ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ. ΠΡΑΚΤΙΚΑ 17ου ΕΤΗΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γ.Ν.Α. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΑΘΗΝΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ. ΠΡΑΚΤΙΚΑ 17ου ΕΤΗΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γ.Ν.Α. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΑΘΗΝΑ 20 23 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012"

Transcript

1 ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΕΚΔΟΣΗ ΤΗΣ ΕΝΩΣΕΩΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ: 1945 ΤΟΜΟΣ 74 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ ΕΠΑΙΝΟΣ ΑΚΑΔΗΜΙΑΣ ΑΘΗΝΩΝ VOLUME 74 SUPPLEMENT NUMBER ΠΡΑΚΤΙΚΑ 17ου ΕΤΗΣΙΟΥ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γ.Ν.Α. Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΑΘΗΝΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 PROCEEDINGS 17th ANNUAL SEMINAR OF CONTINUING MEDICAL EDUCATION OF EVANGELISMOS GENERAL HOSPITAL ATHENS FEBRUARY 2012 ΝΟSOKOMIAKA CHRONIKA Official publication of the Scientific Society of Evangelismos Hospital ΑΠΟ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ

2

3 Ένωση Επιστημονικού Προσωπικού Νοσοκομείου Ο Ευαγγελισμός (ΕΕΠΝΕ) 17 0 ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γ. Ν. Α. Ο Ε ΥΑ Γ Γ Ε Λ Ι Σ Μ ΟΣ ΑΘΗΝΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Δώμα Γ.Ν.Α. Ο Ευαγγελισμός ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Σ. ΝΑΝΑΣ : Πρόεδρος Θ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ : Αντιπρόεδρος Μ. ΒΑΣΛΑΜΑΤΖΗΣ : Μέλη Δ. ΕΞΑΡΧΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Γ. Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ : Πρόεδρος Χ. ΠΑΠΑΣΤΕΡΙΑΔΗ : Αντιπρόεδρος Μέλη Χ. ΖΗΣΗΣ Σ. ΚΛΗΜΟΠΟΥΛΟΣ Θ. ΚΡΑΤΗΜΕΝΟΣ Φ. ΛΑΖΑΡΙΩΤΗ Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Α. ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ Α. ΟΥΖΟΥΝΙΔΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Α. ΝΤΕΛΑΚΗ : Πρόεδρος Θ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ : Μέλη Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ Δ. ΔΙΠΛΑΣ Λ. ΕΥΛΙΑΤΗ Δ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Ι. ΚΑΚΚΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Χ. ΠΑΠΑΣΤΕΡΙΑΔΗ : Πρόεδρος Θ. ΑΡΓΥΡΑΚΟΣ : Μέλη Ε. ΑΡΧΑΥΛΗΣ Δ. ΕΞΑΡΧΟΣ Ι. ΚΑΚΚΑΣ Δ. ΚΟΚΚΙΝΟΣ Π. ΚΟΥΤΣΟΠΑΝΝΗ Ε. ΜΥΛΩΝΑ Α. ΤΑΡΑΣΗ Α. ΨΑΡΡΑ Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ Ι. ΑΚΡΙΒΟΣ Ν. ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Θ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Μ. ΒΑΣΛΑΜΑΤΖΗΣ Ν. ΒΙΑΖΗΣ Μ. ΒΛΑΧΟΥ Α. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ Π. ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ Ι. ΔΑΤΣΕΡΗΣ Π. ΔΕΔΕΗΛΙΑΣ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Σ. ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Σ. ΖΑΚΥΝΘΙΝΟΣ Χ. ΖΗΣΗΣ Θ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΚΑΡΑΚΑΛΟΣ Ο. ΚΑΣΤΑΝΑ Γ. ΚΑΤΣΙΚΑΣ Χ. ΜΑΓΚΟΥ Γ. ΜΑΝΤΖΑΡΗΣ Α. ΜΑΝΩΛΗΣ Α. ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Ε. ΜΠΑΛΗΣ Ε. ΜΠΟΒΙΑΤΣΗΣ Σ. ΝΑΝΑΣ Κ. ΝΟΥΤΣΗΣ Α. ΟΥΖΟΥΝΙΔΟΥ Ο. ΠΑΝΑΠΩΤΑΚΗΣ Γ. Μ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Θ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ Σ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ Β. ΠΑΠΑΣΤΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Μ. ΠΑΡΑΡΑ Ε. ΠΕΡΙΒΟΛΙΩΤΗ Π. ΠΙΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Α. ΠΟΛΥΔΩΡΟΥ Κ. ΠΡΟΚΟΠΑΚΗ Ε. ΡΟΥΣΚΑ Ε. ΣΚΟΥΡΑ Α. ΣΚΟΥΤΕΛΗΣ Ι. ΣΚΡΑΠΑΡΗ Γ. ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ Μ. ΣΧΙΝΑ Κ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ Σ. ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ Α. ΤΣΙΡΟΠΑΝΝΗ Ν. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗΣ Δ. ΧΟΝΔΡΟΣ

4 ΙΔΙΟΚΤΗΤΗΣ - ΕΚΔΟΤΗΣ ΕΝΩΣΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ», Υψηλάντου 45, Αθήνα Τηλ. / Fax: site: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΝΩΣΕΩΣ ΕΠΙΣΤ/ΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Θεοφάνης ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ ΒΑΣΛΑΜΑΤΖΗΣ Μιχαήλ ΓΕΝ. ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ Αλεξάνδρα ΤΑΜΙΑΣ ΕΞΑΡΧΟΣ Δημήτριος ΜΕΛΗ ΖΗΣΗΣ Χαράλαμπος ΚΛΗΜΟΠΟΥΛΟΣ Σεραφείμ ΚΡΑΤΗΜΕΝΟΣ Θεόδωρος ΛΑΖΑΡΙΩΤΗ Φωτεινή ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Γεώργιος ISSN ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΒΑΣΛΑΜΑΤΖΗΣ Μιχαήλ ΑΝΑΠΛ. ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Θεοφάνης ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΞΑΡΧΟΣ Δημήτριος ΜΕΛΗ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΥ Αθηνά ΖΗΣΗΣ Χαράλαμπος ΚΑΠΙΡΗΣ Στυλιανός ΚΛΗΜΟΠΟΥΛΟΣ Σεραφείμ ΚΡΑΤΗΜΕΝΟΣ Θεόδωρος ΛΑΖΑΡΙΩΤΗ Φωτεινή ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Γεώργιος ΠΡΟΚΟΠΑΚΗ Καλλιόπη ΣΚΥΛΑΚΑΚΗ Μαρία ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ Γεώργιος ΤΑΡΑΣΗ Αικατερίνη ΤΖΑΝΕΛΑ Μαρινέλλα ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ Αλεξανδρα ΕΚΤΥΠΩΣΗ EΘΝΙΚΟ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟ Καποδιστρίου Αθήνα Τηλ. πληροφοριών: Ετήσια συνδρομή εσωτερικού 30 Εταιρείες - Οργανισμοί 50 Συνδρομές εξωτερικού 40 Φοιτητές 10 Διεύθυνση υπεύθυνου σύμφωνα με το νόμο: Θεοφάνης Αποστόλου Θεραπευτήριο Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ ΤΕΥΧΟΣ B ΤΟΜΟΣ 74 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΕΥΧΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ Γ. Κ. Παπαγεωργίου, Γ Ι Στυλιανίδης - Εισαγωγή Αιτιοπαθογένεια - Διάγνωση - Προεγχειριτική σταδιοποίηση Ε. Αρχαύλης Χειρουργική θεραπεία πρωτοπαθούς εστίας Γ. Ι. Στυλιανίδης Νεοεπικουρική χημειοθεραπεία Χ. Δ. Ζουμπλιός Επικουρική χημειοθεραπεία Σ. Παπανικολάου Ακτινοθεραπεία στον καρκίνο του ορθού Ε. Γ. Πετεινέλλη, Α. Σαλβαρά 264 ΔΙΑΛΕΞΗ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ HER ΥΠΟΔΟΧΕΩΝ (HER1/EGFR, HER2/ CERBB2) ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ, ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΙΚΟΥ. ΟΙ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΣΤΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Κ. Λαρίου Εισαγωγή 265 Χ. Μάγκου, Β Παντελαίων ΔΙΑΛΕΞΗ ΟΙ ΕΛΑΧΙΣΤΑ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΣΤΗ ΘΩΡΑΚΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ. ΠΟΥ ΕΦΑΡΜΟΖΟΝΤΑΙ, ΤΙ ΠΡΟΣΦΕΡΟΥΝ Ι. Μπελλένης Εισαγωγή 271 Χ. Ζήσης ΔΙΑΛΕΞΗ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ Μ. Μ. Βασλαματζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ - ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΗΜΑ. ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Νοσηλευτικές παρεμβάσεις στην αντιμετώπιση του μετεγχειρητικού πόνου Ε. Νικολαΐδου 297 Προσέγγιση του ρόλου των Νοσηλευτών στη διαχείριση των φλεβικών ελκών κάτω άκρων Κ. Τσαρούχα, Α. Δημητρούλη, Μ. Γιαννακίδου

5 Μακρόχρονη έκβαση ατόμων μετά από βαριά κρανιοεγκεφαλική κάκωση Α. Δημητρούλη, Λ. Σ. Σταυρινού, Μ. Λουφαρδάκη, Θ. Καλαματιανός, Π. Γαλάνης, Δ. Σακάς, Γ. Στράντζαλης Υγιεινή των χεριών - Εφαρμόζουμε Υγιεινή των χεριών κι αν όχι γιατί; Φ. Βεϊνή Bulling: Γιατροί Νοσηλευτές: Eνδονοσοκομειακές συγκρούσεις Σ. Τσιτιρίδης 331 ΕΠΙΚΑΙΡΟ ΘΕΜΑ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ Ψηφιακή Ακτινογραφία Ι. Καλογερόπουλος, Χ. Κολοφούση Ψηφιακή Μαστογραφία Α. Μαντζώρου Σκιαγραφικά Υπερήχων Ε. Αντύπα PET-CT Μ. Γ. Σκυλακάκη PACS Δ. Δ. Κόκκινος 360 CT Δ. Ν. Έξαρχος, Φ. Γ. Λαζαριώτη, Β. Αναγνωστάκου MRI Ε. Τεστέμπαση ΤΙ ΝΕΟΤΕΡΟ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΔΥΟ ΧΡΟΝΙΑ TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ Κατάγματα κοτύλης Ι. Ακριβός, Χ. Γαρνάβος, Κ. Παπαγιαννάκος, Γ. Πρωτοπαπαδάκης Κατάγματα πτέρνης Κ. Παπαγιαννάκος, Κ. Ντουντουλάκης, Ι. Ακριβός TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΧΡΗΣΗ ΝΕΩΝ ΡΑΔΙΟΦΑΡΜΑΚΩΝ ΣΤΗΝ ΠΟΖΙΤΡΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ-ΡΕΤ Χ. Γιαννοπούλου Εισαγωγή Μ. Παπαχρίστου, Χ. Γιαννοπούλου, Ε. Σκούρα, Ι. Δατσέρης 395 TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΠΙΠΛΟΚΩΝ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ Ε. Πελεγρίνης - Εισαγωγή 396 Α. Μορφόπουλος TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑ Παράμετροι ξενιστού στην καταστολή της HIV λοίμωξης: Νεότερα δεδομένα Α. Ψαρρά Μέτρηση ATP και διαφορική διάγνωση λοίμωξης-απόρριψης στη μεταμόσχευση Β. Κίτσιου TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Γ. Ιωαννίδης- Εισαγωγή 414 Θεραπευτική αντιμετώπιση Γ. Κατσίκας

6 TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Μ. Μ. Βασλαματζής - Εισαγωγή 425 Μέρος Α : Θεραπείες κατά μοριακών στόχων Ν. Αλεβιζόπουλος και Μ. Βασλαματζής Μέρος B : Νεότερα δεδομένα στην αντιμετώπιση κακοήθων νεοπλασμάτων με παλαιοτέρα φάρμακα Μ. Μ. Βασλαματζής και Ν. Αλεβιζόπουλος TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ HODGKIN Ν. Χαρχαλάκης - Εισαγωγή 448 Βιολογία του Λεμφώματος Hodgkin Ε. Γιαννουλάτου, Δ. Ροντογιάννη 449 Θεραπευτική αντιμετώπιση Χ. Βλάχου, Γ. Κούρτη, Θ. Δ. Καρμίρης TI ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑ Βρογχιεκτασίες: Διάγνωση και θεραπεία Ε. Μπαλής 457 ΙΟΓΕΝΕΙΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΕΣ. ΤΙ ΝΕΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ Θεραπευτική αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας Β Γ. Μουσούλης - Εισαγωγή 458 Μ. Σχινά Θεραπευτική αντιμετώπιση της χρόνιας ηπατίτιδας C Δ. Γ. Καραμανώλης - Εισαγωγή Γ. Ζαχαράκης, Ν. Βιάζης, Δ. Καραμανώλης

7 Ένωση Επιστημονικού Προσωπικού Νοσοκομείου Ο Ευαγγελισμός (ΕΕΠΝΕ) 17 0 ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Γ. Ν. Α. Ο Ε ΥΑ Γ Γ Ε Λ Ι Σ Μ ΟΣ ΑΘΗΝΑ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2012 Δώμα Γ.Ν.Α. Ο Ευαγγελισμός ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Σ. ΝΑΝΑΣ : Πρόεδρος Θ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ : Αντιπρόεδρος Μ. ΒΑΣΛΑΜΑΤΖΗΣ : Μέλη Δ. ΕΞΑΡΧΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Γ. Κ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ : Πρόεδρος Χ. ΠΑΠΑΣΤΕΡΙΑΔΗ : Αντιπρόεδρος Μέλη Χ. ΖΗΣΗΣ Σ. ΚΛΗΜΟΠΟΥΛΟΣ Θ. ΚΡΑΤΗΜΕΝΟΣ Φ. ΛΑΖΑΡΙΩΤΗ Γ. ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ Α. ΤΣΙΡΟΓΙΑΝΝΗ Α. ΟΥΖΟΥΝΙΔΟΥ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Α. ΝΤΕΛΑΚΗ : Πρόεδρος Θ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗΣ : Μέλη Α. ΓΡΗΓΟΡΑΤΟΥ Δ. ΔΙΠΛΑΣ Λ. ΕΥΛΙΑΤΗ Δ. ΖΕΡΒΑΚΗΣ Ι. ΚΑΚΚΑΣ ΕΚΔΟΤΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Χ. ΠΑΠΑΣΤΕΡΙΑΔΗ : Πρόεδρος Θ. ΑΡΓΥΡΑΚΟΣ : Μέλη Ε. ΑΡΧΑΥΛΗΣ Δ. ΕΞΑΡΧΟΣ Ι. ΚΑΚΚΑΣ Δ. ΚΟΚΚΙΝΟΣ Π. ΚΟΥΤΣΟΠΑΝΝΗ Ε. ΜΥΛΩΝΑ Α. ΤΑΡΑΣΗ Α. ΨΑΡΡΑ Κ. ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΗ Ι. ΑΚΡΙΒΟΣ Ν. ΑΛΕΒΙΖΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΥ Θ. ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ Μ. ΒΑΣΛΑΜΑΤΖΗΣ Ν. ΒΙΑΖΗΣ Μ. ΒΛΑΧΟΥ Α. ΓΡΗΓΟΡΑΚΗΣ Π. ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΥ Ι. ΔΑΤΣΕΡΗΣ Π. ΔΕΔΕΗΛΙΑΣ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ Σ. ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Σ. ΖΑΚΥΝΘΙΝΟΣ Χ. ΖΗΣΗΣ Θ. ΘΕΟΔΩΡΙΔΗΣ Ι. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Δ. ΚΑΡΑΚΑΛΟΣ Ο. ΚΑΣΤΑΝΑ Γ. ΚΑΤΣΙΚΑΣ Χ. ΜΑΓΚΟΥ Γ. ΜΑΝΤΖΑΡΗΣ Α. ΜΑΝΩΛΗΣ Α. ΜΟΡΦΟΠΟΥΛΟΣ Ε. Μ ΠΑΛΗΣ Ε. ΜΠΟΒΙΑΤΣΗΣ Σ. ΝΑΝΑΣ Κ. ΝΟΥΤΣΗΣ Α. ΟΥΖΟΥΝΙΔΟΥ Ο. ΠΑΝΑΠΩΤΑΚΗΣ Γ. Μ. ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ Θ. ΠΑΠΑΔΑΚΗ Σ. ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ Β. ΠΑΠΑΣΤΑΜΟΠΟΥΛΟΣ Μ. ΠΑΡΑΡΑ Ε. ΠΕΡΙΒΟΛΙΩΤΗ Π. ΠΙΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ Α. ΠΟΛΥΔΩΡΟΥ Κ. ΠΡΟΚΟΠΑΚΗ Ε. ΡΟΥΣΚΑ Ε. ΣΚΟΥΡΑ Α. ΣΚΟΥΤΕΛΗΣ Ι. ΣΚΡΑΠΑΡΗ Γ. ΣΤΥΛΙΑΝΙΔΗΣ Μ. ΣΧΙΝΑ Κ. ΣΩΤΗΡΙΟΥ Σ. ΤΣΑΓΚΑΡΑΚΗΣ Α. ΤΣΙΡΟΠΑΝΝΗ Ν. ΧΑΡΧΑΛΑΚΗΣ Δ. ΧΟΝΔΡΟΣ

8 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ Υπεύθυνος Αλληλογραφίας: Γ. Κ. Παπαγεωργίου Τηλ.: ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού είναι η τρίτη σε συχνότητα κακοήθεια στον άνδρα μετά τον καρκίνο του πνεύμονα και του προστάτη και η δεύτερη στις γυναίκες μετά τον καρκίνο του μαστού. Υπολογίζεται ότι το 2008 εμφανίσθηκαν παγκοσμίως 1,240,000 νέες περιπτώσεις κολοορθικού καρκίνου, από τις οποίες τα δύο τρίτα αφορούσαν καρκίνο του παχέος εντέρου και το υπόλοιπο ένα τρίτο καρκίνο του ορθού. Η νόσος είναι συχνή στις ανεπτυγμένες δυτικές κοινωνίες όπως η Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Βόρεια Αμερική, και Δυτική Ευρώπη. Στην Ευρώπη παρατηρείται, τις τελευταίες δεκαετίες προοδευτική αύξηση της συχνότητας εμφάνισης της νόσου, η οποία είναι ιδιαίτερα εμφανής στις χώρες της Ανατολικής και της Νότιας Ευρώπης. Παρήγορη είναι η διαπίστωση ότι η Ελλάδα έχει τη μικρότερη επίπτωση της νόσου ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ο κίνδυνος εκδήλωσης καρκίνου του παχέος εντέρου στη διάρκεια της ζωής ενός ανθρώπου ανέρχεται σε 5%, και έχει διπλασιασθεί το τελευταίο τέταρτου του περασμένου αιώνα σε χώρες με παραδοσιακά αυξημένη επίπτωση της νόσου. Στην αιτιοπαθογένεια της νόσου εμπλέκονται, με διαφορετική βαρύτητα ο καθένας, κληρονομικοί, γενετικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Μέλη οικογενειών με σύνδρομα κληρονομικού καρκίνου, όπως η οικογενής πολυποδίαση και σύνδρομο Lynch, το ιστορικό κολοορθικού καρκίνου και αδενωμάτων του παχέος εντέρου, ιδιοπαθούς φλεγμονώδους νόσου του εντέρου (ελκώδους κολίτιδας και νόσου του Crohn) ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου και απαιτούν ειδική παρακολούθηση και αντιμετώπιση. Το 2008 καταγράφηκαν περίπου 610,000 θάνατοι από καρκίνο παχέος εντέρου και ορθού. Αν και η επίπτωση της νόσου αυξάνει, οι θάνατοι από κολοορθικό Γ Κ Παπαγεωργίου 1, Γ Ι Στυλιανίδης 2 1 Συντονιστής Διευθυντής, 2 Διευθυντής ΕΣΥ Β Χειρουργικό Τμήμα Γ.Ν.Α «Ο Ευαγγελισμός» ΕΙΣΑΓΩΓΗ καρκίνο μειώθηκαν και η πενταετής επιβίωση διπλασιάσθηκε κατά το τελευταίο τέταρτο του περασμένου αιώνα. Στις αναπτυγμένες υγειονομικά χώρες, η πενταετής επιβίωση ξεπερνά το 50% ακόμη και το 60%, ανεξάρτητα από την εντόπιση και το στάδιο της νόσου. Η βελτίωση της πρόγνωσης είναι αποτέλεσμα εν μέρει τουλάχιστον της έγκαιρης διάγνωσης των πολυπόδων του παχέος εντέρου και της αφαίρεσης αυτών διάγνωσης της νόσου σε πιο πρώιμο στάδιο κατάλληλης χειρουργικής θεραπείας εφαρμογής ορθολογικών και πιο αποτελεσματικών θεραπευτικών σχημάτων και ιδιαίτερα της επικουρικής χημειοθεραπείας Η έκβαση της νόσου εξαρτάται εν πολλοίς από το στάδιο κατά τη διάγνωση. Η πενταετής επιβίωση των πασχόντων από καρκίνο παχέος εντέρου με στάδιο νόσου Ι (Τ1-2, Ν0), ή ΙΙΑ (Τ3, Ν0) ανέρχεται σε 93% και 85% αντίστοιχα. Η διαπίστωση αυτή δείχνει ότι ο καρκίνος του παχέος εντέρου ως τοπικά αναπτυσσόμενο μόρφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος και αναδεικνύει την σημασία της αναγνώρισης και ορθολογικής διαχείρισης των ατόμων υψηλού κινδύνου με σκοπό την έγκαιρη διάγνωση της. Η ριζική χειρουργική εκτομή παραμένει για περισσότερο από ένα αιώνα η μόνη μέθοδος θεραπείας που μπορεί να επιτύχει την ίαση. Η υποτροπή μετά από ριζική θεραπευτική εκτομή οφείλεται σε κλινικά λανθάνουσες μικρομεταστάσεις κατά των χρόνο της επέμβασης. Η χορήγηση μετεγχειρητικής επικουρικής χημειοακτινοθεραπείας αποσκοπεί στην εξάλειψη των μικρομεταστάσεων αυτών. Το όφελος από την επικουρική χημειοθεραπεία είναι εμφανές σε ασθενείς με διασπορά της νόσου στους επιχώριους λεμφαδένες (στάδιο

9 ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, ΤΟΜΟΣ 74, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ 2, ΙΙΙ), ενώ είναι αμφιλεγόμενο σε ασθενείς σταδίου ΙΙ. Η επικουρική χημειοθεραπεία χορηγείται το συντομότερο, μετά την ανάκαμψη του ασθενούς από την χειρουργική επέμβαση. Αν και δεν υπάρχει σαφές χρονικό όριο, οι 4 ως 8 εβδομάδες από τη χειρουργική επέμβαση θεωρούνται αποδεκτός χρόνος για την έναρξη της. Ο συνδυασμός λευκοβορίνης, 5-φθοριοουρακίλης και οξαλιπλατίνης (FOLFOX) είναι ευρέως αποδεκτό σήμερα ως το σχήμα επιλογής για ασθενείς σταδίου ΙΙΙ που υποβλήθηκαν σε ριζική θεραπευτική εκτομή. Χορηγούνται επίσης από του στόματος φθοριοπυριμιδίνες (capecitabine or UFT), ενώ δοκιμάζονται στοχευμένες θεραπείες με μονοκλωνικά αντισώματα κατά του αυξητικού παράγοντα του ενδοθηλίου των αγγείων (vascular endothelial growth factor, VEGF) και των υποδοχέων του επιδερμικού αυξητικού παράγοντα (EGFR). Το όφελος της επικουρικής χημειοθεραπείας στους ασθενείς αυτούς ανέρχεται σε 30% μείωση του κινδύνου υποτροπής και 22% - 32% μείωση της θνητότητας. Ο καρκίνος του ορθού παρουσιάζει ιδιομορφίες ως προς στην αντιμετώπιση του, λόγω των ανατομικών χαρακτηριστικών της περιοχής και των κοινωνικών και ψυχολογικών επιπτώσεων που προκαλεί η δημιουργία μιας μόνιμης κολοστομίας, αποτέλεσμα της κοιλιοπερινεϊκής εκτομής του ορθού (ΚΠΕ). Οι ιδιαιτερότητες αυτές κατέστησαν αναγκαία την αναζήτηση εναλλακτικών τεχνικών χειρουργικής θεραπείας. Επιλεγμένοι ασθενείς με Τ1 και Τ2 όγκους, χωρίς απεικονιστικά ανιχνεύσιμους διηθημένους λεμφαδένες μπορεί να αντιμετωπισθούν με τοπική εκτομή και μετεγχειρητική ακτινοθεραπεία και χημειοθεραπεία. Η προσθήκη της μετεγχειρητικής ακτινοθεραπείας μειώνει τις τοπικές υποτροπές κατά 5%. Η ΚΠΕ υπήρξε μέχρι το πρόσφατο παρελθόν, η επέμβαση εκλογής για τη θεραπεία του καρκίνου του ορθού και ειδικά του περιφερικού τμήματος αυτού. Αν και θεωρητικά επέμβαση ριζική και θεραπευτική, παρουσίαζε υψηλό ποσοστό υποτροπής (30%), που οφειλόταν στη διήθηση των ορίων εκτομής, λόγω κακής τεχνικής. Η εισαγωγή της ολικής εκτομής του μεσοορθού, δηλαδή της επί των φυσικών ανατομικών ορίων πλήρους εκτομής του μεσεντέριου λίπους του ορθού μείωσε την τοπική υποτροπή από 30% σε 5% και αύξησε την πενταετή επιβίωση στο 75% από 50%. Επίσης η ορθή εφαρμογή της ολικής εκτομής του μεσοορθού έδειξε ότι ακόμα και 1cm υγιούς εντέρου περιφερικά του όγκου είναι αρκετό για να επιτευχθεί ριζική ογκολογική εκτομή. Τέλος η προεγχειρητική ακτινοθεραπεία σε ασθενείς με Τ3 όγκο, διηθημένους λεμφαδένες και πιθανή διήθηση των περιφερικών ορίων εκτομής στην MRI ή στο διορθικό υπερηχογράφημα προκαλεί συρρίκνωση των νεοπλασματικών μαζών και επιτρέπει την ολική εκτομή του μεσοορθού μειώνει τις τοπικές υποτροπές κατά 16% και αυξάνει την επιβίωση κατά 10%. Αποτέλεσμα αυτών ήταν η κατακόρυφη αύξηση των επεμβάσεων διατήρησης των σφιγκτήρων, όπως η χαμηλή πρόσθια εκτομή (ΧΠΕ) και η αντίστοιχη μείωση της ΚΠΕ. Η θεραπεία του κολοορθικού καρκίνου είναι πολυδύναμη, απαιτούσα τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων τόσο στην αντιμετώπιση της τοπικής - περιοχικής νόσου, που αφορά το 80% των ασθενών και είναι το θέμα του φετινού συμποσίου, όσο και της γενικευμένης νόσου και ιδιαίτερα των ασθενών με εξαιρέσιμη και δυνητικά ιάσιμη μεταστατική νόσο ήπατος ή/και πνευμόνων, που ελπίζουμε να αποτελέσει θέμα επόμενου συμποσίου. Νοσοκομειακά Χρονικά, 74, Συμπληρωματικό τεύχος Β, , 2012.

10 Αιτιοπαθογένεια, διάγνωση, προεγχειρητική σταδιοποίηση Ε Αρχαύλης Επιμελητής Α, Α Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» Στοιχεία αλληλογραφίας: Τηλ.: SUMMARY ARCHAVLIS E. Colorectal cancer: causes, diagnosis, preoperative staging. Colorectal cancer remains a major health issue especially for the developed countries. This is easily understood by the fact of the western world life style and diet, as diet rich in animal fat and poor in fiber correlates with increased frequency of colorectal cancer. Other substances such as calcium, vitamins selenium, folate and long use of NSAIDs or aspirin influence its incidence. For all that some of these were studied aiming in prevention of CRC. Other factors that are associated with CRC is heredity as is obvious by the hereditary cancer syndrome (e.g. adenomatous polyposis syndrome), and chronic inflammation as in the case of ulcerative colitis. CRC is manifested as bleeding or obstruction or in the searchin of metastasis or anemia. Its diagnosis is based on recognize it and histological confirmation and thus colonoscopy remains the best approach, although several other examinations could be used If this fails. In clinical practice preoperative staging is passed on C/T scans, although its results do not meet the expectations. Other, mostly radiological, tests are emerging. Nosokomiaka Chronika, 74, Supplement Β, , Key words: colorectal cancer, causes, diagnosis, staging ΠΕΡΙΛΗΨΗ Ο καρκίνος παχέος εντέρου αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα κυρίως για τις αναπτυγμένες χώρες. Αυτό είναι κατανοητό με δεδομένο την σχέση του καρκίνου αυτού με το δυτικό τρόπο ζωής και διατροφής. Παράγοντες, όπως δίαιτα πλούσια σε ζωικά λίπη και πτωχή σε φυτικές ίνες έχει βρεθεί να σχετίζεται με αυξημένη συχνότητα του. Επίσης άλλοι παράγοντες όπως το ασβέστιο το σελήνιο, φυλικό, η μακροχρόνια χρήση ΜΣΑΦ ή ασπιρίνης προστατεύουν επίσης. Για το λόγο αυτό πολλά από αυτές τις ουσίες έχουν δοκιμασθεί και σαν μέσα για την πρόληψη του ΚΠΕ με διάφορα αποτελέσματα. Άλλοι παράγοντες που συμμετέχουν στην παθογένεια του είναι η κληρονομικότητα, όπως φαίνεται στα κληρονομούμενα σύνδρομα (π.χ. οικογενής αδενωματώδης πολυποδίαση), αλλά και η χρόνια φλεγμονή όπως για παράδειγμα σε ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα. Ο ΚΠΕ εκδηλώνεται είτε σαν αιμορραγία, αποφρακτικά φαινόμενα ή σαν μεταστάσεις συνήθως στο ήπαρ ή σαν αναιμία. Η διάγνωση βασίζεται στην αναγνώριση του και επιβεβαίωση με λήψη βιοψιών και συνεπώς η εξέταση εκλογής είναι η κολοσκόπηση. Προεγχειρητική σταδιοποίηση βασίζεται σε A/Τ παρ ότι η ακρίβεια της αμφισβητείται. Άλλες μέθοδοι κυρίως ακτινολογικές εξετάσεις θα βοηθήσουν στο μέλλον. Νοσοκομειακά Χρονικά, 74, Συμπληρωματικό τεύχος Β, , Λέξεις ευρετηρίου: καρκίνος παχέος εντέρου, καρκίνος ορθού, αίτια, διάγνωση, σταδιοποιηση ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος παχέος εντέρου (ΚΠΕ) και ορθού αποτελεί ένα μεγάλο πρόβλημα για τις αναπτυγμένες χώρες αφού είναι ο τέταρτος σε επιπολασμό καρκίνος, μετά του πνεύμονος, προστάτη και μαστού για τους πληθυσμούς αυτούς. Σε αυτόν οφείλονται περί το 10% των νέων περιπτώσεων καρκίνου κατ έτος. Παρότι εν πολλοίς όπως και σε όλους του καρκίνους η ακριβής ακολουθία για την γένεση του παραμένει άγνωστη ωστόσο αρκετά στοιχεία σχετικά με

11 ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, ΤΟΜΟΣ 74, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ 2, την αιτιοπαθογένεια του ΚΠΕ είναι γνωστά. Η περιεκτικότητα της διατροφής σε ζωικό λίπος και φυτικές ίνες έχουν κυρίως ενοχοποιηθεί. Επίσης η κατανάλωση μπύρας, το κάπνισμα, ο σακχαρώδης διαβήτης, ο τρόπος παρασκευής των τροφών έχουν θεωρηθεί ότι ευοδώνουν την καρκινογέννεση. Αντίθετα, θεωρούνται προστατευτικά η ασπιρίνη και τα άλλα μη στεροειδή φάρμακα, το ασβέστιο, το σελήνιο, η θεραπεία με οιστρογόνα, το χαμηλό βάρος και η άσκηση. Παρόμοια προστατευτική δράση, αλλά με μικρότερη πιθανά δράση έχουν η δίαιτα πλούσια σε καρωτένη, φυτικές ίνες ή σελήνιο, η βιταμίνη C, Ε και D. Αναλυτικότερα για μερικές από αυτές: Από μακρού μελέτες είχαν καταδείξει διαφορές στην συχνότητα του σε πληθυσμούς με διαφορετικές τρόπο ζωής και κυρίως διαφορετικές διαιτητικές συνήθειες. Μελέτες σε πληθυσμούς που μετανάστευαν από περιοχές χαμηλού επιπολασμού σε χώρες υψηλού κινδύνου και υιοθέτηση της αντίστοιχης δίαιτας (όπως για παράδειγμα από την Ιαπωνία στις αρχές του προηγούμενου αιώνα προς το αρχιπέλαγος της Χαβάης) έδειξαν ταχεία αντίστοιχη αύξηση του κινδύνου για καρκίνο παχέος εντέρου ωστόσο δεν έγινε δυνατόν να καθορισθεί πιο ακριβώς στοιχείο της διατροφής δρα είτε προστατευτικά ή αντίθετα αυξάνει το κίνδυνο. Τροφές πλούσιες σε λίπος, (χαρακτηριστικά σε χώρες υψηλού επιπολασμού τα λιπαρά οξέα αποτελούν το 40-45% των ολικών θερμίδων της διατροφής ενώ αντίθετα σε πληθυσμούς με χαμηλό επιπολασμό αυτό αποτελεί μόλις το 10% των θερμίδων) και φτωχές σε φυτικές ίνες καθώς και η αυξημένη κατανάλωση κόκκινου κρέατος (πιθανά λόγω διαφορών στο είδος των λιπαρών οξέων που περιέχει αυτό σε σχέση με τα αντίστοιχα που βρίσκονται στα πουλερικά ή τα ψάρια) ενοχοποιείται. Σαν κύριος παθογενετικός μηχανισμός θεωρείται ότι το λίπος της τροφής οδηγεί σε αύξηση της παραγωγής χοληστερόλης και χολικών αλάτων στο ήπαρ με επακόλουθη αύξηση της συγκέντρωσης τους στο αυλό του παχέος εντέρου, ενώ τα βακτηρίδια του παχέος εντέρου τα μετατρέπουν σε δευτερογενή χολικά άλατα, μεταβολίτες της χοληστερόλης και άλλους τοξικούς μεταβολίτες. Επακόλουθα αυξάνονται τα επίπεδα της αποκαρβοξυλάσης της ορνιθίνης (που οδηγεί σε αύξηση του κυτταρικού πολλαπλασιασμού, καθώς και η δραστηριότητα της πρωτεϊνικής κινάσης καθώς επίσης και ο δρόμος του μεταβολισμού του αραχιδονικού οξέος ενεργοποιείται από τα χολικά οξέα οδηγώντας έτσι σε κυτταρικό πολλαπλασιασμό, ένας δρόμος που εμποδίζεται από τα μη στεροειδή φάρμακα ή την ασπιρίνη. Οι φυτικές ίνες έχουν βρεθεί ότι προστατεύουν σε αρκετές μελέτες (1,2). Πρόκειται για ίνες φυτικής προέλευσης που είναι ανθεκτικές στην πέψη από τα εντερικά ένζυμα και δρουν συνεπώς στο αυλό του παχέος εντέρου. Παρόλο που πολλές μελέτες έχουν δείξει ότι προσφέρουν προστασία από το καρκίνο παχέος εντέρου ωστόσο δεν φάνηκε να προστατεύουν από την υποτροπή αδενωμάτων (3,4). Σε μεταανάλυση 13 σχετικών μελετών φάνηκε ότι η κατανάλωση φυτικών ινών σχετίζεται αντίστροφα με το κίνδυνο για καρκίνο παχέος εντέρου, αλλά όταν έγινε διόρθωση για τους λοιπούς διαιτητικούς παράγοντες οι φυτικές ίνες δεν έδειξαν να προστατεύουν από το καρκίνο παχέος εντέρου (5). Πιθανολογείται ότι αυτά δρουν μέσω αύξησης του όγκου του περιεχομένου στο παχύ έντερο οδηγώντας έτσι σε μείωση της συγκέντρωσης των καρκινογόνων ενώ λόγω της ταχύτερης διόδου μέσα από το κόλο υπάρχει μικρότερη έκθεση του στις ουσίες αυτές. Επίσης μερικές από τις φυτικές ίνες (όπως η σελλουλόζη, το πίτουρο) προκαλούν αλλαγές στην έκφραση βακτηριακών ενζύμων που δρουν προστατευτικά, ενώ άλλα μπορούν να συνδεθούν με τοξικά προϊόντα αδρανοποιώντας τα έτσι. Το ασβέστιο και η βιταμίνη D δρουν προστατευτικά. Δεν είναι και εδώ γνωστός ο ακριβής τρόπος δράσης ωστόσο το ασβέστιο δρα τόσο στο κυτταρικό κύκλο, στην έκφραση και δραστηριότητα βασικών για το κύτταρο ένζυμων (τυροσινική κινάση, αποκαρβοξυλάση ορνιθίνης κλπ). Σε μελέτες και μετααναλυση σχετικών μελετών βρέθηκε ότι το ασβέστιο προστατεύει από καρκίνο παχέος εντέρου (6). Παρόμοιος ρόλος έχει βρεθεί κυρίως σε πειραματόζωα για την βιταμίνη (7). Mη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα: μελέτες έχουν δείξει μείωση της σχετιζόμενης με κακοήθεια του παχέος εντέρου στα άτομα με χρόνια χρήση ΜΣΑΦ. Παρότι δεν είναι γνωστοί οι ακριβείς μηχανισμοί, ενοχοποιούνται η μεταβολή στο μεταβολισμό του αραχιδονικού οξέος με αλλαγές των επιπέδων ουσιών όπως οι προσταγλανδίνες θρομβαξάνες λευκοτριένες κ.λπ που οδηγούν σε αλλαγές στην προσκόλληση ωρίμανση και διαφοροποίηση των κυττάρων ενώ επάγουν και την απόπτωση των. Η δράση αυτή γίνεται μέσω αναστολής της δράσης της κυκλοξυγενάσης, ενός ενζύμου που η 2η μορφή [κυκλοοξυγενάση 2 (COX 2)] του υπερεκφράζεται στο KΠΕ. Τα φάρμακα αυτά, επίσης, δρουν μέσω μεταβολής της προσκόλλησης των κυττάρων αλλά και της αγγειογένεσης.

12 202 Αιτιοπαθογένεια, διάγνωση, προεγχειρητική σταδιοποίηση Με βάση τα ανωτέρω έχουν γίνει προσπάθεια πρόληψης του καρκίνου με διάφορες ουσίες. Ωστόσο επειδή ο η καρκινογένεση είναι ένας εξαιρετικά μακροχρόνιος δρόμος και συνεπώς η κατάδειξη της δράσης κάποιου φαρμάκου απαιτεί τεράστιο αριθμό ατόμων που παρακολουθείται επί δεκαετίες, η μελέτη έχει επικεντρωθεί στην προσπάθεια πρόληψης υποτροπής των αδενωμάτων μιας προδρόμου του καρκίνου βλάβης ή στην ανεύρεση άλλων πρώιμων βλαβών όπως των παρεκκλινουσών (aberrant) κρυπτών με την χρήση της χρωμοενδοσκόπησης ή της μεγεθυντικής ενδοσκόπησης. Μελέτες με τη χορήγηση χαμηλής σε λιπαρά και υψηλής σε φυτικές ίνες για την πρόληψη υποτροπής αδενωμάτων απέτυχαν να δώσουν ικανοποιητικά αποτελέσματα (3,4). Αντίθετα θετικά στοιχεία έδωσε μελέτη που αφορούσε την χορήγηση ασβεστίου (1200 mg/d), που έδειξε μικρή (19%) μείωση της υποτροπής των αδενωμάτων (8). Είναι μάλιστα ενδιαφέρον ότι η μείωση αυτή διαρκούσε και για αρκετό διάστημα μετά την διακοπή της θεραπείας (9) ενώ μελέτες έδειξαν ότι η βιταμίνη D δρα συνεργικά με το ασβέστιο (10). Το φυλικό οξύ παρά το ότι έδειξε αρχικά ελπιδοφόρα αποτελέσματα απέτυχε να εμποδίσει τις υποτροπές αδενωμάτων σε προοπτική μελέτη (11). Επίσης άλλες βιταμίνες/αντιοξειδωτικές ουσίες έχουν δώσει αντικρουόμενα αποτελέσματα και συνεπώς δεν συνιστώνται αυτά για πρόληψη. Επίσης η χορήγηση οιστρογόνων (θεραπεία αναπλήρωσης) έδειξε, πιθανά μέσω μεταβολής της σύνθεσης των χολικών οξέων) πιθανολογείται ότι δρα προστατευτικά. Σε μελέτη βρέθηκε σε μειωμένο ποσοστό ατόμων που ελάμβαναν οιστρογόνα καρκίνος παχέος εντέρου, ωστόσο στις ασθενείς με ενεργό θεραπεία ο καρκίνος βρέθηκε σε πιο προχωρημένο στάδιο (12). Τα πιο ενθαρρυντικά αποτελέσματα έδειξε η χρόνια χρήση της ασπιρίνης ή ΜΣΑΦ με μείωση των αδενωμάτων ή καρκίνου κατά >40% αν και πιθανολογείται ότι απαιτείται συνεχής εξαιρετικά μακροχρόνια αγωγή. Η προστασία αυτή αφορά και σε άτομα με αυξημένο κίνδυνο για καρκίνο ή αδενώματα (13-15) επίσης καλά αποτελέσματα έχουν δώσει οι μη εκλεκτικοί αναστολείς της κυκλοξυγενάσης αλλά και οι εκλεκτικοί της κυκλοξεγενάσης 2 στην πρόληψης υποτροπής των αδενωμάτων (16,17). ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Εκτός των εξωτερικών ενοχοποιητικών παραγόντων από μακρού έχει γίνει κατανοητό ότι υπάρχει κληρονομική επιβάρυνση. Αυτό είναι προφανές στα κληρονομούμενα συνδρομα ΚΠΕ αλλά μελέτες έχουν δείξει ότι και στους σποραδικούς ΚΠΕ (μη κληρονομούμενες) υπάρχει αυξημένη επίπτωση σε συγγενείς. Τα κληρονομούμενα σύνδρομα ΚΠΕ διακρίνονται σε : Οικογενή σύνδρομα πολυποδίασης όπου υπάρχει αυτοσωμιακός επικρατών χαρακτήρας, και χαρακτηρίζεται από την παρουσία πολυάριθμων (συνήθως εκατοντάδων) αδενωμάτων με ή χωρίς εξωκολικές εκδηλώσεις (18). Αποτελεί ένα σπάνιο αίτιο καρκίνου (περίπου μόλις το 1% των περιπτώσεων καρκίνου παχέος εντέρου οφείλονται σε αυτό) ωστόσο η φυσική πορεία αν δεν αφαιρεθεί έγκαιρα το κόλον είναι η ανάπτυξη καρκίνου σε όλους τους ασθενείς. Το υπεύθυνο γονίδιο έχει αναγνωρισθεί. Η παραγομένη από αυτή πρωτεΐνη συμμετέχει σε αρκετά βήματα της κυτταρικής ομοιοστασίας, πολλαπλασιασμού και σύνδεσης του με τα γειτονικά κύτταρα. Το μέσο τμήμα της πρωτεΐνης αυτής συνδέεται με την β κατενίνη μια πρωτεΐνη υπεύθυνη για την διατήρηση των διακυττάριων συνδέσεων μέσω σύνδεσης με την ε καθερίνη. Η σύνδεση της APC πρωτεΐνης με την β κατενίνη οδηγεί σε καταστολή της τελευταίας. Αν υπάρχει μετάλλαξη τότε η β κατενίνη εισέρχεται στο πυρήνα οδηγώντας σε κυτταρικό πολλαπλασιασμό και δημιουργία αδενωμάτων. Όπως προαναφέρθηκε κλινικά χαρακτηρίζεται από πολλαπλά αδενώματα που εμφανίζονται από την εφηβεία αλλά και εξωκολικές εκδηλώσεις όπως πολύποδες αλλαχού στο πεπτικό (π.χ. στόμαχο, ειλεό αλλά κυρίως στο 12λο, όπου μπορεί να μεταλλαχθούν) ή εμφάνιση οστεωμάτων εξοστόσεων ή ανωμαλιών των οδόντων και υπερτροφίας μελαχρωστικής του κερατοειδούς ή δεσμοειδείς όγκοι (σύνδρομο Gardner) (19) η γλοιωμάτων (Turcot σύνδρομο). Ο οικογενής μη πολυποδιασικός καρκίνος παχέος εντέρου αναπτύσσεται σε αδενώματα συνήθως επίπεδα, ωστόσο η παρουσία αρκετών αδενωμάτων είναι ασυνήθης (18), Σε αυτόν οφείλεται περί το 6% των περιπτώσεων καρκίνου παχέος εντέρου και κυρίως αυτών του δεξιού παχέος εντέρου. Η μετάδοση, και εδώ, οφείλεται σε επικρατόντα αυτοσωματικά γονίδια που είναι υπεύθυνα για την διόρθωση αναντιστοιχιών DNA, λαθών δηλαδή κατά την αντιγραφή του. Υπεύθυνα για την διόρθωση αυτών των δίκη μικροδορυφόρων «παρακλαδιών» είναι πρωτεΐνες προϊόντα ομάδας γονιδίων (MMR genes): Οι περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε μεταλλάξεις στα hmsh2 χρωμόσωμα 2, hmlh1 χρωμόσωμα 3 αλλά έχουν περιγραφεί μεταλλάξεις και στα hmsh6, hpms1, και hpms2 έχουν περιγραφεί κριτήρια για να χαρακτηριστεί ότι κάποια οικογένεια

13 ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, ΤΟΜΟΣ 74, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ 2, πάσχει από αυτό το τύπο καρκίνου, αρχικά τα κριτήρια του Άμστερνταμ και αργότερα της Βηθεσδά. Κατά αυτά πρέπει να υπάρχουν τουλάχιστον 3 άτομα που να πάσχουν από καρκίνο, με ένα άτομο τουλάχιστον 1ου βαθμού συγγενή με κάποιο άλλο, πρέπει ο καρκίνος να αφορά τουλάχιστον 2 γενεές και σε τουλάχιστον 1 από τους πάσχοντες να εμφανίσει το ΚΠΕ πριν τα 50 έτη. Τα κριτήρια Βηθεσδά πρακτικά αναγνωρίζουν ότι εκτός από τις οικογένειες με αποκλειστικά ΚΠΕ (Lynch I) σε ορισμένες οικογένειες μπορεί να ανευρεθούν καρκίνοι και σε εξωκολικά όργανα που σχετίζονται με το σύνδρομο (ενδομητρίου, ωοθηκών, γαστρικός, ήπατος, χοληφόρων ή ουροποιητικού)-(lynch II). Επίσης άλλα σύνδρομα πολυποδίασης σχετίζονται με μεγάλη αύξηση του κινδύνου για καρκίνο παχέος εντέρου, χωρίς όμως να είναι του μεγέθους των προαναφερθέντων συνδρόμων. Τέτοια είναι το σύνδρομο οικογενούς νεανικής πολυποδίασης, το Peutz Jeghers σύνδρομο. Εκτός όμως από τις κληρονομούμενα σύνδρομα που σχετίζονται με ΚΠΕ η κληρονομικότητα διαδραματίζει μεγάλο ρόλο και στο σποραδικό (δηλαδή εκτός των συνδρόμων αυτών περιπτώσεων ΚΠΕ). Συγγενείς α βαθμού ασθενών με ΚΠΕ ή ατόμων με αδενώματα παχέος εντέρου έχουν αυξημένο κατά 2-3 φορές κίνδυνο να παρουσιάσουν ΚΠΕ ή αδενώματα σε σχέση με το γενικό πληθυσμό. Μάλιστα ο κίνδυνος αυτός είναι μεγαλύτερος όσο μικρότερη είναι η ηλικία κατά την οποία παρουσίασε ο συγγενής τους το ΚΠΕ. Άλλος προδιαθεσικός παράγοντας για την ανάπτυξη καρκίνου παχέος εντέρου είναι η χρόνια φλεγμονή με πιο κλασική περίπτωση τον αυξημένο κίνδυνο για ΚΠΕ που αντιμετωπίζουν ασθενείς με χρόνια ιδιοπαθή φλεγμονώδη νοσήματα του παχέος εντέρου. Παλαιότερα δεδομένα έδειχναν ότι ασθενείς με ελκώδη κολίτιδα μετά 7 έτη νόσου βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου και ο κίνδυνος αυτός αυξάνει κατά 10% ανά δεκαετία νόσου και έτσι περιγράφηκε ότι περίπου το 1/3 των ασθενών θα αναπτύξει καρκίνο μετά 30 έτη νόσου. Νεότερα δεδομένα αναφέρουν αρκετά μειωμένα ποσοστά, πάντα βεβαίως πολύ υψηλότερα από το μέσο όρο για το αντίστοιχο πληθυσμό και ηλικία. Ο αυξημένος αυτός κίνδυνος επηρεάζεται και από την έκταση της νόσου με ασθενείς με ολική προσβολή του παχέος εντέρου να βρίσκονται σε πολύ υψηλότερο κίνδυνο ενώ αντίθετα ασθενείς με ορθίτιδα να παρουσιάζουν οριακή, μόνο, αύξηση ακόμα και μετά από πολλά έτη νόσου. Άλλοι παράγοντες είναι η βαρύτητα της προσβολής, η δραστηριότητα της νόσου, η ηλικία έναρξης και η θεραπεία ή μη με ορισμένα φάρμακα όπως η μεσαλαζίνη, που δρα προστατευτικά. Ο καρκίνος στους ασθενείς δεν ακολουθεί την συνήθη πορεία προς καρκίνου μέσω των αδενωμάτων (πολυποειδή ή μη) όπως στο γενικό πληθυσμό αλλά μέσα από δυσπλαστικές αλλαγές του επιθηλίου. Οι ασθενείς με ν Crohn του παχέος εντέρου βρίσκονται σε παρόμοιο κίνδυνο με αυτό της ελκώδους κολίτιδας με παρόμοια χαρακτηριστικά (έκταση δραστηριότητα νόσου κ.λπ). ΆΛΛΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Με βάση την σημασία για την καρκινογένεση των χολικών αλάτων έχει σχετισθεί η χολοκυστεκτομή με την ανάπτυξη καρκίνου. Σε μια σουηδική μελέτη ασθενών που είχαν υποβληθεί προ πολλών ετών σε χολοκυστεκτομή βρέθηκε αυξημένος κίνδυνος καρκίνου ανιόντος (και λεπτού εντέρου) όχι όμως για το υπόλοιπο παχύ έντερο (20). Φαίνεται τελικά ότι καρκινογόνα επιδρούν μαζί με άλλους ενδοαυλικούς παράγοντες (όπως χολικά άλατα) στα κύτταρα του βλεννογόνου. Αν υπάρχει και η γενετική προδιάθεση αυτά πολλαπλασιάζονται και μέσα από άλλες μεταλλάξεις ακολουθεί ανεξέλεκτη αύξηση. Είναι γνωστό ότι ένα από τα αρχικά φαινόμενα είναι η διαταραχή του πολλαπλασιασμού μέσα στην κολική κρύπτη τόσο σε ασθενείς με καρκίνο ή σύνδρομα που σχετίζονται με αυτόν καθώς και σε πειραματόζωα. ΓΕΝΕΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαρακτηρίζονται από διαταραχές στα πρωτο ογκογονίδια, απώλεια γονιδίων υπευθύνων για την καταστολή όγκου και διαταραχές όπως ελέγχθει πιο πάνω στα γονίδια υπεύθυνα για την διόρθωση αναντιστοιχιών DNA (MMR), που καταλήγουν στην μικροδορυφορική αστάθεια(21). Τα πιο σημαντικά ενοχοποιηθέντα γονίδια φαίνονται στο Πίνακα 1. Τα πρωτοογκογονίδια συμμετέχουν στα σήματα transduction και την έλεγχο της εξέλιξης του κυττάρου. Παθολογική ενεργοποίηση τους οδηγεί σε ανώμαλο πολλαπλασιασμό και τελικά δημιουργία όγκου. Τέτοια είναι τα γονίδια της ομάδας ras με περίπου το 65% των σποραδικών ΚΠΕ να έχουν μετάλλαξη κυρίως στο K-ras. Φαίνεται ότι αυτή αφορά και σε προκαρκινωματώδεις καταστάσεις όπως τα αδενώματα και κυρίως στα σοβαρά (ανευρίσκεται μόλις στο 10% των αδενωμάτων μικρότερων του 1 εκ έναντι 57 και 58% στα μεγάλα αδενώματα και ΚΠΕ).

14 204 Αιτιοπαθογένεια, διάγνωση, προεγχειρητική σταδιοποίηση Επίσης στο ΚΠΕ έχουν βρεθεί χρωμοσωμιακές ανωμαλίες κυρίως με απώλεια αλληλίων όπως στα χρωμοσώματα 5q, 17p, και 18q. Σωματικές μεταλλάξεις του APC γονιδίου βρίσκονται στο 60%-80% των σποραδικών ΚΠΕ και αδενωμάτων ακόμα και σε πολύ μικρά ή με ήπια δυσπλασία. Φαίνεται ότι απαιτείται η απώλεια και των 2 αλληλίων για την έναρξη της πορείας προς ΚΠΕ. Άλλα σημαντικά γονίδια βρίσκονται στο χρωμόσωμα 18q. Ένα από αυτά είναι το DCC (deleted in CRC), που έχει βρεθεί ότι σχετίζεται με την κακή πρόγνωση ασθενών σταδίου ΙΙ κατά Dukes. Το DPC4 (SMAD4) είναι ένα γονίδιο που καταστέλλει την δημιουργία όγκου, και ανήκει στην όμαδα γονιδίων SMAD, που δρουν μέσω του TGF)-β family receptors. Σε πειραματόζωα έχει βρεθεί ότι αδρανοποίηση του οδηγεί σε κακοήθη εξαλλαγή σε ζωικό μοντέλο της οικογενούς πολυποδίασης. Επίσης απώλεια του p53 γονιδίου στο χρωμόσωμα 17p βρίσκεται στην πλειονότητα των ΚΠΕ. Σχηματικά έχει γενικά γίνει δεκτός ο δρόμος προς την δημιουργία ΚΠΕ που φαίνεται στο σχήμα 1 (22). Σχήμα 1. Σημαντικότερες γονιδιακές μεταβολές στο δρόμο προς το ΚΠΕ *Grady WM. Cancer Metast Rev 2004; 23:11 (22) ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ Παρότι ο καρκίνος του παχέος εντέρου, όπως προαναφέρθηκε, αποτελεί μια από τις πρώτες αιτίες θανάτου από καρκίνο στις προηγμένες χώρες η προσκόλληση στα προγράμματα ελέγχου πληθυσμού (όπως για παράδειγμα αναζήτηση αφανούς αιμορραγίας στα κόπρανα, κολοσκόπηση κλπ) παραμένει χαμηλή. Έτσι συχνότατα αυτός ανακαλύπτεται όταν ήδη έχει αναπτυχθεί και έχει δώσει κάποιο σύμπτωμα. Τα κύρια συμπτώματα είναι αιματοχεζία, ή ερυθρομέλαινα κοιλιακό άλγος ή διαταραχές κενώσεων και τέλος χρόνια μικροσκοπική απώλεια αίματος, που οδηγεί σε σιδηροπενική αναιμία. Έχει βρεθεί ότι ασθενείς με εξαιρέσιμο όγκο παρουσιάζονται με κοιλιακό άλγος (44%), διαταραχές κενώσεων (43%) αιματοχεζία (40%) αδυναμία (20%) αναιμία (11%) απώλεια βάρους (6%) (23). Όλα αυτά τα συμπτώματα βρέθηκε ότι έχουν μικρή ευαισθησία (έως και κάτω του 10%) αλλά υψηλή ειδικότητα (24). Το κοιλιακό άλγος είναι συνήθως απότοκο εντερικής απόφραξης αν και σπάνια είναι απότοκο περιτοναϊκής προσβολής ή διάτρησης. Σε όγκους του ορθού αν και προεξάρχει συνήθως ο τεινεσμός ωστόσο, μπορεί μέσω προσβολής νεύρων να αναφέρει ο ασθενής επίμονο άλγος. Η απώλεια αίματος εξαρτάται από την θέση του όγκου. Όταν ο όγκος εδράζεται στο ορθοσιγμοειδές είναι πιθανότερο να είναι ορατή (αιματοχεζία) ενώ αντίθετα σε όγκο του δεξιού εντέρου είναι συνηθέστατα μακροσκοπική (οδηγώντας σε σιδηροπενική αναιμία) και συνεπώς ο όγκος θα αναγνωρισθεί καθυστερημένα. Διαταραχές των κενώσεων συνήθων οφείλονται σε όγκους του αριστερού παχέος εντέρου. Επίσης στους περιφερικούς όγκους ο ασθενής μπορεί να αναγνωρίσει αλλαγές στο σχήμα (διάμετρο) των κοπράνων ή στην σύσταση (υδαρής με βλέννα διάρροια) αν υπάρχει μεγάλο λαχνωτό αδένωμα. Σε μεταστατική νόσο περί το 20% των ασθενών αναγνωρίζονται σε μη ιάσιμο στάδιο όταν υπάρχουν ήδη μεταστάσεις αλλαχού. Ο καρκίνος του παχέος μεθίσταται συνήθως αιματογενώς ή λεμφογενώς αν και σπάνια μπορεί να υπάρχουν περιτοναϊκές μεταστάσεις ή κατά συνέχεια ιστού οι κύριες εστίες μετάστασης είναι οι περιοχικοί λεμφαδένες το ήπαρ οι πνεύμονες και το περιτόναιο. Με εξαίρεση το όγκο του ορθού πρωκτού (λόγω αιμάτωσης) είναι σπανιότατη η πρώτη μετάσταση να είναι άλλη από το ήπαρ. Τ α συμπτώματα είναι ανάλογα με το προσβαλλόμενο όργανο. Σπανιότερες πρώτες εκδηλώσεις αποτελούν οι : Τοπική διήθηση ή διάτρηση (με δημιουργία επικοινωνίας, συριγγίου) με κάποιο όργανο. Πυρετός αγνώστου αιτίας. Βακτηριαιμία από Streptococcus bovis ή Clostridium septicum (εως 25% των ασθενών με τις ως άνω λοιμώξεις πάσχουν από καρκίνο παχέος εντέρου (25). Μπορεί να αποδειχθεί ότι αποτελεί αίτιο αδενοκαρκινώματος αγνώστου πρωτοπαθούς εστίας (6%). Oι συμπτωματικοί ασθενείς έχουν γενικά χειρότερη πρόγνωση σε σχέση με τους ασυμπτωματικούς (49 έναντι 71% 5ετής επιβίωση) (26) και μάλιστα όσο περισσότερα συμπτώματα είχε ο ασθενής τόσο μικρότερη ήταν η πιθανότητα για επιβίωση (27), αντίθε-

15 ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, ΤΟΜΟΣ 74, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ 2, τα δεν βρέθηκε συσχέτιση της χρονικής διάρκειας των συμπτωμάτων με την πρόγνωση. Επίσης το μοναδικό σύμπτωμα που σχετιζόταν με κακή πρόγνωση ήταν τα αποφρακτικά συμπτώματα (28) ενώ η αιμορραγία θεωρείται ότι σχετίζεται με καλύτερη πρόγνωση. ΔΙΑΓΝΩΣΗ Ο καρκίνος παχέος εντέρου θα αναζητηθεί σε ασθενείς με κάποιο από τα πιο πάνω συμπτώματα ή σε ασυμπτωματικούς ασθενείς που βρίσκονται σε κίνδυνο για ανάπτυξη καρκίνου παχέος εντέρου (όπως σε άτομα >50 έτη ή με ιστορικό συνδρόμου που σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο πχ οικογενής πολυποδίαση, μη πολυποδισιακός οικογενής καρκίνος σύνδρομο ή άτομα συγγενή ασθενών με καρκίνο παχέος εντέρου, αλλά και σε άτομα χωρίς προδιάθεση άνω των ετών (για λόγους συντομίας τα προγράμματα προληπτικού ελέγχου ασυμπτωματικού πληθυσμού δεν θα αναλυθούν). Η επιλογή της κατάλληλης εξέτασης μπορεί να γίνει από πληθώρα εξετάσεων όπως ενδοσκόπηση ακτινολογικές (βαριούχος υποκλεισμός ή CT κολογραφία. Κολοσκόπηση θεωρείται εξέταση εκλογής μια και με αυτή μπορεί να αναγνωρισθούν οι βλάβες να προσδιορισθεί η θέση, να ληφθεί βιοψία και να αφαιρεθούν τυχόν προκαρκινωματώδεις βλάβες (πολύποδες). Βεβαίως σε μερικούς ασθενείς (ιδίως όταν υπάρχει στένωση, αποτέλεσμα του καρκίνου, αλλά και από άλλες αιτίες) δεν είναι δυνατόν να εποπτευθεί ολόκληρο το έντερο, βλάβες μπορούν να χαθούν, ιδίως μη πολυποδιασικές. λόγω θέσης (στις καμπές, ή πίσω από πτυχές) αλλά και λόγω πλημμελούς καθαρισμού του εντέρου ενώ η αποτελεσματικότητα της εξαρτάται από τον ενδοσκόπο (29). Ο βαριούχος υποκλυσμός μαζί με ενδοσκοπικό έλεγχο του ορθοσιγμοειδούς μπορεί να χρησιμοποιηθεί αν και φαίνεται ότι η ευαισθησία υπολείπεται σημαντικά. Νέες μέθοδοι χρησιμοποιούνται όπως η CT κολογραφία και τελευταία η ασύρματη ενδοσκόπηση (κάψουλα) παχέος εντέρου με ενθαρρυντικά αποτελέσματα. Λόγω του κινδύνου ύπαρξης σύγχρονης βλάβης, δηλαδή άλλου καρκίνου ή σοβαρής βλάβης κεντρικότερα (γεγονός που αφορά περί το 3% των ασθενών) ολόκληρο το παχύ έντερο πρέπει να ελεγχθεί με κάποια μέθοδο. Αν αυτό δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί προεγχειρητικά λόγω απόφραξης ή γενικής κατάστασης του ασθενούς πρέπει να γίνει μόλις η κατάσταση του ασθενούς το επιτρέψει. Μετά την διάγνωση της κακοήθειας πρέπει να γίνει σταδιοποίηση της νόσου για πληρέστερο προγραμματισμό της θεραπείας. O καρκίνος παχέος εντέρου ξεκινά από το βλεννογόνο σχεδόν πάντα σαν αδενωματώδης πολύποδας, μετά την εξαλλαγή του διέρχεται τη βλεννογόνιο μυϊκή στιβάδα από όπου μπορεί να εισβάλλει στα λεμφαγγεία ή αιμοφόρα αγγεία. Οι αρχικές μεταστάσεις είναι στο ήπαρ και από εκεί μπορεί να δώσει αλλαχού. Παρότι πρόκειται για μια μακροχρόνια διαδρομή από το φυσιολογικό βλεννογόνο (μέσω αδενώματος) για την ανάπτυξη καρκίνου (υπολογίζεται περί τα 17 έτη) ωστόσο το διάστημα μέχρι ένας εστιακός καρκίνος να φθάσει στη δυνατότητα για μεταστάσεις είναι σχετικά μικρό (2 έτη). Παρόμοια είναι η φυσική ιστορία του καρκίνου του πρωκτού, με εξαίρεση του καρκίνου χαμηλής διαφοροποίησης που μπορεί να δώσει λεμφικές ή αιματογενείς μεταστάσεις χωρίς να έχει διαπεράσει τα τοιχώματα. Επίσης ο καρκίνος αυτός τείνει να επεκτείνεται τοπικά στις παρακείμενες δομές συνεπικουρούμενο από το γεγονός ότι ο πρωκτός στερείται ορογόνου. Στην σταδιοποίηση της νόσου χρησιμοποιείται το σύστημα που πρότεινε ο Dukes με τις τροποιησεις κατά Astler, Coller και τελευταία η σταδιοποίηση που προτάθηκε από την American Joint Committee on Cancer (30) (Πίνακας 2). Πίνακας 2. AJCC TNM σταδιοποίηση ΚΠΕ STAGE* CRITERIA [ ] 0 Καρκίνος in situ: ενδοβλεννογονικός ή μέχρι το χόριο [ ] (Tis N0 M0) I Μέχρι τον υποβλλενογόνιο (T1 N0 M0) [Dukes A] Διηθεί μυική στιβάδα (T2 N0 M0) II Μέχρι τον υποορογόνιο στιβάδα ή περικολικό ιστό (T3 N0 M0) [Dukes B] Διηθεί περιτόναιο ή άλλα όργανα ή υπάρχει διάτρηση (T4 N0 M0) Κάθε βαθμός διάτρησης με περιοχικούς λεμφαδένες N1: μετάσταση 1-3 περιοχικών λεμφαδένων III N2: : μετάσταση >4 περιοχικών λεμφαδένων κάθε T N1 M0 [Dukes C] IV Απομακρυσμένη μετάσταση κάθε T κάθε N M1 * Στάδιο II υποδιαιρείται σε ΙΙα (για Τ3 όγκους) και ΙΙβ (Τ4 όγκοι). Στάδιο ΙΙΙ υποδιαιρείται σε IIIα (T1-T2 N1 M0), IIβ (T3-T4 N1 M0), και IIIc (κάθε T N2 M0). N1 *The American Joint Committee on Cancer (30)

16 206 Αιτιοπαθογένεια, διάγνωση, προεγχειρητική σταδιοποίηση ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ Κλινική Εξέταση Παρά το ότι συνήθως δεν είναι βοηθητική η πλήρης κλινική εξέταση δεν πρέπει ποτέ να παραλείπεται. Ευρήματα συνηγορητικά μεταστατικής νόσου είναι ο ασκίτης η ηπατομεγαλία η ανώμαλη παρυφή του ήπατος, η λεμφαδενοπάθεια. Αδρός Εργαστηριακός έλεγχος και εδώ συνήθως είναι πτωχά τα αποτελέσματα και συνήθως μια φυσιολογική ηπατική βιοχημεία δεν αποκλείει προσβολή του οργάνου. Καλύτερη προγνωστική αξία για ηπατική μετάσταση από τις βιοχημικές παραμέτρους φαίνεται να έχει η αλκαλική φωσφατάση (31). Αξονική τομογραφία είναι συνήθως η πρώτη εξέταση για σταδιοποίηση των ασθενών με καρκίνο παχέος εντέρου. Μπορεί να καταδείξει τη έκταση του όγκου, την παρουσία λεμφαδενικών ή ηπατικών μεταστάσεων καθώς και επιπλοκών (όπως απόφραξη, συρίγγια). Η αξονική τομογραφία (εφόσον γίνεται με ενδοφλέβια έγχυση σκιαγραφικού) είναι εξαιρετική στην ανάδειξη ηπατικών μεταστάσεων (ευαισθησία έως 87%) αλλά όχι τόσο στην αναγνώριση παθολογικών λεμφαδένων τοπικά ή την μελέτη της διατοιχωματικής διήθησης του (έως 73% και 50% αντίστοιχα) (32). Η ευαισθησία της Αξονικής τομογραφίας κοιλίας δίνει καλύτερα αποτελέσματα στους όγκους του ορθού ή αριστερού κόλου παρά σε κεντρικότερους όγκους. Παρόμοια πτωχά αποτελέσματα αφορούν και την ανίχνευση της προσβολής του περιτοναίου από τον όγκο ιδίως όταν αυτός έχει δώσει μόνο μικρές εστίες (<.5 εκ) (33). Τα ως άνω ευρήματα έχουν θέσει σε αμφισβήτηση την τόσο ευρεία χρήση της αξονικής τομογραφίας στην προεγχειρητική σταδιοποίηση. Πιθανά καλύτερα αποτελέσματα για ανάδειξη προσβολή του ήπατος δίνουν άλλες τεχνικές κυρίως διεγχειρητικές (όπως ψηλάφηση του οργάνου ή διεγχειρητικός υπερηχογραφικός έλεγχος). Επίσης γνωρίζουμε πια ότι η παρουσία ηπατικών μεταστάσεων δεν πρέπει κατ ανάγκη να διαφοροποιεί την χειρουργική προσπέλαση ιδίως σε ασθενείς με συμπτωματική νόσο (π.χ. διάτρηση, αιμορραγία), αφού η ηπατεκτομή έως 4 μεταστατικών εστιών είναι δυνατή στους περισσότερους ασθενείς. Για αποκλεισμό πνευμονικών μεταστάσεων, κυρίως σε καρκίνο ορθού (ακόμα και σε μη ανίχνευση ηπατικών μεταστάσεων) καταφεύγουμε σε αξονική τομογραφία πνευμόνων. Δυστυχώς, αυτή σχετίζεται με συχνά αμφιβόλου σημασίας ευρήματα (περίπου 25%) κυρίως ψευδών θετικών ευρημάτων. Η Μαγνητική τομογραφία ήπατος έχει βρεθεί να υπερτερεί της αξονικής τομογραφίας στην ανάδειξη ηπατικών μεταστάσεων (34, 35). PET scans δεν φαίνεται να προσθέτει κάτι στο προεγχειρητικό έλεγχο των ασθενών με καρκίνο παχέος εντέρου (36) χρησιμοποιείται μόνο όταν: 1. Υπάρχει υπόνοια υποτροπής (π.χ. αύξηση καρκινικών δεικτών) και γίνεται προσπάθεια κατάδειξη της θέσης αυτής (37). 2. Σε ασθενείς με ηπατικές μεταστάσεις και στους οποίους θα αποπειραθεί θεραπευτική ηπατεκτομή το PET scan μπορεί να δώσει εστίες αλλαχού κι έτσι ασθενείς να μην υποβληθούν σε μια πρακτικά άσκοπη επέμβαση. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΡΘΟΥ Αυτός παρουσιάζει αρκετές διαφορές σε σχέση με το καρκίνο κεντρικότερα. Σωστή προεγχειρητική σταδιοποίηση απαιτεί δακτυλική εξέταση ενδοσκόπηση, ενδοορθικό υπερηχογράφημα ή ενδοσκοπικό διοθρικό υπερηχογράφημα, MRI για αξιολόγηση της έκτασης νόσου. H MRI πυέλου μπορεί να καταδείξει περιοχικούς λεμφαδένες, καθώς και να χαρακτηρίσει αν είναι παθολογικά διογκωμένοι ή όχι. Καλύτερα αποτελέσματα δίνει η χρήση υψηλής ανάλυσης πρωτόκολλου. Επίσης, μπορεί να καθορίσει και το βάθος διήθησης του όγκου, αν και τα αποτελέσματα όσον αφορά την διαγνωστική ακρίβεια κυμαίνονται στις διάφορες μελέτες (πιθανά λόγω διαφορών στο πρωτόκολλο που χρησιμοποιεί το κάθε κέντρο). Ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS) έχει συγκρίσιμα με την MRI για την διευκρίνιση της λεμφαδενικής διασποράς και του βάθους διήθησης του όγκου. Ωστόσο, θεωρείται ότι είναι φθηνότερη από την μαγνητική και ταχύτερη, αν και λιγότερα διαθέσιμη μέθοδος. Σημειώνεται ωστόσο ότι όλες οι εξετάσεις σταδιοποίησης του καρκίνου ορθού είναι πιο αξιόπιστες σε πιο προχωρημένα στάδια παρά στην πρώιμη φάση της νόσου. Ένα επιπλέον πλεονέκτημα της μεθόδου αυτής είναι η δυνατότητα σε αμφίβολα ευρήματα να επαληθευθεί η λεμφαδενική διασπορά με την λήψη κατευθυνόμενης ιστολογικής εξέτασης. Με δεδομένο ότι ούτε το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα και η υψηλής ανάλυσης MRI δεν έχουν ξεκάθαρα πλεονεκτήματα η μία σε σχέση με την άλλη, η επιλογή προεγχειρητικά γίνεται ανάλογα με το ποια από τις δύο είναι πιο εύκολο να πραγματοποιηθεί, αν και μερικοί προτιμούν για καλύτερα αποτελέσματα την πραγματοποίηση και των 2 όποτε αυτό είναι δυνατόν. Καρκινικοί δείκτες. Έχουν χρησιμοποιηθεί αρκετοί καρκινικοί δείκτες, με πιο μελετημένους το καρκινοεμβρυικό αντιγόνο (CEA), και το CA 19-9 έχουν χαμηλή

17 ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ, ΤΟΜΟΣ 74, ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑ 2, ευαισθησία για την διάγνωση του καρκίνου παχέος εντέρου με συχνά παθολογικές τιμές σε καλοήθεις παθήσεις και αρνητικά αποτελέσματα σε αρχόμενη νόσο. Για το λόγο αυτό η American Society of Clinical Oncology (ASCO) (38,39) και European Group on Tumor Markers συνιστά να μη χρησιμοποιείται κάποιος καρκινικός δείκτης για το έλεγχο ασυμπτωματικών ασθενών για ΚΠΕ. Φαίνεται ωστόσο ότι τουλάχιστον το CEA έχει προγνωστική αξία, αφού οι ασθενείς με παθολογική τιμή έχουν χειρότερη πρόγνωση σε σχέση με ασθενείς με ίδιο στάδιο νόσο και φυσιολογικό CEA. Βεβαίως η παραμονή υψηλής τιμής μετεγχειρητικά ή η εκ νέου αύξηση αυτής κατά την παρακολούθηση είναι δείκτης υπολειμματικής ή υποτροπής νόσου, αντίστοιχα. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Peters U, Sinha R, Chatterjee N, et al; Prostate, Lung, Colorectal, and Ovarian Cancer Screening Trial Project Team. Dietary fibre and colorectal adenoma in a colorectal cancer early detection programme. Lancet 2003; 361: Bingham SA, Day NE, Luben R, et al Dietary fibre in food and protection against colorectal cancer in the European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC): an observational study. Lancet 2003; 361: Alberts DS, Martínez ME, Roe DJ, et al Lack of effect of a high-fiber cereal supplement on the recurrence of colorectal adenomas. Phoenix Colon Cancer Prevention Physicians Network. N Engl J Med 2000; 342: Schatzkin A, Lanza E, Corle D, et al.lack of effect of a low-fat, high-fiber diet on the recurrence of colorectal adenomas. Polyp Prevention Trial Study Group. N Engl J Med 2000; 342: Park Y, Hunter DJ, Spiegelman D, et al. Dietary fiber intake and risk of colorectal cancer. A pooled analysis of prospective cohort studies. JAMA 2005; 294: Lamprecht SA, Lipkin M: Chemoprevention of colon cancer by calcium, vitamin D and folate: molecular mechanisms. Nature Rev Cancer 2003; 3: Yang K, Kurihara N, Fan K, et al.dietary induction of colonic tumors in a mouse model of sporadic colon cancer. Cancer Res 2008; 68: Baron JA, Beach M, Mandel JS, et al. Calcium supplements for the prevention of colorectal adenomas. Calcium Polyp Prevention Study Group. N Engl J Med 1999; 340: Grau MV, Baron JA, Sandler RS, et al.prolonged effect of calcium supplementation on risk of colorectal adenomas in a randomized trial. J Natl Cancer Inst 2007; 99: Mizoue T, Kimura Y, Toyomura K, et a. Calcium dairy foods, vitamin D, and colorectal cancer risk: the Fukuoka colorectal cancer study. Cancer Epidemol Biomarkers Prev 2008; 17: Cole BF, Baron JA, Sandler RS, et al. Folic acid for the prevention of colorectal adenomas: a randomized clinical trial. JAMA 2007; 297: Chlebowski RT, Wactawski-Wende J, Ritenbaugh C et al. Estrogen plus progestin and colorectal cancer in postmenopausal women. N Engl J Med 2004; 350: Flossman E, Rothwell PM. Effect of aspirin on longterm risk of colorectal cancer: consistent evidence from randomized and observational studies. Lancet 2007; 369: Sandler RS, Halabi S, Baron JA, et al.: A randomized trial of aspirin to prevent colorectal adenomas in patients with previous colorectal cancer. N Engl J Med 2003; 348: Baron JA, Cole BF, Sandler RS, et al. A randomized trial of aspirin to prevent colorectal adenomas. N Engl J Med 2003; 348: Steinbach G, Lynch PM, Phillips RK, et al. The effect of celecoxib, a cyclooxygenase-2 inhibitor, in familial adenomatous polyposis. N Engl J Med 2000; 342: Benamouzig R, Deyra J, Martin A, et al. Daily soluble aspirin and prevention of colorectal adenoma recurrence: one-year results of the APACC trial. Gastroenterology 2003; 125: Gala M, Chung DC. Hereditary colon cancer syndromes. Semin Oncol. 2011;38: Gómez García EB, Knoers NV. Gardner s syndrome (familial adenomatous polyposis): a cilia-related disorder. Lancet Oncol. 2009;10: Lagergren J, Ye W, kbom A. Intestinal cancer after cholecystectomy: is bile involved in carcinogenesis? Gastroenterology 2001; 121: Grady WM, Carethers JM. Genomic and epigenetic instability in colorectal cancer pathogenesis. Gastroenterology 2008;135: Grady WM. Genomic instability and colon cancer. Cancer Metast Rev 2004; 23: Speights VO, Johnson MW, Stoltenberg PH, et al. Colorectal cancer: current trends in initial clinical manifestations. South Med J 1991; 84:

18 208 Αιτιοπαθογένεια, διάγνωση, προεγχειρητική σταδιοποίηση 24. Ford AC, Veldhuyzen van Zanten SJ, et al. Diagnostic utility of alarm features for colorectal cancer: systematic review and meta-analysis. Gut 2008; 57: Panwalker AP. Unusual infections associated with colorectal cancer. Rev Infect Dis 1988; 10: Beahrs OH, Sanfelippo PM. Factors in prognosis of colon and rectal cancer. Cancer 1971; 28: Polissar L, Sim D, Francis A. Survival of colorectal cancer patients in relation to duration of symptoms and other prognostic factors. Dis Colon Rectum 1981; 24: Carraro PG, Segala M, Cesana BM, et al. Obstructing colonic cancer: failure and survival patterns over a ten-year follow-up after one-stage curative surgery. Dis Colon Rectum 2001; 44: Macken E, Moreels T, Vannoote J, et al. Quality assurance in colonoscopy for colorectal cancer diagnosis. Eur J Surg Oncol ;37: American Joint Committee on Cancer: AJCC cancer staging manual: colon and rectum. 6th ed. New York, Springer-Verlag, p Niederhuber JE. Colon and rectum cancer. Patterns of spread and implications for workup. Cancer 1993; 71: McAndrew MR, Saba AK. Efficacy of routine preoperative computed tomography scans in colon cancer. Am Surg 1999; 65: Πίνακας 1. Κυριότερες γονιδιακές διαταραχές στο καρκίνο παχέος εντέρου Γονίδιο Χρωμ /μα Βρίσκεται στο % των όγκων 33. Jacquet P, Jelinek JS, Steves MA,et al. Evaluation of computed tomography in patients with peritoneal carcinomatosis. Cancer 1993; 72: Niekel MC, Bipat S, Stoker J. Diagnostic imaging of colorectal liver metastases with CT, MR imaging, FDG PET, and/or FDG PET/CT: A meta-analysis of prospective studies including patients who have not previously undergone treatment. Radiology 2010; 257: Floriani I, Torri V, Rulli E, et al. Performance of imaging modalities in diagnosis of liver metastases from colorectal cancer: a systematic review and metaanalysis. J Magn Reson Imaging. 2010;31: Nahas CS, Akhurst T, Yeung H, et al. Positron emission tomography detection of distant metastatic or synchronous disease in patients with locally advanced rectal cancer receiving preoperative chemoradiation. Ann Surg Oncol 2008; 15: Vikram R, Iyer RB. PET/CT imaging in the diagnosis, staging, and follow-up of colorectal cancer. Cancer Imaging ;8 S Van der Schouw YT, Verbeek AL, Wobbes T, et al. Comparison of four serum tumour markers in the diagnosis of colorectal carcinoma. Br J Cancer 1992; 66: O Connell JB, Maggard MA, Ko CY. Colon cancer survival rates with the new American Joint Committee on Cancer sixth edition staging. J Natl Cancer Inst 2004; 96: Κατηγορία Λειτουργία K-ras Πρωτο ογκογονίδιο Ενδοκυτταρικά σήματα APC 5 70 Καταστολή όγκου Μέσω της Β κατενίνης, σύνδεση με άλλα κύτταρα DCC Καταστολή όγκου Προσκόλληση κυττάρων, απόπτωση SMAD4 (DPC4, MADH4) 18? Καταστολή όγκου Σήματα μέσω του TGF-β1 αγγειογένεση TP Καταστολή όγκου Παράγων μεταγραφής, απόπτωση, απάν τηση κυττάρου στο στρες, διορθωση DNA hmsh2 2 [ ] DNA mismatch repair MMR hmlh1 3 [ ] DNA mismatch repair MMR hmsh6 2 [ ] DNA mismatch repair MMR TGF-β1 RII 3 [ ] Καταστολή όγκου Σήματα της οδού TGF-β1 αναστολέας πολλαπλασιασμού

19 Χειρουργική θεραπεία πρωοπαθούς εστίας Γ Ι Στυλιανίδης Διευθυντής ΕΣΥ, Β Χειρουργικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» Στοιχεία αλληλογραφίας: Τηλ E-mai: SUMMARY STYLIANIDIS G. Colorectal cancer Surgical treatment. Surgery is the cornerstone of curative therapy for patients with localized colon or rectal cancer. Surgery may be used as the sole treatment modality or in combination with chemotherapy and/or radiation therapy. The primary goal of surgery is complete removal of the tumor along with the major vascular pedicle feeding the affected colonic segment and the lymphatic drainage basin. En bloc resection of contiguous structures is indicated if there is attachment or adhesion of the tumor to any organ or structure. The blood vessels should be divided at their origin in order to obtain a wide resection and maximize the number of lymph nodes in the specimen. Regional lymphadenectomy provides important information that guides adjuvant treatment. There is also a direct correlation between the number of lymph nodes evaluated per patient after surgical resection and survival. Consensus guidelines recommend that at least 12 lymph nodes be assessed for adequate staging. The general surgical oncology principles for the surgical treatment of patients with rectal cancer include the safe and effective resection of the cancer with a curative intent, which requires clear distal and circumferential margins and complete total mesorectal excision. A 2cm distal margin has become acceptable, while a 5cm proximal margin is still recommended. A positive circumferential margin is an independent predictor of local recurrence and inferior survival, and is the most important pathologic variable in patients undergoing total mesorectal excision. Preoperative chemoradiotherapy improves local control and should be considered if the rectal cancer is locally advanced or abdominoperineal resection is required. Laparoscopic assisted colectomy has been recently accepted in the treatment of colon cancer. Nosokomiaka Chronika, 74, Supplement Β, , Key words: colon cancer, rectal cancer, surgical treatment ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η ριζική χειρουργική εκτομή είναι η μόνη μέθοδος θεραπείας που μπορεί να επιτύχει την ίαση του δυνητικά ιάσιμου κολοορθικού καρκίνου και αποτελεί τον πυρήνα των σχημάτων συνδυασμένης θεραπείας της νόσου, που περιλαμβάνουν εκτός από τη χειρουργική, χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. Υποψήφιοι για να υποβληθούν σε ριζική χειρουργική θεραπεία είναι ασθενείς με τοπικά αναπτυγμένη νόσο (σταδίου Ι ΙΙΙ). Η ριζική εκτομή περιλαμβάνει την en bloc εκτομή της πρωτοπαθούς εστίας με επαρκές τμήμα μακροσκοπικά υγιούς κόλου εκατέρωθεν αυτής, των οργάνων που τυχόν διηθούνται κατά συνέχεια ιστού και του μεσοκόλου που περιέχει το λεμφαγγειακό και λεμφαδενικό δίκτυο του αφαιρεθέντος τμήματος του κόλου. Ο καθαρισμός των επιχώριων λεμφαδένων έχει θεραπευτική και προγνωστική αξία, δεδομένου ότι ο αριθμός των διηθημένων λεμφαδένων καθορίζει εν πολλοίς την ανάγκη χορήγησης επικουρικής χημειοθεραπείας καθώς και την επιβίωση των ασθενών. Υπάρχει ομοφωνία, ότι για να αξιολογηθεί η κατάσταση των επιχώριων λεμφαδένων πρέπει να αφαιρεθούν τουλάχιστον 12 λεμφαδένες. Η χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του ορθού αποσκοπεί στη ριζική ογκολογική εκτομή του όγκου, στη διατήρηση του σφιγκτηριακού μηχανισμού του πρωκτού και στη διασφάλιση της ουρογεννητικής λειτουργίας στους άνδρες. Προϋποθέσεις επιτυχίας της χειρουργικής είναι η εξασφάλιση 2cm υγιούς

20 210 Χειρουργική θεραπεία πρωτοπαθούς εστίας ορθού περιφερικά του όγκου, υγιών περιμετρικών ορίων εκτομής και η ολική εκτομή του μεσοορθού. Η διήθηση των περιμετρικών ορίων εκτομής θεωρείται η σημαντικότερη παθολογοανατομική μεταβλητή στην αξιολόγηση της ολικής εκτομής του μεσοορθού και είναι ανεξάρτητος επιβαρυντικός προγνωστικός παράγοντας τοπικής υποτροπής και μειωμένης επιβίωσης. Τελευταία υιοθετήθηκαν σχήματα προεγχειρητικής ακτινοχημειοθεραπείας με τα οποία αυξάνονται οι πιθανότητες ριζικής εκτομής του όγκου με ταυτόχρονη διατήρηση των σφιγκτήρων. Πρόσφατα υιοθετήθηκε η λαπαροσκοπική κολεκτομή σαν μέθοδος χειρουργικής θεραπείας του καρκίνου του παχέος εντέρου, ενώ για τον καρκίνο του ορθού συνιστάται η εκτέλεση λαπαροσκοπικών επεμβάσεων μόνο σε κέντρα υψηλής εξειδίκευσης και στο πλαίσιο ειδικών πρωτοκόλλων. Νοσοκομειακά Χρονικά, 74, Συμπληρωματικό τεύχος Β, , Λέξεις ευρετηρίου: καρκίνος παχέος εντέρου, καρκίνος ορθού, χειρουργική θεραπεία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού είναι η τρίτη σε συχνότητα κακοήθεια στον άνδρα μετά τον καρκίνο του πνεύμονα και του προστάτη και η δεύτερη στις γυναίκες μετά τον καρκίνο του μαστού (1). Η ριζική χειρουργική εκτομή παραμένει για περισσότερο από ένα αιώνα η μόνη μέθοδος θεραπείας που μπορεί να επιτύχει την ίαση του δυνητικά ιάσιμου κολοορθικού καρκίνου και αποτελεί τον πυρήνα των σχημάτων συνδυασμένης θεραπείας, που περιλαμβάνουν εκτός από τη χειρουργική, χημειοθεραπεία και ακτινοθεραπεία. Η χειρουργική μπορεί επίσης να επιτύχει την ίαση της εντοπισμένης και εξαιρέσιμης μεταστατικής νόσου του ήπατος και των πνευμόνων και αντιμετωπίσει επιπλοκές όπως η εντερική απόφραξη και η διάτρηση. Οι υποψήφιοι για ριζική χειρουργική αντιμετώπιση ασθενείς επιλέγονται με κριτήρια τη γενική κατάσταση της υγείας τους και κυρίως τη διασπορά της νόσου. Σήμερα, πλην εξαιρέσεων, η γενική κατάσταση της υγείας δεν αποτελεί αντένδειξη για ριζική αντιμετώπιση του κολοορθικού καρκίνου. Η έκταση της νόσου καθορίζει τη δυνατότητα εκτέλεσης ριζικής χειρουργικής εκτομής όσο και λαπαροσκοπικής κολεκτομής εφόσον διατίθεται η κατάλληλη χειρουργική ομάδα. Η προεγχειρητική σταδιοποίηση (Πίνακας 1) είναι συνεπώς ιδιαίτερης σημασίας και αφορά σε: (2) 1. Κλινική και απεικονιστική αξιολόγηση της έκτασης της πρωτοπαθούς εστίας (αφορά κυρίως τον καρκίνο του ορθού). 2. Ιστολογικό τύπο και το βαθμό διαφοροποίησης/κακοήθειας. 3. Ύπαρξη ηπατικών και πνευμονικών μεταστάσεων. 4. Ύπαρξη άλλης/ων εστιών καρκινώματος του παχέος εντέρου (σύγχρονος καρκίνος). 5. Συμμετοχή της ουροφόρου οδού. Πίνακας 1. Προεγχειρητική αξιολόγηση σταδιοποίηση: Συστάσεις Υποεπιτροπής Σταδιοποίησης του Κολοορθικού καρκίνου της UKCCCR* (1996) 1-5 αφορούν τον καρκίνο του ορθού 1. Δακτυλική εξέταση ορθού και ψηλάφηση του όγκου με τον ασθενή σε πλήρη συνείδηση. Η εξέταση εκτελείται υπό νάρκωση μόνο αν η εκτέλεση της υπό άλλες συνθήκες είναι αδύνατη. 2. Μέτρηση της απόστασης του κατώτερου ορίου του όγκου από το άνω όριο του πρωκτικού σωλήνα με τη χρήση άκαμπτου ορθοσκοπίου, τον ασθενή σε πλήρη συνείδηση και ξαπλωμένο σε αριστερή πλάγια θέση. 3. Καταγραφή της διασποράς κατά μήκος της περιφέρειας του ορθού (θέση, τεταρτημόριο/α, έκταση). 4. Διήθηση των πέριξ ιστών (στερρά πρόσφυση στους υποκείμενους ιστούς) α) κινητός: ο όγκος περιορίζεται στο τοίχωμα β) καθηλωμένος: ο όγκος διηθεί το τοίχωμα του ορθού και είναι μερικά καθηλωμένος στους πέριξ ιστούς γ) ακίνητος: διήθηση των πέριξ ιστών και πλήρης καθήλωση σε αυτούς 5. Εκτίμηση της τοπικής διασποράς με απεικονιστικές μεθόδους (CT, MRI, διορθικό υπερηχογράφημα, ενδοαυλική MRI) όγκων μεγάλου μεγέθους ή καθηλωμένων. Το διορθικό υπερηχογράφημα μπορεί να εκτελεσθεί αν είναι πιθανή η τοπική εκτομή. 6. Βιοψία ιστολογική εξέταση που πρέπει να διευκρινίζει α) αν πρόκειται για αδενοκαρκίνωμα ή όχι β) βαθμός διαφοροποίησης (χαμηλή μέση υψηλή) 7. Έλεγχος για πνευμονικές μεταστάσεις. Α/φια θώρακος, και επί ενδείξεων CT ή MRI

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΑΘΗΝΑ 2008 ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών

Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία. Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Καρκίνος ορθού Προεγχειρητική ακτινοθεραπεία Λουίζα Βίνη Ογκολόγος Ακτινοθεραπεύτρια Τμήμα Ακτινοθεραπείας Ιατρικό Αθηνών Prognostic groups in 1676 patients with T3 rectal cancer treated without preoperative

Διαβάστε περισσότερα

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ

18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ 18. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΕΝΔΟΜΗΤΡΙΟΥ Ο καρκίνος του ενδομητρίου είναι η συχνότερη μορφή γυναικολογικού καρκίνου στις ΗΠΑ ( 6% όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκίνων στις γυναίκες). Η πρόγνωση είναι σχετικά καλή καθώς

Διαβάστε περισσότερα

¹ Ά Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο ²Μονάδα Μικροχειρουργικής, Νοσοκομείο Κ.Α.Τ Αθηνών

¹ Ά Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Γ.Ν.Α. Ιπποκράτειο ²Μονάδα Μικροχειρουργικής, Νοσοκομείο Κ.Α.Τ Αθηνών ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΑΝΕΓΧΕΙΡΗΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. ΜΙΑ ΚΑΙΝΟΥΡΙΑ ΤΕΧΝΙΚΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΑΥΤΟ ΙΑΤΕΙΝΟΜΕΝΗΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΗΣ ΕΝΔΟΠΡΟΘΕΣΗΣ Βρακοπούλου Γαβριέλλα- Ζωή ¹, Δουλάμη Γεωργία¹,Λαρεντζάκης

Διαβάστε περισσότερα

ÅÔÇÓÉÏ ÓÅÌÉÍÁÑÉÏ ÓÕÍÅ ÉÆÏÌÅÍÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ ÅÊÐÁÉÄÅÕÓÇÓ ÍÏÓÏÊÏÌÅÉÏÕ

ÅÔÇÓÉÏ ÓÅÌÉÍÁÑÉÏ ÓÕÍÅ ÉÆÏÌÅÍÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ ÅÊÐÁÉÄÅÕÓÇÓ ÍÏÓÏÊÏÌÅÉÏÕ 17 ï ÅÔÇÓÉÏ ÓÅÌÉÍÁÑÉÏ ÓÕÍÅ ÉÆÏÌÅÍÇÓ ÉÁÔÑÉÊÇÓ ÅÊÐÁÉÄÅÕÓÇÓ ÍÏÓÏÊÏÌÅÉÏÕ "Ï ÅÕÁÃÃÅËÉÓÌÏÓ " ÁÈÇÍÁ 20-23 ÖÅÂÑÏÕÁÑÉÏÕ 2012 ÄÙÌÁ ÅÕÁÃÃÅËÉÓÌÏÕ Ïργάνωση: ÅÍÙÓÇ ÅÐÉÓÔÇÌÏÍÉÊÏÕ ÐÑÏÓÙÐÉÊÏÕ ÍÏÓÏÊÏÌÅÉÏÕ "Ï ÅÕÁÃÃÅËÉÓÌÏÓ"

Διαβάστε περισσότερα

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS.

Το συγκεκριμένο θέμα παρουσιάστηκε ως ανακοίνωση στο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ, ΗILTON CYPRUS. edtime - Σταδιοποίηση Καρκίνου Παχέος Εντέρου Written by Παπασταματίου Μιλτιάδης, Νικολόπουλος Δημήτριος Παρασκευή, 15 Ιανουάριος 2010 There are no translations available Παπασταματίου Μιλτιάδης, MD, PhD,

Διαβάστε περισσότερα

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΟΡΘΟΥ ΠΡΟΕΓΧΕΙΡΗΤΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ Section A: ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ A1. Εθνικότητα Ελληνική Άλλη Εθνικότητα Άλλη Εθνικότητα A2. Τωρινό Επάγγελμα A3. Έτη στο τωρινό

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος

Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος. Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο του Παγκρέατος Στέργιος Δελακίδης Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παγκρέατος: πρόγνωση Κακή πρόγνωση Συνολική πενταετής επιβίωση 6%.

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία

ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ. Πως να προλάβετε τον ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ. Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία Η ΕΓΚΑΙΡΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΩΖΕΙ ΖΩΕΣ Πως να προλάβετε τον ΚΑΡΚΙΝΟ του ΠΡΟΣΤΑΤΗ με ΤΗΝ ΕΥΓΕΝΙΚΗ Χορηγία Επιστημονική Επιμέλεια Ελληνική Ουρολογική Εταιρία με ΤΗ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ «Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής

Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα. Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Χειρουργική αντιμετώπιση μη μικροκυτταρικού Ca πνεύμονα Μαδέσης Αθανάσιος Επιμελητής Α Καρδιοθωρακοχειρουργικής Κλινικής Γ.Ν.Ν.Γ.Παπανικολάου Καρκίνος Πνεύμονα Πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις ΗΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ. Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος. Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΩΟΘΗΚΩΝ Θ. Πανοσκάλτσης MD, PhD, FRCOG, CCST (UK) Γυναικολόγος Ογκολόγος Λέκτορας, 2 η Πανεπιστημιακή Κλινική Μαιευτικής Γυναικολογίας Αρεταίειον Νοσοκομείο, Αθήνα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ο καρκίνος ωοθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης.

Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Εικόνες ζωής. Στάση πρόληψης. Αν είστε 55-70 ετών ελάτε και εσείς για ΔΩΡΕΑΝ προληπτικές εξετάσεις για τον καρκίνο παχέος εντέρου, από 1-31 Μαρτίου σε Αθήνα-Πειραιά, Θεσσαλονίκη, Πάτρα και Ηράκλειο. Πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΟΡΘΟΥ ΤΑ «ΜΥΣΤΙΚΑ» ΤΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Εισαγωγή Ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί την τρίτη αιτία διεθνώς, θανάτων από κακοήθη νόσο. Ο λόγος είναι ότι οι πολύποδες

Διαβάστε περισσότερα

1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Θεσσαλονίκη, 22-24/11/2013. Χ. Τριαντοπούλου Δ/ντρια Ακτινολογικού τμήματος «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο

1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Θεσσαλονίκη, 22-24/11/2013. Χ. Τριαντοπούλου Δ/ντρια Ακτινολογικού τμήματος «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο 1ο Εκπαιδευτικό Σεμινάριο ΕΜ-ΚΑΠΕΣ Θεσσαλονίκη, 22-24/11/2013 Χ. Τριαντοπούλου Δ/ντρια Ακτινολογικού τμήματος «Κωνσταντοπούλειο» Νοσοκομείο Μερικά δεδομένα 50-60% των ασθενών αναπτύσσουν ηπατικές μεταστάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη κληρονομικού καρκίνου παχέος εντέρου. Μιχάλης Οικονόμου Γαστρεντερολόγος

Πρόληψη κληρονομικού καρκίνου παχέος εντέρου. Μιχάλης Οικονόμου Γαστρεντερολόγος Πρόληψη κληρονομικού καρκίνου παχέος εντέρου Μιχάλης Οικονόμου Γαστρεντερολόγος Καρκίνος Παχέος Εντέρου (ΚΠΕ) ΚΠΕ είναι ο 3 ος συχνότερος καρκίνος ΚΠΕ είναι η 2 η αιτία θανάτου από καρκίνο Μείωση αριθμών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Ποιοί παράγοντες κινδύνου σχετίζονται με τον καρκίνο του προστάτη ; ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΡΟΣΤΑΤΗ Είναι συχνός ο καρκίνος του προστάτη; Πρόκειται για το συχνότερο καρκίνο και τη δεύτερη αιτία θανάτου από καρκίνο στους άνδρες. Η συχνότητά του αυξάνει με την αύξηση της ηλικίας και το

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος

συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος ΗΠΑΡ συχνος μεταστατικος στοχος πυλαια οδος Μαλλον επιχωρια μεταστασις,οσον αφορα το πεπτικο,παρα γενικευμενη νοσος Χειρουργικη εκτομη ηπατικων μεταστασεων(πλην παχεος-ορθου) Αμφισβητουμενη Μονον στα πλαισια

Διαβάστε περισσότερα

Φώτιος Ν. Κοθώνας Γαστρεντερολόγος

Φώτιος Ν. Κοθώνας Γαστρεντερολόγος Φώτιος Ν. Κοθώνας Γαστρεντερολόγος Αιτιολογία πεπτικού έλκους Σχάση του βλεννογόνου που επεκτείνεται έως τη βλεννογόνια μυική στιβάδα Δύο κύριες αιτίες: -Ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού -ΜΣΑΦ και ασπιρίνη

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΠΛΟΗΓΗΣΗΣ Μέχρι πρόσφατα, παρ όλες τις δυνατότητες που έχουμε στο οπλοστάσιο μας για να απεικονίζουμε όγκους στο ήπαρ και στο πάγκρεας, λόγω της έλλειψης λεπτομερούς απεικονίσεως αλλά και ουσιαστικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΜΠΑΡΚΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΑΝ Α Π Λ Η Ρ Ω Τ Ρ Ι Α Π Ρ Ο Ϊ Σ ΤΑΜ Ε Ν Η ΟΥ Ρ ΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ- Ο Γ ΚΟΛΟ Γ Ι ΚΟΥ Τ Μ Η Μ ΑΤΟ Σ ΑΝ Θ «Θ Ε ΑΓ Ε Ν Ε Ι Ο» ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ. Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός»

ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ. Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΙΦΝΕ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ ΚΑΙ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΚΑΨΟΥΛΑΣ Νίκος Βιάζης Β Γαστρεντερολογικό Τμήμα Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισμός» ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ Έτος Σημαντικά γεγονότα 1981 G. Iddan,, P. Scapa η ιδέα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

17. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ

17. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΜΗΤΡΑΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ - ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Αιτιολογία: επίμονη λοίμωξη με ογκογόνο στέλεχος HPV (16, 18, 31, 33, 35, 45 κλπ) Πρωτογενής πρόληψη: εμβολιασμός (2 εμβόλια τετραδύναμο, διδύναμο) Δευτερογενής πρόληψη: προγράμματα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΕΝ ΟΜΗΤΡΙΟΥ Κ. ΣΥΚΙΩΤΗΣ ΕΠΙΚΟΥΡΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Γ ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΟΣ - ΟΓΚΟΛΟΓΟΣ Η ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ του καρκίνου του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ

ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ ΕΥΜΕΓΕΘΕΣ ΛΑΧΝΩΤΟ ΑΔΕΝΩΜΑ ΔΩΔΕΚΑΔΑΚΤΥΛΟΥ Ευσταθίου Μ., Μήκα Α., Ντούνης Χ., Σαρδέλη Ι., Γρηγοράκη Δ., Τσακαλάκη Α., Σκούντζος Γ., Κέντον Θ., Καββαδίας Σ. ΤΜΗΜΑ ΑΞΟΝΙΚΗΣ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑΣ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟΥ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π.

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ. Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΓΚΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Β. ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ Λέκτορας Νευροχειρουργικής Π.Γ.Ν.Π. ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΓΛΟΙΩΜΑΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΠΙΛΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟ ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO I) ΑΣΤΡΟΚΥΤΩΜΑ (WHO II) ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 3 ης ΗΛΙΚΙΑΣ

ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 3 ης ΗΛΙΚΙΑΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 3 ης ΗΛΙΚΙΑΣ Dr. med. Καλλιόπη Αθανασιάδη Χειρουργός Θώρακος Επιµελήτρια Α ΕΣΥ, Π.Γ.Ν.Α. «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» /ντρια του Θωρακοχειρουργικού Τµήµατος της

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική Υποτροπή του Καρκίνου του Ορθού: Απεικονιστικός έλεγχος Νίκος Κουρκουτσάκης

Τοπική Υποτροπή του Καρκίνου του Ορθού: Απεικονιστικός έλεγχος Νίκος Κουρκουτσάκης Τοπική Υποτροπή του Καρκίνου του Ορθού: Απεικονιστικός έλεγχος Νίκος Κουρκουτσάκης Επίκουρος Καθηγητής Εργαστήριο Ακτινολογίας -Ιατρικής Απεικόνισης Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Τοπική υποτροπή του

Διαβάστε περισσότερα

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη

Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη. Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Εξωτερική Ακτινοθεραπεία Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη Σχεδιασμός Ακτινοθεραπείας Προστάτη (Treatment Planning): σύγκριση απεικόνισης μεταξύ Αξονικής και

Διαβάστε περισσότερα

14 th INTERNATIONAL POSTGRADUATE COURSE: Advances in Diagnosis and Management of Abdominal Diseases ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

14 th INTERNATIONAL POSTGRADUATE COURSE: Advances in Diagnosis and Management of Abdominal Diseases ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Athens, Greece December 7-9, 2006 Athens Hilton Hotel ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Πολλά χρόνια ζωής, σε αντίθεση με ότι συνέβαινε μέχρι πρόσφατα, χαρίζουν σήμερα στους ασθενείς με καρκίνο οι επιστήμονες στη χώρα μας.

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα

Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών. Πυελική μάζα Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Πυελική μάζα Επιδημιολογία Η πυελική μάζα είναι ένα σχετικά συχνό κλινικό εύρημα. Σε αρκετές περιπτώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ:

Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ ΕΝ ΟΗΠΑΤΙΚΟ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑ: ΜΑΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ: ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑΤΑ ΕΚΤΟΜΗΣ ΧΟΛΑΓΓΕΙΟΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΟΣ Β. Τζιούφα, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Εργαστηρίου Παθολογικής Ανατοµικής, Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης Ι) ΗΠΑΤΕΚΤΟΜΗ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού

Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Προληπτική Μαστογραφία Ανακαλύπτοντας το DCIS Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Ειδικός Χειρουργός Μαστού Ductal Carcinoma in Situ Πορογενές καρκίνωμα in Situ In Situ = επί τόπου Τοπικό πορογενές καρκίνωμα; Ductal

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ

Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Α ΜΑΙΕΥΤΙΚΗ & ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ» ΝΟΣΟΣ PAGET ΑΙΔΟΙΟΥ Κουτρούµπα Ι, Χαϊδόπουλος Δ, Θωµάκος Ν, Σωτηροπούλου Μ, Καθοπούλης Ν, Βλάχος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ Ι.Φ.Ν.Ε. Αξιολόγηση της ιστολογικής απάντησης Αντιπαράθεση Παθολογοανατόμου-Γαστρεντερολόγου

ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ Ι.Φ.Ν.Ε. Αξιολόγηση της ιστολογικής απάντησης Αντιπαράθεση Παθολογοανατόμου-Γαστρεντερολόγου ΠΑΘΟΛΟΓΟΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ Ι.Φ.Ν.Ε. Αξιολόγηση της ιστολογικής απάντησης Αντιπαράθεση Παθολογοανατόμου-Γαστρεντερολόγου Χ. Σπηλιάδη Παθολογοανατόμος ΕΛΚΩΔΗΣ ΚΟΛΙΤΙΔΑ ΝΟΣΟΣ CROHN «ΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία

Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία ΜΕΣΟΘΗΛΙΩΜΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΤΟΝΑΙΟΥ: CT ΕΥΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Γκιζάς Β. Χρήστος, Σβάρνα Ευγενία, Μούκα Βασιλική, Αργυροπούλου Ι. Μαρία Τμήμα Κλινικής Ακτινολογίας και Απεικόνισης Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010

Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας. Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Η θέση της χημειοθεραπείας σε ασθενείς 3 ης ηλικίας Θωμάς Μακατσώρης Λέκτορας Παθολογίας-Ογκολογίας Πανεπιστήμιο Πατρών 23-10-2010 Το πεδίο αλλάζει Αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης παγκοσμίως Καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα. Θεμιστοκλής χαμογεωργάκης Λέκτορας θωρακοχειρουργικής ΠΓΝ Αττικόν

Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα. Θεμιστοκλής χαμογεωργάκης Λέκτορας θωρακοχειρουργικής ΠΓΝ Αττικόν Χειρουργική αντιμετώπιση του καρκίνου του πνεύμονα Θεμιστοκλής χαμογεωργάκης Λέκτορας θωρακοχειρουργικής ΠΓΝ Αττικόν ΔεύτερηπιοσυχνήαιτίαθανάτουUSA Πιο συχνή αιτία θανάτου στους άνδρες 33% θανάτων από

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ. Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής. Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Δημήτριος Θεοδώρου Επίκουρος Καθηγητής Χειρουργικής Μονάδα Χειρουργικής Ανωτέρου Πεπτικού Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΜΥΛΩΝΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΜΥΛΩΝΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΜΥΛΩΝΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ Το αδενοκαρκίνωμα του παχέος εντέρου (95% των καρκίνων του οργάνου) εμφανίζει ένα σχετικά αργό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή εργασία ΑΓΧΟΣ ΚΑΙ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΣΤΕΚΤΟΜΗ ΧΡΥΣΟΒΑΛΑΝΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΛΕΜΕΣΟΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ

ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ ΕΚΤΑΣΗΣ ΝΟΣΟΥ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚAΡKINOY ΠΝΕΥΜΟΝΑ 15 Μαρτίου 2014 Ιωάννης Χ. Γκιόζος Πνευµονολόγος MD,FCCP Επ.Συνεργάτης Πανεπιστηµίου Αθηνών Ογκολογική Μονάδα Γ ΠΠ ΓΝΝΘΑ Η Σωτηρία ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΚΟΛΕΑΣΜΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΕΓΚΟΛΕΑΣΜΟΣ ΛΕΠΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Χειρουργική Κλινική Γ.Ν. Χαλκίδας Ο εγκολεασμός αποτελεί το συχνότερο αίτιο εντερικής απόφραξης και το δεύτερο αίτιο οξείας κοιλίας στα παιδιά. Αντιθέτως, στους ενήλικες εμφανίζεται σε ποσοστό μικρότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΠΡΟΚΑΡΚΙΝΙΚΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΣΤΟΜΑΧΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΘΟΛΟΓΟAΝΑΤΟΜΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΟΜΑΔΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΑΘΗΝΑ 15 Δεκεμβρίου 2004 Mαρία Δαιμονάκου- Βατοπούλου Αναπληρώτρια Διευθύντρια Σισμανόγλειο ΓΠΝΑ Kαρκινογέννεση

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους

Η παγκόσμια οργάνωση υγείας συνιστά την κατάταξη σε 4 βασικούς ιστολογικούς τύπους: καρκίνωμα μεταβατικού επιθηλίου, καρκίνωμα πλακώδους ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΟΥΡΟΔΟΧΟΥ ΚΥΣΤΕΩΣ. Είναι ο τέταρτος πιο συχνός καρκίνος της στον Δυτικό κόσμο. Η μέση ηλικία κατά την διάγνωση είναι τα 60 με 65 έτη.είναι πιο συχνός στους

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ)

ΑΝΑΠΛΑΣΤΙΚΟ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑ ΘΥΡΕΟΕΙΔΟΥΣ (ΑΚΘ) 1 Α' Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν. Νίκαιας, 2 ΩΡΛ Κλινική, Γ. Ν. Νίκαιας Εισαγωγή Το ΑΚΘ αποτελεί το 1% επί του συνόλου των κακοηθειών του θυρεοειδούς.εμφανίζεται σαν μία ταχέως αναπτυσσόμενη μάζα, διηθεί

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.)

1. Ορισµός Νόσου. 4. Συµπτωµατολογία / Κλινική εικόνα / Ευρήµατα (εργαστηριακά κ.α.) 1. Ορισµός Νόσου 2. Παθογένεια: η µελέτη της δηµιουργίας µιας παθολογικής κατάστασης, µια παθολογική κατάσταση σε συνάρτηση µε το αίτιο που την προκαλεί 3. Επιδηµιολογία: είναι η επιστηµονική µελέτη των

Διαβάστε περισσότερα

Απεικονιστική προσέγγιση στη διάγνωση των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου (ΙΦΝΕ)

Απεικονιστική προσέγγιση στη διάγνωση των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου (ΙΦΝΕ) Απεικονιστική προσέγγιση στη διάγνωση των Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Νόσων του Εντέρου (ΙΦΝΕ) Αρκάδιος Χ. Ρουσάκης Αναπληρωτής Διευθυντής, Τμήμα CT, MRI & PET/CT, Δ.Θ.Κ.Α. «Υγεία» Κλινικές απαιτήσεις σε πιθανήήγνωστήιφνε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες:

Δυσκοίλιο, θεωρούμε ένα άτομο όταν εμφανίζει δύο τουλάχιστον από τα παρακάτω προβλήματα για 3 ή περισσότερους μήνες: Δυσκοιλιότητα. Η δυσκοιλιότητα αποτελεί ένα από τα πιο συχνά συμπτώματα του κατώτερου πεπτικού σωλήνα, επηρεάζοντας κάθε χρόνο ένα μεγάλο αριθμό ασθενών, κυρίως των χωρών του δυτικού κόσμου. Εικόνα 1.

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου

Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου Πρωτόκολλο εξατομίκευσης της χειρουργικής θεραπείας στον καρκίνου του οισοφάγου ΜΟΝΑΔΑ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΥ, Α ΠΡΟΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ, «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» Γ.Ν.Α. Δουλάμη Γεωργία, Θεοδώρου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ

ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ Κων/νος Γ. Τούτουζας Επ. Καθηγητής Χειρουργικής ΕΚΠΑ Α Προπαιδευτική Χειρουργική Κλινική Ιπποκράτειο ΓΝ Αθηνών 1 ΔΙΑΓΝΩΣΗ ιστορικό αναιμία μικροσκοπική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΠΡΟΛΗΨΗΣ Αντωνίου Χαρά Διευθύντρια Β Χειρουργικής Κλινικής Γενικού Νοσοκομείου Χανίων ΣΕ ΤΙ ΘΑ ΑΝΑΦΕΡΘΟΥΜΕ??? Πόσο συχνός είναι ο καρκίνος του μαστού? Ποια αίτια τον προκαλούν?

Διαβάστε περισσότερα

Συντονιστές: Κ. Γεννατάς Δ. Ρούκος. Οι σημερινές δυνατότητες του Γενετικού ελέγχου. Καρκίνος Μαστού και Ωοθηκών. Ορθοκολικός καρκίνος

Συντονιστές: Κ. Γεννατάς Δ. Ρούκος. Οι σημερινές δυνατότητες του Γενετικού ελέγχου. Καρκίνος Μαστού και Ωοθηκών. Ορθοκολικός καρκίνος Πέμπτη 5 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΡΥΦΟΡΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΛΕΜΦΑΔΕΝΑ ΦΡΟΥΡΟΥ Εισηγητής: Mohammed R. S. Keshtgar 09.00-13.00 Θεωρητικό μέρος 14.00 17.00 Πρακτική σε προσομοιωτές ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΑΝΑΚΟΙΝΩΝΩΣΕΙΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς

Βάρος κοπράνων σε διάφορους λαούς Δυσκοιλιότητα Κενώσεις λιγότερες από τρεις την εβδομάδα σε άτομα που σιτίζονται με δίαιτες δυτικού τύπου Δυσκολία κατά την αφόδευση Ιδιαίτερη σημασία έχει η εμφάνιση δυσκοιλιότητας σε άτομα με φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ. Η κακοήθης νεοπλασία του νεφρού αποτελεί το 3 % των νεοπλασμάτων του ενήλικα. Ασυνήθης είναι η εμφάνιση του σε ηλικίες κάτω των 40 ετών και τυπικά εμφανίζεται στην πέμπτη και έκτη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α ΕΤΗΣΙΑ ΗΜΕΡΙΔΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Σάββατο 4 Απριλίου 2015 Αθήνα Ξενοδοχείο Crowne Plaza Aίθουσα Ballroom Τ Ε Λ Ι Κ Ο Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α Π Ρ Ο Λ Ο Γ Ο Σ Αγαπητοί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ (follow up) των ασθενών με καρκίνο

ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ (follow up) των ασθενών με καρκίνο ΕΞΩΝΟΣΟΚΟΜΕΙΑΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ (follow up) των ασθενών με καρκίνο Μετά την διάγνωση ενός νεοπλάσματος και την εφαρμογή της ενδεικνυόμενης θεραπευτικής αγωγής, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην τακτική παρακολούθηση

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Καρκινογόνα Κυρίως τρεις τύποι: Χηµικά (µόλυνση, κάπνισµα, αµίαντος) Φυσικά (ιονίζουσα ακτινοβολία, µή- ιονίζουσα???) Βιολογικά (ιοί π.χ.. HPV) Καρκίνος παχέος εντέρου ΓΕΝΕΤΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας ηλικίας 47 ετών προσέρχεται λόγω πνευματουρίας και απώλειας κοπράνων από την ουρήθρα, από δεκαημέρου. Ο ασθενής αναφέρει γριππώδη συνδρομή που προηγήθηκε της παρούσης κατάστασης.

Διαβάστε περισσότερα

18 o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ. 19-22 Νοεμβρίου 2015 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ MAKEDONIA PALACE. Διοργάνωση

18 o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ. 19-22 Νοεμβρίου 2015 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ MAKEDONIA PALACE. Διοργάνωση 18 o ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑΣ 19-22 Νοεμβρίου 2015 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ MAKEDONIA PALACE Διοργάνωση ΑΝΤΙΚΑΡΚΙΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ «ΘΕΑΓΕΝΕΙΟ» Σε συνεργασία με τα Ογκολογικά Νοσοκομεία «ΑΓΙΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΦΟΡΙΚΗ ΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΡΑΤΖΑΣ ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΣΥΝΟΨΗ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ Άνδρας 59 ετών ΑΥ υσλιπιδαιµία Γνωστό λέµφωµα κυττάρων µανδύα ελεύθερος νόσου από το 2010 ιαταραχές κενώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΑΧΕΟΣ ΕΝΤΕΡΟΥ Τι είναι ο καρκίνος του παχέος εντέρου; Καρκίνος του παχέος εντέρου ονομάζεται η ανάπτυξη όγκου πρωταρχικά στο τμήμα εκείνο του γαστρεντερικου σωληνα που ενώνει το λεπτό έντερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Χρ.Τσοµπανίδου Παθολογοανατόµος Συντονίστρια Διευθύντρια Νοσοκοµείο Θεσ/νίκης «Άγιος Δηµήτριος» προέρχονται από το φυσιολογικό επιθήλιο µε την

Διαβάστε περισσότερα

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης

ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ. Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης ΟΥΡΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ Ιωάννης Βακαλόπουλος Χειρουργός Ουρολόγος Λέκτορας Αριστοτελείου Παν/µιου Θεσσαλονίκης Καρκίνος Προστάτη Ο συχνότερος καρκίνος στον άνδρα Ηλικία > 65, αλλά εµφανίζεται και σε νεώτερους

Διαβάστε περισσότερα

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1,

YΠΟΤΡΟΠΙΑΖΟΥΣΕΣ ΘΡΟΜΒΩΣΕΙΣ ΩΣ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΟΣ. Μ.Γκάμπρα 1, Ε.Μεταξά 1. Δ.Παπαδοπούλου 1, Δ.Μιχαηλίδης 1, 1 Παθολογική Κλινική Νοσοκομείου Ξάνθης, 2 Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Νοσοκομείου Ξάνθης, 3Ογκολογική Κλινική Νοσοκομείου Αλεξανδρούπολης ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση είναι μια συνήθης επιπλοκή

Διαβάστε περισσότερα

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου

Πυελική μάζα. Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Πυελική μάζα Ενότητα 3: Πύελος Παθολογία πυέλου Γεώργιος Α. Ανδρουτσόπουλος Επίκουρος Καθηγητής Ιατρική Σχολή Μαιευτικής - Γυναικολογίας Πανεπιστημίου Πατρών Σκοποί ενότητας Παρουσίαση Πυελικής Μάζας Πρόπτωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΤΗΣ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ ΑΝΕΥΡΥΣΜΑ ΚΟΙΛΙΑΚΗΣ ΑΟΡΤΗΣ Κάθε χρόνο περίπου 200.000 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται με Ανεύρυσμα Κοιλιακής Αορτής. Είναι γνωστό επίσης, ότι η ρήξη του Ανευρύσματος Κοιλιακής Αορτής οδηγεί σε ποσοστό τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση

Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Λίγα λόγια για τους καρκίνους, τη γενετική τους βάση και διερεύνηση Ο καρκίνος είναι μια ιδιαίτερα ετερογενής νόσος, που προκύπτει από συσσώρευση μεταλλάξεων του DNA. Η αιτιολογία του καρκίνου είναι πολυπαραγοντική,

Διαβάστε περισσότερα

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του 1 Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας, κάθε χρόνο υπάρχουν 1.38 εκατομμύρια καινούρια περιστατικά και περίπου 458 000 θάνατοι από τον καρκίνο του μαστού. Ο καρκίνος του μαστού είναι με μεγάλη διαφορά

Διαβάστε περισσότερα

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ NETS ΤΟΠΙΚΟ-ΠΕΡΙΟΧΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΓΑΛΑΝΗΣ ΕΠΕΜΒΑΤΙΚΟΣ ΑΚΤΙΝΟΛΟΓΟΣ ΒΙΟΚΛΙΝΙΚΗ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Επιθηλιακά νεοπλάσματα με επικρατούσα νευροενδοκρινική διαφοροποίηση Συχνότητα εμφάνισης NET 1,9-5,76/100,000/

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα:

15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: 15λεπτη προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος καρκίνος ουροδόχου κύστεως θηλώματα: Ο καρκίνος της κύστης αποτελεί τον δεύτερο συχνότερο ουρολογικό καρκίνο. ευθύνονται για το 3% των

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο.

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία. Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Κόπωση και ποιότητα ζωής ασθενών με καρκίνο Μαργαρίτα Μάου Λευκωσία 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών

Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Ψαλτοπούλου Θεοδώρα, Παθολόγος, Επίκ. Καθηγήτρια Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Συσχέτιση της σωματικής δραστηριότητας (ΣΔ) με τον κίνδυνο για νεοπλασίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ.

Γενικά. Τί είναι ο κληρονομικός καρκίνος; κληρονομικός και σποραδικός καρκίνος. Κληρονομικός καρκίνος - Site Ε.Ο.Π.Ε. - Μ.Σ. 1 Γενικά Ο καρκίνος προκαλείται από αλλαγές στα υλικά του σώματος μας που ονομάζονται «γονίδια». Πρόκειται για τις μονάδες πληροφοριών σε κάθε κύτταρο του σώματός μας. Τα γονίδια υπαγορεύουν στπν οργανισμό

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2015

Πέμπτη 17 Δεκεμβρίου 2015 Πρόεδροι Οργανωτικής Επιτροπής Ιωάννης Μπουκοβίνας Επιστημονικός Υπεύθυνος Ογκολογικής Μονάδας Βιοκλινικής Θεσσαλονίκης Παναγιώτης Πρασόπουλος Καθηγητής Ακτινολογίας Δ.Π.Θ Πρόεδροι Επιστημονικής Επιτροπής

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού

Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων. Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Κλινικές επιλογές σε μεταλλάξεις των BRCA 1/2 γονιδίων Ιωάννης Θ. Νατσιόπουλος Χειρουργός Μαστού Η ανίχνευση BRCA μετάλλαξης δεν αποτελεί διάγνωση νόσου αλλά γενετική πληροφορία και εκτίμηση κινδύνου Ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ

ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΑΚΤΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΟΣΤΙΚΟΥ ΠΟΝΟΥ ΜΠΟΝΙΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ Επιμελήτρια Β Ακτινοθεραπευτικού Τμήματος ΑΝΘ ΘΕΑΓΕΝΕΙΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΑ ΠΟΝΟΥ Ο όρος πόνος προέρχεται από τη λατινική λέξη POENA που σημαίνει PUNISHMENT(τιμωρία)

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ

ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΚΑΡΚΙΝΩΜΑΤΑ ΕΚ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΟΥ ΕΠΙΘΗΛΙΟΥ ΑΝΩΤΕΡΟΥ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ M. Rouprêt, R. Zigeuner, J. Palou, A. öhle, E. Kaasinen, M. abjuk, R. Sylvester, W. Oosterlinck Eur Urol 2011 Apr;59(4):584-94

Διαβάστε περισσότερα

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού;

ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; ΕΧΕΤΕ ΠΡΟΣΦΑΤΑ ΔΙΑΓΝΩΣΘΕΙ με πρώιμο καρκίνο του μαστού; Anne-Marie Μητέρα Επιστήμονας Ιατρικής από την Ιρλανδία και ασθενής με καρκίνο μαστού που έκανε το Oncotype DX Ένας εκπαιδευτικός οδηγός που δημιουργήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ

21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ 21. ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ Ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός καρκίνος της γυναίκας. Η επίπτωση παγκόσμια είναι περίπου 89 περιστατικά/100.000 γυναίκες ενώ αναφέρονται 800.000 νέα περιστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ψιλόπουλος Γαστρεντερολόγος Επιστημ. Συνεργάτης Πανεπιστημίου Αθηνών

Δημήτριος Ψιλόπουλος Γαστρεντερολόγος Επιστημ. Συνεργάτης Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτριος Ψιλόπουλος Γαστρεντερολόγος Επιστημ. Συνεργάτης Πανεπιστημίου Αθηνών AGA Medical Position Statement on the Diagnosis and Management of Colorectal Neoplasia in Inflammatory Bowel Disease Gastroenterology

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία

Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Εισαγωγή αιτιολογία παθολογία Ορέστης Μανούσος Ομοτ. Καθηγητής Πανεπιστημίου Κρήτης ΔΙΑΓΝΩΣΗ λοι οι ασθενείς με συμπτώματα από την κάτω κοιλία πρέπει να υποβάλλονται σε λεπτομερή λήψη ιστορικού, επιμελή

Διαβάστε περισσότερα

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη

TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015. Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία. Δ Ροντογιάννη TI NEOTEΡΟ ΣΤΟΥΣ ΝΕΥΡΟΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΟΓΚΟΥΣ ΤΟ 2015 Ορισμοί-Κατάταξη-Ιστολογία Δ Ροντογιάννη Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση Βιολογικοί δείκτες Μοριακή Παθολογία Νευροενδοκρινή νεοπλάσματα Ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ.

Ca Προστάτη. Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Μοριακοί δείκτες και στρατηγική χειρισμού των ασθενών με νόσο χαμηλού κινδύνου ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΠ. ΙΩΑΝΝΙΔΗΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΟΥΡΟΛΟΓΙΑΣ Α.Π.Θ. Ca Προστάτη Ο δεύτερος σε συχνότητα καρκίνος στους άνδρες 1 στους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ

ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΟΡΘΟΥ ΕΠΕΜΒΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΡΚΙΝΟ Β Χειρουργική Κλινική, Γ.Ν.Α. "Γ. Γεννηματάς", Αθήνα Εισαγωγή Ο καρκίνος του ορθού αποτελεί μια συχνή αιτία θανάτου στις αναπτυγμένες χώρες, με συνεχώς αυξανόμενο επιπολασμό τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015

Program MSc in HPB Surgery Ακαδημαϊκό Έτος 2014-2015 Δευτέρα 09 Φεβρουαρίου 2015 09.00-09.45 Απεικόνιση αλλοιώσεων ήπατος : Καλοήθειες, Κακοήθειες, Σπάνιοι όγκοι Ι Κουρέας Α. Επ. Καθηγητής Ακτινολογίας, Ε.Κ. Παν. Αθηνών 10.00-10.45 Απεικόνιση αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα