ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ. εαρινό εξάμηνο

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ. εαρινό εξάμηνο"

Transcript

1 ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ εαρινό εξάμηνο

2 Βιταμίνες, νερό και μέταλλα στα τρόφιμα

3 Mέρος Α Βιταμίνες-Εισαγωγή

4 Γενικά χαρακτηριστικά-εισαγωγή Μεγάλη και σπουδαία ομάδα συστατικών των τροφίμων Πολύπλοκες ενώσεις με μεγάλες διαφορές ως προς τη σύσταση δομή και ιδιότητες. Βρίσκονται στα τρόφιμα σε μικροποσότητες είτε αυτούσιες, είτε ως πρόδρομες ουσίες Συχνά αποτελούν προσθετικές ομάδες ή συνένζυμα ενζύμων Κατατάσσονται ανάλογα με τη διαλυτότητά τους σε λιποδιαλυτές (A, D, E, K) και υδατοδιαλυτές B (π.χ. νιασίνη, παντοθεϊκό οξύ, βιοτίνη, φολικό οξύ) και C Απαραίτητα συστατικά για τη λειτουργία του οργανισμού, ανάγκη για εφοδιασμό πολλών από αυτές μέσω τροφών. Η έλλειψη προκαλεί αποβιταμινώσεις-ασθένεια Ευαίσθητες ενώσεις, επηρεάζονται σημαντικά από την επεξεργασία των τροφίμων Επιδιώκεται ήπια κατεργασία τροφίμων ή αν αυτό δεν επιτρέπεται, γίνεται προσθήκη βιταμινών στο τελικό προϊόν

5 Πολλές βιταμίνες είναι πρόδρομοι συνενζύμων

6 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη Α και καρoτενοειδή

7 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη Α και καροτενοειδή Ομάδα δραστικών ακορέστων υδρογονανθράκων που περιλαμβάνει τη ρετινόλη και σχετικά με αυτήν καροτενοειδή. Βρίσκεται σε τρόφιμα ζωικής προέλευσης όπως κρέας, γάλα, αυγά. Στα φυτά υπάρχουν πρόδρομα μόρια της βιταμίνης Α, τα καροτένια (θεωρητικά ένα καροτένιο δίνει δύο βιταμίνες Α). Ευπαθή μόρια στο φως και οξυγόνο: πχ γάλα σε γυάλινα δοχεία-αδιαφανή δοχεία Απώλεια καροτενοειδών σε φυτικούς ιστούς από λιποοξυγονάση-θερμική επεξεργασία Προσθήκη βιταμίνης Α σε σε παιδικές τροφές, γάλα, μαργαρίνη Απαραίτητη για το σχηματισμό γλυκοπρωτεϊνών του βλεννώδους ιστού Έλλειψη της προκαλεί ξηροφθαλμία

8

9 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη D (D 1 - D 5 ) Ομάδα σεκοστεροειδών περιλαμβάνει τη χοληκαλσιφερόλη (D 3 ) και εργοκαλσιφερόλη (D 2 ) D 2 + D 3 = καλσιφερόλη Πρόδρομη ένωση: 7 δεϋδροχοληστερόλη (προβιταμίνη D) Στον ήλιο δίνει D 3 στον άνθρωπο Σε μύκητες η έκθεση της εργοστερόλης στον ήλιο δίνει D 2

10 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη D Οι μορφές στης βιταμίνης D είναι ασταθείς στην ακτινοβολία, οξυγόνο και χαμηλό ph Βρίσκεται σε γαλακτοκομικά προϊόντα, ήπαρ, ψάρια. Απαραίτητη για την εναπόθεση ασβεστίου στα οστά και δόντια Έλλειψη της προκαλεί ραχίτιδα

11 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη E: α, β, γ, δ τοκοφερόλες και τοκοτριενόλες α, β, γ, δ Το 80% της δραστικότητος της βιταμίνης Ε είναι α και γ τοκοφερόλη Ευαίσθητη υπερβολικά στις οξειδώσεις, χρησιμοποιείται για την προστασία άλλων λιγότερο ευαισθήτων συστατικών των τροφίμων από οξείδωση: ακόρεστα λιπαρά οξέα (λοιπώδης ιστός, τηγάνισμα), καροτένια, ασκορβικό οξύ Βρίσκεται κυρίως στα φυτικά έλαια και δημητριακά, επίσης σε γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέας αυγά, ψάρια και φυλλώδη λαχανικά. Απαραίτητη για την αναπαραγωγή των ζώων, έλλειψή της προκαλεί στειρότητα ή αναιμία

12 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη Κ Κ1 Κ1 (φυλλοκινόνη) και Κ2 (ναφθοκινόνη) Κ1: κυρίως σε φυτικά τρόφιμα Κ2: προϊόν μεταβολισμού εντερικής χλωρίδος Βρίσκεται στα λαχανικά (σπανάκι, μαρούλι, λάχανο κουνουπίδι κα) και στα κάστανα. Συμμετέχει ως κινόνη στις αντιδράσεις ενζυμικής αμαύρωσης

13 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Λιποδιαλυτές βιταμίνες Βιταμίνη Κ Απαραίτητη για την κανονική πήξη του αίματος Ελλείψει της δεν παράγεται η προθρομβίνη, πρόδρομη ένωση της θρομβίνης απαραίτητης για την πήξη του αίματος Μηχανισμός: συμμετοχή στην καρβοξυλίωση του γλουταμικού οξέως σε γ καρβόξυ γλουταμικό Συστατικό δομικών οντοτήτων πρωτεϊνών όπως μερικοί παράγοντες πήξης του αίματος

14 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Υδατοδιαλυτές βιταμίνες B (νιασίνη, παντοθενικό οξύ, βιοτίνη, φολικό οξύ), C : δεν αποθηκεύονται Βιταμίνη Β, 8 βιταμίνες: B 1 (θειαμίνη, πυροφωσφορική θειαμίνη) Πηγές: κρέας, ψωμί, γάλα, όσπρια, καρύδια κτλ. Απαραίτητη για την κανονική πήξη του αίματος. Σαν θειαμίνη ή πυροφωσφορική θειαμίνη. Μικρή σταθερότητα που εξαρτάται από τη θερμοκρασία, το ph (σταθερή σε χαμηλό ph), την επίδραση θειώδους οξέως και αλκαλικών ουσιών (ασταθής) B 2 (ριβοφλαβίνη) B 3 (νιασίνη ή νιασιναμίδιο) B 5 (παντοθενικό οξύ) B 6 (πυριδοξίνη, πυριδοξάλη, πυριδοξαμίνη, ή υδροχλωρίδιο πυριδοξίνης) B 7 (βιοτίνη) B 9 (φολικό οξύ) B 12 (διάφορες κοβαλαμίνες: κυανοκοβαλαμίνες σε διατροφικά συμπληρώματα)

15 Βιταμίνη Β1 Αποτελεί συνένζυμο (πυροφωσφορική θειαμίνη: ΤΡΡ) απαραίτητο για την οξειδωτική αποκαρβοξυλίωση Εδώ το παράδειγμα με το πολυενζυμικό σύμπλεγμα της αφυδρογονάσης του α κετογλουταρικού Έλλειψή της προκαλεί το μπέρι-μπέρι Η διακοπή της αλκοολικής ζύμωσης κατά τη θείωση του γλεύκους οφείλεται στη καταστροφή της θειαμίνης από το θειώδες οξύ

16 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Βιταμίνη B 2 (ριβοφλαβίνη) Συντίθεται μόνο από φυτά και μικροοργανισμούς, τα ανώτερα ζώα την προσλαμβάνουν μέσω της τροφής. Πηγές: κρέας, ψάρια, ήπαρ, γάλα, όσπρια, αυγά, λάχανο, σπανάκι, τομάτες, ψωμί, ξηροί καρποί Πολύ ευαίσθητη στο φως και την υπεριώδη ακτινοβολία Συστατικό του FAD Έλλειψή της προκαλεί την ασθένεια αριβοφλαβίνωση: καθυστέρηση στην ανάπτυξη, ερεθισμός στα μάτια και γλώσσα

17 FAD Βιταμίνη B 2

18 B 3 (νιασίνη ή νιασιναμίδιο, επίσης ΡΡ) NADP + NAD +

19 B 3 (νιασίνη ή νιασιναμίδιο, επίσης ΡΡ) Απαντά στους οργανισμούς ως ελεύθερο οξύ (νικοτινικό), είτε ως τμήμα των συνενζύμων NADP + και NAD + Πηγές: κυρίως ζωική προέλευση, επίσης στο σιτάρι (πίτυρα) και ρύζι Ανθεκτική σε θέρμανση, οξυγόνο, ph, φως Μέτρια διαλυτότητα στο νερό, λίγες απώλειες κατά το μαγείρεμα Έλλειψή της προκαλεί δερματίτιδα, εντερικές ανωμαλίες, διανοητική σύγχυση Στον καφέ και μπιζέλια υπάρχει μια πρόδρομη ένωση η τριγονελλίνη (μεθυλομάδα στο Ν) Με το ψήσιμο του καφέ αυξάνεται 30 φορές η συγκέντρωση νιασίνης

20 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Υδατοδιαλυτές βιταμίνες B, C, νιασίνη, παντοθεϊκό οξύ, βιοτίνη, φολικό οξύ Βιταμίνη Β, 8 βιταμίνες: B 5 (παντοθενικό οξύ) Στα τρόφιμα σαν συστατικό του συνενζύμου Α. Ευδιάλυτη στο νερό, καταστρέφεται με θέρμανση. Σταθερή σε ph 4,0-7,0 Πηγές: αυγά, ήπαρ, κρέας, γάλα, βασιλικός πολτός Μικρές ποσότητες σε φρούτα και λαχανικά

21 Βιταμίνη B 5 (παντοθενικό οξύ) Συνένζυμο Α Αποτελούμενο από κυστεαμίνη, παντοθενικό οξύ και ΑΤΡ

22 Συνένζυμο Α: Μεταβατική αντίδραση Πυροσταφυλικό + CoA + NAD + ακέτυλο-coa + CO 2 + NADH + H + Συνδέει τη γλυκόλυση με τον κύκλο του Krebs Τελικά προϊόντα: 2 ακέτυλο-συνένζυμο A 2 CO 2 2 NADH + 2 H +

23 cid_cycle_with_aconitate_2.svg

24 Βιταμίνη B 6 ή πυριδοξίνη

25 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Βιταμίνη B 6 ή πυριδοξίνη, Μορφές της: πυριδοξάλη, πυριδοξαμίνη, υδροχλωρίδιο πυριδοξίνης Διαδεδομένη σε ζώα και φυτά με τη μορφή της φωσφορικής πυριδοξάλης, συνένζυμο μεταβολισμού πρωτεϊνών (τρανσαμίνωση) Πηγές: πράσινα λαχανικά, σπόροι δημητριακών Απώλειες λόγω υδατοδιαλυτότητάς της στο νερό μαγειρέματος Χρησιμοποιείται για εμπλουτισμό τροφίμων λόγω σταθερότητός της

26

27 Τρανσαμίνωση: Η μεταφορά αμινομάδων από αμινοξέα σε κετο οξέα (α-κετογλουταρικό) και αντιστρόφως H R 1 C COO - + R 2 C COO - NH 3 + O Τρανσαμινάση H R 1 C COO - + R 2 C COO - O NH 3 + Η αντίδραση καταλύεται από τις διαφορετικές τρανσαμινάσες (αμινοτρανσφεράσες) που εξειδικεύονται κυρίως για τα διαφορετικά αμινοξέα και λιγότερο για τα κετο οξέα (που συνήθως είναι α- κετογλουταρικό)

28 O O P O O H 2 C Φωσφορική πυριδοξάλη (PLP) Enz Lys NH 2 O O P O O H 2 C H C N H R HC N H O H C N + OH CH 3 COO O CH 3 Αμινοξύ-PLP βάση Shiff (αλμιδίνη) H R H C COO O O NH 2 O O P O O H 2 C HC N H Enz (CH 2 ) 4 N + H O CH 3 Ένζυμο(Lys)-PLP βάση Schiff E n z L y s N H 2 P O O H 2 C N H 2 C H 2 N H R C C O O -κέτο οξύ O H C H 3 O Φωσφορική πυριδοξαμίνη (PMP)

29 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα B 7 (βιοτίνη) Προσθετική ομάδα ενζυμικών συστημάτων καρβοξυλασών (μεταφορά CO 2 ) Μηχανισμός ακέτυλο συνένζυμο Α καρβοξυλάση Α:

30 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα B 7 (βιοτίνη) Σταθερή στη θέρμανση (μαγείρεμα!), οξυγόνο και το φως, ασταθής σε ισχυρά οξέα και αλκάλεα, καταστρέφεται από τα υπεροξείδια που δημιουργούνται κατά την οξείδωση των λιπών Διαδεδομένη στα φυτά, ζύμες Απελευθερώνεται από τις πρωτεΐνες μετά από την ενζυμική υδρόλυση της πέψης Μικρή διαλυτότης, περιορισμένες απώλειες στο μαγείρεμα

31 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα B 9 (φολικό ή φυλλικό οξύ) Σε φυτά και μικροοργανισμούς Σταθερό κατά τη θέρμανση σε όξινο περιβάλλον, Σταθερό στο ηλιακό φως, οξειδώνεται εύκολα Η βιολογικά ενεργή μορφή είναι το τετραϋδροφολικό Συνένζυμο στο μεταβολισμό αμινοξέων κ νουκλεϊνικών οξέων Είναι απαραίτητο για το σχηματισμό των ερυθρών και λευκών κυττάρων του αίματος. Έλλειψή του προκαλεί μεγαλοβλαστική αναιμία

32

33 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Βιταμίνη B 12 (διάφορες κοβαλαμίνες: κυανοκοβαλαμίνες σε διατροφικά συμπληρώματα) Σχετίζεται με τη σύνθεση και ρύθμιση επιπέδων του DNA, αλλά και με τη σύνθεση λιπαρών οξέων και την παραγωγή ενέργειας Συντίθεται από ορισμένους μικροοργανισμούς Υπάρχει στο κρέας, γαλακτοκομικά προϊόντα, και τα ζυμωμένα λαχανικά Επηρεάζεται πολύ από αναγωγικούς και οξειδωτικούς παράγοντες. Είναι υδατοδιαλυτή και μέρος της χάνεται με το υγρό μαγειρέματος Ανεπάρκειά της προκαλεί κακοήθη αναιμία. Απαραίτητη για την ομαλή λειτουργία του νευρικού συστήματος.

34

35

36 Οι βιταμίνες στα τρόφιμα Βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) Πηγές: πράσινα λαχανικά, πιπεριές, τομάτες, εσπεριδοειδή, φράουλες Καταστρέφεται εύκολα με οξείδωση (τεμαχισμένα φρούτα και λαχανικά) λόγω της οξειδάσης του ασκορβικού οξέως Απώλειες έως και 75% στο μαγείρεμα: οξείδωση και εκχύλιση της βιταμίνης στο νερό (χρήση μικρής ποσότητας νερού!) Έλλειψη οξυγόνου και θερμική κατεργασία που μετουσιώνει την οξειδάση, προφυλάσσει τη βιταμίνη Εφαρμογές του ασκορβικού οξέως Προφύλαξη από την ενζυμική αμαύρωση χυμών φρούτων και ποτών Βελτιωτικό των αλεύρων στην αρτοποιία Αντιοξειδωτικό λιπών

37 fig1: Primary intracellular oxidation, reduction, and degradation pathways for vitamin C. Enzymes involved in GSH- and NADPH-dependent reduction of dehydroascorbic acid (DHA) are highlighted, with the primary cytosolic enzymes in bold.(14) Abbreviations: AA, ascorbic acid; AFR, ascorbate free radical (also known as semidehydroascorbic acid); DHA, dehydroascorbic acid; DKG, diketogulonic acid; GSH, reduced glutathione; GSSG, oxidized glutathione.

38 Mέρος Β Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

39 Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Γενικά οι κατεργασίες των τροφίμων συνεπάγονται απώλεια βιταμινών και ανοργάνων στοιχείων Κακή μεταχείρηση φυτικών και ζωικών τροφίμων κατά τη συγκομιδή απελευθέρωση οξειδωτικών και υδρολυτικών ενζύμων Υψηλές θερμοκρασίες περιβάλλοντος Χρονικό διάστημα μεταξύ συγκομιδής και επεξεργασίας

40 Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Επεξεργασίες 1. Αποφλοίωση και καθαρισμός 2. Εκπυρήνωση 3. Άλεση 4. Καθαρισμός με νερό και ζεμάτισμα 5. Χημικά πρόσθετα 6. Ενζυμικές και χημικές αντιδράσεις 7. Θερμική κατεργασία 8. Αφυδάτωση 9. Κατάψυξη 10. Απώλειες βιταμινών κατά τη διατήρηση κονσερβοποιημένων τροφίμων

41 1. Αποφλοίωση και καθαρισμός Ξεφλούδισμα Σε πολλα φρούτα, το φυσικό εξωτερικό περίβλημα (φλούδα) έχει περισσότερες βιταμίνες απότι η κυρίως σάρκα. Απομάκρυνση της φλούδας (αποφλοίωση) έχει ως συνέπεια την απώλεια βιταμινών Στα μήλα, πατάτες, πατζάρια έχουμε απώλεια ασκορβικού οξέως που απαντάται σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στη φλούδα Στα καρότα έχουμε απώλεια νιασίνης Επεξεργασία με αλκάλεα (αλισίβα) για ευκολότερη αποφλοίωση αυξάνει τις απώλειες σε φολικό, ασκορβικό, θειαμίνη Στα ροδάκινα ο χημικός καθαρισμός συνεπάγεται μείωση του ασκορβικού κατά 20%, της θειαμίνης κατά 15%, του νικοτινικού οξέως κατά 5%. Καμμιά μεταβολή δεν παρατηρείται στα καροτένια Οι απώλειες σε ασκορβικό είναι ίδιες για επεξεργασία με αλισίβα και με ατμό Καθαρισμός και απόρριψη τμημάτων των φυτών (αλλοιωμένα ή σκληρά κομμάτια σε σπανάκι, φασόλια, σπαράγγια κλπ), συνεπάγεται μερική απώλεια βιταμινών

42 2. Εκπυρήνωση Δεν επιφέρει σημαντικές απώλειες βιταμινών Στα κονσερβοποιημένα βερύκοκα οι απώλειες ασκορβικού οξέως κατά την εκπυρήνωση είναι της τάξης του 3-14%, καροτενιών 2-12% 3. Άλεση Επιφέρει απώλεια βιταμινών που σχετίζεται με τον τρόπο που το ενδοσπέρμιο αποχωρίζεται από τον εξωτερικό φλοιό του σπόρου (πίτουρο) και το φύτρο Το φύτρο και ιδίως το πίτουρο είναι πολύ πλούσια σε βιταμίνες Απόρριψη του πίτουρου, φύτρου κατά την άλεση έχει ως αποτέλεσμα να χάνονται μεγάλες ποσότητες από νιασίνη, θειαμίνη ριβοφλαβίνη, φολικό οξύ κλπ.

43

44

45 4. Καθαρισμός με νερό και ζεμάτισμα Κατεργασίες όπως έκλπυση, μαγείρεμα, επεξεργασία με υδατικά διαλύματα προκαλούν απώλεια υδατοδιαλυτών θρεπτικών συστατικών από κομμένα τμήματα και ευαίσθητες επιφάνειες. Άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν την εκχύλιση είναι το ph, η ιοντική ισχύς, η θερμοκρασία, η συγκέντρωση του διαλυμμένου οξυγόνου, η παρουσία διαλυτών, η αναλογία νερού, η σχέση όγκου με την επιφάνεια, η ωριμότητα κλπ. Το ζεμάτισμα θεωρείται μια ήπια θερμική κατεργασία φρούτων και λαχανικών πριν την κυρίως κατεργασία. Αποβλέπει στην αδρανοποίηση ανεπιθύμητων ενζύμων και τη μείωση του μικροβιακού πληθυσμού. Γίνεται με θερμό νερό, ατμό, αέρα ή μικροκύματα Προκαλεί μεγάλες απώλειες υδατοδιαλυτών βιταμινών ανάλογα με τη θερμοκρασία και τη διάρκειά του. Σημειωτέον ότι η αδρανοποίηση ενζύμων έχει ευνοϊκή επίδραση στη σταθερότητα πολλών βιταμινών Προτιμητέο είναι το ζεμάτισμα με ατμό (περιορισμένη εκχύλιση) Χρήση μικροκυμάτων ελαχιστοποιεί την απώλεια λόγω εκχυλίσεως

46

47 5. Χημικά πρόσθετα Ενώσεις που προσθέτονται σαν συντηρητικά ή βοηθητικά κατεργασίας Ανάλογα με η συγκέντρωσή τους και την οξειδωτική τους ικανότητα, τα οξειδωτικά καταστρέφουν άμεσα τις βιταμίνες A, C, E. Η λεύκανση και διάφορα βελτιωτικά του αλεύρου οδηγούν σε απώλεια βιταμινών Αναγωγικοί παράγοντες επαυξάνουν τη σταθερότητα ευπαθών σε οξείδωση βιταμινών (δέσμευση οξυγόνου και ελευθέρων ριζών) Το διοξείδιο του θείου και τα θειώδη χρησιμοποιούνται στα κρασία σαν αντιμικροβιακοί παράγοντες και στα αφυδατωμένα τρόφιμα για προστασία από την ενζυμική και μη ενζυμική αμαύρωση. Προστατεύουν το ασκορβικό οξύ, αλλά αντιδρούν πχ με τις αλδεΰδες (καρβονύλια) της βιταμίνης Β 6 μετατρέποντάς τη σε ανενεργά θειώδη παράγωγα. Τα νιτρώδη (διατήρηση και αλλαντοποίηση προϊόντων κρέατος) σχηματίζουν νιτρικά μέσω βακτηρίων που μπορούν να καταστρέψουν τη θειαμίνη και το φολικό οξύ Προσθήκη ασκορβικού στο κρέας με νιτρώδη περιορίζει το σχηματισμό Ν-νιτροζαμινών: Ασκορβικό οξύ + ΗΝΟ 2 2-νιτρικός εστέρας του ασκορβικού ημιδιυδροασκορβικό + ΝΟ Πρόσθετα που επιφέρουν αλκαλικό ph καταστρέφουν τη θειαμίνη, το παντοθενικό οξύ και τη βιταμίνη C

48

49 6. Ενζυμικές και χημικές αντιδράσεις Απώλεια βιταμινών από προσθετικά που περιέχουν ένζυμα Οξειδάση του ασκορβικού οξέως από φυτικά πρόσθετα Θειαμινάση από ιχθυοπροϊόντα Χημικές αντιδράσεις Η οξείδωση των λιπιδίων προκαλεί παραπέρα σχηματισμό υδροϋπεροξειδίων, υπεροξειδίων και υποξειδίων τα οποία αντιδρούν και οξειδώνουν τα καροτένια, τις τοκοφερόλες το ασκορβικό οξύ κλπ

50 7. Θερμική κατεργασία Σημαντικός παράγων καταστροφής βιταμινών, οι υψηλές θερμοκρασίες επιταχύνουν τις αντιδράσεις Επεξεργασία σε υψηλή θερμοκρασία για σύντομο διάστημα (HTST) επιφέρει τις μικρότερες απώλειες στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων Οι απώλειες βιταμινών λόγω θερμικής κατεργασίας εξαρτώνται από τη χημική σύσταση και και τις συνθήκες περιβάλλοντος του τροφίμου (ph, σχετική υγρασία, μέταλλα, άλλα αντιδρώντα σώματα, συγκέντρωση διαλυτού οξυγόνου), τη σταθερότητα των βιταμινών και την ικανότητα εκχύλισής τους

51

52 Οι απώλειες των λιποδιαλυτών βιταμινών λόγω θερμικής κατεργασίας Βιταμίνη Α Υπό έλλειψη οξυγόνου και θέρμανση (πχ κονσερβοποίηση φρούτων) σημειώνεται ελλάτωση της βιολογικής της δράσης εξαιτίας μερικής μετατροπής των cis ισομερών σε trans (επίσης μετά από έκθεση σε φως, οξύ, χλωριομένους διαλύτες κα). Παρόμοιες απώλειες χυτρών ταχύτητας και κονσερβοποίησης Απώλεια από παράγοντες που προκαλούν οξείδωση ακορέστων λιπιδίων: οι απώλειες β καροτενοειδών από αφυδατωμένα καρότα κατά το μαγείρεμα οφείλονται σε οξείδωση από το οξυγόνο Βιταμίνη D Σταθερή κατά τη θερμική επεξεργασία με το συνηθισμένο μαγείρεμα Μεγάλες απώλειες κατά το τηγάνισμα λόγω υψηλών θερμοκρασιών, οξυγόνου, εκχύλισης στο λάδι τηγανίσματος Βιταμίνη E Σταθερή στην απουσία οξυγόνου και οξειδωτικών μέσων. 30% απώλειες κατά το βράσιμο. Δεν παρατηρείται απώλεια κατά το τηγάνισμα Βιταμίνη K Σταθερή: η Κ1 αποσυντίθεται πάνω από τους 120 ºC, η Κ2 πάνω από τους 200 ºC

53 Οι απώλειες των υδατοδιαλυτών βιταμινών λόγω θερμικής κατεργασίας Βιταμίνη B 1 (θειαμίνη) Σταθερή στην οξείδωση και φως, αλλά έχει μικρή σταθερότητα στη θέρμανση σε αλκαλικό ph, ιδιαίτερα αν υπάρχει χαλκός, χλωριόντα και οξυγόνο. Σε ph>5 διασπάται σε προϊόντα που δίνουν την τυπική οσμή μαγειρεμένου κρέατος. Σε όξινο περιβάλλον (πχ κονσερβοποιημένη τομάτα) είναι σταθερή στη θέρμανση (90%). Απώλειες της τάξης του 30% κατά το ψήσιμο του ψωμιού (προσθήκη συνθετικής) % απώλειες στο βράσιμο του κρέατος, 75% κατά την κονσερβοποίηση του (Τ>100) Η παρουσία πρωτεϊνών, υδατανθράκων και θειωδών αλάτων περιορίζει το ρυθμό αποικοδόμισής της, πιθανώς λόγω αλληλεπιδράσεων με τη θειομάδα του μορίου Βιταμίνη B 2 (ριβοφλαβίνη) και B 3 (νιασίνη) Σταθερές στη θέρμανση, η Β 2 επηρεάζεται όμως από το οξυγόνο

54

55 Οι απώλειες των υδατοδιαλυτών βιταμινών λόγω θερμικής κατεργασίας Βιταμίνη B 6 (πυριδοξίνη) Δυσκολία στη μελέτη λόγω των πολλών της μορφών. Έχουν παρατηρηθεί απώλειες από φωτοχημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν κατά τα στάδια προπαρασκευής, επεξεργασίας και αποθήκευσης

56 Αλλαγές στη βιταμίνη B 6 (πυριδοξίνη) κατά τη διάρκεια θερμικής κατεργασίας

57 Οι απώλειες των υδατοδιαλυτών βιταμινών λόγω θερμικής κατεργασίας Βιταμίνη B 9 (φολικό οξύ) Μεγάλες απώλειες. Τα βράσιμο/τηγάνισμα του κρόκκου του αυγού οδηγεί σε απώλεια 30-70% του φολικού οξέος. 90% απώλειες κατά το τηγάνισμα της πατάτας, πλήρης απώλεια στο βράσιμο του λαχάνου, 1/3 απώλειες κατά το ψήσιμο του ψωμιού Βιταμίνη C (ασκορβικό οξύ) Καταστρέφεται εύκολα με το μαγείρεμα λόγω οξειδώσεως και εκχυλίσεως στο υδατικό διάλειμα (75% στα λαχανικά). Περιορισμός απωλειών με αποφυγή κοπής-συνθλίψεως των λαχανικών (οξειδάση του ασκορβικού) και ο περιορισμός του όγκου του υδατικού διαλείματος του μαγειρέματος. Η περιεκτικότητα του ασκορβικού οξέος στα κονσερβοποιημένα φρούτα και λαχανικά είναι μεγαλύτερη διότι κατά την κονσερβοποίηση απομακρύνεται το οξυγόνο. Ο ψευδάργυρος και ο μόλυβδος της συσκευασίας καταλύουν την αναερόβια οξείδωση του ασκορβικού, όχι όμως ο χαλκός. Επικασσιτέρωση του εσωτερικού των κονσερβών.

58

59 8. Αφυδάτωση Η απώλεια βιταμινών κατά την αφυδάτωση επηρεάζεται από την παρουσία αέρα στο δοχείο συσκευασίας και την υγρασία (σε επίπεδα>2,5%) Όλα τα αφυδατωμένα τρόφιμα υφίστανται απώλειες σε βιταμίνη Α και καροτένια λόγω της εισόδου του μοριακού οξυγόνου Η ξήρανση στον αέρα επιφέρει μεγάλες απώλειες, ενώ στο κενό περιορίζεται στο 10-20% Η βιταμίνη D έχει λίγες απώλειες, πχ 25-35% κατά τον αφυδατικό ψεκασμό των αυγών Μεγάλες απώλειες και για τη βιταμίνη Ε, ανάγκη εξωγενούς προσθήκης σε παιδικά γάλατα Μεγάλες απώλειες και για την Β 6 : μετατροπή της πυριδοξάλης σε πυριδοξαμίνη και απομάκρυνση της τελευταίας μετά από αντίδραση με σουλφυδρυλομάδες Μικρές απώλειες για το ασκορβικό οξύ, διατηρείται σε αποξηραμένους (λυοφιλίωση) χυμούς φρούτων

60 9. Κατάψυξη Η διαδικασία της καταψύξεως έχει ασήμαντη επίδραση στις περιεχόμενες βιταμίνες. Προκαλεί όμως αποδιοργάνωση της δομής δημιουργώντας έτσι ευνοϊκό περιβάλλον για τη δράση διαφόρων ενζύμων μετά την κατάψυξη Για να αποφευχθέι το δυνατό η δράση των ενζύμων πρέπει η θερμοκρασία κατάψυξης να μην υπερβαίνει τους -20 ºC, όταν έχουμε αποθήκευση για τουλάχιστον ένα χρόνο. Αυξανομένης της θερμοκρασίας διατήρησης, αυξάνεται ο ρυθμός απώλειας των βιταμινών Σημαντικές απώλειες ασκορβικού οξέως παρατηρήθηκαν σε φρούτα που αποταμιεύθηκαν στους -10. Σε μη κατεψυγμένα φρούτα των που δεν είχαν προσβληθεί από μύκητες παρατηρήθηκε ασήμαντη απώλεια Σημαντικές απώλειες ασκορβικού οξέως παρατηρήθηκαν σε αποψυγμένα φρούτα όταν διατηρήθηκαν αρκετά πριν την κατανάλωση: 30% απώλειες σε φρούτα που μεταφέρθηκαν από τους -20 στους +5 και έμειναν εκεί 24 ώρες

61

62 9. Κατάψυξη Οι βιταμίνες Β και τα καροτένια είναι σταθερά κατά την περίοδο καταψύξεως Στα προτηγανισμένα κατεψυγμένα προϊόντα έχουμε μεγάλες απώλειες βιταμίνης Ε κατά τη διάρκεια της κατάψυξης, η οποία οξειδώνεται πολύ γρήγορα από την παρουσία οξειδωτικών μέσων. Ο οξειδωτική αποικοδόμιση της βιταμίνης Ε εξαρτάται από τους ίδιους παράγοντες που ευνοούν την οξείδωση των ακορέστων λιπιδίων (πχ ενεργότητα νερού που αντιστοιχεί σε μονομοριακή στοιβάδα)

63 10. Απώλειες βιταμινών κατά τη διατήρηση των κονσερβοποιημένων τροφίμων Γενικά Μικρότερες απώλειες από αυτές της θερμικής επεξεργασίας Εξαρτώνται από: το είδος και ταχύτητα της αντιδράσεως τη θερμοκρασία την περιεκτικότητα οξυγόνου το ph

64

65 10. Απώλειες βιταμινών κατά τη διατήρηση των κονσερβοποιημένων τροφίμων Οι απώλειες του ασκορβικού οξέως σε κονσερβοποιημένα φρούτα κατά την αποθήκευσή του είναι ασήμαντες (0-10%) κατά τον πρώτο χρόνο. Εξαρτώνται από τη θερμοκρασία αποθήκευσης, το ph, την ενεργότητα του νερού, την παρουσία οξυγόνου, ανθοκυανίνης και καταλυτών Μεγαλύτερος χρόνος αποθήκευσης και ψηλές θερμοκρασίες προκαλούν απώλειες ασκορβικού. Ενδείκνυται αποθήκευση στους 10 ºC και κάτω. Η αποσύνθεση της ανθοκυανίνης καταστρέφει το ασκορβικό οξύ (πχ φράουλες) H θειαμίνη (Β 1 ) παρουσιάζει σταθερότητα όταν αποθηκεύεται σε χαμηλή ενεργότητα νερού σε θερμοκρασία δωματίου ή και 37 ºC Απώλειες παρατηρούνται σε ενεργότητα νερού (α w ) που αντιστοιχεί σε μονομοριακή στοιβάδα και στους 45 ºC Τα καροτένια, το νικοτινικό οξύ (Β 3 ) και η ριβοφλαβίνη (Β 2 ) επηρεάζονται ελάχιστα από το χρόνο και τη θερμοκρασία αποθήκευσης

66 Κατακράτηση ασκορβικού οξέως σε κονσερβοποιημένα φρούτα, κατά την αποθήκευσή τους σε διαφορετικές θερμοκρασίες και χρόνους αποθήκευσης

67

68 Έλεγχος της απώλειας βιταμινών κατά τη διατήρηση των τροφίμων 1. Είναι ανάγκη να γνωρίζουμε την αρχική περιεκτικότητα σε βιταμίνες 2. Το ιστορικό χρόνου-θερμοκρασίας σε όλα τα στάδια της επεξεργασίας 3. Τις συνθήκες συσκευασίας (έκθεση σε οξυγόνο, φως, εξάτμιση κλπ) 4. Το χρόνο κατά τον οποίο τα τρόφιμα έχουν εκτεθεί στις παραπάνω συνθήκες από την παρασκευή του προϊόντος ως την κατανάλωση

69 ΤΕΛΟΣ

70 Μέρος Γ Νερό στα τρόφιμα

71 Δεσμευμένο νερό-ενεργότητα νερού Νερό: μόριο με πολικότητα 1: 554 million Copyright 2002 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings

72 Στους 0 o C και κάτω (πάγος), τα μόρια νερού σχηματίζουν κρυσταλλικό πλέγμα στο οποίο κάθε μόριο δεσμεύεται με μάξιμουμ 4 άλλα. Καθώς λειώνει ο πάγος, μερικοί από τους δεσμούς Η σπάζουν και έτσι μερικά μόρια νερού τοποθετούνται με μεγαλύτερη εγγύτητα απ ότι στον πάγο. Ο πάγος είναι 10% λιγότερο πυκνός από το νερό στους 4 o C. Fig. 3.5 Copyright 2002 Pearson Education, Inc., publishing as Benjamin Cummings

73 H 2 O Σχηματίζει ένυδρες ενώσεις με όλα τα ιόντα Δεσμούς υδρογόνου με υδρόφιλα μακρομόρια και ουσίες μη διαλυτές στο νερό Περιεκτικότητα νερού (%) στα τρόφιμα Δημητριακά Κρέας φρούτα/λαχ Μανιτάρια 90-95

74 Δεσμευμένο νερό-ενεργότητα νερού Mέρος νερού των τροφίμων είναι δεσμευμένο με δεσμούς υδρογόνου και δυνάμεις van der Waals. Διαφορά μεταξύ δεσμευμένου και ελεύθερου νερού, το δεσμευμένο δεν είναι πλέον διαλύτης Έκφραση του βαθμού δεσμεύσεως του νερού στα τρόφιμα, η ενεργότητα νερού α w a w P w P 0 P w η μερική τάση ατμών του νερού, P 0 η μερική τάση ατμών του καθαρού νερού στην ίδια θερμοκρασία Για 0< α w < 0,2-0,3 (τύπου Ι), το νερό είναι στενά συνδεδεμένο με πολικές ομάδες πρωτεϊνών (-NH 3+, -COO - ) και υδατανθράκων (-OH) Για α w > 0,2-0,3 (τύπου ΙΙ), το νερό είναι χαλαρά δεσμευμένο. Είναι όμως παγιδευμένο σε τριχοειδή αγγεία. Η κατακράτησή του εξαρτάται από το ph, ιοντική ισχύ και τύπο αλάτων

75 Ενεργότητα νερού και ποιότητα τροφίμων Επηρεάζει την μη ενζυμική αμαύρωση, την οξείδωση των λιπών, την ενεργότητα των ενζύμων, την ανάπτυξη μικροοργανισμών

76 Μέρος Δ Μέταλλα στα τρόφιμα

77

78 Τα στοιχεία της ομάδας ΙΑ και VΙΙΑ είναι ευδιάλυτα στο νερό και απαντούν σαν ελεύθερα ιόντα Άλλα μέταλλα σχηματίζουν σύμπλοκα ή χηλικές ενώσεις με διαφορετική διαλυτότητα από των ελευθέρων ιόντων: ο τρισθενής σίδηρος είναι αδιάλυτος σαν υδροξείδιο, πιο ευδιάλυτος σαν χηλική ένωση με κιτρικά. Το χλωριούχο ασβέστιο είναι πιο υδατοδιαλυτό, η χηλική ένωση με οξαλικά είναι αδιάλυτη. Η ποσότητα ενός ιόντος επηρεάζει την απορρόφησή του πχ ασβέστιο στο γάλα. Διάφοροι παράγοντες επηρεάζουν τη βιολογική διαθεσιμότητα των μετάλλων στα τρόφιμα:

79

80

81 Επίδραση της επεξεργασίας των τροφίμων στα περιεχόμενα μεταλλικά στοιχεία Τα μέταλλα δεν καταστρέφονται από έκθεσή τους σε θερμοκρασία, φως, οξειδωτικά μέσα, ακραίες τιμές ph, δεν αποσυντίθενται. Απώλειες στα μέταλλα συμβαίνουν σε εκχυλίσεις ή άλλους φυσικούς διαχωρισμούς. Παραδείγματα απώλειας μετάλλων Η άλεση προκαλεί απώλεια μεταλλικών στοιχείων διότι απομακρύνει το φύτρο και τον εξωτερικό φλοιό (πίτουρο) που περιέχουν μέταλλα από το ενδοσπέρμιο που είναι φτωχό σε μέταλλα. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται και στην άλεση και άλλων δημητριακών και του ρυζιού. Οπότε γίνεται εμπλουτισμός των αλεσμάτων με προσθήκη σιδήρου. Στην παρασκευή τυριού το ph στο οποίο γίνεται η στράγγιση του ορού επηρεάζει τις απώλειες του περιεχομένου ασβεστίου (είναι υψηλές για ph<5, λιγότερες για ph>6). Θέρμανση σε νερό (φαινόμενα εκχύλισης) προκαλεί μεγαλύτερες απώλειες απ ότι σε ατμό: 50% των ιόντων καλίου απομακρύνονται κατά το μαγείρεμα ζυμαρικών, ενώ οι απώλειες στον δεσμευμένο σε πρωτεΐνες σίδηρο είναι ασήμαντες.

82 ΤΕΛΟΣ

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα

Τέτοιες ιδιότητες είναι η μεγάλη θερμοχωρητικότητα, το υψηλό σημείο ζέσεως, η υψηλή διηλεκτρική σταθερά, η υψηλή επιφανειακή τάση και η θερμότητα ΑΝΟΡΓΑΝΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ Νερό Η παρουσία του νερού στα τρόφιμα και η μορφή με την οποία βρίσκεται σε αυτά επηρεάζουν τις ιδιότητές τους όπως και την ικανότητα συντήρησής τους. Το μόριο του νερού αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας.

Λιποδιαλυτές: Βιταμίνη Α (ρετινόλη, καροτινοειδή) Επιδρά στην όραση & το δέρμα. Αποθηκεύεται στο συκώτι μας. Είναι οργανικές ενώσεις απαραίτητες για την λειτουργία του οργανισμού μας, που είτε δεν μπορεί να τις συνθέσει μόνος του, είτε τις συνθέτει αλλα σε μικρότερες από τις αναγκαίες ποσότητες. Ταξινομούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες,

ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, ΟΜΑΔΕΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΑΚΑ Οι τροφές αυτές βρίσκονται στη βάση της διατροφικής πυραμίδας, είναι πλούσιες σε σύνθετους υδατάνθρακες, βιταμίνες της ομάδας Β, πρωτεΐνες, άπεπτες φυτικές ίνες, σίδηρο και άλλα

Διαβάστε περισσότερα

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες

ενζυμική αμαύρωση. Η ενζυμική αμαύρωση είναι το μαύρισμα τις μελανίνες Ενζυμική αμαύρωση Όταν καθαρίζουμε ή κόβουμε λαχανικά και φρούτα συμβαίνουν μια σειρά αντιδράσεων που μεταβάλουν το χρώμα της σάρκας τους σε σκούρο. Αυτές οι μεταβολές ονομάζονται ενζυμική αμαύρωση. Η

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Κεφάλαιο 3 ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί, εκτός από αυτούς από αυτούς που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν, εξασφαλίζουν ενέργεια διασπώντας τις θρεπτικές ουσιές που περιέχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης)

Ευαίσθητη στη ζέστη το οξυγόνο το αλκαλικό περιβάλλον και τις λάμπες UV. Μερικές τροφές πλούσιες σε Βιταμίνη Β1 (100g τροφής /mg Βιταμίνης) Τις Βιταμίνες τις χωρίζουμε σε δυο κατηγορίες α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) β) Λιποδιαλυτές Βιταμίνες (A, D, E, K) α) Υδατοδιαλυτές Βιταμίνες (B ομάδα και C) Βιταμίνη Β1 (Θιαμίνη) Απαραίτητη

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις της κατάψυξης στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων

Επιδράσεις της κατάψυξης στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων Επιδράσεις της κατάψυξης στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων Η διαδικασία της καταψυξης (στάδια προκατάψυξης, καταψυξη, αποθήκευση σε κατάψυξη, απόψυξη) εάν διεξαχθεί κανονικά, θεωρείται γενικά, η καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων

Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Αλληλεπιδράσεις θρεπτικών συστατικών των τροφίμων Τα τρόφιμα είναι σύνθετοι συνδυασμοί που προέρχονται από πολλές πηγες. Όλα τα τρόφιμα έχουν τη δυνατότητα αλλεπίδρασης (χημικής) σε διαφορετικό βαθμό.

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου :

Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία. Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας. Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Στο 3 ο κεφάλαιο του βιβλίου η συγγραφική ομάδα πραγματεύεται την ενέργεια και την σχέση που έχει αυτή με τους οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ

ΠΕΨΗ ΚΑΙ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗ ΤΩΝ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ 8. Σημειώστε με ποιους από τους παρακάτω τρόπους δρα το σάλιο: α. συμβάλλει στην πέψη των πρωτεϊνών β. συμμετέχει στη δημιουργία βλωμού (μπουκιάς) γ. συμβάλλει στην καθαριότητα των δοντιών δ. λειαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο

ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο ρ. Αλεξάνδρα Μαρία Μιχαηλίδου Επίκ. Καθηγήτρια Επιστήµης Τροφίµων & ιατροφής Τοµέας Επιστήµης και Τεχνολογίας Τροφίµων Γεωπονική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Συµβολή του γάλακτος και των

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ. εαρινό εξάμηνο

ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ. εαρινό εξάμηνο ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΑΛΕΞΙΟΣ ΒΛΑΜΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑΣ εαρινό εξάμηνο Ενζυμική αμαύρωση Αντιδράσεις αμαυρώσεως, σύνοψη: Aντιδράσεις Maillard μεταξύ σακχάρων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ

ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΣΧ0ΛΗ ΤΕΧΝ0Λ0ΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΦΡΟΥΤΩΝ ΚΑΙ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΤΑΛΕΛΛΗ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΦΡΟΥΤΑ-ΛΑΧΑΝΙΚΑ Τα φρούτα-λαχανικά δεν είναι τροφές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ: «XHMEIA ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΣΟΥΠΙΩΝΗ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ. Διδάσκουσα: ΣΟΥΠΙΩΝΗ

ΜΑΘΗΜΑ: «XHMEIA ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΣΟΥΠΙΩΝΗ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ. Διδάσκουσα: ΣΟΥΠΙΩΝΗ ΜΑΘΗΜΑ: «XHMEIA ΤΡΟΦΙΜΩΝ» ΣΟΥΠΙΩΝΗ ΜΑΓΔΑΛΗΝΗ Διδάσκουσα: ΣΟΥΠΙΩΝΗ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΧΗΜΕΙΑΣ Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Δημήτρης Η. Β 1 25.3.14 3 Ο Κεφάλαιο 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια έχει κεντρική σημασία για έναν οργανισμό, γιατί ό,τι και να κάνουμε χρειαζόμαστε ενέργεια. Ο κλάδος της βιολογίας που ασχολείται

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ

ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΤΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΣΕ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ (χηµικοί τύποι και αντιδράσεις από το βιβλίο µε τίτλο Food Chemistry, των H.-D. Belitz, W. Grosch & P. Schieberle, 4 th Edition, 2009, Springer, New York) Λιποδιαλυτές ή υδατοδιαλυτές ευαλλοίωτες

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (ΜΕΘΟΔΟΙ & ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (ΜΕΘΟΔΟΙ & ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (ΜΕΘΟΔΟΙ & ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ) Γενικά Περίπου το 80% των τροφίμων που παράγονται παγκοσμίως υφίστανται κάποια κατεργασία πριν την κατανάλωση.

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (2/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (2/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (2/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Θέρμανση Τροφίμων με Ηλεκτρική Ενέργεια

Περιεχόμενα. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2: Θέρμανση Τροφίμων με Ηλεκτρική Ενέργεια Περιεχόμενα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Εισαγωγή 1.1 Tρόφιμα...21 1.2 Βιομηχανία Τροφίμων...24 1.3 Αίτια Αλλοίωσης των Τροφίμων...25 1.3.1 Χαρακτηριστικά μικροοργανισμών...26 1.3.2 Άλλα αίτια αλλοίωσης των τροφίμων...29

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή.

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική αναπνοή. 5ο ΓΕΛ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ Μ. ΚΡΥΣΤΑΛΛΙΑ 2/4/2014 Β 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί..σελίδα 2 3.2 Ένζυμα βιολογικοί καταλύτες...σελίδα 4 3.3 Φωτοσύνθεση..σελίδα 5 3.4 Κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το

Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το Επιδραση της αλατισης και καπνισης στα θρεπτικα συστατικά των ζωικών προιοντων Εκτός από το χλωριούχο νάτριο, για συντηρηση για τα ψαρια και το κρεας, γίνεται και χρήση άλλων αλατων όπως νιτρικών και νιτρωδών.

Διαβάστε περισσότερα

1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν τα ρυθμιστικά ένζυμα, οι ρυθμιστές και ο τρόπος με τον οποίο δρουν. ΜΟΝ.

1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν τα ρυθμιστικά ένζυμα, οι ρυθμιστές και ο τρόπος με τον οποίο δρουν. ΜΟΝ. Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Χειμερινό Εξάμηνο 2007 2008 a 1 η Εξέταση στην Βιοχημεία Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : 1. Στο παρακάτω διάγραμμα του κύκλου του Krebs να σημειωθούν

Διαβάστε περισσότερα

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που

3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί με εξαίρεση τους φωτοσυνθετικούς εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Αντίθετα οι φωτοσυνθετικοί,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΡΟΦΗ Λίπη Πολυσακχαρίτες Γλυκόζη κι άλλα σάκχαρα Πρωτεΐνες Αμινοξέα Λιπαρά Οξέα Γλυκόλυση Πυροσταφυλικό Οξύ Ακέτυλο-oA Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων / Οξειδωτική φωσφορυλίωση

Διαβάστε περισσότερα

Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή. Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016

Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή. Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016 Λιποδιαλυτές βιταμίνες και διατροφή Αντωνία Ματάλα Σεπτέμβριος 2016 Γνωρίσματα των λιποδιαλυτών βιταμινών Α, D, Ε, Κ Aπορρόφηση Μεταφορά Aρχικά στη λέμφο, στη συνέχεια στην κυκλοφορία αίματος Κάποιες απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Κυτταρική αναπνοή: Ο διαχειριστής της ενέργειας και των σκελετών άνθρακα Η πορεία σχηματισμού του αμύλου στους χλωροπλάστες και της σακχαρόζης στο κυτταρόπλασμα Η πορεία σχηματισμού του αμύλου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΜΗΜΑ:Β 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Είναι γνωστό πως οποιοσδήποτε οργανισμός, για να λειτουργήσει χρειάζεται ενέργεια. Η ενέργεια αυτή βρίσκεται

Διαβάστε περισσότερα

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ

-H 2 H2 O R C COOH. α- κετοξύ Παραπροϊόντα αλκοολικής ζύµωσης Τα παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύµωσης είναι χηµικές ενώσεις που προέρχονται είτε από τον ίδιο το µηχανισµό της αλκοολικής ζύµωσης, είτε από το µεταβολισµό της ζύµης, είτε

Διαβάστε περισσότερα

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος.

Ο παρών κανονισμός είναι δεσμευτικός ως προς όλα τα μέρη του και ισχύει άμεσα σε κάθε κράτος μέλος. L 314/36 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.12.2009 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1170/2009 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Νοεμβρίου 2009 για την τροποποίηση της οδηγίας 2002/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων

Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Αρχές Επεξεργασίας Τροφίμων Ζεμάτισμα Τροφίμων Παράγοντες αλλοίωσης τροφίμων Βιολογικοί παράγοντες Βακτήρια, μύκητες, παράσιτα, έντομα, τρωκτικά κλπ Φυσικοί παράγοντες Θερμοκρασία, υγρασία, μηχανική καταπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφάλαιο τρίτο. 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Κεφάλαιο τρίτο 3.1: Ενέργεια και οργανισμοί Όλοι οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την ενέργεια που χρειάζονται με την διάσπαση των θρεπτικών ουσιών της τροφής τους. Οι οργανισμοί που έχουν την ικανότητα να φωτοσυνθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

σελ 1 από 8 Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο a 2 η Εξέταση στην Βιοχημεία

σελ 1 από 8 Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο a 2 η Εξέταση στην Βιοχημεία Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων ΤΕΙ Αθήνας Εαρινό Εξάμηνο 2006 2007 a 2 η Εξέταση στην Βιοχημεία σελ 1 από 8 Ονοματεπώνυμο : Τυπικό εξάμηνο : Αριθμός Μητρώου : Σε κάθε ερώτηση αντιστοιχούν πέντε απαντήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά)

Διακρίνονται σε: λίπη (είναι στερεά σε συνήθεις θερμοκρασίες) έλαια (είναι υγρά) ΕΛΑΙΟΛΑΔΟ & ΔΙΑΤΡΟΦΗ Λίπη και έλαια: Βασική κατηγορία θρεπτικών υλών που αποτελούν σημαντική πηγή ενέργειας. Είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση οργανικών οξέων με γλυκερίνη και λέγονται γλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν την ηλιακή ενέργεια με τη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων

Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων Μεταβολισμός πρωτεϊνών και των αμινοξέων Πρωτεΐνες Πολυσακχαρίτες Λίπη Γαλακτικό Γλυκόζη Αμινοξέα Πρωτεΐνες οργανισμού Δεξαμενή Αζώτου Πυροστα φυλικό Γλυκονεογένεση Γλυκόλυση Acetyl-CoA 6- φωσφορική Γλυκόζη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2

Μεταβολισμός και Βιοενεργητική. [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 Μεταβολισμός και Βιοενεργητική [Τίτλος εγγράφου] ΣΠΥΡΟΣ Ξ. Β 2 ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2013 - Μεταβολισμός - Εισαγωγή Πολύ μεγάλο ρόλο στην λειτουργία ενός οργανισμού παίζει η ενέργεια και η κατάλληλη αξιοποίησή της.

Διαβάστε περισσότερα

ÈÅÌÁÔÁ 2011 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 ο. ΘΕΜΑ 2 ο δ δ α. Λ β. Λ γ. Σ δ. Λ ε.

ÈÅÌÁÔÁ 2011 ÏÅÖÅ Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. ΘΕΜΑ 1 ο. ΘΕΜΑ 2 ο δ δ α. Λ β. Λ γ. Σ δ. Λ ε. 1 Γ' ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. δ 1.. δ 1.. α. Λ β. Λ γ. Σ δ. Λ ε. Σ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 1.. CH C CH CuCl NH CH C CCu NH Cl CH CH MgCl H O CH CH Mg(OH)Cl 1.5. A: CH OH B: CH Cl

Διαβάστε περισσότερα

Γαλακτοκομία. Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (2/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου

Γαλακτοκομία. Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (2/2), 1ΔΩ. Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Γαλακτοκομία Ενότητα 4: Δευτερεύοντα Συστατικά του Γάλακτος (2/2), 1ΔΩ Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Του Ανθρώπου Διδάσκοντες: Καμιναρίδης Στέλιος, Καθηγητής Μοάτσου Γκόλφω, Eπ. Καθηγήτρια Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μεταβολισμός του κυττάρου

3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ. Μεταβολισμός του κυττάρου 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ Μεταβολισμός του κυττάρου ΤΥΠΟΙ ΧΗΜΙΚΩΝ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΩΝ Α. Εξώθερμη αντίδραση = απελευθέρωση ενέργειας Β. Ενδόθερμη αντίδραση = πρόσληψη ενέργειας 3ο λύκ. Ηλιούπολης επιμέλεια: Αργύρης Γιάννης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη

Καλλιεργούνται πολλές ποικιλίες σιταριών, οι οποίες χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: α) σε σκληρά σιτάρια τα οποία έχουν υψηλότερο ποσοστό σε πρωτεΐνη Δημητριακά Δημητριακά ή σιτηρά είναι αποξηραμένοι ώριμοι καρποί φυτών. Τα πιο σημαντικά δημητριακά είναι το σιτάρι ή σίτος, το ρύζι, το καλαμπόκι ή αραβόσιτος, το κριθάρι, η σίκαλη και η βρώμη. Ο κόκκος

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr π. Αναστάσιος Ισαάκ Λύκειο Παραλιμνίου Δεκέμβριος 2013 www.biomathia.webnode.gr EΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ: ΕΝΟΤΗΤΑ 8: Η ελευθέρωση της ενέργειας, σελ. 155-168 ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η κυτταρική αναπνοή είναι η διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ. Πηκτίνες ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Πηκτίνες Γενικά Πολυσακχαρίτης ο οποίος βρίσκεται σε διάφορες συγκεντρώσεις στα κυτταρικά τοιχώματα των ανώτερων φυτικών ιστών μαζί με την κυτταρίνη. Η πηκτίνη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Τάξη Β1 Δ. Λουκία Μεταβολισμός ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ενέργεια είναι κάτι απαραίτητο για όλες της διαδικασίες της ζωής, από την πιο απλή και ασήμαντη έως τη πιο πολύπλοκη και σημαντική. Έτσι σ ' αυτή την περίληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή

ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή τεχνητές χρωστικές. Οι πιο σημαντικές φυσικές χρωστικές είναι

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40

Σχέση Διατροφής-Ιώσεων-Ανοσοποιητικού Συστήματος - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 08 Οκτώβριος :40 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος Οι ιώσεις ανεξάρτητα από το εάν είναι ήπιες ή όχι έχουν αρνητικές επιδράσεις στη διατροφική κατάσταση του ατόμου. Οι σπουδαιότητα των επιδράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ 3 Το θέμα που απασχολεί το κεφάλαιο σε όλη του την έκταση είναι ο μεταβολισμός και χωρίζεται σε τέσσερις υποκατηγορίες: 3.1)Ενέργεια και οργανισμοί,

Διαβάστε περισσότερα

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ)

1. Να οξειδωθούν και να παράγουν ενέργεια. (ΚΑΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ) Θάνος Α. Β1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Όλοι οι οργανισμοί προκειμένου να επιβιώσουν και να επιτελέσουν τις λειτουργίες τους χρειάζονται ενέργεια. Οι φυτικοί οργανισμοί μετατρέπουν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ» ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. 1. Να ορίσετε την έννοια της Βιοενεργητικής.

ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ» ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ. 1. Να ορίσετε την έννοια της Βιοενεργητικής. ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΤΟ 3 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ «ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ» Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΜΕΣΑ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ 1. Να ορίσετε την έννοια της Βιοενεργητικής. 2. Πώς οι αυτότροφοι οργανισμοί εξασφαλίζουν την τροφή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές επεξεργασίας Τροφίμων

Αρχές επεξεργασίας Τροφίμων Αρχές επεξεργασίας Τροφίμων Εισαγωγή - Γενικά Ιστορικά Η προσπάθεια του ανθρώπου να επεξεργασθεί και να συντηρήσει τα τρόφιμα σηματοδοτεί την αρχή του πολιτισμού. Σε αυτό συντέλεσαν μια σειρά από ανακαλύψεις

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΩΡΓΟΣ Μ. Β2 ΒΙΟΛΟΓΙΑ 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

ΓΙΩΡΓΟΣ Μ. Β2 ΒΙΟΛΟΓΙΑ 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΓΙΩΡΓΟΣ Μ. Β2 ΒΙΟΛΟΓΙΑ 3ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν την απαραίτητα ενέργεια που τους χρειάζεται διασπώντας θρεπτικές ουσίες οι οποίες εμπεριέχονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 4. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc Utopia Publishing, All rights reserved

Κεφάλαιο 4. Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc Utopia Publishing, All rights reserved Κεφάλαιο 4 Copyright The McGraw-Hill Companies, Inc. Οι νόμοι της Θερμοδυναμικής 1 ος Νόμος της θερμοδυναμικής (αρχή διατήρησης της ενέργειας) Η ενέργεια δεν δημιουργείται ούτε καταστρέφεται Αλλάζει μορφή

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου

Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Εργασία για το μάθημα της Βιολογίας Περίληψη πάνω στο κεφάλαιο 3 του σχολικού βιβλίου Τ. ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΜΗΜΑ Β3 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Ο όρος ενέργεια σημαίνει δυνατότητα παραγωγής έργου.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Πίνακας Περιεχομένων

Πίνακας Περιεχομένων κεφάλαιο 1 Ασφάλεια των Τροφίμων 1.1 Ποιότητα...19 1.2 Ασφάλεια...20 1.3 Σχέση Ποιότητας και Ασφάλειας...21 1.4 Προαπαιτούμενα του HACCP...21 1.4.1 Υποδομή-εγκαταστάσεις...22 1.4.2 Εκπαίδευση...24 1.4.3

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ

ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Συντήρηση τροφίμων με την εφαρμογή ακτινοβολιών ιονισμού Γενικά Επισήμανση ακτινοβολημένων τροφίμων (Radura) Η ακτινοβόληση των τροφίμων είναι μια φυσική μέθοδος συντήρησης η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος Καλούμε όλες τις ενέργειες που γίνονται στα τρόφιμα και σκοπό έχουν την συντήρηση τους ή τη μετατροπή τους σε άλλα τρόφιμα. Τα τρόφιμα δεν είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή

ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή ΦΥΣΙΚΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ Το χρώμα είναι ένας βασικός παράγοντας στη εκτίμηση της ποιότητας ενός τροφίμου. Το χρώμα των τροφίμων οφείλεται σε φυσικές ή τεχνητές χρωστικές. Οι πιο σημαντικές φυσικές χρωστικές είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Μεταβολισμός ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Μεταβολισμός ονομάζεται η αξιοποίηση της ενέργειας και των στοιχείων του περιβάλλοντος για την εκτέλεση βιοχημικών διεργασιών που γίνονται στα κύτταρα ενός ζωικού ή

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν

Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Γνωρίστε όλες τις βιταμίνες και πού σας ωφελούν Όλοι γνωρίζουμε ότι οι βιταμίνες και τα μεταλλικά στοιχεία είναι σημαντικά για τη διατροφή και την ευεξία μας. Πράγματι, το σώμα δεν μπορεί να λειτουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/06/2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ Α A1. γ A2. δ A3. α) Σ β) Λ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Ζήτηµα 1ο Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο στους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗ 19-21 -10681 210 3824614 210 3847670 www.irakleitos.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β') ΤΕΤΑΡΤΗ 4 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες

πρωτεΐνες πολυμερείς ουσίες δομούν λειτουργούν λευκώματα 1.Απλές πρωτεΐνες 2.Σύνθετες πρωτεΐνες πρωτεΐδια μη πρωτεϊνικό μεταλλοπρωτεΐνες ΠΡΩΤΕΙΝΕΣ Οι πρωτεΐνες είναι πολυμερείς ουσίες με κυρίαρχο και πρωταρχικό ρόλο στη ζωή. Πρωτεΐνες είναι οι ουσίες που κυρίως δομούν και λειτουργούν τους οργανισμούς. Λέγονται και λευκώματα λόγω του λευκού

Διαβάστε περισσότερα

Ποια οφέλη αποκομίζουν όσοι περιορίζουν το κόκκινο κρέας;

Ποια οφέλη αποκομίζουν όσοι περιορίζουν το κόκκινο κρέας; Η οικονομική κρίση αλλάζει τις διατροφικές μας συνήθειες. Η μία έρευνα μετά την άλλη αποκαλύπτουν ότι όλο και περισσότεροι Ελληνες απομακρύνονται από το κρέας και τα ψάρια, καταναλώνοντας κυρίως όσπρια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΑΝΟΜΟΙΩΣΗ

ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΑΝΟΜΟΙΩΣΗ ΔΠΘ - Τμήμα Δασολογίας & Διαχείρισης Περιβάλλοντος & Φυσικών Πόρων ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ ΑΝΟΜΟΙΩΣΗ Θερινό εξάμηνο 2011 Καταβολισμός ή ανομοίωση Καταβολισμός ή ανομοίωση η σταδιακή και ελεγχόμενη διάσπαση των

Διαβάστε περισσότερα

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος

Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Μικροβιολογία-Ιολογία Επίκουρος Καθηγητής Καθηγητής Δ. Μόσιαλος Βιοενεργητική μικροβίων Βακτηριακή Γενετική Επισκόπηση Βακτηριοφάγων Προκαρυωτική ποικιλότητα (Βακτήρια) Προκαρυωτική ποικιλότητα (Αρχαία)

Διαβάστε περισσότερα

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου

BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου BITAMINEΣ Ένας σημαντικός σταθμός στη διαιτολογία ήταν η ανακάλυψη, στις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα, των βιταμινών και του σημαντικού ρόλου αυτών στον οργανισμό. Οι βιταμίνες κατατάσσονται στην

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Χηµείας - Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Χηµείας Βιοχηµείας Τεχνoλογικής Κατεύθυνσης Γ Λυκείου 000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: 1.1. Ένα υδατικό διάλυµα χαρακτηρίζεται ουδέτερο

Διαβάστε περισσότερα

Ξεκινήστε με C. Εμπλουτίστε τη διατροφή σας με αντιοξειδωτικά

Ξεκινήστε με C. Εμπλουτίστε τη διατροφή σας με αντιοξειδωτικά Ο οργανισμός ενός καπνιστή δέχεται συνεχώς τη βλαπτική δράση του τσιγάρου, είναι φυσικό, λοιπόν, να έχει και διαφορετικές διατροφικές ανάγκες από τον οργανισμό ενός μη καπνιστή. Υπάρχουν τροφές που μειώνουν

Διαβάστε περισσότερα

Το κύριο όργανο αποικοδόμησης των αμινοξέων είναι το ήπαρ, όπου είναι δυνατόν το άζωτο να απεκκριθεί με την μορφή ουρίας

Το κύριο όργανο αποικοδόμησης των αμινοξέων είναι το ήπαρ, όπου είναι δυνατόν το άζωτο να απεκκριθεί με την μορφή ουρίας Το κύριο όργανο αποικοδόμησης των αμινοξέων είναι το ήπαρ, όπου είναι δυνατόν το άζωτο να απεκκριθεί με την μορφή ουρίας Αντίδραση τρανσαμίνωσης Η μεταφορά της α-αμινομάδας καταλύεται από τις αμινομεταφοράσες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΡΟΦΗ Λίπη Πολυσακχαρίτες Γλυκόζη κι άλλα σάκχαρα Πρωτεΐνες Αμινοξέα Λιπαρά Οξέα Γλυκόλυση Πυροσταφυλικό Οξύ Ακέτυλο-CoA Αναπνευστική Αλυσίδα μεταφοράς ηλεκτρονίων / Οξειδωτική

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3

Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 Περίληψη Βιολογίας Κεφάλαιο 3 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Η σημασία της ενέργειας στους οργανισμούς. Η ενέργεια είναι ένας παράγοντας σημαντικός για τους οργανισμούς γιατί όλες οι λειτουργίες τους απαιτούν

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Το κύριο ενεργειακό «νόμισμα» των κυττάρων ειναι το ΑΤΡ.

ΕΡΓΑΣΙΑ. Το κύριο ενεργειακό «νόμισμα» των κυττάρων ειναι το ΑΤΡ. ΕΡΓΑΣΙΑ Εξεταζόμενο Μάθημα : Bιολογία Κεφάλαιο 3 : Μεταβολισμός Mαθήτρια : Αγνή Τ. Υπεύθυνος Καθηγητής : Πιτσιλαδής Τμήμα : Β3 3.1 Ενέργεια και οργανισμοί Το σύνολο των χημικών αντριδράσεων που λαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44

Γνωρίστε τα νηστίσιμα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Τρίτη, 14 Φεβρουάριος :44 Γράφει: Κωνσταντίνου Κρήνη, Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος Τα λαχανικά, τα όσπρια, οι πατάτες, τα δημητριακά, τα ζυμαρικά, οι ξηροί καρποί, οι ελιές, τα φρούτα, τα θαλασσινά, ο ταραμάς, τα τουρσί ανήκουν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ

ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 2010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ A ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) 010 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Για τις ηµιτελείς προτάσεις Α1 και Α να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της πρότασης και δίπλα το

Διαβάστε περισσότερα

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Ανασκόπηση μεταβολισμού υδατανθρακών ΗΠΑΡ Γλυκόζη ΤΡΟΦΗ Κυκλοφορία ΓΛΥΚΟΓΟΝΟ Γλυκόζη ΗΠΑΡ Κυτταρόπλασμα ΗΠΑΡ (Οξέωση) NADH CO 2 ΟΞΕΙΔ. ΦΩΣΦ.

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΑΝΘΡΑΚΙΚΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΑΜΙΝΟΞΕΩΝ Ανασκόπηση μεταβολισμού πρωτεϊνών & αμινοξέων Ιστοί ΤΡΟΦΗ Αλανίνη & Γλουταμίνη Αμινοξέα Κυκλοφορία Πρωτεΐνες Αμινοξέα Αποκαρβοξυλίωση Βιογενείς αμίνες (νευροδιαβιβαστές,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση:

ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό σας το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 5 ΙΟΥΝΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) : ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑ 1 ο 1.1. Να γράψετε στο τετράδιό

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1.

Μονάδες 6 ΘΕΜΑ Β. ιαθέτουμε υδατικό διάλυμα CH 3 COONa συγκέντρωσης 0,1 Μ ( ιάλυμα 1 ). Β1. Να υπολογίσετε το ph του διαλύματος 1. ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2010 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ - ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ (ΚΥΚΛΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ) ΣΥΝΟΛΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που Επηρεάζουν την Αναπτυξη των Μικροοργανισμών στα Τρόφιμα

Παράγοντες που Επηρεάζουν την Αναπτυξη των Μικροοργανισμών στα Τρόφιμα Παράγοντες που Επηρεάζουν την Αναπτυξη των Μικροοργανισμών στα Τρόφιμα Παράγοντες που Επηρεάζουν την Αναπτυξη των Μικροοργανισμών στα Τρόφιμα Χρόνος Θερμοκρασία Θρεπτικά Συστατικά Υγρασία και τιμή ενεργότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJEKT) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ. 1o ΕΠΑΛ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΜΗΜΑ Α1 ΘΕΜΑ :

ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJEKT) Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ. 1o ΕΠΑΛ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΜΗΜΑ Α1 ΘΕΜΑ : 1o ΕΠΑΛ ΤΥΡΝΑΒΟΥ ΣΧ. ΕΤΟΣ 2014-2015 ΤΜΗΜΑ Α1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJEKT) ΘΕΜΑ : ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Υπευθυνος καθηγητης Οικονοµου Ιωαννης ΤΜΗΜΑ : Α1 Γκατζή Κατερίνα Αντάρη

Διαβάστε περισσότερα

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής

Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η Ιστορία της μεσογειακής διατροφής Η μεσογειακή διατροφή όπως έχει γίνει σήμερα γνωστό από πολλά άρθρα και δημοσιεύματα αποτελεί την βάση μιας υγιεινής διατροφής. Το πρότυπο αυτό διατροφής συναντάται

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα