Η τσιγγάνικη οικογένεια στην ελληνική κοινωνία 2. Ιωάννινα 2004

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Η τσιγγάνικη οικογένεια στην ελληνική κοινωνία 2. Ιωάννινα 2004"

Transcript

1 1 Χ. Νόβα-Καλτσούνη 1 Η τσιγγάνικη οικογένεια στην ελληνική κοινωνία 2 Ιωάννινα Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται στο κείµενο αυτό υπεύθυνος είναι ο συγγραφέας. Οι θέσεις και οι απόψεις του συγγραφέα δεν δεσµεύουν τον επιστηµονικό υπεύθυνο του Προγράµµατος «Ένταξη Τσιγγανοπαίδων στο Σχολείο» ή το Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων. 2 Το παρόν κείµενο αποτελεί επιµορφωτικό υλικό στα πλαίσια του προγράµµατος του ΥΠ.Ε.Π.Θ. «Ένταξη Τσιγγανοπαίδων στο Σχολείο», το οποίο υλοποιείται από το Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων. Η παρουσία του κειµένου στο διαδίκτυο εξυπηρετεί επιµορφωτικές ανάγκες και ανάγκες ευαισθητοποίησης των εκπαιδευτικών της προσχολικής, πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας υποχρεωτικής εκπαίδευσης, αλλά απευθύνεται και στο ευρύ κοινό. Κάθε αθέµιτη χρήση του κειµένου υπόκειται στις διατάξεις του νόµου περί πνευµατικής ιδιοκτησίας. Ηλεκτρονική επιµέλεια: Γιάννης Σταµάτης Φιλολογική επιµέλεια: Ειρήνη-Σοφία Κιαπίδου. Επιστηµονική επιµέλεια και εποπτεία: Καθ. Αθανάσιος Ε. Γκότοβος.

2 2 1. Εισαγωγή Είναι γνωστό πως οι Τσιγγάνοι αποτελούν πληθυσµό µε ιδιαίτερη παράδοση. Οι συνεκτικοί δεσµοί ανάµεσά τους είναι τέτοιοι που τους βοήθησαν να ξεπεράσουν προβλήµατα αποκλεισµού, πολιτισµικής αφοµοίωσης και πολλές φορές πολιτικών γενοκτονιών 3. Ως οµάδα παρουσιάζει ένα ιδιαίτερο πολιτισµικό σύστηµα και σύστηµα αξιών, που επηρεάζει αναµφισβήτητα τόσο τη συγκρότηση, όσο και τη λειτουργία της οικογένειας. Η µελέτη αυτής της οικογένειας είναι ιδιαίτερα σηµαντική για την κατανόηση ολόκληρης της τσιγγάνικης κοινωνίας, αφού όπως είναι γνωστό ο άξονας γύρω από τον οποίο αναπτύσσονται οι τσιγγάνικες κοινοτικές δοµές και σχέσεις είναι εκείνος της συγγένειας-οικογένειας. Βάση της τσιγγάνικης κοινότητας είναι το πατρογραµµικό σύστηµα του γένους, το οποίο στη συνέχεια υποδιαιρείται σε οµάδες και υποοµάδες. Οι υποοµάδες αυτές διακλαδίζονται σε επιµέρους οικογένειες, συνήθως διευρυµένες και λιγότερο πυρηνικές. Το γένος, λοιπόν, είναι το σύνολο των οικογενειών που κατάγονται από τον ίδιο πρόγονο. Τα µέλη του συνδέονται µε δεσµούς αίµατος και διακρίνονται µεταξύ τους µε το οικογενειακό όνοµα. Επίσης, το γένος είναι πατρογραµµικό, αφού η καταγωγή λογίζεται από την πλευρά του πατέρα. Αυτές οι ευρείες συγγενικές οικογένειες τα γένη- αποτελούν τη βάση για τη δηµιουργία της φάρας, την οποία απαρτίζουν δύο ή περισσότερα γένη, που συνδέονται µεταξύ τους µε δεσµούς αίµατος και αγχιστείας. Στη φάρα συγκαταλέγονται γονείς, παιδιά (αδέλφια), ξαδέλφια, νύφες και γαµπροί, παππούδες και γιαγιάδες, εγγόνια, δισέγγονα και τρισέγγονα, συµπέθεροι και άλλοι συγγενείς. Συνήθως, η κάθε φάρα αποτελεί τη δική της κοινότητα ή καταυλισµό και έχει το δικό της εκπρόσωπο προς τα έξω. Οι φάρες, λοιπόν, είναι οµαδώσεις µε κοινή καταγωγή, κοινά έθιµα και παραδόσεις, αλλά προπάντων µε κοινή γλώσσα και συγκροτούν τις τσιγγάνικες 3 Γ. Έξαρχος: Αυτοί είναι οι τσιγγάνοι, εκδ. Γαβριηλίδη, Αθήνα 1996, σ. 55. Βλ. επίσης Α. Fraser: Οι Τσιγγάνοι, εκδ. Οδυσσέας, Αθήνα 1997.

3 3 φυλές. Χαρακτηριστικό τους είναι η ενδογαµία 4, η οποία ενισχύει τη συνοχή της τσιγγάνικης κοινότητας και τη διατήρηση της φυλετικής καθαρότητας. Όσο περισσότερο αποµονωµένη είναι µια φάρα, τόσο συχνότερα συναντάει κανείς την ενδογαµία ως µέσο ενίσχυσης της συνοχής, αλλά και διάκρισης από τις λοιπές φάρες. Αυτό, βέβαια, δεν σηµαίνει ότι η ενδογαµία είναι κανόνας που δεν επιδέχεται παρεκκλίσεις. Αντίθετα µάλιστα, η εξωγαµία συναντάται αρκετά συχνά, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, ακόµα και µε µη Τσιγγάνους. Σύµφωνα µε έρευνες, στην Ελλάδα οι Τσιγγάνοι είναι οργανωµένοι σε εννέα φυλές 5 : 1. Μπατσόρια, 2. Μαπαµανέ-Roma, 3. Roma, 4. Σουβαλιώτες, 5. Τσιγγάνοι, 6. Χωραχάγια (οι περισσότεροι µουσουλµάνοι), 7. Μεσκάρηδες (Αρκουδιάρηδες), 8. ερµετζήδες και 9. Χαντούρια. Όπως ήδη αναφέρθηκε, η διευρυµένη και όχι η πυρηνική µορφή οικογένειας είναι αυτή που αποτελεί τη βασική µονάδα κοινωνικής οργάνωσης στους Τσιγγάνους. Με τον όρο «διευρυµένη οικογένεια» δεν νοείται στην τσιγγάνικη κοινωνία µια οµάδα συγγενών που ζουν όλοι µαζί κάτω από την ίδια στέγη, αλλά περισσότερο µικρές συγγενικές οµάδες που κατοικούν η µία δίπλα στην άλλη. Ο άξονας γύρω από τον οποίο είναι οργανωµένη η τσιγγάνικη 4 Για την τσιγγάνικη ενδογαµία βλ. Μ. Τερζοπούλου / Μ. Γεωργίου: Oι Τσιγγάνοι στην Ελλάδα. Ιστορία-Πολιτισµός, εκδ. Γεν. Γραµµατεία Λαϊκής Επιµόρφωσης, Αθήνα 1996, σ. 4 κ.ε. 5. Ντούσας: Rom και φυλετικές διακρίσεις, στην ιστορία, την κοινωνία, την κουλτούρα, την εκπαίδευση και τα ανθρώπινα δικαιώµατα, εκδ. Gutenberg, Αθήνα 1997, σ Ο όρος «φυλή» χρησιµοποιείται στην εργασία αυτή µε την κοινωνιολογική και όχι τη βιολογική του σηµασία και αποδίδει ένα σύστηµα οργάνωσης οµάδων µε κοινή καταγωγή, γλώσσα, θρησκεία, ήθη και έθιµα, όλα δηλαδή εκείνα τα στοιχεία που προσδιορίζουν την έννοια του έθνους. Στην περίπτωση των Τσιγγάνων, όµως, δεν µπορεί να γίνει λόγος για έθνος, αφού απουσιάζει το στοιχείο της εδαφικής κυριαρχίας.

4 4 κοινωνία είναι η οµάδα 6 και όχι το άτοµο. Με την έννοια αυτή, η οικογένεια στην τσιγγάνικη κοινωνία έχει τα χαρακτηριστικά ενός σχήµατος, στο πλαίσιο του οποίου το άτοµο δρα µε στόχο να εξυπηρετήσει την επιβίωση και τα συµφέροντα του σχήµατος αυτού, υποτάσσεται στις επιταγές του και εκχωρεί την ατοµικότητά του προς χάριν της διατήρησης της ενότητας και της συνοχής αυτού του σχήµατος. Βασική µονάδα της κοινωνικής οργάνωσης είναι όχι το υποκείµενο, αλλά ο ρόλος του ως µέλους της οµάδας. Τα άτοµα φαντάζουν να έχουν προκαθορισµένους ρόλους που πρέπει να εκπληρώσουν στα πλαίσια µιας οµάδας παραλληλιζόµενης µε οργανισµό, µε στόχο τη λειτουργία και την αναπαραγωγή της. Μόνο στην οµάδα επικρατούν στέρεες δοµές και αποκτούν νόηµα οι έννοιες της πειθαρχίας, των κανόνων και των υποχρεώσεων. Η οµάδα προέχει της ατοµικότητας. Στις σηµερινές «δυτικές» κοινωνίες συναντά κανείς κυριολεκτικά την αντιστροφή αυτής της πραγµατικότητας, αφού η οµάδα τίθεται όλο και περισσότερο στην υπηρεσία του ατόµου, στου οποίου τη διάθεση υπάρχει ένα πλήθος επιλογών αναφορικά µε τη σχέση του µε την οµάδα. Το άτοµο µπορεί να διαµορφώσει την οµάδα σύµφωνα µε τις ανάγκες του, να την αµφισβητήσει αν δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες του ή και να την εγκαταλείψει, όταν δεν ικανοποιεί πλέον τις απαιτήσεις του. Θα µπορούσε κανείς να υποστηρίξει πως στην τσιγγάνικη κοινωνία και οικογένεια συµβαίνει αυτό που η ουµάνη εύστοχα παρατηρεί για την παραδοσιακή ελληνική οικογένεια, η οποία «ήταν ένας θεσµός που προϋπήρχε των ατόµων που τον αποτελούσαν σε µια δεδοµένη στιγµή και εξακολουθούσε να υπάρχει και µετά το θάνατό τους» 7. Αντίθετα, η σύγχρονη οικογένεια αντανακλά τη συµφωνία των ανθρώπων να ζήσουν µαζί για όσο διάστηµα κρίνουν ότι η σχέση που δηµιουργείται ικανοποιεί τις ατοµικές ανάγκες και προσδοκίες τους. 6 Στην Κοινωνιολογία της Οικογένειας η θέση ότι η οικογένεια αποτελεί οµάδα υποδηλώνει πως αυτή γίνεται αντιληπτή ως σχήµα που υπάρχει για τον εαυτό του και την αναπαραγωγή του και όχι για το άτοµο, το οποίο περνά σε δεύτερη µοίρα. Υπάρχει, δηλαδή, σαν µια αντικειµενικοποιηµένη κατάσταση, µια κατασκευή, αποστασιοποιηµένη από τα άτοµα που την απαρτίζουν, η οποία επιβιώνει παρά τις αλλαγές των µελών της 7 Μ. ουµάνη: Ελληνική οικογένεια. Από τη συλλογική οργάνωση στις διαπροσωπικές σχέσεις, στο: Στ. Tσίτουρα (επιµ.): Φροντίδα για την οικογένεια, Αθήνα 1990, σ

5 5 Τα δύο αυτά πρότυπα οργάνωσης της οικογενειακής ζωής θα µπορούσε κανείς να τα παραλληλίσει µε τις έννοιες της «κοινότητας» (Gemeinschaft) και της «κοινωνίας» (Gesellschaft) του Toennies, που υποδηλώνουν είδη σχέσεων και µορφές δεσµών στα πλαίσια της συµβίωσης 8. Χαρακτηριστικό της «κοινότητας» είναι η κοινοτική και οικογενειακή αλληλεγγύη, ενώ στην «κοινωνία» έχουµε να κάνουµε µε µια «τεχνητή δηµιουργία ενός συνόλου ανθρώπων που επιφανειακά µοιάζει µε την κοινότητα, στο βαθµό που τα επιµέρους άτοµα ζουν και κατοικούν µαζί και ειρηνικά. 'Οµως, στην κοινότητα παραµένουν ενωµένα παρόλους τους παράγοντες που τα χωρίζουν, ενώ στην κοινωνία παραµένουν χωρισµένα παρόλους τους παράγοντες που τα ενώνουν» 9. Βέβαια, οι πολλές δεκαετίες ή και αιώνες συνύπαρξης τσιγγάνικων φυλών µε άλλους λαούς, κυρίως της Βαλκανικής, συνέβαλαν αναπόφευκτα στην υιοθέτηση αρκετών ξένων εθίµων. Η επιρροή αυτή είναι τόσο µεγαλύτερη όσο µεγαλύτερη είναι η επιθυµία ή η προσπάθεια να γίνει κανείς αποδεκτός από την κοινωνία στην οποία ζει. Η πόλωση που επικρατεί µεταξύ Τσιγγάνων και λοιπού πληθυσµού µιας κοινωνίας, στην προκειµένη περίπτωση της ελληνικής, καθιστά τη µελέτη του αξιακού συστήµατος αρκετά επισφαλή, µε την έννοια ότι αυτό σε πολλές περιπτώσεις µπορεί να είναι προϊόν ανταγωνισµού και προσπάθειας επιβίωσης σε ένα σύστηµα που διαρκώς ωθεί τους Τσιγγάνους στις παρυφές της επίσηµης κοινωνικής ζωής. Αυτό έχει ως συνέπεια να µην µπορεί ένα ποσοστό αυτού του αξιακού συστήµατος να εγγραφεί στον «καθαρό» τσιγγάνικο πολιτισµό. Από την άλλη πλευρά, η ποικιλία τόσο των τσιγγάνικων φατριών, όσο και των υποοµάδων τους, δυσχεραίνει την προσπάθεια αποτύπωσης ενός γενικού 8 Ο. Τσαούσης θεωρεί ότι οι έννοιες της «κοινότητας» και της «κοινωνίας» του Toennies ανταποκρίνονται στους όρους του ρωµαϊκού δικαίου «communio» και «societas», οι οποίοι υποδηλώνουν δικαιώµατα κυριότητας ή άλλα, που περισσότερα από ένα πρόσωπα έχουν πάνω σε πράγµατα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία. Τα δικαιώµατα αυτά δηµιουργούν µεταξύ των προσώπων δεσµούς, των οποίων η βάση σε κάθε µία από τις δύο αυτές περιπτώσεις είναι διαφορετική: στην communio το πράγµα προϋπάρχει του δεσµού, ενώ αντίθετα στην societas (µεταφράζεται και ως εταιρεία) ο δεσµός προηγείται του πράγµατος, ακριβώς όπως και στη σύσταση της εταιρείας, όπου ο δεσµός των εταίρων δηµιουργεί την εταιρεία και τα δικαιώµατα εκείνων σ' αυτή. Βλ.. Τσαούσης: Η κοινωνία του ανθρώπου, εκδ. Gutenberg, 1989, σ F. Toennies: Community and Society, N.Y. Hyper and Row, 1975, όπως αναφέρεται στο:. Τσαούσης, ό.π., σ. 111.

6 6 αξιακού συστήµατος της τσιγγάνικης οικογένειας και κοινωνίας. Αυτό σηµαίνει πως µια µελέτη του είδους θα είχε σηµαντικό ποσοστό αφαίρεσης και ένα βαθµό αυθαιρεσίας, στην προσπάθεια να γενικευθούν κάποια συµπεράσµατα σχετικά µε τη δοµή και τη λειτουργία της τσιγγάνικης οικογένειας και ειδικότερα, αναφορικά µε το αξιακό της σύστηµα. 2. Στόχοι και µεθοδολογία της έρευνας Τα στοιχεία που παρουσιάζονται στη συνέχεια αποτελούν προϊόν εµπειρικής έρευνας που στόχο είχε να προσεγγίσει την τσιγγάνικη οικογένεια όσο το δυνατόν σφαιρικότερα, λαµβάνοντας υπόψη τις δυσκολίες (περιορισµούς) που προαναφέρθηκαν, αλλά ταυτόχρονα αξιοποιώντας τις διαφορές / διακρίσεις, όπου αυτές είναι εµφανείς. Μια τέτοια σαφής διάκριση Τσιγγάνων, που πιθανόν να επηρεάζει σηµαντικά το αξιακό σύστηµα της οικογένειας, είναι εκείνη µε βάση το είδος της εγκατάστασής τους (πλήρως εγκαταστηµένοι, ηµιεγκαταστηµένοι / νοµάδες) και την οικονοµική τους κατάσταση. Ειδικότερα, η έρευνά µας είχε ως στόχο να µελετήσει τις στάσεις και αντιλήψεις των Τσιγγάνων στα θέµατα της οικογένειας και συγκεκριµένα, απέναντι στο γάµο και το διαζύγιο. Ιδιαίτερη έµφαση δόθηκε στις σχέσεις συγγένειας-οικογένειας, αφού αυτές επηρεάζουν σηµαντικά τόσο τις γαµήλιες επιλογές, όσο και τις εµπορικές συναλλαγές και τις πολιτικές συµµαχίες. Ακόµη, η έλλειψη διάκρισης µεταξύ ιδιωτικού και δηµόσιου χώρου, ήταν ένα ζήτηµα που έπρεπε να µελετηθεί, αφού αποτελεί σηµαντικό στοιχείο της συλλογικότητας ως τρόπο ζωής των Τσιγγάνων, καθώς και της ολιστικής αντίληψης του κόσµου. Η διαπαιδαγώγηση / κοινωνικοποίηση των παιδιών αποτελεί τον καθρέφτη όχι µόνο του αξιακού συστήµατος και του τρόπου µε τον οποίο λειτουργεί η οικογένεια, αλλά αποκαλύπτει µε τη µεγαλύτερη δυνατή σαφήνεια τη γενικότερη οργάνωση και αναπαραγωγή της τσιγγάνικης κοινωνίας. Για το λόγο αυτό αποτέλεσε ένα σηµαντικό τµήµα της έρευνας.

7 7 Σε αυτήν πήραν µέρος συνολικά 233 άτοµα από τις περιοχές της Κάτω Αχαΐας, της Αγίας Βαρβάρας και του Ζεφυρίου, τα οποία αντιστοιχούν σε 172 νοικοκυριά. Από αυτούς 137 (58,8 %) ήταν πλήρως εγκατεστηµένοι Τσιγγάνοι, και 96 (41,2 %) σκηνίτες. Οι συνεντεύξεις διενεργήθηκαν στις περιοχές της Κάτω Αχαΐας και του Ρίου του νοµού Αχαΐας, της Αγίας Βαρβάρας και του Ζεφυρίου Αττικής από τον εκέµβριο του 1998 µέχρι το Νοέµβριο του Από τα άτοµα που πήραν µέρος στην έρευνα 114 (48,9 %) ήταν άνδρες και 119 (51,1 %) γυναίκες. Το µεγαλύτερο ποσοστό (64,4 %) των ερωτηθέντων ήταν ενήλικες χρονών. Σε ποσοστό 79 % τα άτοµα του δείγµατος ήταν παντρεµένα, ενώ οι υπόλοιπες κατηγορίες είχαν µια πολύ µικρή εκπροσώπηση. Ως βασικό εργαλείο συλλογής των στοιχείων χρησιµοποιήθηκε η δοµηµένη συνέντευξη, ενώ παράλληλα αξιοποιήθηκαν στατιστικά στοιχεία, καταγραφές και ερευνητικά δεδοµένα σχετικά µε το θέµα. Προτιµήθηκε η πρόσωπο µε πρόσωπο συνέντευξη, προκειµένου να αποφευχθούν παρανοήσεις και να εξασφαλισθεί η εγκυρότητα των στοιχείων, αφού όπως είναι γνωστό, το µεγαλύτερο ποσοστό των Τσιγγάνων είναι αναλφάβητοι ή έχουν φοιτήσει σε µερικές τάξεις του ηµοτικού. Η µεγάλη δυσκολία καθόλη τη διάρκεια της έρευνας σηµειώθηκε στη διεξαγωγή των συνεντεύξεων µε τους ηµιεγκατεστηµένους και σκηνίτες Τσιγγάνους, εξαιτίας όχι µόνο του αναλφαβητισµού τους, αλλά και των ιδιαίτερων συνθηκών διαβίωσης και ειδικότερα, της αποµόνωσής τους από τη λοιπή κοινωνία. Πολλές φορές το περιεχόµενο των ερωτήσεων δεν γινόταν κατανοητό και οι απαντήσεις ήταν αποτέλεσµα λαθεµένης πρόσληψης των νοηµάτων. 3. Παρουσίαση των στοιχείων 3.1. οµή του νοικοκυριού Οι περισσότερες από τις οικογένειες ήταν πολυπληθείς (πέντε και άνω άτοµα), ενώ 16 % περίπου των ερωτηθέντων δήλωσαν ότι συγκατοικούν µε δέκα και

8 8 πλέον άτοµα. O αριθµητικός µέσος (Mean) στην περίπτωση αυτή εµφανίζει την τιµή 6,94, ενώ η συχνότερα εµφανιζόµενη τιµή (Mode) είναι το 5. Η έννοια της οικογένειας προσλαµβάνει στη συνείδηση του Τσιγγάνου διαφορετική σηµασία απ ό,τι στο λοιπό πληθυσµό. Η οικογένεια γίνεται εδώ αντιληπτή ως ένα ευρύ σχήµα που περικλείει και άλλους συγγενείς εκτός από γονείς και παιδιά (παππούδες, θείους κλπ.): «Αυτό το καλοκαίρι είχαµε πολλά προβλήµατα στην οικογένεια. Ήταν άρρωστη η ανηψιά µας και τρέχαµε όλη µέρα στο νοσοκοµείο. Ο αδελφός µου θέλει να χωρίσει από τη γυναίκα του, γιατί έχει µπλέξει µε άλλη. Ένας άλλος συγγενής µας, ξάδελφος, πέθανε και ήµαστε πολύ στεναχωρηµένοι» 10. Στην ερώτηση «Από ποια άτοµα αποτελείται η οικογένειά σου;» το 69,7 % των απαντήσεων συνυπολογίζουν στα µέλη της οικογένειας και άτοµα που ανήκουν στην ευρύτερη οικογένεια, µε τα οποία δεν συγκατοικούν. ηλαδή, σε ποσοστό 71,6 % δηλώνουν ότι συγκατοικούν µε όλα τα άτοµα, τα οποία ανέφεραν ως µέλη της οικογένειάς τους, ενώ σε 25,4 % ότι δεν συγκατοικούν µε τα άτοµα αυτά. Σε ποσοστό 39,1 % των περιπτώσεων στα µέλη της οικογένειας αναφέρονται και ηλικιωµένοι γονείς (παππούδες, γιαγιάδες) που ζουν κάτω από την ίδια στέγη µε την οικογένεια. H συλλογικότητα, λοιπόν, είναι η βασική αρχή της κοινωνικής οργάνωσης των Τσιγγάνων. Το άτοµο αποκτά την κοινωνική του ταυτότητα ως µέλος της οµάδας, ως µέλος ενός κύκλου συγγενών. Τα άτοµα που ανήκουν στην ίδια διευρυµένη οικογένεια ζουν µαζί, µοιράζονται χώρους και εµπειρίες. Η ατοµικότητα είναι εδώ στοιχείο που παραµερίζεται από τη συλλογικότητα. Η συγγένεια, εκτός από τον άξονα γύρω από τον οποίο πλέκεται ολόκληρο το φάσµα της κοινωνικής οργάνωσης, αποτελεί και µια πολύ ισχυρή δύναµη βοήθειας και συνεργασίας, η οποία συνήθως ενισχύεται και από τους γάµους που συνάπτονται µε τα άτοµα της ίδιας φάρας, ακόµα και µεταξύ πολύ στενών συγγενών, όπως είναι τα πρώτα εξαδέλφια Α. Λυδάκη: Οι τσιγγάνοι στην πόλη. Μεγαλώνοντας στην Αγία Βαρβάρα, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα σ Α. Fraser, ό.π., σ. 241.

9 9 Στα άτοµα που πήραν µέρος στην έρευνα δόθηκε να αξιολογηθεί µια σειρά από αξίες. Τους ζητήθηκε να ταξινοµήσουν, ανάλογα µε το βαθµό της σηµασίας που είχαν γι αυτούς, έννοιες όπως «καλός πολίτης», «καλός άνθρωπος», «καλός οικογενειάρχης» κλπ. Είναι σηµαντικό να παρατηρήσει κανείς πως το «καλός οικογενειάρχης» είναι η αξία που τοποθετήθηκε στην πρώτη θέση από τους περισσότερους ερωτώµενους (50 %), ενώ στη δεύτερη θέση την τοποθέτησε ποσοστό 33 %. Αυτό δείχνει πως η έννοια της οικογένειας και του καλού οικογενειάρχη είναι πρωταρχικής σηµασίας αξία για τη ζωή του Τσιγγάνου. Στη δεύτερη θέση αξιολογικά τοποθετήθηκε το «τίµιος άνθρωπος» (32,9 % ως πρώτη και 39,5 % ως δεύτερη επιλογή), ενώ στην τρίτη ο «καλός άνθρωπος» (13,9 % ως πρώτη, 11,7 % ως δεύτερη και 52,3 % ως τρίτη επιλογή). Η έννοια του «καλού πολίτη» πάντως δεν φαίνεται να έχει κάποια ιδιαίτερη βαρύτητα στη συνείδηση του Τσιγγάνου. Μόνο 0,7 % την τοποθέτησε στην πρώτη θέση και 2 % στη δεύτερη, ενώ 31,3 % την τοποθετεί στην τέταρτη και 43 % στην έκτη θέση. «Αρχηγός» της οικογένειας είναι σε ποσοστό 58,8 % των περιπτώσεων ο πατέρας και σε 34,8 % ο παππούς, ενώ σε πολύ λίγες περιπτώσεις (5,6 %), όταν δεν υπάρχει άνδρας στην οικογένεια, το ρόλο αυτό αναλαµβάνει η γυναίκα (µητέρα ή γιαγιά). Ο µέσος όρος ηλικίας (Mean) του αρχηγού της οικογένειας είναι 42,3, ενώ η συχνότερα εµφανιζόµενη τιµή (Mode) είναι το 42. Υπάρχουν, όµως, και αρκετές περιπτώσεις (11,7 %), όπου αυτός είναι κάτω των 25 ετών. Η διαχείριση των χρηµάτων της οικογένειας γίνεται σε ποσοστό 85,8 % από τον πατέρα ή τον παππού (αν υπάρχει στην οικογένεια) και κατά 12 % από τη µητέρα ή τη γιαγιά, ενώ µόνο σε 2,1 % αναφέρονται και οι δύο γονείς ως κοινοί διαχειριστές των οικονοµικών της οικογένειας. Οι αποφάσεις για θέµατα, όπως είναι τα επαγγελµατικά / οικονοµικά και τα κοινωνικά, παίρνονται από τους άνδρες κυρίως (πατέρα ή παππού), ενώ ζητήµατα που αφορούν τα παιδιά αποφασίζονται είτε από τη µητέρα (50,7 %) είτε µαζί από τους δύο γονείς. Και αξίζει να επισηµάνουµε ότι, µολονότι ό,τι αφορά τα παιδιά είναι και για τους Τσιγγάνους ένα πεδίο που ανήκει περισσότερο στη γυναίκα, εντούτοις φαίνεται από τις απαντήσεις που δόθηκαν πως το θέµα των παιδιών, το

10 10 οποίο στις δικές µας κοινωνίες είναι κατεξοχήν ζήτηµα της µητέρας, στους Τσιγγάνους αποτελεί θέµα όλων. Όπως προκύπτει από όλες τις σχετικές µελέτες, ο άνδρας και ειδικότερα ο πλέον ηλικιωµένος, κατέχει µια ιδιαίτερη θέση στην τσιγγάνικη οικογένεια. Πρέπει, όµως, να σηµειωθεί πως και ο ρόλος της γυναίκας µέσα στο σπίτι, παρότι φαίνεται να είναι υποβαθµισµένος, είναι πάρα πολύ σηµαντικός, αν κριθεί µε τους κανόνες της τσιγγάνικης και όχι της δικής µας κοινωνίας. Στην ουσία είναι εκείνη που διοικεί το σπίτι, ακόµη και στις περιπτώσεις που δίνεται η εντύπωση ότι ο άνδρας αποφασίζει για όλα. Και σε οικονοµικά-επαγγελµατικά θέµατα ζητείται πάντα η γνώµη της. Ωστόσο, οι Τσιγγάνες είναι εκείνες που είναι περισσότερο εκτεθειµένες σε µια σειρά από διακρίσεις σε όλα τα επίπεδα (εργασία, υγεία κλπ.) Ο γάµος στην τσιγγάνικη κοινωνία Ο γάµος αποτελεί βασική λειτουργία της τσιγγάνικης κοινωνίας. Οι πολύ δύσκολες συνθήκες διαβίωσης των Τσιγγάνων έχουν ως συνέπεια την αυξηµένη παιδική θνησιµότητα και το χαµηλό µέσο όρο ζωής. Η πραγµατικότητα αυτή «επισπεύδει» όλες τις δραστηριότητες που έχουν σχέση µε τη ζωή, µεταξύ αυτών το γάµο και την αναπαραγωγή 13. Αυτό εξηγεί και το γεγονός ότι οι γάµοι γίνονται σε σχετικά µικρή ηλικία και ο αριθµός των παιδιών που αποκτούν οι τσιγγάνικες οικογένειες είναι αρκετά µεγάλος. Όπως σε κάθε παραδοσιακή κοινωνία και οικογένεια, έτσι και σε εκείνη των Τσιγγάνων ο γάµος αποτελεί απόφαση συλλογική και λιγότερο ατοµική. Αποτελεί καθήκον, που εξυπηρετεί πρωτίστως ανάγκες της οικογένειας ως οµάδας (οικονοµικές, κοινωνικές) και δευτερευόντως προσωπικούς στόχους. Για το λόγο αυτό, στις επιλογές των συντρόφων 12. Ντούσας, ό.π., σ. 190 κ.ε. Σύµφωνα µε στοιχεία της µελέτης αυτής, 10 % των Ροµισσών πάσχουν από ηπατίτιδα Β, τη στιγµή που για τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσµό το ποσοστό είναι 3-4 %. 13 Η κατάσταση αυτή θυµίζει εκείνη τη βιασύνη της φύσης που συναντά κανείς στον πολικό κύκλο, που µόλις η φύση ξυπνήσει από τη χειµερία νάρκη περί τον Ιούνιο πρέπει να βιαστεί να ολοκληρώσει τον κύκλο της αναπαραγωγής µέχρι να ξαναπέσει ο χειµώνας και η παγωνιά.

11 11 αποφασιστικό ρόλο παίζει η οικογένεια και λιγότερο το ενδιαφερόµενο άτοµο. Είναι σπάνιο να συναντήσει κανείς στην κοινωνία των Τσιγγάνων ανύπανδρους µετά την ηλικία των 30 και ακόµη πιο σπάνιο αυτοί να είναι γυναίκες. Όπως προκύπτει και από σχετικές έρευνες 14, οι Τσιγγάνοι παντρεύονται στην ηλικία των χρόνων. Ειδικότερα για το κορίτσι, όταν υπερβεί την ηλικία των δεκαεπτά χρόνων και δεν έχει ακόµη παντρευτεί, θεωρείται «στοκάρι»: «Οι φίλες µου, η µιά µετά την άλλη άρχισαν να παντρεύονται, να δηµιουργούν οικογένεια. Εγώ πια µετά την ηλικία των 18, 19 χρόνων ήµουν γεροντοκόρη» 15. Χαρακηριστική είναι η απάντηση µητέρας όταν ρωτήθηκε γιατί παντρεύει την κόρη της στα δεκαπέντε: «Τι να κάνουµε, ήρθε η ώρα της. Να µας µείνει στο ράφι;» 16. Ο γάµος αποτελεί, όπως προαναφέρθηκε, βασική αποστολή του ανθρώπου στην τσιγγάνικη κοινωνία, κάτι το αυτονόητο. Πρόκειται για ένα «πρέπει» το οποίο γίνεται αντιληπτό ως «θέλω» και τελικά, ως µέσο ευτυχίας. Έτσι, οι µισοί από τους ερωτηθέντες θεωρούν το γάµο ως µέσο ευτυχίας, ενώ το υπόλοιπο ποσοστό κατανέµεται σε κατηγορίες όπως «σιγουριά», «αποστολή του ανθρώπου», ενώ ένα µικρό ποσοστό τον χαρακτηρίζει ως «αναγκαίο κακό» (πίνακας 1). Πίνακας 1: Αντιλήψεις για το γάµο έγκυρες έγκυρο περιπτώσεις ποσοστό βασική 54 23,4 αποστολή µέσο εξα ,3 σφάλισης µέσο ,5 ευτυχίας αναγκαίο 39 16,5 κακό σύνολο ,0 14 Βλ. σχετικά, Μ. Παυλή / Α. Σιδέρη: Οι τσιγγάνοι της Αγ. Βαρβάρας και κάτω Αχαΐας, εκδ. Γεν. Γραµµατεία Λαϊκής Επιµόρφωσης, Αθήνα Γ. Μάρκου / Μ. Βασιλειάδου (επιµ.): Όποιος ξέρει πολλά, πολλά τραβάει, εκδ. Γεν. Γραµµατεία Λαϊκής Επιµόρφωσης, Αθήνα, Ν. Θεοδωράκη-Λουλέ, Εµειίς οι Τσιγγάνοι, εκδ. Καραµπελόπουλος, Αθήνα, χ.χ.

12 12 Η εντύπωση που έχει κανείς για ανθρώπους που δεν θέλησαν ή δεν έτυχε να παντρευτούν αντανακλά τη θέση που έχει ο γάµος στις συγκεκριµένες κοινωνίες ή στη συνείδηση των συγκεκριµένων ατόµων. Έτσι, σε ποσοστό 93,1 % η γνώµη είναι αρνητική και µόνο το 6,9 % των περιπτώσεων θεωρεί εκείνους που δεν έχουν παντρευτεί ευτυχισµένους. Ο άνθρωπος που δεν έχει παντρευτεί έχει σίγουρα κάποιο «κουσούρι» ή είναι «άτυχος». Σε καµιά περίπτωση δεν θεωρείται η µοναχικότητα µια φυσιολογική κατάσταση, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για ανύπανδρη γυναίκα: «Η συνεχής άρνησή µου στα προξενιά είχε δηµιουργήσει απορίες και ο καθένας έδινε τη δική του ερµηνεία. Για άλλους κάτι θα είχα. εν µπορεί, κάποιο κουσούρι που δεν ήθελα να φανερωθεί µε το γάµο, για άλλους θα είχα σχέσεις µε κάποιον µη Τσιγγάνο, για µερικούς ήµουν φαντασµένη, ψηλοµύτα και δεν καταδεχόµουν» 17. Η ηλικία κατά τον πρώτο γάµο είναι στις περισσότερες των περιπτώσεων (69,9 %) 17 ετών και κάτω. Ειδικότερα, ο µέσος όρος ηλικίας πρώτου γάµου (Mean) είναι τα 17,4, ενώ η συχνότερα εµφανιζόµενη τιµή (Mode) είναι εκείνη των 15 (πίνακας 2). Πίνακας 2: Ηλικία κατά τον πρώτο γάµο ηλικία έγκυρες έγκυρο αθροιστική περιπτώσεις ποσοστό συχνότητα ,4 0, ,9 9, ,0 17, ,4 33, ,3 47, ,8 60, ,6 72, ,9 81, ,0 89, ,2 91, ,2 93, ,6 97, ,4 97, ,3 99, ,4 99,6 17 Γ. Μάρκου / Μ. Βασιλειάδου, ό.π., σ. 1.

13 ,4 100,0 σύνολο ,0 Ωστόσο, υπάρχει µεγάλη διαφοροποίηση κατά φύλο όσον αφορά αυτό που ο καθένας θεωρεί ιδανική ηλικία γάµου. Συγκεκριµένα, η ιδανική ηλικία για να παντρευτεί ένα αγόρι είναι µεγαλύτερη από εκείνη που θεωρείται ως ιδανική για το κορίτσι. Ενώ για το αγόρι ο µέσος όρος ηλικίας (Mean) που δίνεται ως ιδανική είναι 21,94 και η συχνότερα εµφανιζόµενη τιµή (Mode) είναι το 25, για το κορίτσι είναι αντίστοιχα Mean=19,21 και Mode=20. Αναλυτικότερα, στην περίπτωση του αγοριού 45 % θεωρούν ότι η ιδανική ηλικία γάµου είναι µέχρι το 20ό έτος της ηλικίας και 41,6 % από το 21ο µέχρι το 25ο. Αντίθετα, για το κορίτσι 25,2 % θεωρούν ότι η ιδανική ηλικία γάµου είναι µέχρι τα 16 χρόνια και 24,4 % µέχρι τα (πίνακες 3 και 4). Πίνακας 3: Hλικία γάµου αγοριού έγκυρες έγκυρο αθροιστική περιπτώσεις ποσοστό συχνότητα µέχρι ,5 6, ,0 45, ,0 84, ,6 100,0 σύνολο ,0 Πίνακας 4: Ηλικία γάµου κοριτσιού έγκυρες έγκυρο αθροιστική περιπτώσεις ποσοστό συχνότητα µέχρι ,6 24, ,8 69, ,4 97, ,2 100,0 σύνολο ,0 Η διαφορά ηλικίας µεταξύ των συζύγων δεν παρουσιάζει κάποιο στατιστικό ενδιαφέρον και κυµαίνεται κατά µέσο όρο για τους άνδρες στα 3,8 χρόνια (µικρότερη η γυναίκα), ενώ στις γυναίκες στα 3,7 (µεγαλύτερος ο άνδρας), µε συχνότερα εµφανιζόµενη και για τα δύο φύλα εκείνη των δύο χρόνων. Όπως στην

14 14 υπόλοιπη κοινωνία, έτσι και σε αυτή των Τσιγγάνων ο άνδρας είναι µεγαλύτερος και σπάνια η γυναίκα. Ειδικότερα, στην περίπτωση των παντρεµένων ανδρών η γυναίκα είναι σε ποσοστό 74,7 % µικρότερη από τον άνδρα και 18,1 % της ίδιας ηλικίας µε εκείνον, ενώ µόνο σε 7,2 % η γυναίκα είναι µεγαλύτερη. Στην περίπτωση των γυναικών, αντίστροφα, οι άνδρες σύζυγοι είναι µεγαλύτεροι σε ποσοστό 86,6 % και της ίδιας ηλικίας σε ποσοστό 7,5 %, ενώ µικρότεροι είναι σε ποσοστό 6 %. Τις ίδιες απαντήσεις παίρνει κανείς σε ερώτηση σχετικά µε αυτό που θεωρούν ως ιδανική διαφορά µεταξύ των συζύγων. Η πλειοψηφία των ερωτηθέντων θεωρεί ως ιδανική διαφορά ηλικίας τα πέντε χρόνια (78,1 %) και φυσικά εννοεί να είναι η γυναίκα µικρότερη από τον άνδρα κατά πέντε χρόνια (πίνακας 5). Αν κανείς θελήσει να διακρίνει τις απαντήσεις µεταξύ ανδρών και γυναικών, παρατηρεί ότι δεν υπάρχει καµία απολύτως διαφορά. Τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες θεωρούν ότι στο γάµο η γυναίκα πρέπει να είναι µικρότερη τουλάχιστον κατά πέντε χρόνια. Όµοιες είναι οι απαντήσεις που παίρνει κανείς αν διακρίνει κατά ηλικίες. Πίνακας 5: Ιδανική διαφορά ηλικίας συζύγων έγκυρες έγκυρο περιπτώσειςποσοστό γυναίκες µικρότερες ,1 µέχρι 5 χρόνια γυναίκες µικρότερες 32 13,7 µέχρι 10 χρόνια γυναίκες µικρότερες 2 0,9 πάνω από 10 χρόνια άλλο 17 7,3 σύνολο ,0 Όπως προαναφέρθηκε, σε κοινωνίες και οικογένειες παραδοσιακές που φέρουν περισσότερο τα χαρακτηριστικά της οµάδας και όχι του θεσµού, οι επιλογές εκπορεύονται από τις ανάγκες της οµάδας. Σε αυτή την περίπτωση το «θέλω» είναι ταυτόσηµο µε το «πρέπει» και σπάνια διαχωρίζεται στη συνείδηση του ατόµου. Με την έννοια αυτή, η επιλογή του συντρόφου που στις απαντήσεις

15 15 των ερωτώµενων εµφανίζεται ως «ελεύθερη», ως «έρωτας», δεν αποκλείεται να εµπίπτει σε αυτή την κατηγορία. Στην τσιγγάνικη οικογένεια οι γονείς είναι αυτοί που επιλέγουν το σύντροφο των παιδιών τους και σιωπηρά ή εκφρασµένα συµβάλλουν στην εκδήλωση ενός έρωτα. Σε πολλές από τις περιπτώσεις θα συµβαίνει αυτό που θα µπορούσε να ονοµαστεί «επιλεγόµενη υποχρεωτικά κατάσταση». Όπως αναφέρεται σε σχετικές έρευνες και γενικά στη βιβλιογραφία, σε όλες τις περιπτώσεις οι γάµοι κανονίζονται από τους γονείς. Τα συµφωνηθέντα τηρούνται σχεδόν µε ευλάβεια, γιατί σε διαφορετική περίπτωση θα προκληθεί σοβαρή αναστάτωση όχι µόνο στις ενδιαφερόµενες οικογένειες, αλλά και σε ολόκληρη τη φάρα, αφού λόγω της ενδογαµίας τα ενδιαφερόµενα µέρη είναι µεταξύ τους συγγενείς. Oι νεαροί Τσιγγάνοι που θα ερωτευθούν φροντίζουν να ενηµερώσουν τους γονείς τους. Σε περίπτωση που εκείνοι αρνηθούν να δώσουν τη συγκατάθεσή τους, τότε το ζευγάρι «κλέβεται». Μια τέτοια, όµως, απόφαση µπορεί να οδηγήσει το νέο ζευγάρι στο περιθώριο, στην αποποµπή του από τη φάρα 18. Η αυστηρή αυτή αντιµετώπιση της «απειθαρχίας» ενός µέλους του σογιού, έχει άµεση σχέση µε το γεγονός ότι το σόι αποτελεί πρωτίστως οικονοµική και κοινωνική µονάδα, της οποίας η επιβίωση ή η ισχύς απειλείται µετά την αποχώρηση ενός µέλους της. Η αυστηρότητα στην τήρηση των συµφωνιών και γενικά η πολύ µεγάλη σηµασία που αποκτά ο γάµος στην τσιγγάνικη κοινωνία θα πρέπει να αποδοθεί και στις λοιπές λειτουργίες που επιτελεί ο γάµος σ αυτή την κοινωνία. εν αποτελεί µόνο, όπως προαναφέρθηκε, µέσο διατήρησης της συνοχής της οµάδας και σύσφιξης των συγγενικών σχέσεων, αλλά είναι ταυτόχρονα και φαινόµενο µε διαστάσεις οικονοµικές, κοινωνικές και καµιά φορά πολιτικές. Αποτελεί ένα «ολικό» κοινωνικό φαινόµενο, όµοιο µε αυτά που περιγράφει ο M. Mauss και συναντά κανείς στις πολύ παραδοσιακές κοινωνίες. Με την πάροδο των ετών και το βαθµό αλληλεπίδρασης µεταξύ τσιγγάνικης και λοιπής κοινωνίας οι ανελαστικές αυτές δοµές άρχισαν να αλλάζουν και γενικά, να αλλάζουν στο σύνολό τους οι αξιακοί κώδικες. 18 Γ. Έξαρχος, ό.π., σ. 62.

16 16 Στη συγκεκριµένη έρευνα φαίνεται πως η επιλογή συντρόφου έχει γίνει σε ποσοστό 58 % από έρωτα (ήταν ελεύθερη επιλογή), ενώ σε 42 % ήταν απόφαση της οικογένειας. Ο βαθµός στον οποίο αυτή η επιλογή ήταν πραγµατικά ελεύθερη ή ήταν «ελεύθερη-υποχρεωτική» είναι θέµα που υπερβαίνει τα όρια της συγκεκριµένης εργασίας. Χαρακτηριστική, όµως, είναι η απάντηση µιας µελλόνυµφης: «Από έρωτα παντρεύεσαι; Προξενιό, αλλά θα τον αγαπήσω» 19. Επίσης, ένα αρκετά σηµαντικό ποσοστό των ερωτηθέντων (50,9 %) δήλωσε ότι είχε κάποια µορφή συγγένειας µε το / τη σύζυγό του. Σε 56 µάλιστα περιπτώσεις (24,6 %) η συγγένεια αυτή ήταν «κοντινή» (πρώτος εξάδελφος). Το ποσοστό της ενδογαµίας είναι µεγαλύτερο στους σκηνίτες παρά στους µόνιµα εγκατεστηµένους Τσιγγάνους. Σύµφωνα µε τα στοιχεία της έρευνας, 23,2 % δεν είχαν κάποιο βαθµό συγγένειας µε το / τη σύζυγο, ενώ στους µόνιµα εγκατεστηµένους το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 67,7 %. Ο βαθµός συγγένειας που θα έπρεπε κατά την άποψη των ερωτώµενων να επιτρέπεται κατά τη σύναψη γάµου απεικονίζεται στον πίνακα 6. Και σε αυτή την περίπτωση παρατηρείται η διαφοροποίηση στις απόψεις µεταξύ µόνιµα εγκατεστηµένων και σκηνιτών. Πίνακας 6: Επιτρεπτός βαθµός συγγένειας στο γάµο σύνολο εγκατεστηµένοι σκηνίτες βαθµός έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο συγγένειας περιπτώσεις ποσοστό περιπτώσεις ποσοστό περιπτώσειςποσοστό από 58 24, ,6 1 1,0 τέταρτα ξαδέλφια από τρίτα 56 24, ,8 7 7,3 ξαδέλφια από 62 26, , ,4 δεύτερα ξαδέλφια από 57 24,5 2 1, ,3 πρώτα ξαδέλφια σύνολο , , ,0 19 Ν. Θεοδωράκη-Λουλέ, ό.π., σ. 136.

17 17 Οι γάµοι µεταξύ συγγενών, ακόµη και πολύ κοντινών, είναι στοιχείο που συναντά κανείς συχνά σε κλειστές οµαδώσεις. Η ενδογαµία είναι στις περιπτώσεις αυτές ο κανόνας που στόχο έχει την ενίσχυση της συνοχής της οµάδας και τη σαφή διάκρισή της από τις υπόλοιπες, και φορά περιπτώσεις και πρώτων εξαδέλφων. Υπάρχουν, επίσης, περιπτώσεις που θυµίζουν κατάλοιπα της Πουναλουανής 20 οικογένειας, όπως αυτή έχει σκιαγραφηθεί από τον L. Moragan: δύο, δηλαδή, αδέλφια παντρεύονται δύο επίσης αδέλφια 21. Ωστόσο, µε το πέρασµα των χρόνων και το συγχρωτισµό των Τσιγγάνων µε τον υπόλοιπο ελληνικό πληθυσµό, αυτή η βασική αρχή της τσιγγάνικης κοινωνίας, η ενδογαµία, έχει υποστεί όπως και άλλοι αξιακοί κώδικες σηµαντικές αλλοιώσεις, µε αποτέλεσµα να µην συναντάται πλέον στην ίδια µε παλαιότερα συχνότητα ανάµεσα σε µόνιµα εγκατεστηµένους Τσιγγάνους. Αντίθετα, σε ηµιεγκατεστηµένους ή σκηνίτες αποτελεί ακόµη τον κανόνα, ο οποίος παραβιάζεται πιο συχνά, όπως παρατηρεί η Λυδάκη, από µόνιµα εγκατεστηµένες Τσιγγάνες που παντρεύονται «µπαλαµούς». Στους καταυλισµούς, αντίθετα, εξαιτίας του χαµηλού βαθµού επικοινωνίας και συγχρωτισµού µε τους λοιπούς Έλληνες, υπάρχει άγνοια και καχυποψία που οδηγεί σε µεγαλύτερη συσπείρωση και ενδυνάµωση της ενδογαµίας: «εν τη δίνουν, γιατί φοβούνται ότι θα µπλέξει (...). Άµα είναι δικός µας και δεν είναι καλός, µπορούµε να την πάρουµε πίσω και να πούµε άντε, φύγε από δω. Με τους άλλους, όµως, πού να µπλέκεις. εν ξέρεις τι γίνεται...» 22. «εν κάνουµε τέτοια, δεν παντρευόµαστε Έλληνες. Παίρνουµε και από σας, άµα είναι καλή κοπέλα. εν δίνουµε, όµως, κοπέλα, γιατί φοβόµαστε ότι θα την παρατήσει. Άµα δε βγει καλός; Θα µας κατηγορήσουν που δώσαµε την κόρη µας (...). Είναι και τα ρούχα που φοράει. εν µπορούν» 23. Καµιά 20 Πουναλουανή είναι η οικογένεια στην οποία µια οµάδα αδελφών ανδρών παντρεύεται µια οµάδα αδελφών γυναικών, βλ. L. Morgan: Die Urgessellschaft (Ancient Society), εκδ. Promedia, Stuttgart Βλ. επίσης Α. Λυδάκη: Μπαλαµέ και Ρόµα. Οι τσιγγάνοι των Άνω Λιοσίων, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1997, σ στο ίδιο, σ στο ίδιο, σ. 100.

18 18 φορά η άρνηση είναι απόλυτη: «εν θέλω τα παιδιά µου να πάρουν µπαλαµέ. Θέλω δικούς µου που να ξέρουν τα χούγια µας» 24. Σε περιπτώσεις πάντως εξωγαµίας πιο συχνά συναντά κάποιος Τσιγγάνες που παντρεύονται µη Τσιγγάνους παρά το αντίθετο. Είναι χαρακτηριστικές οι απαντήσεις που έδωσαν οι ερωτώµενοι σε ερώτηση σχετικά µε το πώς βλέπουν τους γάµους µε µη Τσιγγάνους. Ποσοστό 79,5 % τους θεωρεί απόλυτα φυσιολογικούς και µόνο 20,6 % µη φυσιολογικούς (πίνακας 7). Ωστόσο, υπάρχει ένα αρκετά µεγάλο ποσοστό (32,3 %) των µη µόνιµα εγκατεστηµένων, που θεωρεί τέτοιους γάµους µη φυσιολογικούς. Και στην περίπτωση αυτή θα µπορούσε να κάνει λόγο κανείς για διάσταση µεταξύ επιθυµητού και πρακτέου. Έτσι, σε ερώτηση για το αν υπάρχουν στην οικογένειά τους περιπτώσεις µικτών γάµων, το 75,4 % απάντησε πως δεν υπάρχει «κανένας» και οι υπόλοιποι δήλωσαν ότι υπάρχουν «ελάχιστοι» (πίνακας 8). Eκείνοι δε που τάσσονται σαφώς εναντίον των µικτών γάµων προτάσσουν ως βασικό λόγο τη διατήρηση της καθαρότητας της φυλής, ενώ ακολουθούν άλλοι λόγοι, όπως «µας θεωρούν κατώτερους», «ο ξένος δεν µπορεί να σε καταλάβει» κ.ά.. Πίνακας 7: Αξιολόγηση γάµων µε µη Τσιγγάνους σύνολο εγκατεστηµένοι σκηνίτες έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο περιπτώσεις ποσοστό περιπτώσειςποσοστό περιπτώσεις ποσοστό δεν είναι 48 20, , ,3 φυσιολογικοί φυσιολογικοί , , ,7 σύνολο , , ,0 Πίνακας 8: Ύπαρξη γάµων µε µη Τσιγγάνους σύνολο εγκατεστηµένοι σκηνίτες έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο περιπτώσεις ποσοστό περιπτώσειςποσοστό περιπτώσεις ποσοστό κανένας , , ,5 ελάχιστοι 49 21, ,9 8 8,4 µερικοί 8 3,4 7 5,1 1 1,1 σύνολο , , ,0 24 στο ίδιο, σ. 101.

19 19 Ο γάµος είναι, όπως προαναφέρθηκε, µια κορυφαία στιγµή στη ζωή του Τσιγγάνου και της οικογένειάς του και γίνεται µε όλο το τελετουργικό που επιβάλλουν τα τσιγγάνικα ήθη και έθιµα. Ο θρησκευτικός ή πολιτικός γάµος, που δεν ανήκει στην παράδοσή τους, τους αφήνει κατά κάποιον τρόπο αδιάφορους. Πολλές φορές γίνεται µια εβδοµάδα µετά τον παραδοσιακό τους. Σε ερώτηση µε τι είδους γάµο θέλουν να παντρευτούν, απάντησαν σε ποσοστό 98,3 % «µε παραδοσιακό». Θα πρέπει κανείς στο σηµείο αυτό να αναφέρει και µια αντικειµενική δυσκολία στην υιοθέτηση προτύπων της ελληνικής κοινωνίας στην τελετή του γάµου: Ο Αστικός Κώδικας στο άρθρο 1351 απαγορεύει γενικά την τέλεση γάµου σε άτοµα ανήλικα, εκτός και αν συντρέχουν ιδιαίτεροι λόγοι. Ο περιορισµός αυτός αποκλείει την τέλεση θρησκευτικού ή πολιτικού γάµου από τους Τσιγγάνους, οι οποίοι στην πλειονότητά τους παντρεύονται πριν ενηλικιωθούν. Το νέο ζευγάρι µένει µετά το γάµο για ένα ή δύο χρόνια στο πατρικό σπίτι του γαµπρού και µετά µετακοµίζει σε δικό του σπίτι ή τσαντίρι που έχουν ετοιµάσει οι γονείς. Την κατάσταση αυτή αντανακλούν και οι απαντήσεις που δόθηκαν στην ερώτηση µε ποιους θεωρούν ότι θα πρέπει να ζει το ζευγάρι µετά το γάµο (πίνακας 9). Πίνακας 9: ιαβίωση ζευγαριού µετά το γάµο έγκυρες περιπτώσεις έγκυρο ποσοστό µόνο του ,6 µε συγγενείς 96 41,4 σύνολο ,0 Παρά το γεγονός ότι οι τσιγγάνικες οικογένειες είναι συνήθως διευρυµένες, οι προτιµήσεις τους είναι διαφορετικές από αυτές που αντιστοιχούν στο συγκεκριµένο σχήµα οικογενειακής οργάνωσης. Έτσι, 62,2 % απάντησαν ότι προτιµούν µια µικρή, πυρηνική οικογένεια, ενώ 37,3 % προτιµά µια εκτεταµένη, κυρίως για λόγους οικονοµικούς ή αλληλεγγύης (πίνακας 10). Υπάρχει και σε αυτή την περίπτωση διάσταση µεταξύ επιθυµητού και πρακτέου, η οποία

20 20 ενδεχοµένως να εξυπηρετεί και την ανάγκη για αποδοχή από το συνοµιλητή, τη δηµιουργία µιας εικόνας που εκείνος προσδοκά. Πίνακας 10: Προτίµηση µεγέθους οικογένειας έγκυρες έγκυρο περιπτώσεις ποσοστό καλύτερα µικρή ,5 καλύτερα µεγάλη 87 37,5 σύνολο ,0 Η επιθυµία ή ακόµα η πραγµατικότητα της µικρής οικογένειας δεν έχει τη σηµασία του «ζω µόνος», όπως στη δική µας κοινωνία. Οι Τσιγγάνοι µπορεί να ζουν µόνοι, αλλά η επικοινωνία µε τους άλλους είναι καθηµερινή και ουσιαστική. Ακόµη και οι παππούδες και οι γιαγιάδες, όταν είναι πολύ ηλικιωµένοι, µένουν συχνά µόνοι τους, πάντα όµως κοντά στα παιδιά τους. Παρότι φαίνεται να προτιµούν ή να ζουν σε µικρές πυρηνικές οικογένειες, οι ηλικιωµένοι είναι άτοµα που χαίρουν σεβασµού και φροντίδας, την οποία προσφέρει η ίδια η οικογένεια και δεν ανατίθεται σε θεσµούς (οίκους ευγηρίας): «Εµείς ποτέ δεν κλείνουµε τους πατεράδες µας σε ιδρύµατα, όπως κάνετε εσείς. Τους έχουµε κοντά µας και τους φροντίζουµε. Οι γέροι κάνουν πάντα κουµάντο, ακόµη και στις οικογένειες των παιδιών τους. Αυτό καµιά φορά µπορεί να είναι και κακό, γιατί γίνονται αιτία και να τσακώνεται το ζευγάρι» Ηθική στο γάµο - ιαζύγιο Στην τσιγγάνικη κοινωνία ισχύουν ακόµα όλες εκείνες οι απαγορεύσεις που συναντά κανείς στις πολύ παραδοσιακές κοινωνίες και έχουν σχέση µε την τιµή και ειδικότερα τη σεξουαλική συµπεριφορά. Οι παραβάσεις των σχετικών κανόνων ελέγχονται και τιµωρούνται, τόσο πριν από το γάµο όσο και κατά τη διάρκειά του. Είναι γνωστό ότι η παρθενία παίζει σηµαντικό ρόλο στην επιλογή της νύφης, αλλά προπάντων στην αποδοχή της από την οικογένεια του γαµπρού:

21 21 «Το πρωί θα έρθουν οι συγγενείς του Αντώνη µε πρώτη τη µάνα του, να πάρουν µε όργανα την παρθενιά, που έχω φυλάξει από το βράδυ που κλεφτήκαµε» 26. Οι απαντήσεις που δόθηκαν σε ερώτηση σχετικά µε την αγνότητα του ζευγαριού πριν το γάµο είναι χαρακτηριστικές. Το 55,8 % των ερωτηθέντων δήλωσε ότι η νύφη πρέπει οπωσδήποτε να είναι αγνή, ενώ το 26 % θεωρεί πως η αγνότητα είναι επιθυµητή, όχι όµως και απαραίτητη. Επίσης, το 18,2 % είναι της άποψης ότι πρέπει και οι δύο σύζυγοι να οδηγηθούν στο γάµο αγνοί (πίνακας 11). Αυτό σηµαίνει πως ποσοστό 82,8 % θεωρούν την αγνότητα ως µια αξία ιδιαίτερα σηµαντική για τη σύναψη γάµου. Πίνακας 11: Αγνότητα ζευγαριού έγκυρες περιπτώσεις έγκυρο ποσοστό και οι δύο αγνοί 42 18,2 οπωσδήποτε η ,8 νύφη επιθυµητή, αλλά 60 26,0 όχι αναγκαία σύνολο ,00 Σε ερώτηση σχετικά µε τη γνώµη τους για το παιδί εκτός γάµου, δόθηκαν απαντήσεις που φανερώνουν αντιλήψεις όµοιες µε αυτές που συναντά κανείς σε µια παραδοσιακή κοινωνία. Το παιδί εκτός γάµου θεωρείται µεγάλη ντροπή για το 48,8 % των ερωτηθέντων και µόνο το 15,6 % δείχνει µια ανοχή, επιλέγοντας την εκδοχή «αν είναι θέληµα Θεού, ας έρθει». Το υπόλοιπο 21,9 % δίνει απαντήσεις που δείχνουν σαφώς άρνηση: «θα πρέπει κανείς να αποφεύγει τέτοια πράγµατα», «αυτό δεν είναι καλό πράγµα» κλπ. (πίνακας 12). Πίνακας 12: Γνώµη για παιδί εκτός γάµου αν είναι θέληµα Θεού έγκυρες έγκυρο περιπτώσεις ποσοστό 25 15,6 25 Α. Λυδάκη, Οι Τσιγγάνοι στην πόλη, εκδ. Καστανιώτη, Αθήνα 1998, σ Ν. Θεοδωράκη-Λουλέ, ό.π., σ. 104.

22 22 είναι µεγάλη 78 48,8 ντροπή το ίδιο σαν όλα 22 13,8 τα παιδιά άλλο 35 21,9 ύνολο ,0 Οι εξωσυζυγικές σχέσεις είναι κάτι σπάνιο για τις γυναίκες της τσιγγάνικης κοινωνίας, ενώ υπάρχει ανοχή για ανάλογη συµπεριφορά του άνδρα: «Ο άντρας είναι ελεύθερος να κάνει ό,τι θέλει (...). Ακόµη και µε άλλη να πάει, δεν µε νοιάζει. Στο σπίτι του θα γυρίσει ξανά. Εγώ πρέπει να είµαι εντάξει, να τιµήσω το στεφάνι µου (...). Ναι, έτσι θέλω να είναι και οι νύφες µου» 27. Οι αιτίες που οδηγούν σε ένα διαζύγιο µπορούν να ποικίλουν, αλλά αυτό δεν αποτελεί κανόνα στην τσιγγάνικη κοινωνία. Η γυναίκα είναι εκείνη που πρέπει να υποµένει όλες τις ιδιοτροπίες του συζύγου και µόνο αν έχει την υποστήριξη της οικογένειας µπορεί να σκεφθεί το χωρισµό. Χαρακτηριστική η αντίδραση της µάνας σε ερώτηση γιατί η κόρη της δεν χωρίζει τον άνδρα της που τον χαρακτηρίζει «αχαΐρευτο»: «Τι είναι αυτά που λες; Ο πρώτος είναι για ο τελευταίος που το κάνει; εν έχει χωρισµούς στη φυλή µας. Σπάνιο πράγµα. Αυτός της έπεσε, µ αυτόν θα γεράσει. Αν τόνε χωρίσει, θα πάψω να τη βοηθώ... Μαύρη ζωή, κυρά µου, το ξέρω, αλλά έτσι γίνεται σ εµάς. Τι τα θες! Άµα δεν έχεις τη σειρά σου, όλα ανάποδα σου πάνε» 28. Χαρακτηριστικές είναι οι απαντήσεις των υποκειµένων της έρευνας σχετικά µε το διαζύγιο: σε ποσοστό 57,5 % απάντησαν πως το ζευγάρι πρέπει να κάνει υποµονή και να µη διαλύει το γάµο του (πίνακας 13). Πίνακας 13: Άποψη για το διαζύγιο έγκυρες περιπτώσεις έγκυρο ποσοστό δεν πρέπει να 11 4,7 επιτρέπεται ααι, όταν ο γάµος88 37,8 κλονίζεται 27 στο ίδιο, σ στο ίδιο, σ. 59.

23 23 πρέπει να ,5 κάνουν υποµονή σύνολο , Οικογένεια και παιδί «Όλα τούτα που θα σας πω, έγιναν πολύ, πολύ παλιά. Ήταν ένας Τσιγγάνος που ταξίδευε µε την οικογένειά του. Το άλογό του ήταν κοκκαλιάρικο και δεν στεκόταν καλά στα πόδια του. Έτσι, λοιπόν, όσο µεγάλωνε η οικογένεια του Τσιγγάνου, γινόταν όλο και πιο δύσκολο να σέρνει τη βαριά καρότσα που γέµιζε παιδιά. Τα παιδιά ήταν τόσα πολλά και στοιβαγµένα το ένα πάνω στ άλλο, που το κακόµοιρο το άλογο προχωρούσε µε µεγάλη δυσκολία και συνέχεια παραπατούσε. Το κάρο έγερνε µε δύναµη µια από τ αριστερά µια από τα δεξιά, και τα µπακίρια κι οι κατσαρόλες κατρακυλούσαν έξω κι όλο και κάποιο ξυπόλητο παιδάκι έπεφτε κάτω. Την ηµέρα τα πράγµατα δεν ήταν και τόσο άσχηµα. Ο Τσιγγάνος έβλεπε κι έτσι σήκωνε τα κατσαρολικά και τα παιδάκια. Στο σκοτάδι, όµως, δεν µπορούσε να δει. Αλλά έτσι κι αλλιώς, ποιος µπορούσε να µετρήσει µια τόσο µεγάλη φαµίλια; Το άλογο συνέχιζε να πηγαίνει κι ο Τσιγγάνος ταξίδευε σ όλη τη γη. Απ όπου περνούσε άφηνε κι ένα παιδί. Όλο και περισσότερα µέχρι που στο τέλος γέµισε όλη η γη Τσιγγάνους. Γι αυτό και συναντάς Τσιγγάνους όπου κι αν πας» 29. Ο µεγάλος αριθµός γεννήσεων στην τσιγγάνικη κοινωνία συνδέεται οπωσδήποτε µε τους πρώιµους γάµους και κατά συνέπεια, την επιµήκυνση της αναπαραγωγικής περιόδου του ζευγαριού. Από την άλλη πλευρά, ο ρόλος που έχει το παιδί στην οικονοµία της οικογένειας συµβάλλει αναµφισβήτητα στην αύξηση του αριθµού των γεννήσεων. Συµβαίνει εδώ αυτό που συναντούσε κανείς στις παραδοσιακές κοινωνίες, κυρίως τις αγροτικές: το παιδί γίνεται αντιληπτό ως εργατική δύναµη ή ως κληρονόµος της οικογενειακής επιχείρησης, όταν αυτή υπάρχει. Όσο περισσότερα εργατικά χέρια, τόσο περισσότερο οικονοµικά αυτάρκης η οµάδα. Από την άλλη πλευρά, οι πολύ σκληρές συνθήκες διαβίωσης 29 Τσιγγάνικο παραµύθι της Ρωσίας, όπως αναφέρεται στο: Κ. Κόµης: Τσιγγάνοι: Ιστορία, ηµογραφία, Πολιτισµός, εκδ. Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα 1998, σ. 9. Για τα τσιγγάνικα παραµύθια βλ. επίσης Τ. Γιανακόπουλος, Τα τσιγγάνικα παραµύθια, Αθήνα 1979.

24 24 των Τσιγγάνων αύξαναν το δείκτη θνησιµότητας, γεγονός που µε τη σειρά του «επέβαλε» τη γέννηση περισσότερων παιδιών. Στον γενικό πληθυσµό των Τσιγγάνων είναι δύσκολο να υπολογίσει κανείς τον ακριβή αριθµό παιδιών κατά οικογένεια. Οι αιτίες γι αυτό δεν σχετίζονται µόνο µε τα πολιτισµικά στοιχεία των Τσιγγάνων, αλλά και την αντιπαλότητά τους µε τις δηµόσιες υπηρεσίες και γενικά το ελληνικό κράτος, γεγονός που οδηγεί σε άρνηση συµµόρφωσης µε τους γενικά αποδεκτούς κανόνες. Σύµφωνα µε την αντίληψη που επικρατεί στην τσιγγάνικη κοινωνία, αλλά και τις απαντήσεις των ερωτώµενων, η απόκτηση παιδιών είναι «αναγκαιότητα», «προορισµός του ανθρώπου», «θέληµα Θεού» και σπάνια µια προγραµµατισµένη κατάσταση. Τα πολλά παιδιά χαρακτηρίζονται «ευτυχία» σε ποσοστό 52,5 %, ενώ το 14,4 % τα θεωρεί «δυστυχία». Οι ερωτώµενοι φαίνεται να µην δείχνουν ιδιαίτερη προτίµηση στο φύλο που πρέπει να έχουν τα παιδιά, αφού 62,9 % απαντά σε σχετική ερώτηση ότι αυτό είναι «αδιάφορο» και 33,2 % ότι καλύτερα είναι για την οικογένεια να έχει αγόρια. Άξιο, όµως, προσοχής είναι το γεγονός ότι µόνο το 3,9 % απαντά ότι για την οικογένεια είναι καλύτερα να έχει κορίτσια. Τέλος, οι µισοί περίπου (55,6 %) από το δείγµα µας απέκτησαν το πρώτο τους παιδί µέχρι την ηλικία των 18 χρόνων, ενώ µέχρι τα είκοσί τους χρόνια το 78,3 %. Ο µέσος όρος ηλικίας απόκτησης πρώτου παιδιού (Mean) είναι τα 19,3 χρόνια, ενώ η συχνότερα εµφανιζόµενη τιµή (Mode) είναι τα 18. Κοινωνικοποίηση Το παιδί της τσιγγάνικης οικογένειας κοινωνικοποιείται συµβιώνοντας µε τρεις ή τέσσερις γενιές, µε πνεύµα αλληλεγγύης και συλλογικότητας, µακριά από τον ατοµισµό του λοιπού πολιτισµού. Συµµετέχει σε όλες τις δραστηριότητες της οικογένειας και εθίζεται στο σεβασµό των µεγαλύτερων, ενώ και το ίδιο χαίρει σεβασµού από τους ενήλικες. Η συµµετοχή των παιδιών σε όλες τις δραστηριότητες (οικονοµικές, κοινωνικές, πολιτιστικές) της κοινότητας παραπέµπει στις προβιοµηχανικές κοινωνίες, τότε που η διάκριση µεταξύ

25 25 ενηλίκων και ανηλίκων δεν ήταν τόσο σαφής όσο σήµερα και η παιδικότητα ως ιδιαίτερη κατηγορία στη ζωή του ατόµου ήταν άγνωστη 30. Οι παππούδες και οι γιαγιάδες αποτελούν σηµαντικούς φορείς κοινωνικοποίησης, αφού µεταδίδουν γνώση και πολιτισµική κληρονοµιά, γεγονός ιδιαίτερα σηµαντικό για πληθυσµούς που δεν διαθέτουν γραπτή γλώσσα και παράδοση. Στο παιδί τσιγγάνικης καταγωγής η ωρίµανση έρχεται πολύ νωρίτερα απ ό,τι στη λοιπή, µη τσιγγάνικη κοινωνία. Σε αυτό συµβάλλουν οι ίδιες οι κοινωνικές συνθήκες: το παιδί πρέπει να είναι έτοιµο να ανταποκριθεί και να αντιµετωπίσει όλες τις δυσκολίες µε τις οποίες είναι συνυφασµένη η τσιγγάνικη ζωή. Από τη στιγµή που µπορεί να σταθεί στα πόδια του παίρνει µέρος στη ζωή των µεγάλων, αντιγράφοντας πρότυπα συµπεριφοράς και προσφέροντας φυσικά τη δική του βοήθεια στις καθηµερινές ασχολίες. Το παιχνίδι αποτελεί ένα µέρος της εργασίας και δύσκολα γίνεται σαφής διάκριση από αυτή. Όλη η διαδικασία της κοινωνικοποίησης συντείνει στην ταχύτατη απόκτηση όλων εκείνων των γνώσεων και δεξιοτήτων που θα βοηθήσουν το άτοµο να επιβιώσει µόνο του, αν αυτό χρειαστεί. Το µεγαλύτερο τµήµα αυτών των γνώσεων αφορά φυσικά το επάγγελµα και το γάµο. 30 Για την «ανακάλυψη» της παιδικότητας βλ. Φ. Αριές, Αιώνες παιδικής ηλικίας, εκδ. Γλάρος, Αθήνα 1990.

26 26 Όπως σε κάθε κοινωνία, έτσι και στην τσιγγάνικη οι µέθοδοι διαπαιδαγώγησης είναι διαφορετικοί για το αγόρι και διαφορετικοί για το κορίτσι. Το κορίτσι προετοιµάζεται πρωτίστως να εκπληρώσει τη «φυσική» του αποστολή, να γίνει σύζυγος και µητέρα, και όχι να σπουδάσει ή να αποκατασταθεί επαγγελµατικά. Λόγω της πολύ παραδοσιακής πατριαρχικής δοµής της τσιγγάνικης κοινωνίας και οικογένειας, ο στόχος αυτός είναι περισσότερο ανελαστικός απ ό,τι στη λοιπή κοινωνία. Για την τσιγγάνα γυναίκα η εργασία εκτός σπιτιού δεν είναι αυτονόητη, αλλά µια απόφαση που πρέπει να έχει τη συγκατάθεση του άνδρα συζύγου ή πατέρα, και προπάντων να επιβάλλεται από τις ανάγκες της οικογένειας. Αυτό που θεωρείται γενικά ως έγνοια / επιθυµία του γονιού για το αγόρι, είναι να αποκατασταθεί επαγγελµατικά, ενώ για το κορίτσι να βρει έναν καλό γαµπρό. Στην τσιγγάνικη κοινωνία, επειδή οι σπουδές και γενικά η γνώση δεν σχετίζονται µε την επαγγελµατική / οικονοµική δραστηριότητα, ούτε και εντάσσονται στις βασικές προτεραιότητες και στόχους, ως κύριο µέληµα της οικογένειας για το αγόρι αναφέρεται η επαγγελµατική αποκατάσταση και όχι οι σπουδές, όπως στη λοιπή κοινωνία (πίνακας 14, ιστόγραµµα 1 και 2). Πίνακας 14: Στόχοι γονιού για αγόρι και κορίτσι Αγόρι Κορίτσι έγκυρες έγκυρο έγκυρες έγκυρο περιπτώσεις ποσοστό περιπτώσεις ποσοστό επαγγελµατική , ,3 αποκατάσταση σπουδές 47 20, ,7 να βρουν καλό 34 14, ,1 σύζυγο να βρουν 8 3,4 21 9,1 πλούσιο σύζυγο να επιβιώσουν 13 5,6 9 3,9 µόνα τους σύνολο , ,0 Αντίθετα, η προτεραιότητα για το κορίτσι είναι σε ποσοστό 62,1 % «να βρει έναν καλό γαµπρό» και µόνο το 14,7 % αναφέρει τις σπουδές ως έννοια του γονιού.

27 27 Στόχοι γονιού για το αγόρι 100 ανά κατηγορία τσιγγάνων να βρει µόνο του το 70 δρόµο του 60 να βρει µια πλούσια 50 σύζυγο 40 να βρει µια καλή 30 σύζυγο ποσοστό εγκατεστηµένοι σκηνίτες να σπουδάσει να απ οκατασ ταθεί επαγγελµατικά Επιχειρώντας κανείς τη διάκριση των απαντήσεων στις ερωτήσεις αυτές ανάλογα µε την κατηγορία Τσιγγάνων, διαπιστώνει ότι οι εγκατεστηµένοι Τσιγγάνοι και ιδιαίτερα εκείνοι της Αγίας Βαρβάρας, επιθυµούν σε µεγαλύτερο ποσοστό να σπουδάσει το κορίτσι απ ό,τι στις δύο άλλες περιοχές. Άξιο προσοχής είναι, επίσης, ότι οι σκηνίτες αναφέρουν ως έγνοια / επιθυµία του γονιού τόσο για το αγόρι όσο και για το κορίτσι τον πλούσιο σύντροφο. Ίσως οι αντίξοες συνθήκες µέσα στις οποίες ζουν µεγαλώνει τις προσδοκίες για µια µαγική τακτοποίηση της κατάστασής τους µέσα από το γάµο. Βέβαια, και στις τρεις περιοχές η τάση είναι η ίδια: επαγγελµατική αποκατάσταση για το αγόρι και ένας καλός γάµος για το κορίτσι.

28 28 Στόχοι γονιού για κορίτσι 100 ανά κατηγορία τσιγγάνων να βρει µόνο του το 70 δρόµο του 60 να βρει έναν πλούσιο 50 σύζυγο 40 να βρει έναν καλό 30 σύζυγο ποσοστό εγκατεστηµένοι σκηνίτες να σπουδάσει να απ οκατασταθεί επαγγελµατικά O τρόπος που οι Τσιγγάνοι διαπαιδαγωγούν τα παιδιά τους δεν έχει και πολύ µεγάλη σχέση µε αυτό που είναι γνωστό στη δική µας κοινωνία ως ιδιαίτερη φροντίδα και προσοχή. Το γεγονός ότι οι συνθήκες µέσα στις οποίες ζουν είναι αντίξοες τους οδηγεί σε επιλογή µεθόδων που θα συµβάλουν στην επίσπευση της ωρίµανσης του παιδιού, ώστε αυτό από πολύ νωρίς να πάρει µέρος στη ζωή των µεγάλων και να αντιµετωπίζει δύσκολες καταστάσεις. Και είναι αλήθεια πως χωρίς σκληραγώγηση δεν θα µπορούσαν µικρά παιδιά να κάνουν τους µικροπωλητές ή να ζητιανεύουν σε οποιεσδήποτε καιρικές ή άλλες συνθήκες. Άλλωστε, είναι γνωστό πως οι Τσιγγάνοι γεννιούνται και µεγαλώνουν στο «δρόµο», λες και ήταν «η ζωή µια γέφυρα, που έπρεπε να τη διασχίσουν, χωρίς ποτέ να χτίσουν σπίτι πάνω της» 31. Σε σχετική ερώτηση για τις µεθόδους διαπαιδαγώγησης οι µισοί σχεδόν αναφέρουν τη σκληραγωγία ως τον προτιµότερο τρόπο αντιµετώπισης του παιδιού. Η τιµωρία αποτελεί βασικό µέσο διαπαιδαγώγησης των τσιγγανοπαίδων. Πρόκειται, ωστόσο, περισσότερο για µια µορφή συµβολικής βίας και όχι για σωµατική τιµωρία, επειδή έχει παραβιασθεί κάποιος κανόνας. Σπάνια παρίσταται 31 Α. Λυδάκη, Μπαλαµέ..., ό.π., σ. 71.

29 29 ανάγκη για επιβολή τέτοιου είδους τιµωρίας, αφού το αίσθηµα της ντροπής που αναπτύσσει από πολύ νωρίς ο Τσιγγάνος προλαµβάνει τη σωµατική τιµωρία. Η ανάπτυξη αισθήµατος ντροπής γύρω από την παραβίαση αξιών και κανόνων της τσιγγάνικης κοινότητας αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους της διαπαιδαγώγησης. Το αξιακό σύστηµα αφοµοιώνεται σε πολύ µεγάλο βαθµό και αποτελεί εσωτερικό σταθµό ελέγχου, µε αποτέλεσµα η συµµόρφωση στον κανόνα να είναι σχεδόν αυτόµατη. Η τιµωρία εδώ έχει περισσότερο την έννοια της αυστηρής διαπαιδαγώγησης, παρά την άσκηση σωµατικής βίας. Η σχέση που αναπτύσσει το παιδί µε τους γονείς είναι περισσότερο σχέση συνεργασίας και σεβασµού. Φαίνεται πως είναι πιο δυνατή µε τον πατέρα παρά µε τη µητέρα, παρά το γεγονός ότι η µητέρα µένει στο σπίτι και ασχολείται περισσότερο µε τα παιδιά. Η διαφοροποίηση αυτή σε σχέση µε όσα ισχύουν στη δική µας κοινωνία, όπου ο δεσµός των παιδιών µε τη µητέρα είναι σαφώς ισχυρότερος από εκείνον µε τον πατέρα, πρέπει να αποδοθεί στις συνθήκες που επικρατούν στην τσιγγάνικη οικογένεια και κοινωνία. Στους Τσιγγάνους ο πατέρας είναι αυτός που βρίσκεται περισσότερο κοντά στα παιδιά από την πολύ νεαρή ακόµη ηλικία τους. Είναι αυτός που θα τους «βγάλει» στην κοινωνία, θα τους µεταδώσει τις απαραίτητες γνώσεις για το επάγγελµα και τη ζωή. Ο τσιγγάνος πατέρας δεν αντιπροσωπεύει τον έξω, τον δηµόσιο χώρο, όπως συµβαίνει στο δυτικό πολιτισµό, αλλά ελλείψει αυτής της σαφούς διάκρισης στην τσιγγάνικη κοινωνία µεταξύ ιδιωτικού και δηµόσιου, είναι πάντα παρών και δεν διαµεσολαβείται από τη µητέρα. Από τις απαντήσεις των ερωτώµενων προκύπτει ότι µόνο σε 33,1 % των περιπτώσεων τα παιδιά έχουν πιο έντονη σχέση µε τη µητέρα. Αυτή η πιο δυνατή σχέση του παιδιού µε τον πατέρα δεν είναι σχέση υποταγής, αλλά σχέση φιλική, σχέση σεβασµού. Μόνο 18,1 % απάντησε ότι η σχέση αυτή είναι «σχέση φόβου» (πίνακας 15). Πίνακας 15. Αξιολόγηση σχέσης µε πατέρα έγκυρες περιπτώσεις έγκυρο ποσοστό

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ

Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιδιά βιώνουν παιχνίδια από το παρελθόν με τους παππούδες ΦΑΝΗ ΧΡΗΣΤΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΙΝΕ/ΓΣΕΕ Τα παιχνίδια είναι δημιουργήματα του Ελληνικού πολιτισμού με ρίζες που φτάνουν στην

Διαβάστε περισσότερα

Οι αναπαραστάσεις των γονέων για το διαφορετικό: στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους Τσιγγάνους στην ελληνική οικογένεια 2.

Οι αναπαραστάσεις των γονέων για το διαφορετικό: στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους Τσιγγάνους στην ελληνική οικογένεια 2. Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Οι αναπαραστάσεις των γονέων για το διαφορετικό: στερεότυπα και προκαταλήψεις για τους Τσιγγάνους στην ελληνική οικογένεια 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ. 8.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ο Η ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗΣ 8.1 Εισαγωγή Στο κεφάλαιο αυτό της έρευνάς µας θα ασχοληθούµε µε το συνεχώς αυξανόµενο πρόβληµα της µετανάστευσης. Η παράνοµη µετανάστευση αποτελεί µία ακόµη

Διαβάστε περισσότερα

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι

Βούλα Μάστορη. Ένα γεμάτο μέλια χεράκι 1 Σειρά Σπουργιτάκια Εκδόσεις Πατάκη Ένα γεμάτο μέλια χεράκι Βούλα Μάστορη Εικονογράφηση: Σπύρος Γούσης Σελ. 91 Δραστηριότητες για Γ & Δ τάξη Συγγραφέας: Η Βούλα Μάστορη γεννήθηκε στο Αγρίνιο. Πέρασε τα

Διαβάστε περισσότερα

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων

e-seminars Αναπτύσσομαι 1 Προσωπική Βελτίωση Seminars & Consulting, Παναγιώτης Γ. Ρεγκούκος, Σύμβουλος Επιχειρήσεων Εισηγητής Ειδικών Σεμιναρίων e-seminars Πρωτοποριακή Συνεχής Επαγγελματική και Προσωπική Εκπαίδευση Προσωπική Βελτίωση Αναπτύσσομαι 1 e Seminars Copyright Seminars & Consulting Page 1 Περιεχόμενα 1. Γιατί είναι απαραίτητη η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College

ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ. Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ ΚΟΙΝΟΥ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΟΜΟΦΥΛΟΦΙΛΟΦΙΛΙΑΣ Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Εκτέλεση: Κέντρο Ερευνών Cyprus College Ταυτότητα της Έρευνας Ανάθεση: Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως Θέμα: Αντιλήψεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης

Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Ο Καταστατικός Χάρτης της Γης Προσαρµογή για παιδιά Εισαγωγή Η γη είναι το σπίτι µας - Ζούµε σε µια πολύ σηµαντική εποχή και πρέπει να προστατεύσουµε τη Γη. - Όλοι οι λαοί του κοσµού φτιάχνουν µια µεγάλη

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά.

Ακολουθεί η περιγραφή του δείγµατος και κατόπιν αναλύονται τα αποτελέσµατα για κάθε κατηγορία ανηλίκων και ενηλίκων χωριστά. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το Γενικό Λύκειο Βαλτινού Τρικάλων ως εµπλεκόµενο σχολείο στο ευρωπαϊκό πρόγραµµα Comenius Regio, που υλοποιείται µεταξύ φορέων και οργανισµών των Τρικάλων (Ελλάδα) και του

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας

«Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας «Παιδιά Γονείς Παππούδες» Παπαγεωργίου Γιώτα Ψυχολόγος Μέλος του Γραφείου Γυναικείων Θεμάτων κ Οικογένειας της Ι. Μ. Μεσσηνίας Οι παππούδες κ οι γιαγιάδες ανά τον κόσμο Κοινό εύρημα ότι όλοι επιθυμούν

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη

Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Τίτλος Αντιλήψεις για το γάμο, οικογενειακές αξίες και ικανοποίηση από την οικογένεια: Μια εμπειρική μελέτη Συγγραφέας Βασίλης Γ. Παυλόπουλος Περίληψη Οι κοινωνικές αναπαραστάσεις του γάμου και της οικογένειας

Διαβάστε περισσότερα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα

παρακαλώ! ... ένα βιβλίο με μήνυμα παρακαλώ!... ένα βιβλίο με μήνυμα Ένα μήνυμα πού δίνει απάντηση στο βασικό ερώτημα ποιος είναι ο σκοπός της ζωής. Ένα μήνυμα πού ανταποκρίνεται σε κάθε ερωτηματικό και αμφιβολία σου. Η βίβλος μας φανερώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ 2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Μάθημα : «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους μαθητές του 2 ου Γυμνασίου Μυτιλήνης με την καθοδήγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας.

Ο ΗΓΙΕΣ. Στους οικογενειακούς λόγους περιλαµβάνεται και η φροντίδα παιδιών ή άλλων εξαρτώµενων µελών της οικογένειας. Ο ΗΓΙΕΣ Το πρώτο ερώτηµα (Ερώτηµα 83) λειτουργεί σαν «φίλτρο» για να ξεχωρίσουµε τους εργαζόµενους και µπορούµε να το συµπληρώσουµε βάσει των απαντήσεων στο κυρίως ερωτηµατολόγιο. Αν ο ερευνόµενος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06

Η τέχνη της συνέντευξης Martes, 26 de Noviembre de 2013 12:56 - Actualizado Lunes, 17 de Agosto de 2015 18:06 No hay traducción disponible. του Χουάν Μαγιόργκα 4 ΠΡΟΣΩΠΑ: 3 Γυναίκες (γιαγιά, μητέρα και εγγονή) και ένας άντρας γύρω στα 30. Το τελευταίο έργο του μεγάλου Ισπανού δραματουργού που ανέβηκε στο Εθνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα.

Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ΠΟΤΕ... αχινό! Εκπαιδευτικός σχεδιασμός παιχνιδιού: Βαγγέλης Ηλιόπουλος, Βασιλική Νίκα. Ήρθε ένας νέος μαθητής στην τάξη. Όλοι τον αποκαλούν ο «καινούριος». Συμφωνείς; 1 Δεν είναι σωστό να μη φωνάζουμε κάποιον με το όνομά του. Είναι σαν να μην τον αναγνωρίζουμε. Σωστά. Έχει όνομα και με αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20. «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 «Δεκαοχτώ ψωμιά» Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #20 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα τα παραμύθια εδώ Δεκαοχτώ ψωμιά

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης

Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης Κοινωνιολογία της Αγροτικής Ανάπτυξης ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ «Ολοκληρωμένη Ανάπτυξη και Διαχείριση του Αγροτικού Χώρου» Ενότητα 2: Αγροτική Κοινότητα και Αγροτικός Μετασχηματισμός (1/2) 2ΔΩ Διδάσκων:

Διαβάστε περισσότερα

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση Οι Νέοι/ες και η στάση τους απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση VPRC Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 1/2 Ανάθεση: ΕΛΛΗΝΟΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Σκοπός της έρευνας: Η διερεύνηση των απόψεων μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ. 1.1 Εισαγωγή ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ο Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΣΗΜΕΡΑ 1.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Ένωση διευρύνεται και αλλάζει. Τον Μάιο του 2004, δέκα νέες χώρες εντάχθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διεύρυνση αποτελεί µια ζωτικής σηµασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 1 Η ΕΚΘΕΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Σεπτέμβριος 2007 -2- I. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το έργο με τίτλο «ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΣΙΓΓΑΝΟΠΑΙΔΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ» ξεκίνησε στις 1-3-2006 όπως προβλεπόταν

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός»

«Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 «Ο Αϊούλαχλης και ο αετός» (Φλώρινα - Μακεδονία Καύκασος) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #25 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα

Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα Εισαγωγή Συμπεριφορικοί παράγοντες στα προβλήματα της σχέσης του ζευγαριού Συμπεριφορικές παρεμβάσεις Συμπεράσματα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους συνδέεται με ορισμένες τεχνικές οι οποίες βασίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr

ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14. «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 «Ο μικρός βλάκας» (Τραγάκι Ζακύνθου - Επτάνησα) Διαγωνισμός παραδοσιακού παραμυθιού ebooks4greeks.gr ΠΑΡΑΜΥΘΙ #14 Ψηφίστε το παραμύθι που σας άρεσε περισσότερο εδώ μέχρι 30/09/2011 Δείτε όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) ΙΟΥΝΙΟΣ 2010 ΕΡΩΤΗΣΗ 1 Α. Ο Α και η Β τέλεσαν το γάμο

Διαβάστε περισσότερα

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη

Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Νάντια Παπαπαναγιωτάκη Στην ένταξη µε πάνε σαράντα κύµατα Οι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιηθήκαµε από τον Νοέµβριο µέχρι σήµερα ήταν τα Άνω Λιόσια, το Ζεφύρι, το Ίλιον και οι Αχαρνές µε έντεκα (11)

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή

Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ Έρευνα Εμπιστοσύνης του Καταναλωτή Τριμηνιαία Έρευνα Γ Τρίμηνο 2014 Αθήνα, Οκτώβριος 2014 2 Έρευνα Εμπιστοσύνης του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 21 Νοεµβρίου 2014 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΙ ΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΙ TA ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΥΓΕΙΑΣ ΠΟΥ ΣΥΝ ΕΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΡΓΑΣΙΑ Σκοπός της έρευνας ήταν η συλλογή

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ

Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Εγώ έχω δικαιώματα, εσύ έχεις δικαιώματα, αυτός/αυτή έχει δικαιώματα... Εισαγωγή στα Δικαιώματα του Παιδιoύ Όλοι έχουν δικαιώματα. Επιπλέον, σαν αγόρι ή κορίτσι ηλικίας κάτω των 18 ετών, έχεις ορισμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ

ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Πειραιάς 17.05.2006 Δ Ε Λ Τ Ι Ο Τ Υ Π Ο Υ ΕΡΕΥΝΑ ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΗΚΩΝ ΔΙΑΒΙΩΣΗΣ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012

ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΟΚΕ ΕΛΛΑΔΑΣ, κ. Χρήστου ΠΟΛΥΖΩΓΟΠΟΥΛΟΥ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΟΥ TRESMED 4 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 10-11/9/2012 Αγαπητοί συνάδελφοι, κυρίες και κύριοι, Σας ευχαριστώ όλους που ήρθατε στη χώρα μας και

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΡΩΤΗΣΗ 1 ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ (Να απαντηθούν τέσσερις από τις έξι ερωτήσεις) Οκτώβριος 2010 Η 17χρονη σήμερα Α, δημοσιεύει,

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων

Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Η καμπάνια του ΟΗΕ HeforShe - Ένα κίνημα αλληλεγγύης ανδρών και γυναικών για την ισότητα των φύλων Μελίνα Δασκαλάκη, Δικηγόρος, Δημοτική σύμβουλος στο Δήμο Αθηναίων. Καλημέρα σας, Καλοσωρίζω όλους και

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα

Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα Μαθημα 1. Η λατρεία στη ζωή των πιστών σήμερα ΣΤΟΧΟΙ: Οι μαθητές να 1. Διατυπώνουν τους προβληματισμούς τους γύρω από τη λατρεία. 2. Υποστηρίζουν με επιχειρήματα ότι στη χριστιανική θρησκεία η λατρεία

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups

LET S DO IT BETTER improving quality of education for adults among various social groups INTERVIEWS REPORT February / March 2012 - Partner: Vardakeios School of Hermoupolis - Target group: Immigrants, women 1 η συνέντευξη Από την Αλβανία Το 2005 Η γλώσσα. Ήταν δύσκολο να επικοινωνήσω με τους

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

Το παραμύθι της αγάπης

Το παραμύθι της αγάπης Το παραμύθι της αγάπης Μια φορά και ένα καιρό, μια βασίλισσα έφερε στον κόσμο ένα παιδί τόσο άσχημο που σχεδόν δεν έμοιαζε για άνθρωποs. Μια μάγισσα που βρέθηκε σιμά στη βασίλισσα την παρηγόρησε με τούτα

Διαβάστε περισσότερα

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά

Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά Το Βήµα 13/01/2002 Αυξάνονται τα µονοµελή νοικοκυριά * Η γήρανση του πληθυσµού και οι αλλαγές στην αγορά εργασίας αποθαρρύνουν τους νέους για τη δηµιουργία οικογένειας Της ΜΑΡΙΑΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ Η ηρωίδα στην

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΙΟΥΛΙΟΣ 2007 ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΟΥ CYPRUS COLLEGE ΓΙΑ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΕΥΡΩ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ (µε αποτίµηση

Διαβάστε περισσότερα

Κώδικας Επαγγελματικής Δεοντολογίας.

Κώδικας Επαγγελματικής Δεοντολογίας. Κώδικας Επαγγελματικής Δεοντολογίας. 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: Ι. Δέσμευση της Διοίκησης. 1. Αρχές. 2. Βασικοί άξονες. ΙΙ. Αρχές επαγγελματικής συμπεριφοράς. 1. Σύγκρουση συμφερόντων. 2. Προστασία περιουσιακών στοιχείων

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο ΓΑΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ Ο γάμος στην αρχαία Ελλάδα σε όλες τις πόλεις-κράτη κατοχυρωνόταν με νόμο, είχε δε πρωτεύοντα ρόλο την κοινωνία. Αν και δεν ήταν υποχρεωτικός, οι νέοι έπρεπε να παντρευτούν,

Διαβάστε περισσότερα

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική

Πόλεμος για το νερό. Συγγραφική ομάδα. Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική Πόλεμος για το νερό Συγγραφική ομάδα Καραγκούνης Τριαντάφυλλος Κρουσταλάκη Μαρία Λαμπριανίδης Χάρης Μυστακίδου Βασιλική 3 ο Δημοτικό Σχολείο Ωραιοκάστρου Τάξη ΣΤ1 Θεσσαλονίκη 2006 ΠΟΛΕΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΡΟ Άκουγα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ

Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΕΝΝΗΘΕΙ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΜΕΣΩΝ ΑΠΟΓΟΝΩΝ ΤΟΥΣ (AD HOC ΕΝΟΤΗΤΑ Ε.Ε., ΕΤΟΥΣ 2008) Η ad hoc έρευνα εργατικού δυναµικού έχει στόχο

Διαβάστε περισσότερα

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007

1 / 13 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 5 ης ηµοτικού. Μάρτιος 2007 1 / 13 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Παράλληλη κυκλοφορία του ευρώ: Εμπειρίες και αντιλήψεις

Παράλληλη κυκλοφορία του ευρώ: Εμπειρίες και αντιλήψεις Παράλληλη κυκλοφορία του ευρώ: Εμπειρίες και αντιλήψεις Τα κυριότερα ευρήµατα της έρευνας Η έρευνα αυτή έγινε την τρίτη βδοµάδα της παράλληλης εισαγωγής του ευρώ στην Κύπρο. Τα κυριότερα ευρήµατά της ήταν

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Αντωνίου, Σκέψεις, προτάσεις για την εκπαίδευση των Τσιγγανοπαίδων στο νοµό Μαγνησίας

Ελένη Αντωνίου, Σκέψεις, προτάσεις για την εκπαίδευση των Τσιγγανοπαίδων στο νοµό Μαγνησίας Ελένη Αντωνίου, Σκέψεις, προτάσεις για την εκπαίδευση των Τσιγγανοπαίδων στο νοµό Μαγνησίας Στην περιοχή της Μαγνησίας µέχρι τα τέλη της δεκαετίας του '60 δεν υπήρχαν µόνιµα εγκατεστηµένοι Τσιγγάνοι, αλλά

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ

Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα Parlemètre ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΔΗΜΟΓΡΑΦΙΚΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Γενική Διεύθυνση Επικοινωνίας ΜΟΝΑΔΑ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ Ευρωβαρόμετρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (EB79.5) Βρυξέλλες, Νοέμβριος 2013 ΕΝΑ ΧΡΟΝΟ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΤΟΥ 2014 Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας

Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Η Επιστήµη της Κοινωνιολογίας 1. Ορισµός και αντικείµενο της Κοινωνιολογίας 1.1. Κοινωνιολογία και κοινωνία Ερωτήσεις του τύπου «σωστό λάθος» Να χαρακτηρίσετε τις προτάσεις ως Σωστές ή Λανθασµένες,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ

ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ο ΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΛΙΣΣΑΒΟΝΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΑΝ ΑΥΤΩΝ 7.1 Εισαγωγή Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεσήµανε ένα σύνολο δράσεων προτεραιότητας που είναι απαραίτητες για την προώθηση των στόχων που έθεσε η ιάσκεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης

Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης Αποτελέσματα Ερωτηματολογίου Γυναικείας Κακοποίησης Στα πλαίσια του προγράμματος "EU Parliament: A different perspective" αποφασίστηκε όπως διεξαχθεί έρευνα σχετικά με τη γυναικεία κακοποίηση στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. 4.1 Τρόποι Προσέλκυσης Νέων...21 4.2 Προτάσεις Πολιτικής των Νέων...22 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ...24 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ...26 ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΦΟΡΕΩΝ... Cities for Peace and Democracy in Europe Ε Ρ Ε ΤΟΠΙΚΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΦΩΝΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ Υ Ν Α με την υποστήριξη Ιανουάριος 2007 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΡΕΤΗΡΙΟ ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ...3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...4 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ...6

Διαβάστε περισσότερα

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας

Ιανουαριος 2015. Κωνσταντίνα Μοσχοτά. Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ιανουαριος 2015 Κωνσταντίνα Μοσχοτά Αντιπρόεδρος Καταφυγίου Γυναίκας Ανεξάρτητη, µη κυβερνητική, µη κερδοσκοπική οργάνωση. Όραµά µας η καταπολέµηση κάθε µορφής κακοποίησης εις βάρος των γυναικών. Λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια

Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Lekce 23 Společenské kontakty svatba, křest v Řecku Κοινωνικές επαφές γάμος, βαφτίσια Γάμος Η Ελλάδα είναι μια χώρα πλούσια σε παραδόσεις και έθιμα. Παρόλα αυτά, η γαμήλια τελετή παραμένει ίδια στο μεγαλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΩΤΗΘΕΝΤΑ: ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΚ ΟΣΗΣ: F-F2 A. Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα ΚΩ. ΕΡ/ΓΙΟΥ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΩΤΗΘΕΝΤΑ: ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΚ ΟΣΗΣ: F-F2 A. Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα ΚΩ. ΕΡ/ΓΙΟΥ ΚΩ. ΕΡ/ΓΙΟΥ Ζ1 ΜΟΝΑ Α ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΚΩ. ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΟΥ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΟΥ (ίδιο µε φόρµα επαφών και κύριο ερωτηµατολόγιο) Ζ2 Ευρωπαϊκή Κοινωνική Έρευνα ΠΡΟΣΘΕΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ F-F2 A (Γύρος 1 2002) ΑΡΙΘΜΟΣ ΕΡΩΤΗΘΕΝΤΑ:

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.)

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Ημερομηνία:.. Σχολείο:. Τάξη:. ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ (για τους μαθητές Γυμνασίων, ΓΕ.Λ., ΕΠΑ.Λ, ΕΠΑ.Σ, Καλλιτεχνικών, Μουσικών, Πρότυπων Πειραματικών Σχολείων.) Πρόλογος Αγαπητέ/ή μαθητή/τρια, Το ερωτηματολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ»

Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» ΤΙ ΤΗΝ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΙ? ΠΩΣ ΘΑ ΤΗΝ ΕΝΙΣΧΥΣΟΥΜΕ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ!! Από την Διονυσία Γιαννοπούλου Ψυχοθεραπεύτρια Οικογενειακή Σύμβουλο Επιστημονικά Υπεύθυνη του Κ.Π «ΠΡΟΝΟΗ» Αυτοεκτίμηση είναι η θετική εικόνα που

Διαβάστε περισσότερα

µέχρι την ηλικία που αυτά θα πάνε στο Δηµοτικό άδεια ίδρυσης

µέχρι την ηλικία που αυτά θα πάνε στο Δηµοτικό άδεια ίδρυσης Μετά τα όσα έχουν γραφεί και ειπωθεί σχετικά µε το θέµα των Νηπιαγωγείων εντός Παιδικών Σταθµών -και για να µπουν τα πράγµατα στη θέση τους και να αποκατασταθεί η αλήθεια, ώστε όλοι οι εµπλεκόµενοι να

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ

Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ Η ΕΠΙΚΟΥΡΕΙΑ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ ΚΑΙ ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΖΕΙ ΚΑΝΕΙΣ ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ, ΑΝ Η ΖΩΗ ΤΟΥ ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΦΡΟΝΗΣΗ, ΟΜΟΡΦΙΑ ΚΑΙ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, ΚΑΙ ΟΥΤΕ ΠΑΛΙ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Θ Ε Μ Α Τ Ο ΓΑ Μ Ο ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΛΕΟΝΑΡΔΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΟΥΚΛΙΑΜΠΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΓΟΣ ΠΑΡΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ

Μ Ε Θ Ε Μ Α Τ Ο ΓΑ Μ Ο ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΛΕΟΝΑΡΔΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΟΥΚΛΙΑΜΠΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΓΟΣ ΠΑΡΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ Ε Ρ ΓΑ Σ Ι Α Σ Τ Ο Μ ΑΘ Η Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ι Μ Ε Ν Ω Ν Μ Ε Θ Ε Μ Α Τ Ο ΓΑ Μ Ο ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΛΕΟΝΑΡΔΟΥ ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΟΥΚΛΙΑΜΠΗΣ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΛΑΓΟΣ ΠΑΡΗΣ ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ Γάμος ονομάζεται η τελετή με την οποία συνιστάται και αναγνωρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση

Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Οι στάσεις των Ελλήνων πολιτών απέναντι στη Μετανάστευση Μεταβολές 2008-2009 Ιούνιος 2009 PI0960/ Διάγραμμα 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ *Η έρευνα του 2008 δημοσιεύθηκε στην ειδική έκδοση του ECONOMIST, Μάρτιος

Διαβάστε περισσότερα

Ατομικό ιστορικό νηπίου

Ατομικό ιστορικό νηπίου σημαντικές πληροφορίες στοιχεία επικοινωνίας Ατομικό ιστορικό νηπίου στοιχεία της προσωπικότητας του παιδιού Βοηθείστε μας να γνωρίσουμε καλύτερα το παιδί σας Σχολική χρονιά 2015-2016 Όνομα Παιδιού: Συμπληρώστε

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙ Ι»

ΘΕΜΑ: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙ Ι» ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΡΕΦΟΝΗΠΙΟΚΟΜΙΑΣ ΘΕΜΑ: «ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ ΚΑΙ ΠΑΙ Ι» Πτυχιακή εργασία της σπουδάστριας : Βασιλειάδη Μαρία Επιβλέπουσα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου)

ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ. (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) ΝΟΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΚΥΠΡΟΥ (Εξετάσεις σύμφωνα με το άρθρο 5 του περί Δικηγόρων Νόμου) Οκτώβριος 2011 ΟΝΟΜΑ ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Ο ΠΕΡΙ ΑΚΙΝΗΤΗΣ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑΣ ΝΟΜΟΣ/ Ο ΠΕΡΙ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΗΣ ΔΙΑΔΟΧΗΣ ΝΟΜΟΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη

Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Χάρτινη Αγκαλιά Συγγραφέας: Ιφιγένεια Μαστρογιάννη Επιμέλεια εργασίας: Παναγιώτης Γιαννόπουλος Περιεχόμενα Ερώτηση 1 η : σελ. 3-6 Ερώτηση 2 η : σελ. 7-9 Παναγιώτης Γιαννόπουλος Σελίδα 2 Ερώτηση 1 η Η συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα

Ηλικία - Επιχειρηματικότητα Ηλικία - Επιχειρηματικότητα 40% 35% 34,3% 34,0% 30% 25% 20% 21,3% 15% 10% 5% 0% 1,3% 18-24 25-34 35-44 45-54 55+ 9,0% 1 Τι επιλέγει 84% επιλέγει την έναρξη νέας δραστηριότητας ανεξάρτητα επιπέδου εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ε ΤΟ Ι Μ Α Σ Τ Η Κ Ε Α Π Ο Τ Η Ν Ε ΤΑ Ι Ρ Ε Ι Α R A I C O N S U LTA N T S Α Π Ρ Ι Λ Ι Ο Σ 2 0 1 5 Ταυτότητα Έρευνας Μέγεθος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:...

Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... 20 κλασικά αλλά και καινούρια παραμύθια με πριγκίπισσες Το βιβλίο αυτό ανήκει στην:... ΤΙΤΛΟΣ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟΥ: PRINCESS STORIES Από τις Εκδόσεις Igloo Books, Μεγάλη Βρετανία 2009 ΤΙΤΛΟΣ BIBΛΙΟΥ: Ιστορίες για

Διαβάστε περισσότερα

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;»

«Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» «Πούλα τα όσο θες... πούλα ας πούµε το καλάµι από 200 ευρώ, 100. Κατάλαβες;» Οπου (Α) ο καλούµενος - χρήστης της υπ' αριθ. 698... (µέλος της Χ.Α.) Οπου (Β) ο καλών Ηµεροµηνία: 20/09/2013 Εναρξη: 22:12':00''

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ. Η ενότητα του ευρωπαϊκού πολιτισµού

ΚΕΙΜΕΝΟ. Η ενότητα του ευρωπαϊκού πολιτισµού ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΤΟΥ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 3 ΙΙ. ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΑ Ε ΟΜΕΝΑ. Σχολείο Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Συχνότητα Γυµνάσιο 773 37.93% Λύκειο 1006 49.36% ΤΕΕ 259 12.71%

Διαβάστε περισσότερα

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ]

[ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΟΓΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ] 2014 14ο Λύκειο Θεσσαλονίκης Ερευνητική εργασία των μαθητών : Αλεξίου Δημήτρη, Γεωργιάδου Αλεξάνδρας, Ζαχάρωφ Μανώλη, Κατσούλη Απόστολου, Τρέμμα Λουκίας [ΠΩΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΙ ΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΟΙ ΕΦΗΒΟΙ ΣΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Προσδόκιµο Ζωής και Υγείας 2012 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ Πειραιάς, 03 / 07 / 2015 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Προσδόκιµο και Υγείας 2012 Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), σε συνεργασία µε την Ευρωπαϊκή Κοινή ράση για την καθιέρωση

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου

Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας Πιστοποίηση Επάρκειας της Ελληνομάθειας 18 Ιανουαρίου 2013 A2 Κείμενα Κατανόησης Γραπτού Λόγου Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Διάρκεια Εξέτασης 30 λεπτά Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Διαβάζετε

Διαβάστε περισσότερα

Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση

Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση Οι Έλληνες απέναντι στη Μετανάστευση Στάσεις απέναντι στη μετανάστευση και το νέο νομοθετικό πλαίσιο Μεταβολές 2008-2010 Πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό της ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ Ιανουάριος 2010 PI2010006

Διαβάστε περισσότερα

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων.

Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. 1. Μάθετε στο παιδί σας τον Κανόνα των Εσωρούχων. Υπολογίζεται ότι περίπου ένα στα πέντε παιδιά πέφτει θύμα σεξουαλικής βίας, συμπεριλαμβανομένης της σεξουαλικής κακοποίησης. Μπορείτε να βοηθήσετε να μη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013

ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΔΕΙΚΤΗΣ ΑΙΤΗΣΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ THE TREATMENT DEMAND INDICATOR ΓΙΑ ΤΟ ΕΤΟΣ 2013 ΤΟΜΕΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ & ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗΣ 18 ΑΝΩ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΤΤΙΚΗΣ ΑΘΗΝΑ, ΙΟΥΝΙΟΣ 2014 Επεξεργασία και ανάλυση ερωτηματολογίου TDI

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης

Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Έρευνα Καταναλωτικής Εμπιστοσύνης Ιανουάριος ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΥΠΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΕΡΙΟΧΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΔΟΜΗΜΕΝΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟΥ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 2/10/2013 21/12/2013 ΜΕΘΟΔΟΣ ΔΕΙΓΜΑΤΟΛΗΨΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net

ΝΟΟΖ.GR Political Map. Lesvosnews.net ΝΟΟΖ.GR Political Map Lesvosnews.net Οι εκλογές της 6ης Μαΐου έχουν χαρακτηριστεί ως οι πιο σημαντικές Εθνικές εκλογές στη Μεταπολίτευση. Έχοντας αυτό ως βάση, το Nooz.gr φιλοδοξεί να βοηθήσει τους αναγνώστες

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Προσκλήσεις και ευχές Ενότητα: Κοινωνικές σχέσεις (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Β1, Β2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1

Διαβάστε περισσότερα