Οδηγός προστασίας, αποκατάστασης και διαχείρισης αποστραγγιστικών καναλιών για βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Οδηγός προστασίας, αποκατάστασης και διαχείρισης αποστραγγιστικών καναλιών για βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη"

Transcript

1

2 2

3 Οδηγός προστασίας, αποκατάστασης και διαχείρισης αποστραγγιστικών καναλιών για βιώσιμη αγροτική ανάπτυξη Εισαγωγή: Η παλαιά Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) είχε φτάσει στα όριά της από τα μέσα του 1980 (αδιάθετα πλεονάσματα, δαπάνες πολυέξοδες, επιπτώσεις στο περιβάλλον από τα εντατικά συστήματα κ.ά). Ακόμη, τα αποτελέσματα της μεταρρύθμισης (ΚΑΠ 2078/ 1992), όπου και ενσωματώθηκε η προστασία και βελτίωση του περιβάλλοντος, δεν υπήρξαν αποτελεσματικά (π.χ. η ημι-υποχρεωτική αγρανάπαυση δεν ωφέλησε ουσιαστικά, η προσπάθεια μετατροπής των εντατικών σε εκτατικά συστήματα δεν επέδωσε, ενώ ελάχιστα έγιναν στις ρυπογόνες εντατικές περιοχές), ενώ από τη μεριά της κτηνοτροφίας οι εξελίξεις δεν ήσαν θετικότερες για το περιβάλλον. Στην ουσία ο κανονισμός του 1992 εξελίχθηκε και υλοποιήθηκε κυρίως ως ενίσχυση του γεωργικού εισοδήματος με πρόσχημα το περιβάλλον. Στο νέο κανονισμό του 1999 (νέα ΚΑΠ) υπάρχει η εξειδίκευση των περιβαλλοντικών στόχων ως απαραίτητη προϋπόθεση για κάθε προσφερόμενη ενίσχυση προς τους αγρότες. Έτσι η σωστή ορθή Αγροτική και Περιβαλλοντική Πολιτική (ΟΑΠΠ) θα αποτελέσει το γνώμονα βάσει του οποίου θα δίδονται πλέον ενισχύσεις στους παραγωγούς εκείνους που νοιάζονται και για το περιβάλλον και για τη δημόσια υγεία (π.χ. διατήρηση φυσικών φρακτών, πρανών και ξερολιθιών, αποτροπή διάβρωσης και υποβάθμισης εδαφών, σωστή διάθεση υπολειμμάτων καλλιεργειών, ελαχιστοποίηση της νιτρο-ρύπανσης, διασφάλιση της δημόσιας υγείας, παραγωγή ποιοτικών και πιστοποιημένων προϊόντων κ.ά). Η νέα αντίληψη της ΕΕ θέλει την ανάπτυξη ενταγμένη στην αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, στο περιβάλλον και συνδυασμένη με άλλους παραγωγικούς τομείς. Η καινούργια προοπτική (Κανονισμός Αγροτικής Ανάπτυξης) σκοπεύει μεταξύ των άλλων: σε αναδιάρθρωση των καλλιεργειών μέσα από νέες αντιλήψεις, προσανατολισμούς και πολιτικές, σε παραγωγή προϊόντων που θα είναι και ανταγωνιστικότερα και ελκυστικότερα, στη διατήρηση και βελτίωση του περιβάλλοντος, της υπαίθρου και της φυσικής κληρονομιάς των αγροτικών περιοχών, και στην προώθηση-επικρότηση δραστηριοτήτων που θα βασίζονται στο νέο ρόλο της γεωργίας. o Ορθολογική διαχείριση των πόρων-αγαθών του περιβάλλοντος. 3

4 o Ελαχιστοποίηση κινδύνων ρύπανσης και φυσικών καταστροφών. o Ουσιαστική και αισθητική αναβάθμιση ποταμών, χειμάρρων και παράκτιου χώρου. o Μονοπάτια και χώρους αναψυχής δίπλα στο ποτάμι, μέσα στο δάσος, στην παραλία. o ιαδρομές ιστορίας και φυσικού κάλλους. o Προβολή παραδοσιακών προϊόντων και υπηρεσιών. o Προστασία και προβολή της φύσης με τον οικοτουρισμό, o Ανοιχτά περιβόλια στην αστική κοινωνία. o Και άλλες πρωτοβουλίες. Σήμερα, έχει κατανοηθεί από όλους τους ενδιαφερόμενους για την εφαρμογή της Αγροτικής Πολιτικής και θα γίνει απαιτητό με μεγαλύτερη ένταση και στο μέλλον: η προώθηση της σημασία της αγροτο-περιβαλλοντικής πολιτικής, η ανταγωνιστικότητα των προϊόντων, οι υψηλές προδιαγραφές ασφαλείας και η ποιότητα των τροφίμων, το ικανοποιητικό αγροτικό εισόδημα, η πληρέστερη ενσωμάτωση περιβαλλοντικών στόχων, η ανάγκη απλοποίησης στη νομοθεσία και στους διοικητικούς μηχανισμούς, η δημιουργία εναλλακτικών μορφών απασχόλησης στις αγροτικές περιοχές. Το πρόγραμμα Life-περιβάλλον που διεξάγεται στη Λακωνία, έχει ιδιαίτερη σημασία και αξία για την Αγροτική Ανάπτυξη της περιοχής, εξαιτίας: -των προβλημάτων ρύπανσης, διάβρωσης, πλημμυρικών φαινομένων ή και της λειψυδρίας, -των στερεότυπων και ξεπερασμένων πρακτικών στην εκμετάλλευση του νερού, του εδάφους και των άλλων αγαθών που προσφέρονται από το φυσικό περιβάλλον, -της απουσία ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδατικών πόρων της περιοχής, -των μονοδιάστατων παραγωγικών δραστηριοτήτων (π.χ. μόνο γεωργία, μόνο κτηνοτροφία, μόνο τουρισμός κ.ά). 4

5 Ωστόσο, με την καινούργια αντίληψη - και που είναι η αναγκαία μετεξέλιξη των χθεσινών αντιλήψεων και πρακτικών- προσδοκούμε όπως, με τα «εργαλεία» και με τις φιλικές προς το περιβάλλον τεχνολογίες και πρακτικές που ήδη επιδεικνύονται στην Λακωνία και που είναι διαθέσιμες για υλοποίηση από την τοπική κοινωνία και τους φορείς της: θα ελαχιστοποιηθεί η ρύπανση, η διάβρωση και θα αξιολογηθούν ζώνες επικινδυνότητας, θα διασφαλίζεται η ορθολογική διαχείριση των νερών, ενώ το Τοπικό Παρατηρητήριο μπορεί να μετεξελιχθεί σε έγκυρο φορέα πολύπλευρης ενημέρωσης, πληροφόρησης & παροχής υπηρεσιών στις τοπικές κοινωνίες & σε κάθε ενδιαφερόμενο, αλλά και για την Οδηγία Πλαίσιο για το νερό. 5

6 Σωστές καλλιεργητικές και αρδευτικές πρακτικές Οι σωστές καλλιεργητικές και αρδευτικές πρακτικές μπορούν να συνεισφέρουν στη μείωση της ρύπανσης. Ακόμη, για την αποτελεσματικότερη βελτίωση της ποιότητας των επιφανειακών και υπόγειων υδάτων θα πρέπει να υπάρχει ενημέρωση και ευαισθητοποίηση των αγροτών και των άλλων εμπλεκόμενων και αρμόδιων φορέων, ώστε να εφαρμοστούν μία σειρά από μέτρα, για τη διατήρηση αυτής της ζητούμενης ποιότητας. Πιο συγκεκριμένα μερικά ωφελιμιστικά μέτρα και πρακτικές αναφέρονται παρακάτω: 6 Ελαχιστοποίηση του οργώματος το φθινόπωρο λόγω του ότι η διάβρωση πραγματοποιείται κυρίως αυτή την περίοδο. Είναι προτιμότερο το όργωμα να γίνεται την άνοιξη. Η μετατροπή των συμβατικών καλλιεργειών σε βιολογικές καλλιέργειες (χρήση οργανικών αντί ανόργανων λιπασμάτων). Η αποφυγή χρήσης λιπασμάτων και κοπριάς σε περιόδους υψηλού κινδύνου. Συγκεκριμένα, το χειμώνα που υπάρχει μεγάλη επιφανειακή απορροή (παρουσιάζονται καταιγίδες μεγάλης έντασης), η αποφυγή χρήσης λιπασμάτων και κοπριάς μειώνει την εκχύλιση και απώλεια του αζώτου και την ιζηματομεταφορά προς την κοίτη. Η αποφυγή χρήσης λιπασμάτων και κοπριάς σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Περιοχές υψηλού κινδύνου αποτελούν αυτές που στραγγίζουν σε μία κοντινή κοίτη, σε διαβρωμένα εδάφη ή περιοχές με υψηλά επίπεδα φωσφόρου. Έτσι θα μειωθεί η ύπαρξη νιτρικών και φωσφορικών στην επιφανειακή απορροή που καταλήγει στον αποδέκτη. Η ύπαρξη εγκαταστάσεων αποθήκευσης της κοπριάς είναι απαραίτητη, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα επιλογής της χρονικής περιόδου προσθήκης της κοπριάς στις καλλιέργειες, π.χ. σε τέτοιες περιόδους όπου δεν θα υπάρχει μεγάλος κίνδυνος ξεπλύματος από επιφανειακή απορροή. Η μείωση της χρήσης λιπασμάτων ενδείκνυται ώστε να χρησιμοποιείται από τα φυτά η βέλτιστη απαιτούμενη ποσότητα με αποτέλεσμα να υπάρξει μείωση των υπολειπόμενων νιτρικών στο έδαφος και των ποσοτήτων του διαλυτού φωσφόρου. Η αντικατάσταση των συνθετικών φυτοφαρμάκων με χρήση φυσικών τρόπων αντιμετώπισης ασθενειών. Η φύτευση γρήγορα αναπτυσσόμενων δευτερευόντων φυτών ανάμεσα στις καλλιέργειες συμβάλλει στη μείωση της κινητοποίησης των αγρορυπαντών με την αύξηση της πρόσληψης των θρεπτικών και τη μείωση της επιφανειακής απορροής και της διάβρωσης. Η αποφυγή χρήσης φυτοφαρμάκων και λιπασμάτων κοντά στα αποστραγγιστικά κανάλια, συμβάλει στη μείωση της ρύπανσης στους τελικούς αποδέκτες. Η κατάλληλη διαχείριση (πλύσιμο, εφαρμογή κ.α.) των ψεκαστικών μηχανημάτων είναι απαραίτητη για την αποφυγή της ρύπανσης στο έδαφος και στα επιφανειακά ύδατα. Σωστή διαχείριση άρδευσης. Η επιλογή της υπόγειας άρδευσης (για μόνιμες καλλιέργειες) ή της στάγδην άρδευσης σε σχέση με τις συμβατικές (καταιονισμός) ενδείκνυται για μικρότερη σπατάλη και απώλεια νερού. Με τη διαχειρήση αυτή αυξάνεται η απόδοση και ελαχιστοποιούνται τα ζιζάνια, ενώ δίνεται η δυνατότητα να αρδευτούν επικλινή εδάφη. Η ανακύκλωση επεξεργασμένων αποβλήτων αποτελεί εναλλακτική πηγή άρδευσης σε περιπτώσεις και περιοχές όπου υπάρχει έλλειψη νερού. Τα υπολείμματα των καλλιεργειών και τα κλαδέματα να γίνονται κομπόστα και έτσι να επιστρέφουν στο έδαφος τα θρεπτικά συστατικά τους.

7 Το ζητούμενο για σας, τις τοπικές κοινωνίες: Σήμερα, μπορεί να είναι -η ελαχιστοποίηση των σημερινών προβλημάτων (π.χ. ρύπανση, πλημμύρες, διάβρωση, επάρκεια νερού), ανταγωνιστικά και ποιοτικά προϊόντα και υπηρεσίες, ικανοποιητικό εισόδημα κ.ά. Αύριο, όμως οφείλει να είναι -το ξαναζωντάνεμα της υπαίθρου, ο σεβασμός και η φροντίδα για τον άνθρωπο και το περιβάλλον σε σχήματα ήπιας και πολύ-λειτουργικής αγροτικής ανάπτυξης και η διαφορετική αντίληψη για την ποιότητα ζωής. Το πρόβλημα της αγροτικής ρύπανσης: Στις περιοχές όπου υπάρχει αυξημένη αγροτική ανάπτυξη είναι συχνό το πρόβλημα της ρύπανσης των υδάτινων σωμάτων. Λόγω των παραδοσιακών γεωργικών δραστηριοτήτων, η είσοδος των ρυπαντών στους υδάτινους αποδέκτες πραγματοποιείται κυρίως από μη σημειακές πηγές, (κατάχρηση λιπάσματων, εντατική ελεύθερη βόσκηση, απόρριψη των συσκευασιών των αγροχημικών) και από τα νερά της βροχής. Τα απαραίτητα για τη γονιμότητα των εδαφών θρεπτικά συστατικά, εισέρχονται στους αποδέκτες είτε μέσω της επιφανειακής απορροής (ιδιαίτερα σε περίπτωση πλημμύρας), είτε μέσω διήθησης στο υπόγειο νερό, τόσο στη διαλυτή, όσο και στη σωματιδιακή φάση τους. Με την είσοδο αυτών των θρεπτικών συστατικών σε κάθε υδάτινη περιοχή δύναται να προκληθεί ευτροφισμός στους επιφανειακούς αποδέκτες. ηλαδή, και σαν συνέπεια αυτού του φαινομένου είναι η υπερβολική αύξηση και ανάπτυξη φυτών, η αύξηση της θολερότητας, η μείωση του διαλυμένου οξυγόνου, δυσοσμία, σάπισμα, συνθήκες απουσία οξυγόνου, υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Μέτρα αποκατάστασης (οδηγία 2000/60) και νέα κοινή αγροτική πολιτική: Σύμφωνα με την Οδηγία Πλαίσιο 2000/60 περί προστασίας και διαχείρισης των υδάτων, είναι αναγκαία η εύρεση μέτρων αποκατάστασης των υδάτων σε κάθε λεκάνη απορροής μέχρι και την παράκτια ζώνη και η εφαρμογή αυτών για τη βελτίωση και αποκατάσταση της ποιότητας του υπόγειου και επιφανειακού νερού. Επιπλέον, με τη νέα κοινή αγροτική πολιτική (ΚΑΠ) η χρηματοδότηση στον αγροτικό τομέα θα στηρίζεται ίσως αποκλειστικά στον φιλο-περιβαλλοντικό χαρακτήρα των καλλιεργητικών πρακτικών, αλλά και των μέτρων που θα παίρνονται για τη μείωση της ρύπανσης, την ορθολογική χρήση του νερού, την προστασία της γονιμότητας των εδαφών και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος (βιοποικιλότητα, οικότοποι κλπ). Τεχνολογίες για τη μείωση της αγροτικής ρύπανσης: Υπάρχουν σήμερα διάφορες βιώσιμες (οικονομικές και φιλικές προς το περιβάλλον) τεχνολογίες και πρακτικές διαχείρισης που μπορούν να μειώσουν ή να αποτρέψουν τις αρνητικές επιπτώσεις των δραστηριοτήτων του ανθρώπου (επιδράσεις στη φυσική και βιολογική ακεραιότητα) τόσο στα επιφανειακά και υπόγεια αποθέματα νερού, όσο και στα εδάφη από τους αγροτικούς 7

8 ρυπαντές. Οι τεχνολογίες και πρακτικές διαχείρισης μπορούν να είναι είτε ήπιες κατασκευαστικές (αναβαθμίδες με πεζούλες, λεκάνες κατακράτησης ιζημάτων), είτε διαχειριστικές ((βόσκηση περιοχών με εκ περιτροπής τρόπο και μεθόδευση, ορθολογική χρήση λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, συντηρητικό όργωμα κ.ά) και στοχεύουν στην αποκατάσταση της ποιότητας του νερού από τη φύση. Για παράδειγμα, στις περιπτώσεις που τα υπόγεια νερά εισρέουν στα επιφανειακά, οι ρυπαντικές ουσίες παρεμποδίζονται ή και αυτοκαθαρίζονται μέσω χημικών ή και βιολογικών διεργασιών (φυσική αποκατάσταση), αλλά και από την πρόσληψή τους από τα φυτά που αναπτύσσονται κυρίως στις παρόχθιες περιοχές (φυτοεξυγίανση). Όταν η τεχνολογία της φυσικής αποκατάστασης και φυτοεξυγίανσης είναι ελεγχόμενη, όταν δηλαδή παρακολουθείται αυτή η φυσική μείωση των ρυπαντών στο περιβάλλον, μπορούν να ελαχιστοποιηθούν οι επιπλέον δράσεις που είναι απαραίτητες για τη μείωση των ρυπαντικών φορτίων ώστε να επιτευχθούν τα αποδεκτά επίπεδα των ρυπαντών, και τελικά να υπάρχει οικονομικό όφελος, πέρα από το περιβαλλοντικό και καλύτερη ποιότητα ζωής. ιαχείριση αποστραγγιστικών καναλιών ως βιώσιμη τεχνολογία μείωσης της αγροτικής ρύπανσης (τεχνολογία επίδειξης του προγράμματος Envifriendly στον Νομό Λακωνίας): Τα χωμάτινα αποστραγγιστικά κανάλια αποτελούν περιοχές συσσώρευσης οργανικού υλικού (υπέρμετρη ανάπτυξη φυτών και εποχική επιτόπια νέκρωσή τους) και έχουν τη δυνατότητα να παρεμποδίζουν τους ρύπων πριν ή μετά από τη διοχέτευσή τους στους τελικούς αποδέκτες τους, μέσω χημικών ή και βιολογικών μετασχηματισμών (φυσική αποκατάσταση). Πιο συγκεκριμένα τα φυτά που αναπτύσσονται στα αποστραγγιστικά κανάλια μειώνουν τα επίπεδα των θρεπτικών συστατικών, των νιτρικών μέσω της απονιτροποίησης (μετατρέποντας τα νιτρικά σε αέριο άζωτο) και των φωσφορικών μέσω της προσρόφησης τους στα ιζήματα. Εξάλλου, φυτά όπως είναι τα καλάμια, τα ψαθιά και άλλα ελόφυτα προσλαμβάνουν στο σώμα τους τα θρεπτικά (άζωτο και φώσφορος), κι έτσι με την κατάλληλη διαχείριση (εποχικός θερισμός της υπέργειας βιομάζας των φυτών και απομάκρυνση αυτής της βιομάζας μακριά από την περιοχή ή και χρησιμοποίησή της για δημιουργία κομπόστας ή μοριοσανίδων ή καύσιμης ύλης) μπορεί να απομακρυνθεί το φορτίο των θρεπτικών που θα κατέληγε στους υδάτινους αποδέκτες. Αποστραγγιστικά κανάλια και η σημασία τους: Τα επιφανειακά αποστραγγιστικά συστήματα είναι ανοικτά κανάλια που βρίσκονται παρόχθια και κατά μήκος των καλλιεργήσιμων εκτάσεων και σαν σκοπό έχουν τη διοχέτευση σε αυτά της επιφανειακής απορροής. Οι ρυπαντικές ουσίες που υπάρχουν στα αποστραγγιστικά κανάλια, όπως είναι τα υπολείμματα των φυτοφαρμάκων και τα θρεπτικά που απορρέουν από την υπερβολική λίπανση, εισέρχονται στους αποδέκτες (ποτάμι, θάλασσα, υπόγειο νερό). Η επιφανειακή απορροή παρουσιάζεται συνήθως στην περίπτωση έντονης βροχόπτωσης, και όταν η βροχόπτωση είναι μεγαλύτερη από την ικανότητα του εδάφους να απορροφήσει νερό. Έτσι, το νερό απορρέει στην επιφάνεια και κατευθύνεται προς το αποστραγγιστικό κανάλι. 8

9 Η φυτοκάλυψη στα αποστραγγιστικά κανάλια σταθεροποιεί την περιοχή του καναλιού, ελαχιστοποιεί τη διάβρωση και βοηθά στη φίλτρανση των ρύπων πριν φτάσουν στον υδάτινο αποδέκτη. Λειτουργίες αποστραγγιστικών καναλιών: Η διατήρηση και σωστή διαχείριση των αποστραγγιστικών καναλιών έχει ως αποτέλεσμα τις παρακάτω ευεργετικές λειτουργίες: o Αποστράγγιση γεωργικών εκτάσεων και έλεγχος πλημμυρικών φαινομένων. o Σταθεροποίηση της κοίτης και μείωση της διάβρωσης. o Εξασφάλιση καταφυγίου και φωλιάσματος για την πανίδα και διατήρηση της βιοποικιλότητας σε χλωρίδα και πανίδα. o Φιλτράρισμα ρύπων μείωση ρυπαντών που καταλήγουν στον υδάτινο αποδέκτη. Αποστράγγιση - έλεγχος πλημμυρικών φαινομένων: Με την αποστράγγιση των γεωργικών γαιών μειώνεται το ύψος των πλημμυρών και η ταχύτητα της απορροής κι έτσι αποφεύγονται τα πλημμυρικά φαινόμενα και οι καταστροφές των καλλιεργειών. Ενώ με την διήθηση του νερού της πλημμύρας στο έδαφος, αυξάνεται η αποθήκευση του νερού στους υπόγειους υδροφορείς. Σταθεροποίηση της κοίτης - μείωση της διάβρωσης: Οι ρίζες και οι βλαστοί των φυτών πάνω από το έδαφος προστατεύουν το έδαφος και μειώνουν την ταχύτητα του νερού που ρέει, μειώνοντας τη διάβρωση (παρόχθια και ανάντη) και την απώλεια εδαφών. Καταφύγιο και φώλιασμα για την πανίδα διατήρηση της βιοποικιλότητας: Τα φυτά που υπάρχουν στο αποστραγγιστικό κανάλι δημιουργούν κατάλληλες συνθήκες ως κατοικίακαταφύγιο και φώλιασμα, αλλά προσφέρουν και άφθονη τροφή για την πανίδα της περιοχής (παροχή οργανικού υλικού). Επιπλέον, διατηρείται η θερμοκρασία και το διαλυμένο οξυγόνο σε φυσιολογικά επίπεδα και έτσι δημιουργούνται κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης για την πανίδα της περιοχής. Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η φυτοκάλυψη προσφέρει σκιά στην κοίτη, ενώ το χειμώνα μονώνει την κοίτη από τις ακραίες καιρικές συνθήκες. Ακόμη, η σκιά των υψηλόκορμων φυτών ελαχιστοποιεί την ανάπτυξη των αλγών, ενώ αυξάνονται τα επίπεδα του διαλυμένου οξυγόνου στο νερό. Τέλος, σε αυτά τα υδάτινα οικοσυστήματα προσελκύονται πουλιά και άλλα ζώα, δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο σημαντικούς πυρήνες βιοτόπων, διαδρόμους μετακίνησης και μετανάστευσης για πολλά είδη. Φιλτράρισμα ρύπων - μείωση αγρορυπαντών που καταλήγουν στον υδάτινο αποδέκτη: Η παρόχθια βλάστηση στα αποστραγγιστικά κανάλια καθυστερεί και φιλτράρει (μέσω χημικών και βιολογικών μετασχηματισμών και πρόσληψη των θρεπτικών από τα φυτά) τους αγροχημικούς ρυπαντές και τους παθογόνους μικροοργανισμούς που ξεπλένονται από τη βροχή και που μπορούν να φτάσουν στον υδάτινο αποδέκτη μέσω επιφανειακής και υπόγειας ροής. Με αυτόν τον τρόπο μειώνεται με τις διεργασίες της Φύσης δραστικά η 9

10 ρύπανση που καταλήγει στον αποδέκτη, βελτιώνεται η ποιότητα του επιφανειακού και του υπόγειου νερού, και αποφεύγεται το φαινόμενο του ευτροφισμού, παράγοντα που δείχνει υποβαθμισμένο περιβάλλον. Ποικιλίες φυτών σε αποστραγγιστικά κανάλια στη Σκάλα Ν. Λακωνίας. ιεργασίες αζώτου στα αποστραγγιστικά κανάλια: Είναι γνωστό ότι κάθε ζωντανός οργανισμός έχει ορισμένη διάρκεια ζωής. Ετσι, τα φυτά και τα ζώα εναποθέτουν στο έδαφος νεκρή οργανική ύλη, όπως καρπούς, φύλλα, τρίχωμα και νεκρά σώματα, που περιέχουν μεταξύ των άλλων και άζωτο, Επίσης, τα ζώα αποβάλλουν αζωτούχα προϊόντα του μεταβολισμού τους, όπως ουρία και ουρικό οξύ. Οι οργανικές ενώσεις που περιέχουν άζωτο μεταφέρονται στην παρόχθια ζώνη και στον υδάτινο απόδεκτη μέσω της 10

11 επιφανειακής απορροής ή του υπόγειου νερού ύστερα από σταδιακή ανοργανοποίηση. Πιο συγκεκριμένα, το οργανικό άζωτο μέσω της διεργασίας της ανοργανοποίησης μετατρέπεται σε ανόργανο, δηλαδή σε αμμωνία (NH 3 ). Ακολούθως, η αμμωνία μέσω της διεργασίας της νιτροποίησης μετατρέπεται σε νιτρικά (NO 3 - ). Τα εν λόγω παραγόμενα νιτρικά και αυτά που προκύπτουν από τις απορροές των λιπασμάτων κινούνται εύκολα μέσα στο έδαφος. Έτσι, με τη διήθηση των βρόχινων νερών, το άζωτο προσλαμβάνεται από τα φυτά ή συνεχίζει την κίνηση προς τον επιφανειακό αποδέκτη μέσω της επιφανειακής απορροής, ή στην περίπτωση που τα νιτρικά εισέλθουν στον κορεσμένο υδροφορέα, μέσω του υπόγειου νερού. Κατά τη μεταφορά των νιτρικών από την παρόχθια ζώνη των αποστραγγιστικών καναλιών, υπάρχει η δυνατότητα ή να απορροφηθούν από τις ρίζες των εκεί φυτών, ή να ακινητοποιηθούν από τους μικροοργανισμούς, ή μέσω της απονιτροποίησης να απελευθερωθεί αέριο άζωτο στην ατμόσφαιρα. Πρόσληψη νιτρικών από τα φυτά: Οι ρίζες των φυτών μπορούν να απορροφήσουν νιτρικά για την ανάπτυξή τους ή το πιο σημαντικό για να παρέχουν μία πηγή ενέργειας για τους απονιτροποιητές μικροοργανισμούς (φυσικά εμφανιζόμενα βακτήρια), τα οποία και μετατρέπουν τα νιτρικά σε αέριο άζωτο, μέσω της διεργασίας της απονιτροποίησης. Ένας τρόπος για την προστασία και διατήρηση της ποιότητας του νερού είναι να υπάρχουν καλαμώνες (καλάμια, ψαθιά κ.ά) μέσα στα αποστραγγιστικά κανάλια εντός του αποστραγγιστικού καναλιού) και παραπλεύρως τους (ομοίως και μέσα σε ποτάμι), τα οποία έχουν τη δυνατότητα να απορροφούν θρεπτικά. Με κατάλληλη διαχείριση, δηλαδή με τη συγκομιδή της υπέργειας βιομάζας των καλαμιών την κατάλληλη χρονική περίοδο (συνήθως Μάιο με Ιούνιο, εκτός και αν υπάρχει πλούσια ορνιθοπανίδα, οπότε ο θερισμός ενδείκνυται από τα μέσα Ιουνίου μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου) μπορεί να επιτευχθεί η δέσμευση-απομάκρυνση ενός σημαντικού ποσοστού των ρύπων που διαφορετικά θα εμπλούτιζαν τον υδάτινο αποδέκτη αν αφήνονταν να ξεραθούν στη θέση τους. Η διεργασία της Απονιτροποίησης: Η απονιτροποίηση είναι η διαδικασία που πραγματοποιείται στο έδαφος, με την οποία τα νιτρικά διασπώνται, μέσω μιας σειράς μικροβιακών αντιδράσεων σε αέριο άζωτο. Η απονιτροποίηση πραγματοποιείται κυρίως στις κορεσμένες με νερό ζώνες του εδάφους, εκει όπου υπάρχει άφθονη οργανική ουσία και απουσίαζει το οξυγόνο. Οι οργανισμοί που συμβάλλουν στη διεργασία της απονιτροποίησης τείνουν να είναι πανταχού παρόντες στο επιφανειακό νερό, στο έδαφος και στα υπόγεια νερά. Οι απονιτροποιητές οργανισμοί είναι συνήθως αναερόβια ετερότροφα βακτήρια τα οποία λαμβάνουν την ενέργειά τους και τον άνθρακα από την οξείδωση των οργανικών ενώσεων που βρίσκονται στο έδαφος ή και το νερό. Ωστόσο, υπάρχει η πιθανότητα τα νιτρικά να κινηθούν σε μεγαλύτερο βάθος από αυτό των ριζών των φυτών, ή να κινηθούν πολύ γρήγορα διαμέσου της παρόχθιας ζώνης, οπότε και η μείωσή τους θα είναι πολύ μικρή. 11

12 Ο κύκλος του αζώτου στο αποστραγγιστικό κανάλι. ιεργασίες του φωσφόρου στα αποστραγγιστικά κανάλια: Ο φώσφορος υπάρχει στο έδαφος είτε στην οργανική μορφή, είτε ως αφομοιώσιμο ανόργανο άλας (φωσφορικά ιόντα). Και οι δύο αυτές μορφές μπορούν να απορροφηθούν από τα φυτά. Με τον θάνατο των φυτών και των ζώων απελευθερώνεται ο βιολογικά δεσμευμένος φώσφορος από τους ιστούς τους, μέσω της αποσύνθεσης από μικροοργανισμούς και έτσι εμπλουτίζεται το ίζημα. Ωστόσο, και σε αυτή την περίπτωση τα εισερχόμενα φορτία φωσφόρου από τα λιπάσματα είναι πολύ σημαντικά. 12

13 Πρόσληψη φωσφορικών από τα φυτά: Τα φυτά της παρόχθιας ζώνης προσλαμβάνουν τον φώσφορο που χρειάζονται για να αναπτυχθούν από τα εδάφη και τα ιζήματα. Η διαχείριση των καλαμώνων που προτάθηκε παραπάνω για τη μείωση των νιτρικών, αποτελεί και σε αυτή την περίπτωση μία λύση για τη μείωση των φωσφορικών. Προσρόφηση φωσφορικών στα παρόχθια ιζήματα: Το έδαφος και το ίζημα έχουν τη δυνατότητα να κατακρατούν τα φωσφορικά ιόντα (ΡΟ 4 3- ), γεγονός που συνεισφέρει στη μείωση της ρύπανσης πέραν της πρόσληψης τους από τα φυτά. Η διεργασία αυτή ονομάζεται προσρόφηση. Ο κύκλος του φωσφόρου στο αποστραγγιστικό κανάλι. 13

14 Επίδειξη της τεχνολογίας σε αποστραγγιστικό κανάλι στη Σκάλα του Ν. Λακωνίας Η επίδειξη της τεχνολογίας, διαχείρισης των αποστραγγιστικών καναλιών για τη μείωση της ρύπανσης των επιφανειακών υδάτων από αγροτικούς ρυπαντές έγινε σε ένα τμήμα μήκους 180 μέτρων αποστραγγιστικού καναλιού στη Σκάλα του Ν. Λακωνίας, το οποίο αποστραγγίζει χωράφια με πορτοκαλιές. Η μείωση των νιτρικών και φωσφορικών που προέρχονται από την αγροτική ρύπανση, και καταλήγουν στο αποστραγγιστικό κανάλι πραγματοποιείται μέσω της φυσικής αποκατάστασης (απονιτροποίηση νιτρικών και προσρόφηση φωσφορικών στα ιζήματα) και της φυτοεξυγίανσης (πρόσληψη των θρεπτικών από τα φυτά και θερισμός των φυτών για απομάκρυνση του φορτίο των ρυπαντών από το σύστημα). Στο αποστραγγιστικό κανάλι συγκεκριμένα υπάρχουν τα κοινώς γνωστά καλάμια ή νεροκάλαμα (Phragmites αustralis) και τα γιγαντιαία καλάμια, τα οποία προσλαμβάνουν νιτρικά και φωσφορικά θρεπτικά άλατα για την ανάπτυξή τους. Μελέτες έχουν δείξει πως τα καλάμια παρουσιάζουν διακυμάνσεις στις συγκεντρώσεις των θρεπτικών που περιέχουν στο σώμα τους, εξαιτίας της εποχικής ανάπτυξής τους. Ειδικότερα οι μέγιστες συγκεντρώσεις τους παρατηρούνται κατά την τελευταία περίοδο της Άνοιξης, ενώ στη συνέχεια οι συγκεντρώσεις αυτές μειώνονται. Σημαντικό λοιπόν για την βελτιστοποίηση της αποδοτικότητας του συστήματος της φυτοεξυγίανσης είναι τα καλάμια να θερίζονται όταν οι περιεχόμενες ποσότητες των θρεπτικών τους είναι υψηλές. Οφείλουμε επίσης να σημειώσουμε ότι για το κόψιμο των καλαμώνων συνεκτιμώνται εκτός των άλλων και οι ειδικότερες περιβαλλοντικές συνθήκες της περιοχής ως προς πανίδα, τη χλωρίδα, τα ενδιαιτήματα της ορνιθοπανίδας και των ψαριών, αλλά και τη βιοποικιλότητα. Για να εκτιμηθεί η απόδοση της προτεινόμενης τεχνολογίας αποφόρτισης του συστήματος των αποστραγγιστικών καναλιών από τα θρεπτικά και την ελαχιστοποίηση της ρύπανσης, πραγματοποιήθηκαν μελέτες τόσο επί τόπου στο πεδίο, όσο και στο εργαστήριο. Στο υπό μελέτη αποστραγγιστικό κανάλι, εγκαταστάθηκαν 11 δειγματοληπτικές γεωτρήσεις με πιεζόμετρα σε 3 διαφορετικά βάθη (3, 4 και 5 μέτρα), έτσι ώστε να μελετηθούν τα υδραυλικά χαρακτηριστικά του υπογείου νερού και η χημική του ποιότητα, και να ποσοτικοποιηθεί η μείωση των ρυπαντών από το υπόγειο νερό προς το αποστραγγιστικό κανάλι. Συνολικά πραγματοποιήθηκαν αρκετές δειγματοληψίες από τον εκέμβριο το 2006 έως τον Μάιο του Επίσης, μελετήθηκε με πειράματα στο εργαστήριο η δυνατότητα του ιζήματος για ανοργανοποίηση, απομάκρυνσης νιτρικών (απονιτροποίηση) και προσρόφηση φωσφορικών. Τέλος, μελετήθηκε η συμπεριφορά των καλαμιών κατά τη διάρκεια του έτους, με σκοπό να εξευρεθούν οι καταλληλότεροι τρόποι διαχείρισής τους ώστε να μειωθεί η ρύπανση των υδάτων. 14

15 Πιεζόμετρα πολλαπλών βαθών Αποστραγγιστικό Κανάλι A1 A3 A2 Πιεζόμετρα πολλαπλών βαθών A7 A6 A4 Αποστραγγιστικό Κανάλι A5 A9 A10 A11 A8 ιάταξη των γεωτρήσεων και των πιεζομέτρων πολλαπλών βαθών σε σχέση με το αποστραγγιστικό κανάλι. Τα αποστραγγιστικά κανάλια είναι περιοχές συσσώρευσης οργανικού υλικού (προσφορά τροφής για τους μικροοργανισμούς), που είναι απαραίτητο για τη δημιουργία των μικροβιακών διεργασιών που αφορούν τις διεργασίες μετασχηματισμού του άζωτου (ανοργανοποίηση, νιτροποίηση, απονιτροποίηση). Στην υπό μελέτη περιοχή, που γίνεται η επίδειξη της τεχνολογίας, το υπόστρωμα είναι πλούσιο σε οργανικό άνθρακα και άζωτο. Έτσι, στο υπόγειο νερό παρατηρήθηκαν υψηλά επίπεδα διαλυτού οργανικού άνθρακα (περίπου 14 mg/l) και αζώτου (περίπου 2.5 mg/l). Ανοργανοποίηση: Η ανοργανοποίηση δηλαδή η μετατροπή οργανικού αζώτου σε αμμωνία λαμβάνει χώρα στα ιζήματα, όπως προέκυψε από πειράματα που έγιναν στο εργαστήριο (το πείραμα βραχυπρόθεσμης δυνητικής ικανότητας ανοργανοποίησης, έδειξε 15 mg/kg N και το πείραμα εκχύλισης με νερό που προσομοίαζε το νερό του αποστραγγιστικού καναλιού έδειξε ρυθμό ανοργανοποίησης, 0.21 mg/l d), αλλά και από τον υπολογισμό της μάζας του οργανικού αζώτου που μειώνεται (δηλ. ανοργανοποιείται) κατά την κίνηση του υπόγειου νερού προς το αποστραγγιστικό κανάλι, μέσω της διέλευσής του από την παρόχθια ζώνη (ανοργανοποίηση κατά την περίοδο μελέτης περίπου 8.59 Kg = 37.6 mg N/m 2 day = g/m 2 έτος). Νιτροποίηση: Η νιτροποίηση είναι μια αερόβια διεργασία (δηλ. χρειάζεται οξυγόνο), και ευνοείται από την απελευθέρωση οξυγόνου από τις ρίζες των φυτών και τον αερισμό του ιζήματος (διαφορετικά θα υπήρχε συσσώρευση αμμωνίας, η οποία είναι τοξική ακόμα και σε μικρές συγκεντρώσεις). Στη μελετηθείσα περιοχή επίδειξης, λαμβάνει χώρα επίσης και νιτροποίηση (μετατροπή αμμωνίας σε νιτρικά), όπως φαίνεται από την εκτίμηση της μάζας 15

16 της αμμωνίας που μειώνεται (δηλ. νιτροποιείται) κατά την κίνηση του υπόγειου νερού προς το αποστραγγιστικό, μέσω της διέλευσής του από την παρόχθια ζώνη (νιτροποίηση κατά την περίοδο μελέτης περίπου 6.09 Kg = 26.6 mg N/m 2 day = 9.72 g/m 2 έτος). Απονιτροποίηση: Η απονιτροποίηση (μετατροπή νιτρικών σε αέριο άζωτο) είναι μια αναερόβια διεργασία (έλλειψη οξυγόνου) που πραγματοποιείται κάτω από συνθήκες έλλειψης ή και απουσίας οξυγόνου. Στο υπόγειο νερό πράγματι παρατηρήθηκαν χαμηλά επίπεδα διαλυμένο οξυγόνου (1.6 mg/l) και δυναμικού οξειδοαναγωγής (111mV, εύρος: mv έως mv). Εξάλλου, σε σχετικό πείραμα για τη μελέτη του δυναμικού οξειδοαναγωγής του ιζήματος βρέθηκε ότι το ίζημα διαθέτει δυναμικό οξειδοαναγωγής σε τέτοια επίπεδα (-50 mv) που είναι σε θέση να συμβάλλει στην απονιτροποίηση. Όπως φαίνεται από την εκτίμηση της μάζας των νιτρικών που μειώνεται (δηλ. απονιτροποιείται) κατά την κίνηση του υπόγειου νερού προς το αποστραγγιστικό μέσω της διέλευσής του από την παρόχθια ζώνη, η απόνιτροποιηση κατά την περίοδο μελέτης ήταν περίπου Kg = 56.1 mg N/m 2 day = g/m 2 έτος. Με άλλα λόγια αυτό σημαίνει ότι το έδαφος και το ίζημα, μέσω της απονιτροποίησης, συμβάλλουν στη μείωση του επιπέδου των νιτρικών στο υπόγειο νερό και κατ επέκταση στην είσοδο αυτών στο αποστραγγιστικό κανάλι της μελετηθείσας περιοχής. Προσρόφηση φωσφορικών: Όσον αφορά στη μείωση των φωσφορικών, υπολογίστηκε ότι το έδαφος στην παρόχθια ζώνη φαίνεται πως έχει τη δυνατότητα να προσροφά μεγάλες ποσότητες φωσφορικών. Το αποστραγγιστικό κανάλι έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει αυξημένη ρύπανση φωσφορικών σε σχέση με την παρούσα κατάσταση. Σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του αποστραγγιστικού καναλιού για την προσρόφηση των φωσφορικών παίζει και πάλι η απελευθέρωση οξυγόνου που πραγματοποιείται από τις ρίζες των φυτών που φυτρώνουν και βρίσκονται εκεί, γεγονός που παρέχει το απαιτούμενο οξυγόνο στο έδαφος για την πραγματοποίηση των αντιδράσεων που δημιουργούν νέες θέσεις προσρόφησης. Θερισμός καλαμιών και απομάκρυνση φωσφόρου και αζώτου από το σύστημα: Η διαχείριση των καλαμιών, από την άλλη, μπορεί να συνεισφέρει στη μείωση της ρύπανσης 16

17 στο επιφανειακό νερό του καναλιού από νιτρικά και φωσφορικά θρεπτικά άλατα. Συνολικά, υπολογίστηκε πως αν κοπεί η υπέργεια βιομάζα όλων των καλαμιών από όλο το μήκος του αποστραγγιστικού καναλιού το μήνα Ιούνιο, όπου η βιομάζα είναι μέγιστη και το συνολικό περιεχόμενο σε άζωτο και φώσφορο είναι μέγιστο, απομακρύνονται συνολικά 0.74 kg φωσφόρου (2.73 g P/m 2 ) και 3.02 kg αζώτου (11.2 g N/m 2 ). Συνολικά 76.5 % το νιτρικού αζώτου (14.64 g N/m 2 year) και όλος ο φώσφορος (1.39 g P/m 2 year) (απομάκρυνση ίδιας τάξης μεγέθους με την είσοδο από το υπόγειο νερό) που θα εισερχόνταν στο αποστραγγιστικό κανάλι απομακρύνεται εξ αιτίας της πρόσληψής τους από τα καλάμια. Ωστόσο, οφείλουμε πάλι να σημειώσουμε ότι για το κόψιμο των καλαμώνων συνεκτιμώνται εκτός των άλλων και οι ειδικότερες περιβαλλοντικές συνθήκες της περιοχής ως προς πανίδα, τη χλωρίδα, τα ενδιαιτήματα της ορνιθοπανίδας και των ψαριών, αλλά και τη βιοποικιλότητα. Σημαντικό είναι το κόψιμο των καλαμώνων να γίνεται με την επίβλεψη ειδικευμένου προσωπικού, με ελαφρά μηχανήματα, να κόβονται μόνο τα υπέργεια μέρη των φυτών και όχι τα ριζώματά τους, αλλά και να ακολουθείται το εκ περιτροπής περιοδικό κόψιμο, το οποίο επιτρέπει να παραμένον άθικτες περιοχές με ιδιαίτερο περιβαλλοντικό ενδιαφέρον, αλλά και οικολογικοί πυρήνες ενδιαιτημάτων της περιοχής. ιαχείριση της βλάστησης των αποστραγγιστικών καναλιών: Η κατάλληλη διαχείριση των αποστραγγιστικών καναλιών αποτελεί ένα αποτελεσματικό μέτρο για τη μείωση της ρύπανσης των επιφανειακών αποδεκτών και του υπόγειου νερού. Η φυσική αποκατάσταση μέσω των διεργασιών της απονιτροποίησης και της προσρόφησης των φωσφορικών, σε συνδυασμό με την ελεγχόμενη εφαρμογή και παρακολούθηση της φυτοεξυγίανσης συμβάλλουν σε πολύ σημαντικό βαθμό στη μείωση της ρύπανσης. Επίσης, ανάλογα με την επεξεργασία που θα ακολουθηθεί μπορεί να υπάρχουν και περισσότερα περιβαλλοντικά και οικονομικά πλεονεκτήματα (παραγωγή ενέργειας, μείωση χρήσης λιπασμάτων, αποφυγή φαινόμενου ευτροφισμού σε επιφανειακούς αποδέκτες, διατήρηση οικοσυστημάτων). Έτσι, η πρόταση προς τους εμπλεκόμενους φορείς και αγρότες είναι να απομακρύνουν με ειδικό τρόπο, μεθόδευση και μέσα τη βλάστηση από τα αποστραγγιστικά κανάλια μόνο την κατάλληλη εποχή και για οικονομικούς και περιβαλλοντικούς λόγους. Εξάλλου, οι ζώνες φυτοκάλυψης κατά μήκος των αποστραγγιστικών καναλιών μειώνουν τη μετακίνηση των θρεπτικών και των φυτοφαρμάκων προς την κοίτη του καναλιού και έτσι μειώνεται η εδαφική διάβρωση. Είναι απαραίτητη η συνεργασία των αγροτών με την τοπική αυτοδιοίκηση και τους τοπικούς οργανισμούς εγγείων βελτιώσεων, αλλά και ειδικευμένους επιστήμονες σε προγράμματα διαχείρισης των αποστραγγιστικών καναλιών. 17

18 mg Φωσφόρου/καλάμι Μάιος Ιούνιος Ιούλιος Σεπτέμβριος γιγαντιαία καλάμια κοινά νεροκάλαμα mg Αζώτου/καλάμι Μάιος Ιούνιος Ιούλιος Σεπτέμβριος γιγαντιαία καλάμια κοινά νεροκάλαμα Περιεκτικότητα των υπέργειων τμημάτων των καλαμιών σε θρεπτικά το

19 Καλάμια Υπόγειο νερό 1.39 g P/m 2 year Πρόσληψη 2.73 g P/m 2 year DIP (α) Καλάμια Πρόσληψη g N/ m 2 NO 3 -N Υπόγειο νερό g Ν/m 2 year NO 3 -N N 2 Απονιτροποίηση στην παρόχθια ζώνη, g Ν/m 2 year β) Σχεδιάγραμμα ετήσιας εισροής α) φωσφορικών και β) νιτρικών από το υπόγειο νερό και απομάκρυνση από την πρόσληψη από τα καλάμια. Επεξεργασία της υπέργειας βιομάζας των καλαμιών μετά τη συγκομιδή: Οι πιο κοινές (φθηνές) διαχειριστικές πρακτικές είναι ο τεμαχισμός και η επιτόπου διάθεση και η επιτόπου καύση. Και οι δύο αυτές πρακτικές είναι περιβαλλοντικά μη αποδεκτές καθόσον ενέχουν τον κίνδυνο εκχύλισης και επιπλέον φόρτισης της περιοχής με αυξημένες ποσότητες θρεπτικών. Η βέλτιστη επεξεργασία της υπέργειας βιομάζας των καλαμιών μετά τον θερισμό τους είναι η κομποστοποίηση, η οποία αποφέρει οικονομικό όφελος για τα λειτουργικά έξοδα της διαχείρισης και το πιο σημαντικό επιστρέφονται τα απαραίτητα θρεπτικά συστατικά στα αγροτικά εδάφη. Η πρακτική αυτή μπορεί να είναι βιώσιμη και μπορεί να πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με άλλους φορείς που εμπορεύονται κομπόστ (π.χ. να πραγματοποιηθεί συν-κομποστοποίηση με άλλα οργανικά απόβλητα). 19

20 Ανοργανοποίηση: Απονιτροποίηση: Απορροή: Αποστραγγιστικά κανάλια: ιάβρωση: Ίζημα: Θρεπτικά: Νιτρικά: Νιτροποίηση: Παρόχθιος: Υπόγειο νερό: Ευρετήριο όρων Η διαδικασία μετατροπής του οργανικού αζώτου μέσω μικροοργανισμών σε ανόργανες μορφές και συγκεκριμένα σε αμμωνία Η διαδικασία μετατροπής του νιτρικού αζώτου σε αέριο άζωτο μέσω μικροοργανισμών εντός του εδάφους σε ανοξικές συνθήκες. Το νερό που δεν απορροφάται από το έδαφος, αλλά αποστραγγίζεται σε υδάτινους πόρους, μέσω επιφανειακών ή υπόγειων ροών. Τα επιφανειακά αποστραγγιστικά συστήματα που βρίσκονται παρόχθια και κατά μήκος των καλλιεργήσιμων εκτάσεων και σαν σκοπό έχουν τη διοχέτευση σε αυτά της επιφανειακής απορροής. Η φθορά του εδάφους από την απομάκρυνση χώματος και πετρών μέσω του νερού, του αέρα, του πάγου και άλλων μηχανικών, χημικών και βιολογικών διεργασιών. Σωματίδια ή μάζα σωματιδίων άμμου, αργίλου, ιλύος και φυτών ή ζωικών συστατικών που μεταφέρονται από το νερό. Χημικά συστατικά που είναι απαραίτητα για την ανάπτυξη των φυτών και των ζώων (πχ. άζωτο, φώσφορος). Όταν βρίσκονται σε μεγάλες συγκεντρώσεις στα υδάτινα συστήματα μπορούν να προκαλέσουν μείωση της ποιότητας του νερού προωθώντας την υπερβολική αύξηση των άλγεων. Ενώ, μεγάλες συγκεντρώσεις ορισμένων θρεπτικών μπορεί να έχουν τοξική δράση σε ζώα. Μία μορφή αζώτου που χρειάζεται τόσο στα υδρόβια όσο και στα χερσαία φυτά ως θρεπτικό συστατικό. Η οξείδωση της αμμωνίας σε νιτρικά και νιτρώδη παράγοντας ενέργεια για τους αποσυνθετικούς οργανισμούς. Ο κοντινός σε μία κοίτη ή ακτή, ενός όγκου νερού. Το νερό κάτω από την επιφάνεια του εδάφους που υπάρχει στο κορεσμένο έδαφος και ανεφοδιάζει πηγάδια και πηγές. Το πρόγραμμα LIFE Environment της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ένας μηχανισμός χρηματοδότησης επιδείξεων τεχνολογιών και καινοτόμων μεθόδων που αποσκοπούν στη βελτίωση του περιβάλλοντος. 20

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως:

ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ. Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: ΚΥΚΛΟΙ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ Η ύλη που υπάρχει διαθέσιμη στη βιόσφαιρα είναι περιορισμένη. Ενώσεις και στοιχεία όπως: Το νερό (Η 2 Ο) Το οξυγόνο (Ο 2 ) Ο άνθρακας (C) Το άζωτο (N 2 ) Το θείο (S) Οφώσφορος(P) κυκλοφορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ Βιογεωχημικός κύκλος ενός στοιχείου είναι, η επαναλαμβανόμενη κυκλική πορεία του στοιχείου στο οικοσύστημα. Οι βιογεωχημικοί κύκλοι, πραγματοποιούνται με την βοήθεια, βιολογικών, γεωλογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ

ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΗ ΡΥΠΑΝΣΗ-ΟΡΙΣΜΟΣ Τι είναι ρύπανση: Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην ευζωία, την ποιότητα

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ποταμός Ευρώτας να Γίνει Ισχυρό Συγκριτικό Πλεονέκτημα στην Αναπτυξιακή Προοπτική της Λακωνίας.

Ο Ποταμός Ευρώτας να Γίνει Ισχυρό Συγκριτικό Πλεονέκτημα στην Αναπτυξιακή Προοπτική της Λακωνίας. «Έξυπνες» λύσεις οικονομικές και οικολογικές - Επίδειξη, ιάδοση και Εφαρμογή Φιλικών προς το Περιβάλλον Τεχνολογιών Αποκατάστασης, - Ορθολογική ιαχείριση των Νερών. Η αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του έργου

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ

Newsletter ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ Newsletter 12 η Έκδοση ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ Ο οργανισμός ανάπτυξης Δυτικής

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία

Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος. ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα στο ΤΕΙ Ιονίων Νήσων Τμήμα Τεχνολόγων Περιβάλλοντος Κατεύθυνση Τεχνολογιών Φυσικού Περιβάλλοντος ΜΑΘΗΜΑ: Γενική Οικολογία 3 η Ενότητα Βιογεωχημικοί κύκλοι άνθρακα και αζώτου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ

Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος Δ Ι Δ Α Σ Κ Ο Υ Σ Α Κ Ρ Ε Σ Τ Ο Υ Α Θ Η Ν Α Δ Ρ. Χ Η Μ Ι Κ Ο Σ Μ Η Χ Α Ν Ι Κ Ο Σ Εισαγωγή στην Επιστήμη του Μηχανικού Περιβάλλοντος 1 ΜΑΘΗΜΑ 2 Ο & 3 O

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA

«Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΙΙ «Ο ΤΥΠΟΣ ΤΟΥ HIRAYAMA 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ ΦΙΛΤΡΑΡΙΣΜΑ Τρεις τύποι φιλτραρίσµατος χρησιµοποιούνται στα αυτόνοµα

Διαβάστε περισσότερα

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση

Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Υδατικοί Πόροι -Ρύπανση Γήινη επιφάνεια Κατανομή υδάτων Υδάτινο στοιχείο 71% Ωκεανοί αλμυρό νερό 97% Γλυκό νερό 3% Εκμεταλλεύσιμο νερό 0,01% Γλυκό νερό 3% Παγόβουνα Υπόγεια ύδατα 2,99% Εκμεταλλεύσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΔΙΑΘΕΣΗ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΙ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΟ ΓΕΩΛΟΓΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ενότητα 9: Υγρά αστικά απόβλητα Διάθεση λυμάτων στο έδαφος (φυσικά συστήματα επεξεργασίας) (Μέρος 1 ο ) Ζαγγανά Ελένη Σχολή : Θετικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ. με ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΧΗΜΙΚΕΣ, ΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ

ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ. με ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΧΗΜΙΚΕΣ, ΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΒΙΟΓΕΩΧΗΜΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ με ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ, ΧΗΜΙΚΕΣ, ΓΕΩΛΟΓΙΚΕΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ Κύκλος του άνθρακα ΦΩΤΟΣΥΝΘΕΣΗ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ ΔΥΟ ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΊΝΑΙ ΙΔΙΟΣ ΣΕ ΧΕΡΣΑΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

http://www.eu-water.eu

http://www.eu-water.eu 5ο Ενημερωτικό Δελτίο του έργου EU-WATER Διακρατική ολοκληρωμένη διαχείριση των υδατικών πόρων στη γεωργία http://www.eu-water.eu "Οικονομικά κίνητρα για την υιοθέτηση πρακτικών εξοικονόμησης νερού και

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική Περιβάλλοντος

Τεχνική Περιβάλλοντος ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9: Απομάκρυνση αζώτου Ευθύμιος Νταρακάς Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΜΕΛΙΤΖΑΝΑΣ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΣΟΛΑΝΩΔΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος

Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος Αυτορρύθμιση στις αγροτικές περιοχές/ύπαιθρος Πώς μπορεί να καλυφθεί η απουσία του κράτους; Κρίνα Μπελεάν Δικηγόρος ΔΣ Χανίων Περιβαλλοντολόγος, MSc Στην Ελλάδα, οι κατ εξοχήν αγροτικές περιοχές καταλαμβάνουν

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ?

Ορισμός το. φλψ Στάδια επεξεργασίας λυμάτων ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? ΘΕΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΚΩ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Ο ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΣ? Ο βιολογικος καθαρισμος αφορα την επεξεργασια λυματων, δηλαδη τη διαδικασια μεσω της οποιας διαχωριζονται οι μολυσματικες ουσιες από

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος

Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας. Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Αρχές και φιλοσοφία της βιολογικής γεωργίας Δούμα Κατερίνα Γεωπόνος Στάδια εξέλιξης της βιολογικής γεωργίας 1 ο στάδιο: 1920 Ξεκινούν οι πρώτοι προβληματισμοί από τον Αυστριακό Steiner που αγωνίζεται για

Διαβάστε περισσότερα

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1

econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1 econteplusproject Organic.Edunet Χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση econtentplus programme ΑΓΚΙΝΑΡΑ 1 econteplusproject Organic.Edunet ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΠΟΛΥΕΤΩΝ ΛΑΧΑΝΙΚΩΝ Χαράλαμπος

Διαβάστε περισσότερα

Δασική Εδαφολογία. Γεωχημικός, Βιοχημικός, Υδρολογικός κύκλος

Δασική Εδαφολογία. Γεωχημικός, Βιοχημικός, Υδρολογικός κύκλος Δασική Εδαφολογία Γεωχημικός, Βιοχημικός, Υδρολογικός κύκλος Μέρος 1 ο ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΥΔΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η μεταφορά του νερού από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια της γης, η κίνησή του σ αυτή και η επιστροφή

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα

Βιοποικιλότητα & Αγροτικά Οικοσυστήματα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΜΕΘΟΔΟΥ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΕΙΦΟΡΑ ΑΓΡΟ- ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ: Η ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ Χρονική Διάρκεια: Οκτώβριος 2010 Ιούνιος 2014 Προϋπολογισμός:

Διαβάστε περισσότερα

Newsletter ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Newsletter ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Newsletter 10 η Έκδοση ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ CONDENSE: ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ ΑΠΟ ΚΟΠΡΙΑ ΚΑΙ ΚΑΤΣΙΓΑΡΟ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΕΠΙΔΕΙΞΗΣ Ο οργανισμός ανάπτυξης Δυτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ. Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης. Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟΥ ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΥ ΣΤΟΝ ΜΑΛΙΑΚΟ ΚΟΛΠΟ Αν. Καθηγητης Μ.Δασενακης Δρ Θ.Καστριτης Ε.Ρουσελάκη Φ.Σάλτα Κύκλος αζώτου Κύκλος φωσφόρου Kύκλος πυριτίου

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακές καλλιέργειες και προστασία εδάφους από διάβρωση.

Ενεργειακές καλλιέργειες και προστασία εδάφους από διάβρωση. «ΘΑΛΗΣ» Λάρισα, ΓΕΩΤΕΕ, 4.02.14 Ενεργειακές καλλιέργειες και προστασία εδάφους από διάβρωση. Π. Βύρλας Γενικότητες Με τον όρο ενεργειακή καλλιέργεια εννοούμε καλλιέργειες που η παραγωγή τους χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Νερού. Η ρύπανση μπορεί να είναι : χημική με την εισαγωγή επικίνδυνων τοξικών ουσιών ενεργειακή, βιολογική κτλ.

Ρύπανση Νερού. Η ρύπανση μπορεί να είναι : χημική με την εισαγωγή επικίνδυνων τοξικών ουσιών ενεργειακή, βιολογική κτλ. Ρύπανση Νερού Ρύπανση του νερού είναι οποιαδήποτε ανεπιθύμητη αλλαγή στα φυσικά, χημικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του νερού, η οποία είναι ή μπορεί να γίνει,ζημιογόνος για τον άνθρωπο και τους υπόλοιπους

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Λειτουργίες και αξίες των υγροτόπω. Εαρινό

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Λειτουργίες και αξίες των υγροτόπω. Εαρινό ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η και αξίες των υγροτόπω 03/12/10 Εαρινό 2010 2011 Εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφόρων στρωμάτων Ρόλο παίζουν οι φυσικές ιδιότητες του εδάφους και του γεωλογικού

Διαβάστε περισσότερα

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του

Έδαφος. Οι ιδιότητες και η σημασία του Έδαφος Οι ιδιότητες και η σημασία του ΕΔΑΦΟΣ : Είναι το χαλαρό επιφανειακό στρώμα του στερεού φλοιού της γης. ΕΔΑΦΟΓΕΝΕΣΗ: Το έδαφος σχηματίζεται από την αποσάθρωση των μητρικών πετρωμάτων με την επίδραση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΤΩΝ ΘΕΜΑΤΙΚΩΝ ΟΜΑΔΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ, ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΕΓΓΡΑΦΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του αγροδιατροφικού τομέα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΓΓΡΑΦΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΓΓΡΑΦΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΜΕΤΑ ΤΟ 2013 ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΕΤΑΙΡΩΝ ΣΧΕΔΙΟ ΕΓΓΡΑΦΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012 1 1. Ενίσχυση της ελκυστικότητας του αγροτικού χώρου μέσω βελτίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΠ. ΕΤΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 05/02/1017 ΘΕΜΑ 1 ο Επιλέξτε τη σωστή απάντηση: 1. Σε ένα οικοσύστημα θα τοποθετήσουμε τις ύαινες και τα λιοντάρια στο ίδιο τροφικό επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου;

Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Μπορεί η διαχείριση των εδαφικών πόρων να συμβάλλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου; Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής Εργαστήριο Δασικής Εδαφολογίας ΑΠΘ Αύξηση του ρυθμού δέσμευσης του διοξειδίου του άνθρακα

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής

Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής Τεχνολογίες Φιλικές προς το Περιβάλλον για Αγροτική Ανάπτυξη Στόχοι: Ο Ευρώτας να γίνει το ισχυρό συγκριτικό πλεονέκτηµα στην αναπτυξιακή πορεία της περιοχής Ενσωµάτωση του σχεδιασµού τους στα διαχειριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Η λίπανση της ελιάς μπορεί να εφαρμοστεί είτε με ανόργανα λιπάσματα, είτε με οργανικά υλικά (ζωική κοπριά, κομπόστα ή χλωρή λίπανση).

Η λίπανση της ελιάς μπορεί να εφαρμοστεί είτε με ανόργανα λιπάσματα, είτε με οργανικά υλικά (ζωική κοπριά, κομπόστα ή χλωρή λίπανση). Λίπανση της Ελιάς Η ελιά γενικά δεν θεωρείται απαιτητικό είδος και μπορεί να αναπτυχθεί σε μεγάλη ποικιλία εδαφικών τύπων. Η λίπανση αποτελεί ένα σημαντικό μέρος της διαχείρισης του ελαιώνα και στοχεύει

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση υγρών α οβλήτων

ιαχείριση υγρών α οβλήτων ιαχείριση υγρών α οβλήτων Χαρακτηριστικά αποβλήτων και λυµάτων Α όβλητα & Λύµατα Υγρά α όβλητα: τα υγρά και οι λάσπες που ρέουν εύκολα και αποβάλλονται από κατοικίες, βιοµηχανικές εγκαταστάσεις, µεταφορικά

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20

Πρόλογος Το περιβάλλον Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 Πίνακας περιεχομένων Πρόλογος... 7 1. Το περιβάλλον... 19 1.1 Περιβάλλον και οικολογική ισορροπία... 19 1.2 Η ροή της ενέργειας στο περιβάλλον... 20 2. Οι μικροοργανισμοί... 22 2.1 Γενικά... 22 2.2 Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

25/11/2010. Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Παρόχθιες Ζώνες στην Ελλάδα Χειμερινό Παρόχθια ζώνη

25/11/2010. Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Παρόχθιες Ζώνες στην Ελλάδα Χειμερινό Παρόχθια ζώνη ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 29/10/10 Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 4 η Παρόχθιες Ζώνες στην Ελλάδα Χειμερινό 2010 2011 Παρόχθια ζώνη Σε κάθε ποταμό υπάρχει παρόχθια ζώνη Μια πολύπλοκη και ευαίσθητη περιοχή που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ.

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 1893. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 03/06/2011 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ: 193 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 3//11 Προς: Σύλλογο Φίλων Πηνειού και του Παραποτάμιου Πολιτισμού του Υπόψη Δ.Σ. ΕΚΘΕΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΩΝ ΜΗΝΩΝ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ- ΜΑΡΤΙΟΥ- ΑΠΡΙΛΙΟΥ- 11 ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΟΥΝ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ

ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ ΥΔΑΤΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ Ε.Κ.Β.Α.Α. - Ι.Γ.Μ.Ε.Μ. Β. ΤΣΙΟΥΜΑΣ - Β. ΖΟΡΑΠΑΣ ΥΔΡΟΓΕΩΛΟΓΟΙ Διαθεσιμότητα των υδατικών πόρων και διαφοροποίηση των αναγκών σε νερό στις χώρες της της

Διαβάστε περισσότερα

Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας Θ.Α. ΓΕΜΤΟΣ ΕΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας Θ.Α. ΓΕΜΤΟΣ ΕΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Φιλική προς το περιβάλλον παραγωγή βιομάζας Θ.Α. ΓΕΜΤΟΣ ΕΥ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Εισαγωγή Όπως είναι γνωστό η χώρα μας πρέπει να συμμορφωθεί με διεθνείς συμβάσεις που την υποχρεώνουν να επιτύχει μέχρι το 2020

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία Ημερομηνία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/

ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΤΟ ΔΙΚΤΥΟ NATURA 2000 ΚΑΙ LIFE+ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΕΣ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ http://www.minenv.gr/ 369 370 371 ΠΑΡΚΟ ΠΡΕΣΠΩΝ.

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 9 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Εαρινό

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 9 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Εαρινό ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 03/12/10 Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 9 η ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ Εαρινό 2010 2011 ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ 1 Ηαποκατάσταση υγροτόπων δεν έχει ένα γενικά αποδεκτό ορισμό: Με την ευρύτερη ερη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων

ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ βιολογικά τρόφιμα Ως προς τη θρεπτική αξία των τροφίμων ΒΙΟΛΟΓΙΚΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Ως βιολογικά τρόφιμα χαρακτηρίζονται τα τρόφιμα που προκύπτουν από ένα ειδικό είδος παραγωγής, τη βιολογική παραγωγή. Η βιολογική παραγωγή αποτελεί ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία

) η οποία απελευθερώνεται στην ατμόσφαιρα και ένα ποσοστό σε αμμωνιακά ιόντα (NH + ). Αυτή η διαδικασία Ιδιότητες και αποτελέσματα UTEC 46 = Ο ΕΠΙΤΥΧΗΜΕΝΟΣ ΤΥΠΟΣ ΓΙΑ ΥΨΗΛΕΣ ΑΠΟΔΟΣΕΙΣ Η Ουρία είναι ένα από τα πιο ευρέως διαδεδομένα αζωτούχα λιπάσματα, συνδυάζοντας τις υψηλές λιπαντικές μονάδες και την ευκολία

Διαβάστε περισσότερα

Γ. Βλοντάκης. Γεωπόνος-Περιβ/λόγος-Βιοκαλλιεργητής

Γ. Βλοντάκης. Γεωπόνος-Περιβ/λόγος-Βιοκαλλιεργητής Περιοχές NATURA: Προστασία και αναβάθμιση των τοπικών φυσικών πόρων - βιολογική γεωργία και κτηνοτροφία Γ. Βλοντάκης Γεωπόνος-Περιβ/λόγος-Βιοκαλλιεργητής Περιοχές δικτύου NATURA 2000 Φυσικοί πόροι Έδαφος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής

ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ. Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ Λεοτσινίδης Μιχάλης Καθηγητής Υγιεινής ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ Το σύστημα που απομακρύνει τα ακάθαρτα νερά από το περιβάλλον που ζει και εργάζεται ο άνθρωπος και τα διαθέτει τελικά, με τρόπο υγιεινό και

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα AGROSTRAT Ημερίδα, 20 Σεπτεμβρίου 2014, Αίγινα Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα Καθ. Κ. Κομνίτσας Δρ. Γ. Μπάρτζας

Διαβάστε περισσότερα

«ΘΑΛΗΣ» Λάρισα, TEI/Θ, Π. ΒΥΡΛΑΣ. Π. Βύρλας

«ΘΑΛΗΣ» Λάρισα, TEI/Θ, Π. ΒΥΡΛΑΣ. Π. Βύρλας «ΘΑΛΗΣ» Λάρισα, TEI/Θ, 17.03.15 Π. ΒΥΡΛΑΣ Π. Βύρλας Αντικείμενο έργου Η διερεύνηση της δυνατότητας παραγωγής βιομάζας στη Ελλάδα για παραγωγή ενέργειας με μεθόδους φιλικές προς το περιβάλλον. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

Οργανικά απόβλητα στην Κρήτη

Οργανικά απόβλητα στην Κρήτη Οργανικά απόβλητα στην Κρήτη Τα κύρια οργανικά απόβλητα που παράγονται στην ευρύτερη περιοχή της Κρήτης είναι: Απόβλητα από τη λειτουργία σφαγείων Απόβλητα από τη λειτουργία ελαιουργείων Απόβλητα από τη

Διαβάστε περισσότερα

Εκμετάλλευση και Προστασία των Υπόγειων Υδατικών Πόρων

Εκμετάλλευση και Προστασία των Υπόγειων Υδατικών Πόρων ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Εκμετάλλευση και Προστασία των Υπόγειων Υδατικών Πόρων Ενότητα 5: Πηγές και Τύποι Ρύπανσης Αναπληρωτής Καθηγητής Νικόλαος Θεοδοσίου ΑΠΘ

Διαβάστε περισσότερα

Τα βασικά της διεργασίας της

Τα βασικά της διεργασίας της Τα βασικά της διεργασίας της ενεργού ιλύος Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων 1 Γιατί είναι απαραίτητη η επεξεργασία Για

Διαβάστε περισσότερα

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους

μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ μελετά τις σχέσεις μεταξύ των οργανισμών και με το περιβάλλον τους Οι οργανισμοί αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον τους σε πολλά επίπεδα στα πλαίσια ενός οικοσυστήματος Οι φυσικές

Διαβάστε περισσότερα

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό.

Σε αντίθεση με τις θάλασσες, το νερό των ποταμών δεν περιέχει σχεδόν καθόλου αλάτι - γι' αυτό το λέμε γλυκό νερό. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Καστρίου 2013 Tι είναι τα ποτάμια; Τα ποτάμια είναι φυσικά ρεύματα νερού. Δημιουργούνται από το νερό των βροχών και των λιωμένων πάγων, που κατεβαίνει από πιο ψηλές περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr

E. Καµπουράκης. Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr ΛίπανσηστηνΒιολογικήΓεωργία E. Καµπουράκης Εθνικό Ίδρυµα Αγροτικής Έρευνας (ΕΘΙΑΓΕ) Ταχ. Θυρ.. 2229, 71003 Ηράκλειο, Κρήτη Ελλάδα Τηλ.. 281 0 245851, Fax.. 281 0 245873 ekab@nagref-her.gr Λίπανσηστηνβιολογικήγεωργία

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ

Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής. Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Διαχείριση των εδαφικών πόρων στις ορεινές περιοχές υπό το πρίσμα της κλιματικής μεταβολής Δημ. Αλιφραγκής Καθηγητής, ΑΠΘ Τα paleosols θεωρούνται και ως λείψανα εδαφών των οποίων η μελέτη αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΩΝ

ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΕΛΑΙΟΥΡΓΕΙΩΝ Απόβλητα ελαιουργείων Κατά την κατεργασία του ελαιοκάρπου στα ελαιουργεία, παράλληλα με το ελαιόλαδο παράγεται και μία σειρά παραπροϊόντων. Αυτά είναι ο ελαιοπυρήνας,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ.

ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΠ. Χ. ΑΠ. ΛΑΔΙΑΣ ΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ- ΤΜΗΜΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ, ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ- Το νερό μπορεί να θεωρηθεί ως φυσικός πόρος, ως οικονομικό αγαθό και

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 6 η ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΑΡΙΝΟ

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 6 η ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΑΡΙΝΟ ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 6 η ΑΒΙΟΤΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΕΑΡΙΝΟ 2010 2011 ΟΙ ΟΜΑΔΕΣ ΤΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΤΩΝ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ ΙΟΙ ΒΑΚΤΗΡΙΑ ΜΥΚΗΤΕΣ ΦΥΚΗ ΦΥΤΑ ΑΣΠΟΝΔΥΛΑ ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΑ 1 Ορισμένοι είναι παθογόνοι

Διαβάστε περισσότερα

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας,

Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Προοπτικές ανάπτυξης ενεργειακών καλλιεργειών στην Ελλάδα και ΕΕ. Επιπτώσεις στο περιβάλλον Φάνης Γέμτος, Εργαστήριο Γεωργικής Μηχανολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Εισαγωγή Η ΕΕ και η χώρα μας δεν διαθέτουν

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ

ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΥΠΟΓΕΙΑ ΣΤΑΓΔΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΜΠΑΤΣΟΥΚΑΠΑΡΑΣΚΕΥΗ- ΜΑΡΙΑ ΞΑΝΘΗ 2010 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το νερό είναι ζωτικής σημασίας για το μέλλον της ανθρωπότητας.

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση α οβλήτων Γεωργικών Βιοµηχανιών

ιαχείριση α οβλήτων Γεωργικών Βιοµηχανιών ιαχείριση α οβλήτων Γεωργικών Βιοµηχανιών Έννοιες - Ορισµοί Ορισµοί Ρύ ανση: εισαγωγή στο περιβάλλον ουσιών που η ποσότητα,τα χαρακτηριστικά και η διάρκεια είναι πιθανό να προκαλέσουν βλάβη στον άνθρωπο,

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ

Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ Η σχέση μας με τη γη ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΗΛΙΑ *Φέρουσα χωρητικότητα Ο μέγιστος αριθμός ατόμων ενός είδους που μπορεί να υποστηρίζεται από ένα δεδομένο οικοσύστημα. Ο προσδιορισμός της για τον άνθρωπο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012

ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΑ ΛΙΠΑΣΜΑΤΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ 4 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2012 ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ: ΤΜΗΜΑ: 1. Οι εδαφικές ιδιότητες μεταβάλλονται: Α. Κατά μήκος των τριών αξόνων (x, y, z) Β. Με το πέρασμα του

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι του υποπρογράμματος «Περιβάλλον», για τον τομέα προτεραιότητας «Περιβάλλον και Αποδοτικότητα Πόρων» & Θέματα έργων

Στόχοι του υποπρογράμματος «Περιβάλλον», για τον τομέα προτεραιότητας «Περιβάλλον και Αποδοτικότητα Πόρων» & Θέματα έργων Στόχοι του υποπρογράμματος «Περιβάλλον», για τον τομέα προτεραιότητας «Περιβάλλον και Αποδοτικότητα Πόρων» & Θέματα έργων Δημήτρης Χωματίδης, Εμπειρογνώμονας Περιβάλλοντος & Αποδοτικότητας Πόρων - GRLTF

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένη αξιοποίηση αποβλήτων από αγροτοβιομηχανίες. για την παραγωγή ενέργειας. Μιχαήλ Κορνάρος Αναπλ. Καθηγητής

Ολοκληρωμένη αξιοποίηση αποβλήτων από αγροτοβιομηχανίες. για την παραγωγή ενέργειας. Μιχαήλ Κορνάρος Αναπλ. Καθηγητής Ολοκληρωμένη αξιοποίηση αποβλήτων από αγροτοβιομηχανίες για την παραγωγή ενέργειας Μιχαήλ Κορνάρος Αναπλ. Καθηγητής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Εργαστήριο Βιοχημικής Μηχανικής και Τεχνολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις στα υδατικά συστήματα από τη διάθεση υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείων. Απλές μέθοδοι προεπεξεργασίας

Επιπτώσεις στα υδατικά συστήματα από τη διάθεση υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείων. Απλές μέθοδοι προεπεξεργασίας LIFE + Environment Policy and Governance Project Number: LIFE07 ENV/GR/000280 PROSODOL Duration: 1/1/09 31/12/12 Επιπτώσεις στα υδατικά συστήματα από τη διάθεση υγρών αποβλήτων ελαιοτριβείων. Απλές μέθοδοι

Διαβάστε περισσότερα

EΡΓΟ: EL0031 «ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΊΗΣΗ ΑΝΆΚΤΗΣΗΣ & ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΊΗΣΗΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΟΎ ΚΛΆΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΓΡΟΤΙΚΈΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΈΣ ΕΦΑΡΜΟΓΈΣ»

EΡΓΟ: EL0031 «ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΊΗΣΗ ΑΝΆΚΤΗΣΗΣ & ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΊΗΣΗΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΟΎ ΚΛΆΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΑΓΡΟΤΙΚΈΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΈΣ ΕΦΑΡΜΟΓΈΣ» Υπουργείο Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας & Ναυτιλίας Ευρωπαϊκός Οικονομικός Χώρος ΙΙΙ 2004 2009 EΡΓΟ: EL0031 «ΒΕΛΤΙΣΤΟΠΟΊΗΣΗ ΑΝΆΚΤΗΣΗΣ & ΚΟΜΠΟΣΤΟΠΟΊΗΣΗΣ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΚΟΎ ΚΛΆΣΜΑΤΟΣ ΤΩΝ ΣΤΕΡΕΏΝ ΑΣΤΙΚΏΝ ΑΠΟΒΛΉΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 3 η Παρόχθιες Ζώνες στην Ελλάδα ΕΑΡΙΝΟ

Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 3 η Παρόχθιες Ζώνες στην Ελλάδα ΕΑΡΙΝΟ ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ 29/10/10 Κ. Ποϊραζίδης Εισήγηση 3 η Παρόχθιες Ζώνες στην Ελλάδα ΕΑΡΙΝΟ 2010 2011 1 Παρόχθια ζώνη Σε κάθε ποταμό υπάρχει παρόχθια ζώνη Μια πολύπλοκη και ευαίσθητη περιοχή που συνδέει

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 7: Οικοσυστήματα (I)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 7: Οικοσυστήματα (I) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 7: Οικοσυστήματα (I) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Αρχές Οικολογίας

Γενικές Αρχές Οικολογίας Γενικές Αρχές Οικολογίας Γιώργος Αμπατζίδης Παιδαγωγικό Τμήμα Ειδικής Αγωγής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ακαδημαϊκό έτος 2016-17 Στο προηγούμενο μάθημα Τροφική αλυσίδα Τροφικό πλέγμα Τροφικό επίπεδο Πυραμίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ ΡΥΠΑΝΣΗ Ρύπανση : η επιβάρυνση του περιβάλλοντος με κάθε παράγοντα ( ρύπο ) που έχει βλαπτικές επιδράσεις στους οργανισμούς ΡΥΠΟΙ χημικές ουσίες μορφές ενέργειας ακτινοβολίες ήχοι θερμότητα ΕΠΙΚΥΝΔΥΝΟΤΗΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΦΥΤΟ-ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Μαρία Π. Παπαδοπούλου, ρ. Πολιτικός Μηχανικός

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΦΥΤΟ-ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ. Μαρία Π. Παπαδοπούλου, ρ. Πολιτικός Μηχανικός ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙΝ ΥΝΟΥ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΤΩΝ Υ ΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΦΥΤΟ-ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Μαρία Π. Παπαδοπούλου, ρ. Πολιτικός Μηχανικός Τµήµα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης Πολυτεχνειούπολη, 73100,

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34

Συντάχθηκε απο τον/την E-GEOPONOI.GR Πέμπτη, 07 Αύγουστος 2008 11:30 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 14 Νοέμβριος 2009 14:34 Φυσικά λιπάσματα Τα κύρια θρεπτικά συστατικά των φυτών Τρεις είναι οι θρεπτικές ουσίες που απαιτούνται από τα φυτά σε πολύ μεγαλύτερες ποσότητες από τα άλλα στοιχεία. Είναι το άζωτο(n), ο φώσφορος(p) και

Διαβάστε περισσότερα

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία

Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία ΔΠΜΣ «Επιστήμη & Τεχνολογία Υδατικών Πόρων» Αγροτική Ανάπτυξη και Πρακτικές Εξοικονόμησης Νερού στη Γεωργία Ηλιάνα Αδαμοπούλου Ευστρατία Σεπετζή Διαχείριση Υδατικών Πόρων Δ. Κουτσογιάννης Α. Ευστρατιάδης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ

ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ ΤΕΧΝΗΤΩΝ ΥΓΡΟΒΙΟΤΟΠΩΝ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΗΣ ΡΟΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΥΓΡΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΙΛΥΟΣ ΑΠΌ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥΣ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥΣ Υποψήφιος ιδάκτορας: Α. Στεφανάκης Επιβλέπων Καθηγητής: Β. Τσιχριντζής

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense

Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Ολοκληρωµένη Διαχείριση Ζιζανίων Πρόγραµµα LIFE+ HydroSense Δρ Βάγια Α. Κατή Τµήµα Ζιζανιολογίας Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Α Κύκλος Εκπαίδευσης Νίκαια Λάρισας, 8 Φεβ. 2011 Ζηµιές από τα ζιζάνια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ.

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΓΡΟΤΙΚΩΝ ΖΩΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ι. ΜΠΑΛΙΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Α.Π.Θ. Η υπερβολική συγκέντρωση της εντατικής κτηνοτροφίας σε ορισμένες περιοχές, σε συνδυασμό με την αύξηση του μεγέθους των κτηνοτροφικών εκμεταλλεύσεων,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ, ΣΤΟ ΥΔΑΤΙΝΟ & ΑΕΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ, ΣΤΟ ΥΔΑΤΙΝΟ & ΑΕΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Η ΚΑΥΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΙΚΩΝ ΥΠΟΛΕΙΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΤΟ ΕΔΑΦΟΣ, ΣΤΟ ΥΔΑΤΙΝΟ & ΑΕΡΙΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Σωτήριος Θ. Παπαδόπουλος Γεωπόνος Δνση Αγρ. Οικ. & Κτην. ΠΕ Καβάλας ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η καύση των φυτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας.

Προστατεύει το. περιβάλλον. Αλλάζει τη. ζωή μας. Προστατεύει το περιβάλλον Αλλάζει τη ζωή μας www.epperaa.gr www.ypeka.gr Ε.Π. «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» 2007-2013 αξιοποιεί τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Με την αξιοποίηση των ΑΠΕ αναδεικνύεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn

ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ. Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn ΑΝΘΡΑΚΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ CO 2, CO, CH 4, NMHC Συνολική ποσότητα άνθρακα στην ατμόσφαιρα: 700 x 10 9 tn Διοξείδιο του άνθρακα CO 2 : Άχρωμο και άοσμο αέριο Πηγές: Καύσεις Παραγωγή τσιμέντου Βιολογικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα