω υπεράνθρωπων, θα ανταποκρίνεται όσο γίνεται καλύτερα στις κλίσεις και στα χαρίσματα του. 8 Υποχρεωμένος να αντικρούσει τη μομφή ότι με τις αντιλήψεις του προλειαίνει το έδαφος για τον δεσποτισμό, ένας από τους θερμότερους οπαδούς του Saint-Simon, ενθουσιώδης υπέρμαχος της «νέας δυναστείας», δεν δίστασε να υποστηρίξει ότι η πλειοψηφία των ανθρώπων οφείλει να υποτάσσεται στην αυθεντία του ικανού, και μάλιστα όχι μόνο από σεβασμό, αλλά και από φιλαυτία, και τέλος επειδή ο άνθρωπος, αν και ζει πνευματικά απομονωμένος, πρακτικά χρειάζεται πάντοτε κάποιο στήριγμα. Εδώ θεμελιώνεται λοιπόν μεταφυσικά η αναγκαιότητα της αυθεντίας αφ' ενός και της υποταγής αφ' ετέρου. Η αυθεντία, λέγεται, ουσιαστικά δεν είναι παρά «πολιτική έκφανση της αγάπης που ενώνει όλους τους ανθρώπους εν Θεώ. Και μπορείτε ποτέ να προτιμήσετε αντί του Θεού τη θλιβερή εκείνη ανεξαρτησία που απομονώνει σήμερα τα αισθήματα, τα φρονήματα και τα εγχειρήματα και, μολονότι φέρει το πομπώδες τούτο όνομα, δεν είναι τίποτε άλλο παρά ο εγωισμός με όλα τα παρεπόμενα δεινά του;» 10 Το σύστημα των σαινσιμονιστών είναι πέρα tin, τ. ΜΑ': Doctrines Saint-Simoniennes. Exposition par Bazard, Paris 1877, σ Ε. Barrault, La hierarchie, σ για πέρα αυταρχικό και ιεραρχικό. Οι μαθητές του Saint-Simon τόσο λίγο δυσανασχέτησαν με τον καισαρισμό του Ναπολέοντα Γ', ώστε προσδέθηκαν ως επί το πλείστον ασμενέστατα στο άρμα του από τη στιγμή όπου σχημάτισαν την εντύπωση ότι θα πορίζονταν απ' αυτόν οφέλη τόσο στο οικονομικό πεδίο όσο και σ' εκείνο των κοινωνικών μεταρρυθμίσεων. Η σχολή του Fourier προχώρησε μάλιστα ένα βήμα παραπέρα. Το αναπεπταμένο και πολυσχιδές σύστημα του ο Fourier το είχε καταστρώσει με ευσυνειδησία σχεδόν σχολαστική και όχι άμοιρη τραγελαφικών γνωρισμάτων. Όταν βλέπουμε σήμερα αυτήν την πλευρά του θεωρητικού του κατασκευάσματος, αισθανόμαστε 7 Ε. Barrault, La hierarchic Religion Saint-Simonienne. Recueil et predications, τ. A ', Paris 1832, σ Oeuvres de Saint-Simon et En fan-

8 σχεδόν αναπόφευκτα κάποια θυμηδία χρησιμοποιώντας πίνακες, οικοδόμησε μια δαιδαλώδη «σφαιρική ιεραρχία», όπου περιλαμβάνονταν όλες οι μορφές και αποχρώσεις της εξουσίας, από την «αναρχία» ως την «πανταρχία», καθεμία με τα «υψηλά αξιώματα» και τις «υψηλές λειτουργίες» της. 9 Δικαίως επισήμανε ο Sorel τη στενή συνάφεια του σοσιαλισμού (προ του Louis Blanc) προς την εποχή του μεγάλου Ναπολέοντα και τόνισε ότι οι σαινσιμονιστικές και φουριεριστικές ουτοπίες μπορούσαν να βλαστήσουν και να ευδοκιμήσουν μόνο στο έδαφος της ιδέας της αυθεντίας, στην οποία προσέδωσε νέα αίγλη ο τρανός Κορσικανός. 10 Σύμφωνα με τον Berth, ολόκληρο το σύστημα Fourier προϋποθέτει παντού για τη λειτουργία του την αόρατη, αλλά πραγματικότατη και απαραίτητη παρουσία του ίδιου του Fourier, ο οποίος, μόνος αυτός, σαν στρατηλάτης Ναπολέων του σοσιαλισμού, θα ήταν ικανός να ενεργοποιεί και να εναρμονίζει τα ποικίλα πάθη. 11 Οι μεταγενέστεροι θιασώτες της κοινωνικής επανάστασης αρνούνταν την κυβέρνηση πλειοψηφίας στο πλαίσιο του αστικού κράτους, αν και όχι in abstracto, αλλά πάντως in concreto. Ο Μπακούνιν εναdu travail, σα. 7 κ.εξ. 13. 'Edouard Berth, nmarchands, in-tellectuels et politiques», Le Mouvement socialiste 9, 22 (1907), α 385. ντιωνόταν σε οποιαδήποτε συμμετοχή της εργατικής τάξης στις γενικές εκλογές, πεπεισμένος ότι σε μια κοινωνία όπου ο λαός, η μάζα των μισθωτών εργατών, παραμένει οικονομικά υποτελής σε μια μειοψηφία κατεχόντων, ακόμη και το πιο ελεύθερο δικαίωμα ψήφου καθίσταται πλασματικό και πλανερό. «Εξουσία σημαίνει κυριαρχία, και κάθε μορφή κυριαρχίας προϋποθέτει την ύπαρξη μιας κυριαρχούμενης μάζας». 12 Η δημοκρατία λογιζόταν μάλιστα ως το χειρότερο απ' όλα τα αστικά καθεστώτα. Το αβασίλευτο κοινοβουλευτικό πολίτευμα, το οποίο θα πρέπει δίχως άλλο να θεωρήσουμε ως την ύψιστη μορφή της αστικής δημοκρατίας, διαπνέεται κατά τον Proudhon στο μέγιστο βαθμό από τη μικροπρεπή, φανατική κυβερνητική νοοτροπία (zele 9 Ferdinand Guillon, Accord des principes. Travail des ecoles sociotaires. Charles Fourier, Paris 1850, σ Πρόλογος του Georges Sorel στο: 11Fernand Pelloutier, Historie des bourses 12 Michele Bakounine, «L'Empire knouto-germanique et la revolution sociale», στο: Oeuvres, τ. Β', σ. 126.

9 gouvernemental), δυνάμει της οποίας οι ιθύνοντες νομίζουν πως μπορούν να αυθαιρετούν ατιμωρητί, μόνο και μόνο επειδή έχουν πάντοτε την ευκολία να περιβάλλουν το δεσποτισμό τους με το βολικό μανδύα του κοινού συμφέροντος. 13 Και αυτή ακόμη η πολιτική επανάσταση δεν επιφέρει κατά τον Proudhon παρά «μετατόπιση της εξουσίας». 14 Ο Ρώσος σοσιαλιστής Αλεξάντρ Χέρτσεν, του οποίου η μεγαλύτερη μεταθανάτια σημασία έγκειται μάλλον στο πεδίο της πολιτικής ψυχολογίας, διατύπωσε τη θέση ότι, αφότου έγινε ο άνθρωπος de facto παρελκόμενο της ιδιοκτησίας και η ζωή αδιάκοπος αγώνας απόκτησης χρημάτων, οι πολιτικές παρατάξεις στον αστικό κόσμο διαιρέθηκαν σε δύο στρατόπεδα: στους κατέχοντες, οι οποίοι προσκολλώνται με πείσμα στα εκατομμύρια τους, και στους ακτήμονες, οι οποίοι θέλουν να αρπάξουν την περιουσία των πρώτων, δίχως όμως να έχουν τη δύναμη να το κάμουν δηλαδή στους φιλάργυρους και στους φθονερούς. Η ιστορική εξελικτική πορεία συνίσταται απλώς στο ότι επικρατεί το ένα κύμα της αντιπολίτευσης μετά το άλλο, με άλλα λόγια: «αποκτά περιουσία ή κοινωνική θέση και περνά από το φθόνο στη φιλαργυρία». 15 vres completes, Paris 1868, σ P.-J. Proudhon, Les confessions d 'un revolutionnaire, σ Alexander J. Herzen, Erinnerun-gen, μτφ.-επιμ. Otto Buek, τ. Β' Ber- Μια και μόνη επιστημονική διδασκαλία εγείρει την αξίωση ότι αντιτάσσεται σοβαρά σε όλες τις θεωρίες, παλαιές και νέες, που υποστηρίζουν την εγγενή αναγκαιότητα αδιάλειπτης ύπαρξης της «πολιτικής» τάξης: η μαρξιστική. Εδώ, το κράτος ταυτίζεται με την άρχουσα τάξη (τις έσχατες ωστόσο συνέπειες τούτης της ταύτισης έμελλε να τις συναγάγει μετέπειτα ο μαθητής του Μαρξ, Μπακούνιν). Το πρώτο θεωρείται ως η «εκτελεστική επιτροπή» της δεύτερης ή, κατά τον Olivetti, ως συνδικάτο εντεταλμένο να προασπίζει τα προνόμια των κρατούντων, 16 αντίληψη εξάλλου από την οποία δεν απέχει πολύ ούτε ο συντηρητικός θεωρητικός Mosca, ο οποίος όμως, συνεπής προς την κοσμοθεωρία του, δεν αναλύεται σε επικλήσεις ελέους. Ένας Γάλλος σοσιαλιστής, ο οποίος βέβαια εγκαταστάθηκε στο μεταξύ σε θώκους αστικών 13 P.-J. Proudhon, «Idee generate de 14la revolution au XIX* siecle», στο: Oeu- 15lin 1907, σ Aristide Briand, La greve generate 16Angelo Oliviero Olivetti, Problemi et la revolution. Discours reedite en 1907

10 κυβερνήσεων, εξώθησε τη μαρξιστική αντίληψη περί κράτους ως τα άκρα και συμβούλευε τους εργάτες να εγκαταλείψουν τις μεμονωμένες και τοπικές οικονομικές αγωνιστικές κινητοποιήσεις, τις απεργίες, και, μετερχόμενοι ως όπλο τους τη γενική πολιτική απεργία, να εξαπολύσουν συγχρόνως ολομέτωπη επίθεση κατά του κράτους, γιατί η αστική τάξη θα μπορούσε να πληγεί μόνο εφόσον πληγεί το κράτος. 17 Η μαρξιστική αντίληψη περί κράτους, συνδυασμένη με την πίστη στην επαναστατική δύναμη κρούσεως των εργατικών μαζών και στην εκδημοκρατιστική επίδραση της κοινωνικοποίησης των μέσων παραγωγής, οδηγεί κατά λογική ακολουθία στο κοινωνικό καθεστώς που θεωρεί ουτοπικό η σχολή του Mosca. Κατά τους μαρξιστές, ο καπιταλιστικός τρόπος παραγωγής μεταβάλλει τη μεγάλη πλειονότητα του πληθυσμού σε προλεταρίους, γεννώντας έτσι αναπόδραστα αφ' εαυτού τους μελλοντικούς ενταφιαστές του. Ευθύς μόλις αναπτυχθεί και ωριμάσει το προλεταριάτο, στηριζόμενο στη συγκέντρωση και τη συσσώρευση της μεγάλης βιομηχανίας, θα καταλάβει την πολιτική εξουσία και θα κηρύξει κρατική την ατομική ιδιοκτησία. Με την ενέργεια όμως αυτήν θα αυτοκαταλυθεί, δεδομένου ότι έτσι θα αρθούν όλες οι ταξικές διαφορές, άρα και όλες οι ταξικές αντιθέσεις. Με άλλα λόγια, θα καταργήσει το κράτος ως τέτοιο. Στη διαιρεμένη σε τάξεις καπιταλιστική κοινωνία, το κράτος χρειαζόταν για να οργανωθούν οι κυρίαρχες τάξεις με σκοπό να προασπίζουν και να διατηρούν τον τρόπο παραγωγής τους και να εκμεταλλεύονται το προλεταριάτο. Το τέλος του κράτους είναι λοιπόν ταυτόσημο με το τέλος της ύπαρξης μιας κυρίαρχης τάξης. 18 Αλλά ακόμη και η νέα αταξική κολλεκτιβιστική κοινωνία του μέλλοντος, η οποία πρόκειται να εγκαθιδρυθεί πάνω στα ερείπια του παλαιού κράτους, χρειάζεται αιρετά στοιχεία, έστω και αν ως προς αυτά ισχύουν όλα τα προληπτικά μέτρα όσα περιλαμβάνονται στο Κοινωνικό συμβόλαιο του Rousseau και υιοθετήθηκαν μετέπειτα και στη Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου της γαλλικής Επανάστασης - πρωτεύουσα θέση μεταξύ αυτών κατέχει το ανακλητό όλων των αξιωματούχων και ο παρεπόμενος χρονικός περιορισμός όλων των πληρεξουσιοτήτων, οι οποίες θα διατελούν αδιάλειπτα υπό τη δαμόκλειο σπάθη της εύνοιας του λαού. 19 Η διαχείριση του κοινωνικού πλούτου μπορεί να γίνει ικανοποιητικά μόνο αν συγκροτηθεί πολυάριθμο υπαλληλικό σώμα. Στο σημείο 17del socialismo contemporaneo, σ. 41. (Paris), σ Friedrich Engels, Die Entwicklung des Sozialismus von der Utopie zur Wis-senschaft, εκδ. δ', Berlin 1891, σ Όταν δέχεται ότι στο σοσιαλιστικό κράτος θα αναδειχθούν περισσότεροι ηγέτες, ακόμη και πολιτικοί, απ' ό,τι σε όλες τις μέχρι τούδε γνωστές μορφές κράτους, ο Hobson δεν διερμη-

11 τούτο προβάλλουν όμως και πάλι αμφιβολίες, κι αν τις στοχαστούμε με συνέπεια οδηγούμαστε να αρνηθούμε κατηγορηματικά τη δυνατότητα ενός αταξικού κράτους. Η διαχείριση ενός απροσμέτρητου κεφαλαίου, ιδιαίτερα μάλιστα εφόσον πρόκειται για χρήματα ανήκοντα στο κοινωνικό σύνολο, προσδίδει στους διαχειριστές τουλάχιστον ίση ισχύ και επιρροή όση και η κατοχή ιδίου κεφαλαίου, η ατομική ιδιοκτησία. Δεν σοβεί λοιπόν ο κίνδυνος, ρωτούν οι εξέχοντες κατακριτές του μαρξινεύει παρά μιαν ευρύτατα διαδεδομένη αντίληψη (Boodle, σσ. 587,890). Ο Bernstein εξάλλου λέει ότι το σώμα των διοικητικών λειτουργών του μελλοντικού κράτους επί πολύ καιρό ελάχιστα μόνο θα διαφέρει από εκείνο του σημερινού (Zur Geschichte, σ. 212). στικού κοινωνικού καθεστώτος, να εκδηλωθεί και στο πλαίσιο του σοσιαλιστικού κράτους το ίδιο ένστικτο που ωθεί τους σημερινούς κατόχους ατομικής ιδιοκτησίας να κληροδοτούν τα αποθησαυρισμένα πλούτη τους στα παιδιά τους, να δοκιμάσουν δηλαδή οι διαχειριστές της δημόσιας χρηματικής και εμπράγματης περιουσίας να εκμεταλλευθούν την τεράστια ισχύ και επιρροή τους για να διορίσουν τα παιδιά τους ως διαδόχους στο αξίωμα τους; 20 Επιπλέον, ο σχηματισμός μιας νέας άρχουσας μειοψηφίας ευνοείται εξαιρετικά και από την ιδιαίτερη εκείνη μορφή του κοινωνικού γίγνεσθαι στην οποία εδράζεται η μαρξιστική ιδέα της επανάστασης. Κατά τον Μαρξ, μεταξύ της καπιταλιστικής κοινωνίας αφ' ενός και της κομμουνιστικής αφ' ετέρου μεσολαβεί η περίοδος του επαναστατικού μετασχηματισμού της πρώτης στη δεύτερη, μια οικονομική περίοδος στην οποία αντιστοιχεί μια μεταβατική πολιτική περίοδος, κατά τη διάρκεια της οποίας «το κράτος δεν μπορεί να είναι άλλο παρά η επαναστατική δικτατορία του προλεταριάτου», 21 ή, για να εκφράσουμε το πράγμα λιγότερο ευφημιστικά, η επαναστατική δικτατορία ό- 20Gaetano Mosca, Απάντηση σε μιαν έρευνα σχετικά με το σοσιαλισμό, τα αποτελέσματα της οποίας είδαν το φως της δημοσιότητας στην επιμελημένη από τον Marescotti επετηρίδα Bios 21(Milano 1904). Τον κίνδυνο αυτόν συχνά τον έχουν επισημάνει εμφαντικά οι πολέμιοι του κολλεκτιβισμού. Πρβλ. Paul Leroy-Beaulieu, Le collectivisme, τ. A ', Paris 1884, σσ. 350 κ.εξ., F.S. Merlino, Pro e contro il socialismo, σ Στην τάση να συγκεντρωθεί η εξουσία του μελλοντικού κράτους στα χέρια λιγοστών εντεταλμένων θα υπέκυπτε κατ' ανάγκη και το προορισμένο να διευθύνει την παραγωγή στη σοσιαλιστική κοινωνία Εθνικό Εργατικό Συμβούλιο, το οποίο σχεδίασε ο Jean Jaures περιορίζοντας το με πάμπολλες νομικές επιφυλά-

12 ξεις, βλ. J. Jaures, ((Organisation socia-liste», Revue socialiste 11, 22 (1895), σσ Ο ρεφορμιστής σοσιαλιστής Joseph Sarraute χαρακτηρίζει την κολλεκτιβιστική μορφή της σοσιαλιστικής κοινωνίας ως «τολμηρό έργο, με το οποίο θα ήθελε κανείς να επιφορτίσει όχι ένα Θεό, παρά έναν τύραννο ή μιαν επιτροπή κοινής σωτηρίας, μέσα στα χέρια της οποίας το κυρίαρχο έθνος αναγκαστικά θα παραιτούνταν από την εξουσία του)) (J. Sarraute, SociaJisme d 'opposition, socialisme de gouvernement et lutte de classe, Paris 1901, σ. 46). 23. Karl Marx, Randglossen zum Pro-gramm der deutschen Arbeiterpartei, στο: Waffenkammer des SoziaJismus, η-μίτ. Γ (1908), σ. 18. σων σοσιαλιστών ηγετών θα έχουν τη δύναμη και επιτηδειότητα να αρπάξουν στο όνομα του σοσιαλισμού τα ηνία της εξουσίας από τα χέρια της θνήσκουσας αστικής κοινωνίας. 22 Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεταβατικό στάδιο της δικτατορίας ποσώς δεν αποτελεί απλώς γνώρισμα της τακτικής ορισμένων σοσιαλιστικών ρευμάτων. 23 Ακόμη και το ελάχιστο πρόγραμμα του ρεπουμπλικανικού κόμματος του Giuseppe Mazzini προέβλεπε την επαναστατική δικτατορία, η οποία μάλιστα επέφερε τη ρήξη μεταξύ της μυστικής επαναστατικής εταιρείας «Νέα Ιταλία» και των σοσιαλιστικών στοιχείων των Καρμπονάρων. Ο φίλος και βιογράφος του Gracchus Babeuf Φλωρεντινός Filippo Buonarroti, ο οποίος είχε ανδραγαθήσει στη γαλλική Επανάσταση, 24 όπου είδε από κοντά πώς οι νικηφόροι επαναστάτες διατήρησαν την ανισότητα και δοκίμασαν να σχηματίσουν μια νέα αριστοκρατία, εναντιώθηκε σφοδρότατα στο σχέδιο συγκεντρωτικής οργάνωσης της εξουσίας. Ανάμεσα στους θεωρητικούς λόγους που επικαλέσθηκε για να δικαιολογήσει τη στάση του, ο κύριος ήταν ότι η δικτατορία του ενός άλλο δεν αποτελεί παρά σταθμό στο δρόμο προς τη μοναρχία. 25 Κατηγόρησε τον Mazzini και τους περί αυτόν ότι οι πολιτικές 22 Πολύ καιρό μετά την καταγραφή τους, οι παραπάνω σκέψεις πιστοποιούνται πλήρως από τα ρωσικά σοβιέτ. 23 Πρβλ. Carl Schmitt, Die Diktatur. 24Von den Anf&ngen des modernen Souve-

13 αλλαγές που είχαν την πρόθεση να επιβάλουν ήσαν καθαρά τυπικές και αποσκοπούσαν απλώς να εκπληρώσουν προσωπικές τους επιθυμίες και φιλοδοξίες, ιδίως την απόκτηση και άσκηση τεράστιας εξουσίας. 26 Ως εκ τούτου, ο Buonarroti αντιτάχθηκε στην ένοπλη στάση που οργάνωσε ο Mazzini το 1833 στο Πεδεμόντιο, εκδίδοντας ένα μυστικό διάταγμα με το οποίο απαγόρευε στους Καρμπονάρους συντρόφους του να υποστηρίξουν τους στασιαστές, καθότι τυχόν επικράτηση τους δεν θα συνεπαγόταν, όπως επίμετρο, 1928]. 26. Filippo Buonarroti, Conspiration pour 1 'egahte, dite de Babeuf, Bruxelles Βλ. ιδίως σ Giuseppe Romano- Catania, Filippo Buonarroti, εκδ. β ', Palermo 1902, σσ Αυτόθι, σ προδίκαζε, παρά την απαρχή μιας νέας φιλόδοξης αριστοκρατίας. 27 Η ιδανική αβασίλευτη δημοκρατία του Mazzini, καθώς σημείωσε άλλοτε, θα ξεχώριζε από τη μοναρχία μόνο κατά το ότι θα υπήρχε σ ' αυτήν ένα κληρονομικό αξίωμα λιγότερο και μια αιρετή θέση περισσότερη. 28 Ως προς τις επήρειες της, η δικτατορία του ενός δεν διαφέρει ουσιωδώς από τη δικτατορία ενός ομίλου ολιγαρχών. Η έννοια της δικτατορίας βρίσκεται όμως στους αντίποδες της έννοιας της δημοκρατίας. Το να θέλουμε λοιπόν να αξιοποιήσουμε την πρώτη χάριν της δεύτερης θα ισοδυναμούσε με το να δοκιμάσουμε να χρησιμοποιήσουμε τον πόλεμο ως το πιο τελεσφόρο όπλο της ειρήνης ή τα αλκοολούχα ποτά προς εξάλειψη του αλκοολισμού. 29 Εύλογο είναι να προεικάσουμε ότι μόλις κάποια ομάδα κατορθώσει κάποτε να θέσει υπό την κατοχή της τα μέσα εξουσιασμού του συνόλου, θα πασχίσει έπειτα να διατηρήσει την εξουσία της. 30 Ήδη ο Θεόφραστος επισήμανε ότι η μέγιστη φιλοδοξία όσων κατέχουν τα υψηλότερα αξιώματα στις λαοκρατούμενες πολιτείες, δεν είναι τόσο να αποκομίσουν κέρδη και πλούτη, όσο να εγκαθιδρύσουν βαθμηδόν δική τους κυριαρχία, 25ranita'tsgedankens bis zum proletari-schen Klassenkampf, MUnchen/Leipzig [έκδ. β ', επαυξ. με πρόλογο και 27 Αυτόθι, σ Αυτόθι, σ «Ολοένα βλέπουμε να επανέρχε 30ται το ίδιο όνειρο: ο μαρκήσιος Posa

14 εις βάρος εκείνης του λαού. 31 Επίκειται λοιπόν ο κίνδυνος ότι η κοινωνική επανάσταση, ακόμη και αφότου θα έχει πλέον μεταβεί από το στάδιο της δικτατορίας στη φυσιολογική έννομη τάξη, θα υποκαταστήσει έμμεσα τη σημερινή απτή και ορατή άρχουσα τάξη, η οποία άλλωστε αναγνωρίζεται και λογίζεται ανοικτά ως τέτοια, με μια μυστική δημαγωγική ολιγαρχία εμφανιζόμενη υπό το μανδύα της ισότητας. Τα κοινωνιολογικά φαινόμενα που περιγράψαμε αδρομερώς στα potkin, Die historische RolJe des Staates, Berlin 1898, σ. 52). 32. Τούτο αρχίζουν τώρα να το διαβλέπουν όσοι ρεβιζιονιστές είναι κάτοχοι επιστημονικής παιδείας (πρβλ. Ε. Fourniere, La sociocratie, σ. 103). 33. La Bruyere, Caracteres, suivis des caracteres de Theophraste, σ προηγούμενα κεφάλαια, παρέχουν λοιπόν στους επιστημονικούς αντιπάλους της δημοκρατίας άφθονα ερείσματα. Μοιάζουν να καταδεικνύουν ότι η πολιτισμένη ανθρωπότητα είναι αδύνατον να υπάρξει δίχως «άρχουσα» ή «πολιτική» τάξη, και παρέχουν ευκρινείς ενδείξεις ως προς το ότι η πρώτη προϋποθέτει αναγκαία τη δεύτερη, καθώς και ότι η άρχουσα αυτή τάξη, μολονότι όχι σπάνια αλλάζει εν μέρει ως προς τη σύνθεση της, αποτελεί τον μόνο παράγοντα διαρκούς αξίας μέσα στην ιστορία της εξέλιξης της ανθρωπότητας. Ως εκ τούτου, η κυβέρνηση ή, αν θέλει κανείς να το πει αλλιώς, το κράτος δεν θα μπορούσε παρά να αποτελεί πάντοτε την οργάνωση μιας μειοψηφίας που αποβλέπει να επιβάλει στην υπόλοιπη κοινωνία την «έννομη τάξη», όπως αυτή διαμορφώνεται με βάση τις ανάγκες της δικής της σχέσης κυριαρχίας και εκμετάλλευσης προς τη μάζα των ειλώτων, ποτέ όμως δεν θα μπορούσε να απορρέει από την πλειοψηφία, πόσο μάλλον να την εκπροσωπεί. 32 Η πλειοψηφία της ανθρωπότητας δεν θα είχε ποτέ τη δυνατότητα, ίσως ούτε και την ικανότητα, να αυτοκυβερνηθεί. Ακόμη και αν κατόρθωναν κάποτε οι μάζες, ελαυνόμενες από δυσαρέσκεια, να απογυμνώσουν την άρχουσα τάξη από την εξουσία της, αναπόδραστα θα αναφαινόταν (σύμφωνα με τον Mosca 33 ) στους κόλπους των ίδιων των μαζών μια νέα οργανωμένη μειοψηφία που 31στον Don Carlos του Schiller επιζητεί να κάμει την απολυταρχία μέσο απελευθερωτικό, ο αβρός αββάς Pierre στη Ρώμη του Zola θέλει να κάμει την Εκκλησία μοχλό του σοσιαλισμού» (Peter Kra- 32Οι παραπάνω, καθώς και άλλοι

15 θα κατελάμβανε τη θέση μιας άρχουσας τάξης. Κατά μοιραία και αδυσώπητη ιστορική αναγκαιότητα, η πλειοψηφία των ανθρώπων, αιωνίως ανήλικη, θα εξαναγκαζόταν να υπομένει την κυριαρχία μιας μικρής μειοψηφίας βγαλμένης από τους κόλπους της και να χρησιμεύει απλώς ως υποπόδιο της ολιγαρχίας. Το πρόβλημα του σοσιαλισμού δεν είναι μόνο οικονομολογικό, δεν μπορεί να συμπτυχθεί στο ερώτημα αν και κατά πόσο είναι δυνατό να πραγματωθεί δίκαιη και οικονομικά υγιέστερη κατανομή του πλούτου, αλλά είναι και πρόβλημα της δημοκρατίας, και μάλιστα τόσο από άποψη διοικητικοτεχνική όσο και ψυχολογική. Η πείρα όμως έχει διαρκώς αυτοκαταλΰεται εκ.νέου. 35. Gaetano Mosca, Elementi di scien-za politica, σ. 62. δείξει ότι οι μαρξιστές κατέχουν μεν ένα οικονομολογικό δόγμα και ένα σώμα φιλοσοφικοϊστορικών ιδεών μεγάλης ελκυστικής δύναμης, δείχνουν όμως ακόμη παντελή άγνοια και αδαημοσύνη οποτεδήποτε διεισδύουν σε περιοχές του συνταγματικού και διοικητικού δικαίου καθώς και της ψυχολογίας. 34 Ο Fourier χαρακτήρισε κάποτε τη σύγχρονη κοινωνία ως μηχανισμό ατομικής αχαλινωσίας, ο οποίος ούτε στο άτομο παρέχει εγγύηση κατά των υπερβασιών του πλήθους, ούτε και στο πλήθος κατά των υπερβασιών του ατόμου. 17 Ακόμη και η σοσιαλιστική θεωρία δεν φαίνεται ωστόσο ικανή να επιλύσει εντελώς το πρόβλημα πάνω στο οποίο ναυάγησε η αστική κοινωνία. Οποτεδήποτε επιζήτησε να επιβάλει με εγγυήσεις την ατομική ελευθερία, είτε κατέληξε στο χάος του ατομιστικού αναρχισμού, είτε έστερξε σε προτάσεις που, ενάντια στην αγαθή προαίρεση του κάθε εισηγητή, θα υποδούλωναν το άτομο στη μάζα. Από τα αναρίθμητα σχετικά παραδείγματα, θα παραθέσουμε ένα μόνο: Για να διαφυλάσσεται στη σοσιαλιστική κοινωνία η λογοτεχνία καθαρή και άξια και για να εξαλείφονται εκ των προτέρων τα σκύβαλα, ο August Bebel υποδεικνύει να διορισθεί μια επιτροπή εμπειρογνωμόνων, η οποία θα αποφασίζει κάθε φορά τι επιτρέπεται να τυπωθεί και τι όχι. Για να προληφθεί όμως κάθε ενδεχόμενη αδικία και να προστατευθεί η ελευθερία της έκφρασης, ο Bebel προτείνει επιπρόσθετα να παραμείνει ανοικτό το δικαίωμα του συγγραφέα να επικαλείται την κρίση του συνόλου. 35 Σύμφωνα λοιπόν με την προβλεπόμενη, χάριν 33παρόμοιοι ενδοιασμοί, προσεγγίζουν τη θέση του Mommsen ότι η δημοκρατία 34 Georges Sorel, Dove va il marxi- 38. Βλ. August Bebel, Die Frau und smo, σ. 17. dersozia/ismus., εκδ. λδ', Berlin 1903, σ. 35dustrielJe et scientifique, Paris 1847, σ. 40.

16 προστασίας της δημοκρατίας, παραπάνω διαδικασία, ακόμη και οι ογκωδέστεροι τόμοι θα πρέπει να τυπώνονται σε εκατομμύρια αντίτυπα και να υποβάλλονται προς έλεγχο στο σύνολο, για να διαπιστωθεί αν αρμόζει να τυπωθούν ή όχι. Τούτο και μόνο καθιστά όμως το κοινωνικό καθεστώς εξόφθαλμα χιμαιρικό, τόσο από τεχνική όσο και από πνευματική άποψη. Το πρόβλημα της προστασίας της προσωπικότητας περικλείει τον σκληρότερο πυρήνα του όλου συμπλέγματος ζητημάτων που αποσκοπεί να λύσει ο σοσιαλισμός. Ο Rudolf Goldscheid, ο οποίος επιζητεί την αναγέννηση του σοσιαλιστικού κινήματος με την 37. Charles Fourier, De I 'anarchie in ενδυνάμωση των ενεργητικών του στοιχείων, δικαίως λοιπόν εξαίρει το αίτημα να διερευνήσει ο σοσιαλισμός το πρόβλημα της ατομικής ικανότητας υπό πρίσμα γνωσιολογικό και βουλησιολογικό συνάμα - ειδάλλως, καθώς πιστεύει, μολονότι μπορεί να δείχνει περισσή ιδιοφυΐα στη θεώρηση των οργανωτικών προβλημάτων εν προκειμένω ο Goldscheid έχει προφανώς κατά νου τα προβλήματα της οικονομικής οργάνωσης, επειδή ακριβώς παραγνωρίζει τη σημασία του ζητήματος της ελευθερίας για την εξέλιξη και εξύψωση του ανθρώπινου είδους, κινδυνεύει να αποτύχει όπως και όλες οι προγενέστερες κοσμοθεωρίες, οι οποίες, θαμπωμένες από το ακτινοβόλημα του όλου, έμειναν στη συνολική εντύπωση και λησμόνησαν τις επιμέρους πηγές του φωτός. 36 Λίγο μόλις καιρό αφού το νεαρό γερμανικό εργατικό κόμμα κατόρθωσε με σκληρό αγώνα να πιαστεί από το άρμα της αστικής δημοκρατίας, ένας ειλικρινής φίλος του τού απηύθυνε μια σοβαρή προειδοποίηση. Στην ανοικτή επιστολή του προς την Επιτροπή της Γερμανικής Πανεργατικής Ένωσης στη Λειψία, έγραφε ο Rodbertus τα ακόλουθα: «Αποφασίζετε να αποσχισθείτε από ένα πολιτικό κόμμα, επειδή, όπως δικαίως πιστεύετε, δεν εκπροσωπεί επαρκώς τα κοινωνικά σας συμφέροντα, μόνο και μόνο για να ιδρύσετε εσείς οι ίδιοι πάλι άλλο πολιτικό κόμμα, το οποίο δεν μπορεί διόλου να σας εξασφαλίσει πάντοτε ότι δεν θα επικρατήσουν εκ νέου στους κόλπους του τα αντισοσιαλιστικά στοιχεία;» 37 Η παρατήρηση αυτή θίγει καίρια την ίδια την ουσία του πολιτικού κόμματος. Για να το αντιληφθούμε όμως αυτό, απαιτείται ανάλυση των συστατικών στοιχείων της, δομής του. Το κόμμα δεν αποτελεί ούτε κοινωνική, ούτε οικονομική ενότητα. Υπόβαθρο του είναι το πρόγραμμα. Τούτο μπορεί μεν 36Rudolf Goldscheid, Grundlinien 40. Rodbertus, «Offener Brief» στο: zu einer Kritik der Willenskraft, Wien/ Lassalles Gesamtwerke, τ. Β ', σ Leipzig, 1905, σ. 143.

17 θεωρητικά να εκφράζει τα συμφέροντα μιας ορισμένης κοινωνικής τάξης, πρακτικά όμως δεν απαγορεύεται σε κανέναν να προσχωρήσει στο κόμμα, αδιάφορο αν συμφωνούν ή όχι τα ιδιωτικά του συμφέροντα με το περιεχόμενο του προγράμματος. Έτσι, η σοσιαλδημοκρατία, λ.χ., μολονότι εκπροσωπεί ιδεολογικά το προλεταριάτο, ποσώς δεν συνιστά, από κοινωνική άποψη, ταξικό οργανισμό, αλλά αποτελεί μάλλον ταξικό συνονθύλευμα, απαρτίζεται δηλαδή από στοιχεία που επιτελούν διαφορότατες λειτουργίες στο οικονομικό κύκλωμα. Η ταξική ωστόσο αφετηρία του προγράμματος γεννά κατ' επίφαση ταξική ενότητα. Όλοι οι σοσιαλιστές ως τέτοιοι δέχονται θεωρητικά, ανεξάρτητα από την οικονομική τους θέση στο πεδίο του ιδιωτικού βίου, την απόλυτη πρωτοκαθεδρία μιας ορισμένης μεγάλης κοινωνικής τάξης. Ακόμη και τα μη προλεταριακά ή μη αμιγώς προλεταριακά στοιχεία του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος «αποδέχονται τη σκοπιά της εργατικής τάξης, την οποία αναγνωρίζουν ως ηγετική κοινωνική τάξη». 38. Προϋποτίθεται λοιπόν σιωπηρά ότι όσα στοιχεία του κόμματος δεν ανήκουν στην εργατική τάξη θυσιάζουν ανεπιφύλακτα τα δικά τους οικονομικά συμφέροντα στα ενάντια προς αυτά συμφέροντα της εργατικής τάξης. Αυτά όσον αφορά στη θεωρία. Στην πράξη τουναντίον, η βαθύτατη αντίθεση συμφερόντων μεταξύ εργασίας και κεφαλαίου δεν είναι δυνατόν να εξομαλυνθεί με την αποδοχή οποιουδήποτε προγράμματος. Από τα μέλη των ανώτερων κοινωνικών στρωμάτων που προσέρχονται στην πολιτική οργάνωση της εργατικής τάξης, λιγοστοί θα της αφοσιωθούν στέργοντας τον θεληματικό «ταξικό ξεπεσμό», 39 οι περισσότεροι όμως θα παραμείνουν προσηλωμένοι στα ενάντια οικονομικά συμφέροντα τους, ανεξάρτητα από την εξωτερική ιδεολογική κοινότητα συμφερόντων με το προλεταριάτο. 40 Υποτάσσονται κατ'' αρχήν μόνο στην «ιδέα» μιας ξένης προς τους ίδιους τάξης. Εδώ συγκρούεται συμφέρον με συμφέρον. Μεταξύ συμφερόντων όμως αποφασίζει η μεγαλύτερη βαρύτητα, η σχέση τους προς τις επιτακτικότερες ανάγκες της ζωής. Έτσι, κάλλιστα ενδέχεται να ανακύψει οικονομική διαφορά μεταξύ των αστικών και προλεταριακών στοιχείων του κόμματος και να επεκταθεί μετέπειτα σε πολιτική, οπότε ο ανταγωνισμός, παρακάμπτοντας τη σφαίρα της ιδεολογικής αλληλεγγύης, θα μπει στην ημερήσια διάταξη. Το πρόγραμμα γίνεται τότε νεκρό γράμμα και στους ίδιους τους κόλπους του κόμματος εκτυλίσσονται αληθινοί ταξικοί αγώνες όπου και οι δυο αντίπαλες παρατάξεις αγωνίζονται κατ' αλλήλων υπό σημαία «σοσιαλιστική». Η πείρα μάς διδάσκει ότι η 38Eduard Bernstein, «Wird die So- 42. Πρβλ. παραπάνω, 39zialdemokratie Volkspartei?», Sozialisti- 43. Πρβλ. παραπάνω. sche Monatshefte 9 (1905), σ no ΛΕΒΙΑΘΑΝ

18 στάση των αστών σοσιαλδημοκρατών απέναντι στο υπηρετικό προσωπικό τους, σε σχέση με το οποίο κατέχουν τη θέση.του λεγόμενου εργοδότη, διόλου δεν είναι τέτοια, ώστε εδώ τα συμφέροντα τους ως ανθρώπων ξένων προς την εργατική τάξη να περιέρχονται σε ελάσσονα μοίρα σε σχέση με εκείνα της θετής τάξης τους. Σε όλες επιπλέον τις περιπτώσεις, όπου μέλη του κόμματος είναι ιδιοκτήτες εργοστασίων ή εργαστηρίων, παρά τη δική τους καλή θέληση και την ασκούμενη από την πλευρά του κόμματος πίεση, βρίσκονται προς τους εργάτες που απασχολούν στην ίδια οικονομική αντίθεση όπως και οι υπόλοιποι συνάδελφοι των, οι οποίοι τρέφουν ιδεολογικό φρόνημα ανταποκρινόμενο στην οικονομική τους λειτουργία, σκέπτονται δηλαδή όχι σοσιαλδημοκρατικά, αλλά αστικά. Υφίσταται λοιπόν ο κίνδυνος να περιέλθει η ηγεσία του σοσιαλιστικού κόμματος στο. χέρια ατόμων αντιτιθέμενων αυθόρμητα, ως εκ του πρακτικού βουλητικού προσανατολισμού τους, προς το εργατικό πρόγραμμα και να καταλήξει το εργατικό κίνημα να εξυπηρετεί συμφέροντα εκ διαμέτρου αντίθετα προς εκείνα της εργατικής τάξης. 41 Εντονότερος μάλιστα είναι ο κίνδυνος αυτός εκεί όπου το εργατικό κόμμα κρέμεται από τη βοήθεια καθώς και την ηγεσία οικονομικά ανεξάρτητων απ' αυτό κεφαλαιοκρατών, ενώ εμφανίζεται ελάχιστος εκεί όπου δεν έχει ανάγκη τέτοιων στοιχείων ή τουλάχιστον ναφερόμενων στο κείμενο δεδομένων αυτή θα πρέπει ασφαλώς να σχετισθεί με ολόκληρη τη γραφειοκρατία του εργατικού κινήματος, ανεξάρτητα από κοινωνική προέλευση. κατορθώνει να τα κρατεί μακριά από τη διαχείριση των υποθέσεων του. Στις περιπτώσεις όπου οι ηγέτες αδιάφορο αν προέρχονται από την αστική ή την εργατική τάξη έχουν ενσωματωθεί οι ίδιοι στον κομματικό οργανισμό ως έμμισθα στελέχη, το οικονομικό τους συμφέρον συμπίπτει βέβαια κατά κανόνα μ ' εκείνο του κόμματος ως τέτοιου. Αποσκιρτήσεις κατώτερων κομματικών στελεχών σε αντίπαλες κομματικές οργανώσεις δεν συνηθίζονται, τουλάχιστον στην ηπειρωτική Ευρώπη. Έτσι δεν έχει εξουδετερωθεί ωστόσο παρά ένας μόνο κίνδυνος. Ένας άλλος, σοβαρότερος ακόμη, καθό γενικός και αναπόδραστος, 41Πρβλ. Arturo Labriola, Riforme e hvoluzione sociale, σσ Ο Labriola διατυπώνει μιαν υπόθεση μόνον αναφορικά με τους κομματικούς ηγέτες αστικής προέλευσης, βάσει όμως των α-

19 συνίσταται στο ότι, καθώς εξελίσσονται τα κόμματα, δημιουργείται αντίθεση μεταξύ των μελών και της ηγεσίας. Το πολιτικό κόμμα ως εξωτερικό μόρφωμα, ως μηχανισμός, δεν ταυτίζεται αυτόματα με το σύνολο των μελών του ή, κατά μείζονα μάλιστα λόγο, με την κοινωνική τάξη. Λογίζεται μόνο ως μέσον για να επιτευχθεί κάποιος σκοπός υψηλότερος. Αν γίνει αυτοσκοπός, 42 με δικές του, αυτοτελείς βλέψεις και συμφέροντα, αποσπάται και αποχωρίζεται τελολογικά από την τάξη που εκπροσωπεί. Τα συμφέροντα των μαζών των οργανωμένων στους κόλπους του κόμματος ποσώς δεν συμπίπτουν κατ' ανάγκη μ' εκείνα της υπαλληλίας που ενσαρκώνει τον κομματικό οργανισμό. Σε ορισμένες πολιτικές περιστάσεις, τα συντηρητικά συμφέροντα της υπαλληλίας ενδέχεται να υπαγορεύουν αμυντική ή ακόμη και οπισθοχωρητική πολιτική, ενώ εκείνα της εργατικής τάξης θα απαιτούσαν πολιτική γενναία και επιθετική, ή δεν αποκλείεται πάλι να συμβεί και το αντίστροφο, πράγμα ωστόσο πολύ σπανιότερο. Αναλλοίωτος κοινωνικός νόμος είναι ότι κάθε απότοκο του καταμερισμού εργασίας όργανο του συνόλου, ευθύς μόλις εδραιωθεί, αποκτά ίδια συμφέροντα, συμφέροντα αυτοφυή και αυτοτελή. Όμως η ύπαρξη ιδίων συμφερόντων μέσα στο σύνολο συνεπάγεται προστριβές και αντιθέσεις προς το γενικό συμφέρον. Και ακόμα παραπέρα: κοινωνικά στρώματα, τα οποία διαφέρουν ως προς την κοινωνική τους λειτουργία, που εκπροσωπούν τα δικά τους συμφέροντα. 43 συσπειρώνονται και συγκροτούν όργανα Το θεώρημα περί της αναγκαίας διαδοχής ενός κυρίαρχου στρώματος από ένα άλλο καθώς και ο παρεπόμενος νόμος της ολιγαρχίας ως της προδιαγεγραμμένης μορφής συμβίωσης των ανθρώπων μέσα σε ευρύτερες συνομαδώσεις ποσώς δεν εκμηδενίζει τον ιστορικό υλισμό, ούτε και τον υποκαθιστά, αλλά τον συμπληρώνει απλώς. Δεν υφίσταται αντίφαση μεταξύ της θεωρίας που αντικρύζει την ιστορία ως αδιάλειπτη επαλληλία ταξικών αγώνων, και εκείνης που υποστηρίζει ότι οι ταξικοί αγώνες πάντοτε απολήγουν στη δημιουργία μιας νέας ολιγαρχίας, η οποία και συγχωνεύεται με την παλαιά. Η θεωρία της πολιτικής τάξης είναι απροσμάχητη από μαρξιστική σκοπιά. Γιατί η πολιτική τάξη είναι η εκάστοτε συνιστώσα των δυνάμεων που πασχίζουν κάθε φορά να εκφρασθούν στους κόλπους της κοινωνίας, πράγμα νοούμενο ασφαλώς υπό πρίσμα ποιοτικό, όχι ποσοτικό Την εγγενή αναγκαιότητα της τροπής αυτής την καταδείξαμε παραπάνω. 43 Πρβλ. παραπάνω. 44 Δεν λείπουν οι σοσιαλιστές που συμμερίζονται την παραπάνω αντίληψη μνημονεύουμε εδώ τον Gustaf F. Stefen, μέλος της σουηδικής άνω βουλής, ο ο-

20 Η πολιτική τάξη διαθέτει αναμφίβολα μιαν εξαιρετικά λεπτή αίσθηση προκειμένου για δυνατότητες και τρόπους αυτοάμυνας. Αναπτύσσει τόσο τεράστια δύναμη έλξης και απορροφητική ικανότητα, ώστε σπάνια μόνο αποτυγχάνει στο τέλος, ακόμη και ενάντια στους σκληρότερους και συνεπέστερους αντιπάλους της. Η ιστορία μοιάζει πράγματι να μας διδάσκει ότι κανένα λαϊκό κίνημα, οσοδήποτε δυναμικό και ενεργητικό, δεν μπορεί να επιφέρει στην κοινωνική δομή της πολιτισμένης ανθρωπότητας μόνιμες και οργανικές αλλαγές, καθότι τα εξοχότερα στοιχεία του ίδιου του λαϊκού κινήματος, όσοι αρχικά το οδηγούσαν και το παρωθούσαν, ξεκόβουν έπειτα βαθμηδόν από τις μάζες, για να απορροφηθούν από την «πολιτική τάξη», την οποία ανανεώνουν στο διηνεκές, κομίζοντας της μεν λίγες ίσως «νέες ιδέες», αλλά άφθονη δημιουργικότητα και πρακτική νοημοσύνη. Δικαίως λοιπόν αναρωτιέται ο Bergeret από πού θα πορίζονταν οι αστικές κυβερποίος προείπε ήδη το 1911 ότι θα εξακολουθήσουν να υπάρχουν ηγέτες και ποδηγετούμενοι ακόμη και μετά τη νίκη του σοσιαλισμού (Stefen, Die Demokratie in England, Jena 1911, σ. 59). νήσεις τους υπουργούς των, αν αποφάσιζαν κάποτε να εκτελέσουν τους ηγέτες των επαναστατικών κινημάτων 8 Ως εκ τούτου, θα ήταν μεν δυνατόν να επικρατήσουν οι σοσιαλιστές, όχι όμως και ο σοσιαλισμός, ο οποίος σβήνει τη στιγμή ακριβώς όπου επικρατούν οι υπέρμαχοι του. Εύλογα μπαίνουμε λοιπόν στον πειρασμό να χαρακτηρίσουμε το πράγμα κωμικοτραγικό: επιστρατεύοντας όλες τους τις δυνάμεις, οι μάζες αρκούνται να αλλάξουν κυρίους. Οι εργάτες έχουν απλώς την τιμή «να συμμετάσχουν στη στρατολόγηση κυβερνητικών στελεχών». 45 Μικρό το επίτευγμα, αν λάβουμε υπ' όψη μας το ψυχολογικό φαινόμενο ότι σε λίγα μόλις χρόνια ηγεσίας ακόμη και ο πιο καλοπροαίρετος ιδεαλιστής αναπτύσσει όλες τις ιδιότητες όσες χαρακτηρίζουν τους ηγέτες εν γένει. 46 Στη Γαλλία, την κλασική χώρα των κοινωνικών ιδεών και πειραμάτων, η απαισιοδοξία τούτη έχει ριζοβολήσει στερεότατα εδώ και πολύ καιρό. 47 Σε εργατικούς κύκλους γεννήθηκε η παροιμία: «Homme elu, homme foutu» [σε παράφραση: οι αιρετοί άρχοντες εξαχρειώνονται]. Από ιστορική 45 Felicien Challaye, Syndicalisme re-volutionnaire et syndicalisme reformiste, Paris 1909, σ Πρβλ. παραπάνω μέρος Γ ', κεφ. I. 47 Η απογοήτευση των Γάλλων από

21 σκοπιά, οι αντι-ρομαντικοί είχαν απόλυτο δίκιο όταν συνόψιζαν ήδη γύρω στα 1833 τον σκεπτικισμό τούτο στην ακόλουθη καυστική σάτιρα: ((Τι είναι επανάσταση; Κάποιοι ρίχνουν τουφεκιές καταμεσής του δρόμου, σπάζοντας έτσι πολλά παράθυρα. Κανείς δεν ωφελείται παρά μόνο οι τζαμάδες. Ο άνεμος παίρνει τον καπνό. Όσοι μένουν ψηλά σπρώχνουν τους άλλους προς τα κάτω... Πολύς κόπος για να ξηλωθούν τόσα ωραία λιθόστρωτα που δεν φταίγανε τίποτα». 48 Στη Madame Angot πάλι λέγεται: «Ασφαλώς δεν αξίζει τον κόπο ν' αλλάξουμε 48. Bergeret (Ettore Marroni), «Le idee del mio amico, il forcaiolo», Stampa γάλη επανάσταση του Ο Guizot σημείωσε ότι το φρικτό τούτο πείραμα στάθηκε αρκετό «για ν' αποθαρρύνει 8ιά παντός τον κόσμο από την αναζήτηση της ελευθερίας και να ξεράνει ίσαμε την πηγή τους τις ευγενέστερες ελπίδες του ανθρώπινου γένους» (F. Guizot, Dugou-vernement de la France, σ. 16b). 52. Theophile Gautier, Les Jeunes-France, Paris 1878, σ. 15. κυβέρνηση!» Η έκβαση της κοινωνικής επανάστασης, καθώς άλλωστε και της πολιτικής, όπως την εκφράζει μια ιταλική παροιμιώδης έκφραση, δεν είναι παρά ότι «cambia il maestro di capella, ma la musica e sempre quella», με την αντικατάσταση δηλαδή του αρχιμουσικού δεν αλλάζει σε τίποτε η μουσική. Μετάφραση: Γιώργος Ανδρουλιδάκης 48τη δημοκρατία ανάγεται ως και στη με-

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος

Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920. ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος Τρίτη (Κοµµουνιστική) ιεθνής εύτερο Συνέδριο 1920 ΘΕΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΣΜΟ Κοµµουνιστική Αποχική Φράξια του Ιταλικού Σοσιαλιστικού Κόµµατος 1. Ο κοινοβουλευτισµός είναι η µορφή πολιτικής εκπροσώπησης

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ

«ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ» ΟΡΙΣΜΟΣ Η δημοκρατία είναι το πολίτευμα στο οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό, ασκείται από τον λαό και υπηρετεί τα συμφέροντά του. Βασικό χαρακτηριστικό της είναι η λήψη αποφάσεων με ψηφοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ

Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΓ Η ΡΩΣΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ - I ΡΥΣΗ ΚΑΙ ΕΞEΛΙΞΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚHΣ EΝΩΣΗΣ ΩΣ ΤΟ 1941 100 Α. ΚΛΕΙΣΤΕΣ Ή ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις διαζευκτικής απάντησης ή του τύπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή*

Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Άρθρο του Σταμάτη Σουρμελή* Το ζήτημα της αποτελεσματικής Διοίκησης - Ηγεσίας, απασχόλησε, απασχολεί και θα απασχολεί όλους εκείνους που επιδιώκουν την αποτελεσματικότητα, την προσωπική βελτίωση, την κοινωνική

Διαβάστε περισσότερα

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794)

Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Η Γαλλική επανάσταση (1789-1794) Το πλαίσιο 18 ος αιώνας, Γαλλία: Παλαιό Καθεστώς, δηλ. 3 θεσμοθετημένες τάξεις: Κλήρος (0,5%) Ευγενείς (1,5%) Υπόλοιποι, δηλ. αστοί, αγρότες εργάτες (98%) Κριτήρια ένταξης:

Διαβάστε περισσότερα

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015

Κοινή Γνώμη. Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Κοινή Γνώμη Κολέγιο CDA ΔΗΣ 110 Κομμωτική Καρολίνα Κυπριανού 11/02/2015 Έννοια, ορισμός και ανάλυση Κοινής Γνώμης Κοινή γνώμη είναι η γνώμη της πλειοψηφίας των πολιτών, πάνω σε ένα ζήτημα που αφορά την

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ

ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α1 α. σχολικό βιβλίο, σελ. 46. Φεντερασιόν: ήταν μεγάλη πολυεθνική εργατική οργάνωση της Θεσσαλονίκης, με πρωτεργάτες σοσιαλιστές από την ανοικτή σε νέες ιδέες

Διαβάστε περισσότερα

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404

https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 ΑΡΧΕΣ https://www.pirateparty.gr/forum/viewtopic.p hp?f=176&t=5198&start=10#p69404 Όλο το καταστατικό 2.1 Άμεσης Δημοκρατίας 2.2.1 Άμεσης Δημοκρατίας Μαζική αλλαγή. Οι αλλαγές στο 2.1 και 2.2.1 είναι στις

Διαβάστε περισσότερα

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία.

Αυτά τα δικαιώματα είναι η ισότητα, η ελευθερία, η ασφάλεια και η ιδιοκτησία. ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ 1 της 24ης Ιουνίου 1793 Ο γαλλικός λαός, πεπεισμένος ότι η λήθη και η περιφρόνηση των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι οι μόνες αιτίες για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε

ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ. Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε Θεοδόσης Ν. Πελεγρίνης ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΗΜΕΡΑ Ποτέ άλλοτε μετά την μεταπολίτευση, τουλάχιστον η ελληνική κοινωνία δεν βρέθηκε σε τόσο άσχημη κατάσταση, όσο τον καιρό αυτόν. Ο λόγος;

Διαβάστε περισσότερα

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου

Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου Ομιλία της υπουργού Εξωτερικών, κυρίας Ντόρας Μπακογιάννη, στην παρουσίαση του βιβλίου «Παγκόσμια Ευρώπη: οι Διεθνείς Διαστάσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης» Αθήνα 30 Ιανουαρίου 2007 1 Προσφωνήσεις. Αυτή την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ Θ.Ε.: ΕΠΟ 11 Κοινωνική και οικονομική ιστορία της Ευρώπης 2 η εργασία 2012 13 ΘΕΜΑ: «Στις παραμονές της λεγόμενης βιομηχανικής επανάστασης,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας

Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Ορισµένες διαστάσεις της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας Τα κυριότερα χαρακτηριστικά της εξωτερικής πολιτικής της Γαλλίας είναι η συνέχεια στόχων και στρατηγικών επιλογών στη βάση των πολιτικών αντιλήψεων

Διαβάστε περισσότερα

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας

Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση. Φύλλο Εργασίας Η κρίση της Αυτοκρατορίας των Αψβούργων Η ιταλική και γερμανική ενοποίηση Φύλλο Εργασίας 1. Αφού συμβουλευτείτε τη σελίδα 44 του βιβλίου σας καθώς και το χάρτη που παρατίθεται, να συμπληρώσετε την πιο

Διαβάστε περισσότερα

KARL MARX FRIEDRICH ENGELS ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ. (Αποσπάσματα Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας)

KARL MARX FRIEDRICH ENGELS ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ. (Αποσπάσματα Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας) KARL MARX FRIEDRICH ENGELS ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΙΔΕΟΛΟΓΙΑ (Αποσπάσματα Μετάφραση: Θανάσης Γκιούρας) Οι προϋποθέσεις με τις οποίες ξεκινάμε δεν είναι αυθαίρετες, δεν είναι δόγματα, είναι πραγματικές προϋποθέσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο

1 E ANA H TIKA EMATA Kεφάλαιο Πρώτο 1 Kεφάλαιο E ANA H TIKA EMATA Πρώτο 2 IΣTOPIA Γ ΓYMNAΣIOY Επαναληπτικά θέµατα Α. Να χαρακτηρίσετε τις ακόλουθες προτάσεις ως σωστές ή λανθασµένες σηµειώνοντας Χ στο αντίστοιχο τετραγωνάκι. Ενότητα 1 Σ

Διαβάστε περισσότερα

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη

Καρλ Πολάνυι. Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι Επιμέλεια Παρουσίασης: Άννα Κουμανταράκη Καρλ Πολάνυι (1886-1964) Καρλ Πολάνυι Ούγγρος διανοητής νομάδας εβραϊκής καταγωγής με έντονη πνευματική και πολιτική δράση, θεμελιωτής του κλάδου της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Για τη δημοκρατία έγιναν κινήματα, εξεγέρσεις, επαναστάσεις, εμφύλιοι πόλεμοι. διώχθηκαν, βασανίστηκαν άνθρωποι και τιμήθηκαν τυραννοκτόνοι. Αποτέλεσε όχι μόνο το σκοπό κοινωνικών και

Διαβάστε περισσότερα

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

323 Α) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ (Γ1, 1-2)/ ΠΛΑΤΩΝΑΣ, ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ (322 Α 323 Α) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Για όποιον εξετάζει το πολίτευμα, δηλαδή ποια είναι η ουσία του κάθε πολιτεύματος και ποια τα χαρακτηριστικά του, το πρώτο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης

Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα. Επιχειρηματικότητα. Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Επιχειρήσεις 2.0 & Η Νέα Επιχειρηματικότητα Επιχειρηματικότητα Εισηγητής: Βασίλης Δαγδιλέλης Ποια είναι η «δημόσια εικόνα» της; Οπωσδήποτε δεν είναι πάντοτε μια έννοια «θετικά φορτισμένη» τουλάχιστον στη

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Εξυπηρετώ 1 Επαγγελματική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Επαγγελματική Βελτίωση Εξυπηρετώ 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Η εξυπηρέτηση ως το πλέον δυναμικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών

Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα. 1. Το Σύνταγμα ως αντικείμενο των πολιτειακών επιστημών Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Συνταγματικό Δίκαιο και το Σύνταγμα Διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 2/11/2015

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση

Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης. Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Διαπραγματεύσεις, συλλογικές συμβάσεις εργασίας και κοινωνικός διάλογος σε καιρούς κρίσης 1 Συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση Μερικά απλά λόγια για την κρίση Η κρίση ξεκίνησε στις ΗΠΑ το 2008

Διαβάστε περισσότερα

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση

Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση Η βιομηχανική επανάσταση ήταν ένα σύνθετο σύστημα κοινωνικών, οικονομικών, τεχνικών, πολιτισμικών και πνευματικών μεταβολών. Η βιομηχανική επανάσταση ξεκίνησε στα τέλη του 18 ου αιώνα από την Μ.Βρετανία.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αν παρατηρήσουμε από κοντά τις δύο αυτές πολιτειακές κρίσεις, θα μπορούμε να κάνουμε τις εξής διαπιστώσεις:

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ. Αν παρατηρήσουμε από κοντά τις δύο αυτές πολιτειακές κρίσεις, θα μπορούμε να κάνουμε τις εξής διαπιστώσεις: Του Δημήτρη Κυπριώτη ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ Ο 20 Ος αιώνας σημαδεύτηκε από 2 μεγάλες κρίσεις του πολιτειακού συστήματος -Την κρίση της Καπιταλιστικής δημοκρατίας, που κατέληξε στην τραγωδία του Β ΠΠ και, -Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ. Ηγεσία ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ Ηγεσία Διδάσκουσα: Αφροδίτη Δαλακούρα ΔΙΟΙΚΗΣΗ: ΟΙ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΠΡΟΪΣΤΑΜΕΝΟΥ ΗΓΕΤΗΣ MANAGER COACH 1 Κλασική-μηχανιστική αντίληψη Το παλιό μοντέλο διοίκησης: οικονομικές-υλικές

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος

Περιεχόμενα. Καρράς Γιώργος Κοινωνιολόγος - Οικονομολόγος Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Το Δίκαιο... 2 1.1 Έννοια, προέλευση και εξέλιξη του Δικαίου... 2 1.2 Κανόνες ηθικής και κανόνες δικαίου: η διαφορά... 3 1.3 Υποκείμενα δικαίου... 3 1.4 Διακρίσεις Δικαίου... 4

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ.

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ 800 479 π.χ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΙΛΟΛΟΓΟΣ Ποιες ήταν οι αιτίες της διάσπασης του φυλετικού κράτους; Η αύξηση του πληθυσμού και η έλλειψη καλλιεργήσιμης γης. Η καταπίεση που ασκούσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ

ÖÑÏÍÔÉÓÔÇÑÉÏ ÈÅÙÑÇÔÉÊÏ ÊÅÍÔÑÏ ÁÈÇÍÁÓ - ÐÁÔÇÓÉÁ ΘΕΜΑ Α1 ΙΣΤΟΡΙΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 2008 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΟΜΑ Α Α Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων.

Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ. Η νομική διάσταση των σπάνιων νοσημάτων. 1 Οργανωτής ημερίδας: ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΦΙΛΩΝ ΚΑΙ ΑΣΘΕΝΩΝ ΣΠΑΝΙΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΝΔΟΚΡΙΝΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Θέμα ημερίδας: Χρόνος ημερίδας: Σπάνια νοσήματα και Ε.Σ.Υ. 21-6-09, ώρα 09:30 π.μ. 13:30 μ.μ.

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ»

«Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ» «Η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ ΜΕ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΖΥΡΙΧΗΣ» Εισηγητής: ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΟΣ Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Ζυρίχης Webpage Stadt ZÜRICH: http://www4.stzh.ch/kap01/gemeinderat_stzh/

Διαβάστε περισσότερα

Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας,

Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας, 1 Μακαριώτατε, Σεβασμιότατε Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας κ. Γεώργιε, Σεβαστοί πατέρες Κύριοι βουλευτές Κύριοι εκπρόσωποι των ενόπλων δυνάμενων και των σωμάτων ασφαλείας, Κύριοι σύμβουλοι, αγαπητοί συνεργάτες,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3

Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑΤΩΝ 3 Αρχές Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων και Υπηρεσιών ΕΠΙΜΕΕΙΑ: ΝΙΚΟΑΟ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑ ΟΙΚΟΝΟΜΟΟΓΟ ΠΡΟΟΜΟΙΩΗ ΔΙΑΓΩΝΙΜΑΤΩΝ 3 Κεφάλαιο 3 ο ΔΙΕΥΘΥΝΗ ΠΑΡΑΚΙΝΗΗ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΟΜΑΔΩΝ Ομάδα Α Ερωτήσεις ωστού άθους

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ Δημιουργία ανοικτών μαθημάτων- ΤΕΙ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΑΚΑΔΗΜΙΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ- ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 2. ΑΔΕΙΕΣ Creative

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας.

Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ ΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΩΡΓΟΥ Α. ΠΑΠΑΝΔΡΕΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΓΙΑ ΤΗ ΝΙΚΗ ΤΟΥ ΠΑΣΟΚ ΣΤΙΣ ΕΥΡΩΕΚΛΟΓΕΣ Σήμερα, ακούστηκε η φωνή του Έλληνα, η φωνή της Ελληνίδας. Φωνή δυνατή. Φωνή

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΕΛΠ 11: Ελληνική Ιστορία Ακ. Έτος: 2008-9 ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 2ης ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΜΑ: Η βυζαντινή αριστοκρατία κατά τους 9 ο έως 12 ο αιώνα: δομή και χαρακτηριστικά, ανάπτυξη και σχέσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας

Ν.1850 / 1989. Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας Ν.1850 / 1989 Κύρωση του Ευρωπαϊκού Χάρτη της Τοπικής Αυτονοµίας ΑΡΘΡΟ 1 (Πρώτο) Κυρώνεται και έχει την ισχύ που ορίζει το άρθρο 28 παράγραφος 1 του Συντάγµατος ο Ευρωπαϊκός Χάρτης της Τοπικής Αυτονοµίας,

Διαβάστε περισσότερα

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs)

Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Μετάφραση και δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας (DGT/2013/TIPRs) Τελική έκθεση Ιούλιος 2014 ΣΥΝΟΨΗ Σκοπός της μελέτης αυτής είναι να παρουσιάσει ορισμένα από τα κυριότερα ζητήματα που αφορούν τα δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 2 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 2 ο Η Επιστήμη της Διοίκησης των Επιχειρήσεων 2.1. Εισαγωγικές έννοιες Ο επιστημονικός κλάδος

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

1. ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ . ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Έτος Ίδρυσης: 7 ΑΛΕΞΙΟΥ ΑΓΓΕΛΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ).... ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΚΑΙ ΒΑΘΜΙΔΑ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)....

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ

ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση) ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:ΦΩΤΗΣ ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ:ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:ΑΝΔΡΕΑΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΟΛΛΑΝΔΙΚΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑ (Συνοπτική παρουσίαση)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ: ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1.α. Το κείμενο: Ο Μακρυγιάννης άρχισε να γράφει τα Απομνημονεύματα στις 26 Φεβρουαρίου του 1829 στο Άργος όπου είχε οριστεί Γενικός Αρχηγός της Εκτελεστικής Δυνάμεως

Διαβάστε περισσότερα

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15

Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α1. Να δώσετε το περιεχόμενο των όρων που ακολουθούν: α. Ανόρθωση (1910) β. Κλήριγκ γ. Εκλεκτικοί Μονάδες 15 Α2. Γιατί δεν προέκυψαν ταξικά κόμματα στην Ελλάδα το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα; Μονάδες

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών: Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα!

Πληροφορίες για την Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Πολιτών: Η ύδρευση και η αποχέτευση είναι ανθρώπινο δικαίωμα! Ιστορική αναδρομή Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Συνδικάτων Δημόσιων Υπηρεσιών (EPSU) αποφάσισε να προβεί στην συλλογή ενός εκατομμυρίου υπογραφών υπέρ της καθιέρωσης της ύδρευσης ως ανθρώπινου δικαιώματος στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΟΜΑ Α Α ΑΡΧΗ 1Η ΕΛΙ Α ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕ ΕΞΕΤΑΕΙ Γ ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΕΙΑ: ΙΤΟΡΙΑ ΥΝΟΛΟ ΕΛΙ ΩΝ: ΤΕΕΡΙ (4) ΟΜΑ Α Α ΘΕΜΑ Α1 Α1.1. Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ

ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Α) Το νοµοθετικό έργο ΟΙ ΑΡΜΟ ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ Η παλαιότερη ιστορικά, αλλά και σηµαντικότερη αρµοδιότητα της Βουλής είναι η νοµοθετική, δηλαδή η θέσπιση γενικών και απρόσωπων κανόνων δικαίου. Τη νοµοθετική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧOΜΕΝΑ ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΔΟΤΗ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ... 2 1. Η έννοια της μεταβολής του προσώπου του εργοδότη... 2 Πηγές... 7 Συντακτική ομάδα... 7 1 ΜΕΤΑΒΟΛΗ (ΑΛΛΑΓΗ) ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος

Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Η θέση των συµβουλίων στη διάρθρωση του εκπαιδευτικού συστήµατος 4. Συγκριτική Ανάλυση των Στοιχείων Από τη σύντοµη επισκόπηση που προηγήθηκε προκύπτει ότι στον ορισµό και στα χαρακτηριστικά ενός συµβουλίου παιδείας που θέσαµε στην αρχή της µελέτης ανταποκρίνονται αρκετά

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Μια Καραμανλή στη γαλλική Βουλή

Μια Καραμανλή στη γαλλική Βουλή Το ΒΗΜΑ, 24/06/2007, Σελ.: A42 Μια Καραμανλή στη γαλλική Βουλή Η νεοεκλεγείσα βουλευτής του Σοσιαλιστικού Κόμματος της Γαλλίας Μαριέττα Καραμανλή μιλάει για το όνομά της, την ελληνική κυβέρνηση, το ΠαΣοΚ,

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

1. ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ

1. ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΕΣ ΠΕΡΙΟΔΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΝΟΜΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Ο ΚΟΣΜΗΤΟΡΑΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πληροφορίες: Αλ. Σιδηρόπουλος Θεσσαλονίκη, 9 6 2015 Τηλ. : 2310 99 1386 6532 Fax: 2310 99 6529 Αριθμ. Πρωτ.: 487 Email:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ & ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗΣ ΑΝΑΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗΣ ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 30 Νοεμβρίου 2015 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΘΕΜΑ: «Συνέντευξη του αναπληρωτή υπουργού Εσωτερικών Χριστόφορου Βερβαρδάκη στον

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα.

Κάθε πότε γίνονται εκλογές; Κάθε τέσσερα χρόνια, εκτός αν η Βουλή διαλυθεί νωρίτερα. Τι πρέπει να γνωρίζω για τη Βουλή Τι είναι η Βουλή; Είναι συλλογικό πολιτικό όργανο που αντιπροσωπεύει τον λαό. Αναδεικνύεται µε την ψήφο του εκλογικού σώµατος, δηλαδή όλων των ελλήνων πολιτών που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό.

* Συνδέεται άμεσα η αξιολόγηση με τη μισθολογική προαγωγή στον επόμενο βαθμό. Ανακοίνωση της ΔΑΚΕ Καθηγητών Δ.Ε, για το σχέδιο Π.Δ για την Αξιολόγηση Κατατέθηκε από το Υπουργείο Παιδείας προς διαβούλευση το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος για την αξιολόγηση των εκπαιδευτικών. Μία

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα.

3. Να εξηγήσετε γιατί η αστική επανάσταση δεν κατόρθωσε να επιβληθεί και να οδηγήσει τη Ρωσία σ ένα φιλελεύθερο δηµοκρατικό πολίτευµα. Β. ΑΝΟΙΚΤΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (ενδεικτικά παραδείγµατα) Ερωτήσεις ανάπτυξης 1. Λαµβάνοντας υπόψη σας τα εθνικά, κοινωνικά, οικονοµικά και πολιτικά χαρακτηριστικά της τσαρικής Ρωσίας καθώς και τις ιδιαίτερες συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης

Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Η ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ- ΔΙΕΘΝΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Καθηγητής Γρ. Τσάλτας Υπ. Δρ. Σταύρος Μαυρογένης Διάρθρωση Κοινωνικές κατασκευές για το περιβάλλον Περιβαλλοντική Ιστορία Περιβαλλοντικά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική

ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική ΒΑΣ. ΜΑΓΓΙΝΑΣ: Αναποτελεσματικές ενέργειες έγιναν αλλά η 19μηνη πορεία είναι ικανοποιητική Υπάρχουν τριβές αλλά από ζήλο... Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ «Είμαι ικανοποιημένος από τη δεκαεννιάμηνη πορεία της κυβέρνησης.

Διαβάστε περισσότερα

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α

Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α Πέµπτη, 22 Μαΐου 2008 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΣΤΟΡΙΑ ΟΜΑΔΑ Α ΘΕΜΑ Α1 Α1.1 Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις που ακολουθούν γράφοντας στο τετράδιό σας τη λέξη Σωστό ή Λάθος δίπλα στο γράµµα που αντιστοιχεί

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου

Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Μανώλης Γιορταμάκης Γ 1 Γυμνασίου Γεννήθηκε στην πόλη Αιάκειο της Κορσικής, μόλις ένα χρόνο αφού η κυριαρχία του νησιού μεταβιβάστηκε από τη Δημοκρατία της Γένοβας στη Γαλλία. Ο πατέρας του Κάρλος Βοναπάρτης

Διαβάστε περισσότερα

Αποκέντρωση και Ελευθερία

Αποκέντρωση και Ελευθερία Αντώνης Μακρυδηµήτρης Καθηγητής Πανεπιστηµίου Αθηνών Αποκέντρωση και Ελευθερία I Μία από τις πιο θεµελιώδεις συνεισφορές του Hayek στην κοινωνική θεωρία ήταν ότι διέγνωσε ορθά και µε διορατικότητα τον

Διαβάστε περισσότερα

Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ

Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ Toυ Mιχαλη Σταθοπουλου* Μια πρώτη διαπίστωση: οι πανεπιστημιακές αρχές δεν μπόρεσαν να εξασφαλίσουν ομαλή λειτουργία των πανεπιστημίων. Το νομοσχέδιο για τα ΑΕΙ εισάγει μια ριζική

Διαβάστε περισσότερα

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς

Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της. Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς Από τον ευρωβουλευτή του ΠΑ.ΣΟ.Κ. Ιωάννη Κουκιάδη, αντιπρόεδρο της Επιτροπής Νοµικών Θεµάτων και Εσωτερικής Αγοράς εκδόθηκε η ακόλουθη ανακοίνωση µε αφορµή την τροπολογία που κατέθεσε ο ευρωβουλευτής της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804)

ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ - ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΓΝΩΣΙΟΘΕΩΡΙΑΣ ΤΟΥ 1 ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΚΑΝΤ (1724-1804) (Η σύντομη περίληψη που ακολουθεί και η επιλογή των αποσπασμάτων από την πραγματεία του Καντ για την ανθρώπινη γνώση,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ. Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ. ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΗ ΗΘΙΚΗ Ενότητα 9: ΕΓΩΚΕΝΤΡΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΡΙΑ Κ. ΚΑΡΑΜΠΕΛΙΑ Τμήμα Ιερατικών Σπουδών Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµα Α1 Θέµατα Αρχών Φιλοσοφίας Θεωρητικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Α.1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας τα ονόµατα των φιλοσόφων (στήλη Α) και δίπλα την έννοια (στήλη Β) που συνδέεται µε τον καθένα: Α

Διαβάστε περισσότερα