Πώς μπορούμε να αντισταθούμε στην κυριαρχία;

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Πώς μπορούμε να αντισταθούμε στην κυριαρχία;"

Transcript

1 Πώς μπορούμε να αντισταθούμε στην κυριαρχία; Η λειτουργία της κυρίαρχης εξουσίας συνίσταται στη νομιμοποίηση της βίας Γράφει ο Δημήτρης Βαρδουλάκης (μετάφραση: Αντώνης Φουκαράκης) Όσο περισσότερο αντιστεκόμαστε στην κυρίαρχη εξουσία, τόσο φαίνεται να τη δυναμώνουμε. Όσο περισσότερες οι διαδηλώσεις και οι διαμαρτυρίες, τόσο ευρύτερη η επέκταση της αστυνόμευσης και των ποικίλων μέτρων ελέγχου των πολιτών. Η κρίση θρέφει την κυριαρχία. Ο λόγος είναι ότι η κρίση επιβάλλει το αίτημα της αναγκαιότητας, του «δεν έχουμε άλλες επιλογές». Κι αυτό, με τη σειρά του, μας εμποδίζει να ασκήσουμε κριτική. Η κρίση της κυριαρχίας χρησιμοποιείται από την εξουσία για να εξαλείψει την κρίση κατά της κυριαρχίας. Ο μόνος τρόπος για να απεμπλακούμε απ αυτόν τον διάλληλο κύκλο είναι να ορίσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια την κυρίαρχη εξουσία, προκειμένου να δούμε τι δυνατότητες μας απομένουν για την άσκηση κριτικής. Η προσέγγισή μου στην έννοια της κυριαρχίας βασίζεται στο αξίωμα ότι η λειτουργία της κυρίαρχης εξουσίας συνίσταται στη νομιμοποίηση της βίας. Η νομιμοποίηση καθορίζεται -για λόγους που θα αποσαφηνιστούν αργότερα- βάσει μιας σχέσης μέσου και σκοπού. Κατά συνέπεια, το ερώτημα γύρω από το οποίο διαρθρώνεται η παρούσα μελέτη θέτει εκτός του πεδίου της τόσο τον περιγραφικό όσο και τον κανονιστικό τρόπο συναγωγής της κυριαρχίας. Αντ αυτών, η εξέταση της κυριαρχίας προχωρεί μέσω της κατασκευής μιας σχεσιακής οντολογίας της εξουσίας, η οποία εστιάζει στον τρόπο με τον οποίο τα μέσα της εξουσίας σχετίζονται με τους σκοπούς της. Η θέση που υποστηρίζω συνίσταται στην ύπαρξη δύο διακριτών μορφών σχέσης. Η πρώτη, η κυριαρχία, έγκειται σε διαφορετικούς τύπους νομιμοποίησης της βίας. Η δεύτερη αποτελεί ένα είδος σχέσης που δεν επιδέχεται υπαγωγή σε σχέση μέσου και σκοπού και, ως εκ τούτου, δεν είναι αναγώγιμη σε νομιμοποίηση. Αυτή η σχέση είναι η δημοκρατία, το άλλο της κυριαρχίας. Ένας σημαντικός λόγος για την εξέταση της κυριαρχίας μέσω μιας τέτοιας σχεσιακής οντολογίας της εξουσίας συνίσταται στο ότι μια τέτοια προσέγγιση λειτουργεί διαμεσολαβητικά σε σχέση με μια ασάφεια, κατά την οποία φαίνεται να υφίστανται δύο ασύμβατοι τρόποι διατύπωσης μιας θεωρίας της κυριαρχίας. Ο πρώτος επικεντρώνεται στις ιστορικά συγκυριακές διαφορές που επιδρούν στη δομή της εξουσίας, ενώ ο δεύτερος επιχειρεί να συναγάγει μια λογική της εξουσίας, δίχως να στηρίζεται σε χρονικές τομές. Είναι 1

2 αναγκαία μια σύγκλιση μεταξύ αυτών των δύο διαφορετικών προσεγγίσεων, προκειμένου να σκιαγραφηθεί η σχέση της εξουσίας με το άλλο της, δηλαδή τη δημοκρατία. Ή, σαφέστερα, μια σχεσιακή οντολογία της κυρίαρχης εξουσίας ενσωματώνει τόσο μια τυπολογία της κυρίαρχης εξουσίας -στο πλαίσιο της οποίας μπορούμε να εισαγάγουμε διακρίσεις ως προς τον τρόπο λειτουργίας της σχέσης μέσου και σκοπού της νομιμοποίησης- όσο και μια λογική της κυριαρχίας, η οποία την αντιδιαστέλλει προς τη δημοκρατία. Θα παρουσιάσω κάποια από τα βασικότερα στοιχεία της σχεσιακής οντολογίας της εξουσίας, με αφετηρία τη διάκριση ανάμεσα στις δύο προσεγγίσεις της κυριαρχίας. Αυτό θα μας επιτρέψει να καταδείξουμε πώς η νομιμοποίηση μπορεί να προσληφθεί ως μια σχέση μέσου και σκοπού, καθώς και πώς η κυριαρχία αντιδιαστέλλεται προς τη δημοκρατία. Ο πιο γνωστός φιλόσοφος που υιοθέτησε την πρώτη, ιστορική προσέγγιση της κυριαρχίας είναι ο Μισέλ Φουκώ. Οι αρχαιολογίες του για την κυριαρχία στηρίζονται στον διαχωρισμό της κλασικής αντίληψης της εξουσίας από την πειθαρχική εξουσία και στη συνέχεια από τη βιοεξουσία, και ούτω καθεξής. Αυτή η προσέγγιση έχει επίσης διαποτίσει τη συντριπτική πλειονότητα των κειμένων περί κυριαρχίας από τα πεδία της πολιτικής επιστήμης και των διεθνών σχέσεων. Αυτό δεν σημαίνει υποβάθμιση της σημαντικής ποικιλομορφίας των απόψεων στο πλαίσιο της προσέγγισης που επικεντρώνεται σε διαφορετικούς ιστορικά συγκυριακούς καθορισμούς της εξουσίας. Για παράδειγμα, μία από τις πλέον συνήθεις απόψεις στο πλαίσιο της εν λόγω προσέγγισης συνίσταται στο ότι η κυριαρχία είναι ένα νεωτερικό σχήμα της εξουσίας, βασική αρχή του οποίου είναι ο διαχωρισμός της εθνικής πολιτικής από τη διεθνή ή της εσωτερικής εξουσίας από την εξωτερική. Λογικό επακόλουθο αυτής της άποψης είναι ότι κυριαρχία σημαίνει εξουσία που ασκείται από το κράτος. Η άποψη αυτή είναι σχεδόν αξιωματική στις διεθνείς σχέσεις, ωστόσο ο Φουκώ δεν τη συμμερίζεται. Επομένως, αυτό το οποίο χαρακτήρισα ως «ιστορική» προσέγγιση περικλείει ευρύ φάσμα συχνά ανταγωνιστικών αντιλήψεων. Ο Ζακ Ντερριντά και ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν είναι, κατά τις τελευταίες δύο δεκαετίες, οι πιο εξέχοντες υποστηρικτές της προσέγγισης που επιχειρεί να προσδιορίσει μια λογική της κυριαρχίας. Στο βιβλίο του Rogues (Αλήτες), ο Ντεριντά προσδιορίζει την «αυτότητα» (ipseity), ή αλλιώς την αυτοαναφορικότητα της δύναμης, ως το κυριότερο χαρακτηριστικό της κυριαρχίας. Στις διαλέξεις που εκδόθηκαν με τον τίτλο The Beast and the Sovereign (Το Θηρίο και ο Κυρίαρχος), η μορφή της ζωώδους φύσης προσδιορίζεται ως το άλλο που διαπνέει την εξουσία της κυριαρχίας. Ο Αγκάμπεν παρατηρεί ότι το Ρωμαϊκό Δίκαιο όριζε 2

3 την υποκειμενικότητα σε σχέση με την κυριαρχία ως «homo sacer», διαιρώντας έτσι το άτομο σε πολιτικό και βιολογικό μέρος. Ισχυρίζεται στο Homo sacer: Κυρίαρχη εξουσία και γυμνή ζωή ότι η ίδια αυτή διαίρεση ισχύει διαχρονικά, από τον αριστοτελικό διαχωρισμό βίου και ζωής μέχρι τον σύγχρονο βιοπολιτικό κόσμο. Αυτές οι απόπειρες διατύπωσης μιας λογικής της εξουσίας δεν προέρχονται, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, από τον Φρήντριχ Νίτσε, ωστόσο το έργο του υπήρξε καθοριστικό για τη διάδοση αυτής της προσέγγισης. Καίριο στοιχείο της εν λόγω προσέγγισης αποτελεί το ότι η εξουσία -και κατά συνέπεια η κυριαρχίαδεν περιορίζεται στο κράτος. Αντιθέτως, όπως κατέδειξε ο Ζορζ Μπατάιγ στο επιδραστικό Το καταραμένο απόθεμα, η εξουσία είναι ζήτημα «οικονομίας», ή ζήτημα των συνόλων των σχέσεων που διαπερνούν την κοινότητα και την κοινωνικότητα. Έχουν γίνει κάποιες απόπειρες προσέγγισης αυτών των δύο απόψεων περί κυρίαρχης εξουσίας. Η πιο σημαντική προέρχεται από το έργο των Μάικλ Χαρντ και Αντόνιο Νέγκρι Αυτοκρατορία. Οι Χαρντ και Νέγκρι επιχειρούν όχι απλώς να διατυπώσουν μια ιστορική τυπολογία της κυριαρχίας, αλλά και να ισχυριστούν ότι οι διαφορετικές μορφές κυρίαρχης δύναμης βασίζονται σε μια ενιαία λογική, δηλαδή στην καταπίεση των δημιουργικών δυνάμεων της κοινωνίας ή του «πλήθους». Ο κρίσιμος κοινός παρονομαστής της τυπολογίας και της λογικής της κυριαρχίας που εισηγούνται είναι η διάκριση ανάμεσα στη συντακτική και τη συντεταγμένη εξουσία. Βάσει αυτής της διάκρισης, οι συγγραφείς διατυπώνουν διαφωτιστικές και διεισδυτικές παρατηρήσεις, ωστόσο η λογική τους απαιτεί την τελική επικράτηση της συντακτικής εξουσίας σε βάρος της συντεταγμένης εξουσίας. Η προσδοκία είναι ότι το «πλήθος» θα υπερισχύσει της κυβέρνησης, θα την ανατρέψει, και με τον τρόπο αυτόν θα την καταργήσει - σύμφωνα με τη διατύπωσή τους, «το πλήθος εξορίζει την κυριαρχία από την πολιτική» (Πλήθος, μτφρ. Γ. Καράμπελας, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2011, σ. 358). Αυτό προτείνει ένα όραμα της πολιτικής δίχως εξουσία, το οποίο μπορεί να παρακαμφθεί μόνο, αν δεν βασιστούμε στην αντίθεση ανάμεσα στη συντεταγμένη και τη συντακτική εξουσία. Η σύγκλιση που εισηγούμαι εδώ αναπτύσσει μια λογική της εξουσίας, που έλκει την καταγωγή από μια παρατήρηση στην αρχή της Κριτικής της βίας του Βάλτερ Μπένγιαμιν (μτφρ. Λ. Μαρσιανός, Ελευθεριακή Κουλτούρα, Αθήνα 2011). Ο Μπένγιαμιν σημειώνει ότι η εξουσία ή η βία (Gewalt) μπορεί να περιγραφεί καλύτερα μέσω του τρόπου με τον οποίο ο νόμος σχετίζεται με τη δικαιοσύνη ή, με άλλα λόγια, με γνώμονα τον τρόπο νομιμοποίησης της βίας. (Πρέπει να λάβουμε υπόψη μας εδώ και ότι η λέξη Gewalt που χρησιμοποιεί ο Μπένγιαμιν δεν σημαίνει μόνο βία, αλλά και συντεταγμένη εξουσία.) Επιπλέον, περιγράφει 3

4 τη σχέση νόμου και δικαιοσύνης ως μια σχέση μέσου και σκοπού: «Αν η δικαιοσύνη είναι το κριτήριο των σκοπών, τότε η νομιμότητα είναι το κριτήριο των μέσων» (σ. 6). Η διερεύνηση της κυριαρχίας υπό το πρίσμα της νομιμοποίησης εν γένει ή της νομιμοποίησης της βίας ειδικότερα δεν είναι κάτι πρωτότυπο. Και, αν και αυτό καθίσταται λιγότερο εύκολα αντιληπτό, ούτε η συνάρθρωση της νομιμότητας και της δικαιοσύνης ως μια σχέση μέσου και σκοπού είναι καινοφανής - παραδείγματος χάρη, αυτή την προσέγγιση υιοθετεί ο Σπινόζα. Η πρωτοτυπία του επιχειρήματος του Μπένγιαμιν έγκειται μάλλον στον συνδυασμό των δύο αυτών παρατηρήσεων, προκειμένου να συναγάγει διακρίσεις για τον τρόπο λειτουργίας της εξουσίας. Ειδικότερα, το βασικό χαρακτηριστικό των νεωτερικών αντιλήψεων περί εξουσίας είναι η προτεραιότητα των μέσων έναντι των σκοπών: «κεντρική θέση [σε αυτή τη μελέτη] κατέχει το ερώτημα της νομιμοποίησης ορισμένων μέσων που συνιστούν βία», γράφει ο Μπένγιαμιν, για να οριοθετήσει το άρθρο του στην εξέταση της εξουσίας ή της βίας στη νεωτερικότητα. Κατά συνέπεια, ο Μπένγιαμιν υπονοεί ότι η απόδοση προτεραιότητας στη νομιμότητα -ή αυτό στο οποίο αναφέρεται ως «θετικό δίκαιο»- είναι το θεμελιώδες χαρακτηριστικό της νεωτερικής εξουσίας. Η διάθρωση από τον Μπένγιαμιν της νομιμοποίησης της βίας μέσω της χρήσης μιας σχέσης μέσου (νόμος) και σκοπού (δικαιοσύνη) μπορεί να επεκταθεί, ώστε να προσφέρει μια τυπολογία της εξουσίας, βάσει των τρόπων με τους οποίους διαρθρώνεται μια τέτοια σχέση μέσου-σκοπού. Αν η σχέση των μέσων με τους σκοπούς είναι το καθοριστικό χαρακτηριστικό της νεωτερικής εξουσίας, τότε μπορούν να υπάρξουν άλλοι δύο τύποι εξουσίας. Ειδικότερα, μπορεί να υπάρχει μια εξουσία όπου ο σκοπός νομιμοποιεί τα μέσα - δηλαδή το αντίστροφο της νεωτερικής σύλληψης της εξουσίας. Εδώ θα προβάλω τον ισχυρισμό ότι η εν λόγω σχέση χαρακτηρίζει την αρχαία κυριαρχία. Επιπλέον, μπορεί να υπάρχει μια εξουσία που χαρακτηρίζεται από την αντίληψη μιας απουσίας σκοπών ή, ακριβέστερα, από μια νομιμοποίηση των μέσων με αναφορά σε περαιτέρω μέσα. Αυτή την εξουσία τη χαρακτηρίζω βιοπολιτική. Σχηματικά, η τυπολογία των σχέσεων που αντλώ από το δοκίμιο του Μπένγιαμιν αναπτύσσεται ως εξής: Η αρχαία κυριαρχία δίνει προτεραιότητα στον σκοπό έναντι των μέσων. Για παράδειγμα, ο (Άγιος) Αυγουστίνος υποστηρίζει, στην Πολιτεία του Θεού, ότι στόχος της ανθρωπότητας είναι να εισέλθει στην «πολιτεία του Θεού». Οι άπιστοι «ειδωλολάτρες» όμως εμποδίζουν τους «πιστούς» να επιτύχουν αυτόν τον δίκαιο σκοπό τους. Επομένως, ισχυρίζεται ο Αυγουστίνος, η βία νομιμοποιείται εναντίον των ειδωλολατρών. Με άλλα λόγια, ο σκοπός (η είσοδος στην «πολιτεία του Θεού») δικαιολογεί νόμους και θεσμούς που λειτουργούν ως 4

5 μέσα επίτευξης αυτού του σκοπού, περιλαμβανομένης της άσκησης βίας σε βάρος εκείνων που αντιτίθενται στο σκοπό αυτόν. Ο σκοπός νομιμοποιεί τα μέσα. Η νεωτερική κυριαρχία αντιστρέφει τη σχέση μεταξύ μέσων και σκοπού. Όταν ο Μακιαβέλλι γράφει στο κεφάλαιο 18 του Ηγεμόνα ότι ένας ηγεμόνας που τηρεί ηθικούς κανόνες μπορεί να είναι αξιέπαινος, αλλά με τον τρόπο αυτόν θα χάσει την εξουσία του, δεν συναινεί απλώς στην άσκηση απεριόριστης βίας. Παρέχει μάλλον μια διαφορετική νομιμοποίηση της εξουσίας, ότι δηλαδή ο ηγεμόνας πρέπει να χρησιμοποιεί τους νόμους και τους θεσμούς του κράτους για να διατηρείται στην εξουσία. Τα μέσα (νόμοι και θεσμοί) νομιμοποιούν τον σκοπό (τον δίκαιο σκοπό της διαιώνισης της κυριαρχίας). Με άλλα λόγια, είναι δίκαιο για το κράτος να επιθυμεί τη διαιώνιση του ιδίου, επειδή τα μέσα νομιμοποιούν τον σκοπό. Η βιοπολιτική κυριαρχία ήταν ένας όρος που εισήγαγε ο Φουκώ στις διαλέξεις του Για την υπεράσπιση της κοινωνίας, προκειμένου να περιγράψει την άσκηση της εξουσίας μέσω του ελέγχου των πληθυσμών. Η βιοπολιτική νομιμοποιεί τον εαυτό της με την επίκληση της βελτίωσης της ζωής των ανθρώπων. Με τη βιοπολιτική, ζητήματα, όπως ο έλεγχος της σεξουαλικότητας αποκτούν καθοριστική σημασία για τις λειτουργίες της εξουσίας, όπως καθιστά σαφές το ημιτελές έργο του Φουκώ για την ιστορία της σεξουαλικότητας. Η βιοπολιτική συσκοτίζει τη διάκριση μεταξύ μέσου και σκοπού. Παραδείγματος χάρη, η σεξουαλικότητα δεν ρυθμίζεται πρωτίστως με την παραγωγή νέων νόμων, αλλά μέσω συντονισμένων ενεργειών που στοχεύουν στην αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται και πράττουν. Η βιοπολιτική περιγράφει μια κατακερματισμένη κυρίαρχη εξουσία η οποία συσκοτίζει τη διάκριση μεταξύ μέσων και σκοπών. Η κατανόηση της κυρίαρχης εξουσίας υπό το πρίσμα της νομιμοποίησης της βίας, όπου η νομιμοποίηση αναλύεται από την άποψη μιας σχέσης μέσου και σκοπού, επιτρέπει μια σύγκλιση των δύο προσεγγίσεων της κυριαρχίας. Η λογική της κυριαρχίας είναι μια λογική νομιμοποίησης, ενώ η τυπολογία της δίνεται από τη διαφορική σχέση μεταξύ μέσου και σκοπού. Απόρροια αυτής της σύγκλισης είναι ότι οι τρεις τύποι νομιμοποίησης -αρχαία, νεωτερική και βιοπολιτική- μπορούν να διακριθούν, όχι όμως να διαχωριστούν. Τελικά, αυτό σημαίνει ότι οι τρεις τύποι νομιμοποίησης δεν αλληλοαποκλείονται, αλλά μάλλον αλληλοϋποστηρίζονται. Αυτό είναι καίριο, καθώς προσφέρει τη δυνατότητα μιας θεώρησης της εξουσίας δίχως έρεισμα σε μια λογική νομιμοποίησης - μάλιστα, όπως θα υποστηρίξω εν 5

6 συνεχεία, η δυνατότητα δημοκρατικής κρίσης εξαρτάται από τη συνειδητοποίηση ότι οι διαφορετικοί τύποι νομιμοποίησης είναι διακριτοί μεταξύ τους αλλά και αδιαχώριστοι. Μπορούμε να αναπαραστήσουμε την αμοιβαία στήριξη των τριών τύπων νομιμοποίησης της κυριαρχίας με τη μορφή ενός τριγώνου - ή μιας «τριαδικής νομιμοποίησης». Κάθε κορυφή του τριγώνου δείχνει το σκέλος στο οποίο δίνει προτεραιότητα καθεμία μορφή νομιμοποίησης. Οι διαφορετικές μορφές κυριαρχίας δείχνουν την κατεύθυνση προς την οποία αναπτύσσεται η νομιμοποίηση. Επομένως, η αρχαία νομιμοποίηση προχωρεί από τον σκοπό προς τα μέσα, ενώ η νεωτερική νομιμοποίηση κινείται από τα μέσα προς τον σκοπό. Κεντρική θέση της παρούσας μελέτης είναι ότι η νομιμοποίηση καθ εαυτήν περιλαμβάνει και τις τρεις κορυφές του τριγώνου. Οι τρεις τύποι της νομιμοποίησης -αρχαία, νεωτερική και βιοπολιτική- αλληλοϋποστηρίζονται. Ή, για να δώσουμε μεγαλύτερη έμφαση, οι τρεις νομιμοποιήσεις είναι «συνυποθέσιμες». Θα χρησιμοποιήσω την έννοια του «πλησίον», για να αποσαφηνίσω αδρομερώς τη «συνυποθεσιμότητα» των τριών τύπων νομιμοποίησης. Η αρχαία κυριαρχία κορυφώνεται στον οικουμενισμό που διέδωσε ο χριστιανισμός. Μία από τις πλέον καθοριστικές φυσιογνωμίες σε αυτό το πλαίσιο είναι ο απόστολος Παύλος. Η παραίνεσή του «αγάπα τον πλησίον» δεν είναι απλώς ένας νόμος, αλλά κυρίως η δικαιοσύνη που θεμελιώνει κάθε έννοια νομιμότητας. Όπως παρατηρεί ο Φρόυντ στο έργο Ο πολιτισμός πηγή δυστυχίας, μια τέτοια έννοια της αγάπης προς τον πλησίον λειτουργεί ως νομιμοποίηση της βίας. Η βία είναι αναπόφευκτη, διότι η λογική του Παύλου στηρίζεται σε έναν έντονο διαχωρισμό ανάμεσα σε «εμάς» που αγαπάμε και «αυτούς» που δεν αγαπούν: «τοῦτ ἔστιν, οὐ τὰ τέκνα τῆς σαρκὸς ταῦτα τέκνα τοῦ θεοῦ» (Προς Ρωμαίους 9:8). Ενώ η αγάπη προς τον πλησίον δημιουργεί μια κοινότητα υπό τον Θεό, όσοι έχουν γήινες επιθυμίες αποκλείονται από αυτή. Από αυτό το σημείο μέχρι πιο συστηματικά επεξεργασμένες θεωρήσεις περί δίκαιου πολέμου, η απόσταση είναι μόλις ένα μικρό βήμα - το ζήτημα έγκειται απλώς στην ανάπτυξη ενός συστήματος που θα ορίζει τη «σάρκα». Οι αντιλήψεις του εθνικισμού μπορούν να γίνουν κατανοητές ως η μετουσίωση της χριστιανικής αγάπης προς τον πλησίον στη νεωτερική νομιμοποίηση της βίας. Η νεωτερική κυριαρχία μπορεί να δίνει προτεραιότητα στην επικράτεια των μέσων ή της νομιμότητας, λόγω της έμφασής της στην ανεξαρτησία του κράτους από άλλα κράτη, ή λόγω του χωρισμού, στη νεωτερικότητα, μεταξύ των νομικών συστημάτων κάθε κράτους. Ο οικουμενισμός της αγάπης προς τον πλησίον περιορίζεται πλέον εντός των συνόρων του έθνους-κράτους. Κατά τον τρόπο αυτόν, οι συμπολίτες που μοιράζονται την ίδια εθνοτική ή/και θρησκευτική ταυτότητα πλέον μετατρέπονται σε έναν εδαφικά καθορισμένο πλησίον 6

7 και ο Άλλος τους πλέον είναι ο αλλοδαπός. Με την έλευση της «μετανεωτερικότητας» και της ακμής του καπιταλισμού, η εδαφική ακεραιότητα υπονομεύεται. Από την άποψη της βιοεξουσίας, η εθνοτική ή/και θρησκευτική ταυτότητα παύει να αποτελεί το βασικό κριτήριο καθορισμού του πλησίον. Τα κριτήρια δομούνται πλέον μέσω του ελέγχου των πληθυσμών - ή μέσω αυτού που οι Χαρντ και Νέγκρι ονομάζουν «δικαίωμα αστυνόμευσης». Από την υγεία μέχρι τη στέγαση και την εργασία, η συμπεριφορά υπάγεται σε κανόνες, και όποιος αποκλίνει από το νομιμοποιημένο κανονιστικό πρότυπο παύει να θεωρείται Πλησίον. Η μορφή του «καπνιστή» μπορεί να εκληφθεί ως παράδειγμα βιοπολιτικού ελέγχου της συμπεριφοράς. Το κάπνισμα υπάγεται σε κανόνες, με το αιτιολογικό της βλάβης που προξενεί στην ατομική και τη δημόσια υγεία. Η απαγόρευση του καπνίσματος εκτείνεται σε όλους τους δημόσιους χώρους, πέρα από τα εδαφικά σύνορα -το κάπνισμα απαγορεύεται στο αεροπλάνο-, ακόμη και σε ιδιωτικούς χώρους. Παραδείγματος χάρη, η πολιτεία της Τασμανίας στην Αυστραλία απαγόρευσε πρόσφατα το κάπνισμα παρουσία παιδιών ακόμη και στις ιδιωτικές κατοικίες. Από τις διαφορετικές θεωρήσεις του πλησίον, ανάλογα με την αρχαία, τη νεωτερική και τη βιοπολιτική μορφή νομιμοποίησης, μπορεί κανείς να συναγάγει μια σειρά συμπερασμάτων. Πρώτον, η βία νομιμοποιείται μέσω του προσδιορισμού κάποιου ο οποίος δεν είναι πλησίον - είναι Άλλος. Για να το θέσουμε διαφορετικά, υπάρχει μια λογική κυριαρχίας που βασίζεται στη νομιμοποίηση της βίας. Δεύτερον, ο Άλλος μπορεί να καθοριστεί με διάφορους τρόπους. Η λογική της κυριαρχίας μπορεί να εκφραστεί με τρεις διαφορετικούς τύπους. Τρίτον, οι τρεις διαφορετικοί τύποι νομιμοποίησης της βίας είναι διακριτοί μεταξύ τους, αλλά δεν αλληλοαποκλείονται. Τα «τέκνα της σαρκός» του Παύλου, ο «ξένος» του εθνικιστικού λόγου και ο «καπνιστής» της βιοεξουσίας είναι έννοιες συγγενείς. Αυτό μας φέρνει εγγύτερα σε μια σχεσιακή οντολογία της κυριαρχίας, κατά την οποία ο ένας τύπος νομιμοποίησης συνυποτίθεται με τους άλλους δύο. Ο «καπνιστής» μπορεί να κατακρίνεται όχι μόνο για λόγους υγείας. Το κάπνισμα μπορεί επίσης να κατασκευάζει ταυτότητα - «αυτοί οι ξένοι» καπνίζουν περισσότερο από «εμάς». Ή το κάπνισμα μπορεί να συνδέεται με ανήθικη συμπεριφορά - με το αμάρτημα της επιθυμίας επίγειων απολαύσεων ή το αμάρτημα της βλάβης (και όχι της αγάπης) του πλησίον. Η αμοιβαία υποστήριξη των τριών μορφών νομιμοποίησης ως συνέπεια της προβολής τόσο μιας τυπολογίας της κυρίαρχης εξουσίας όσο και μιας εσωτερικής λογικής της είναι απαραίτητη για την αναγνώριση του άλλου της κυριαρχίας. Αν πούμε απλώς ότι ο Άλλος του κυρίαρχου είναι αυτοί εναντίον των οποίων νομιμοποιείται η βία, τότε δεν λέμε κάτι ιδιαίτερο. Η συνυποθεσιμότητα των διαφορετικών τύπων νομιμοποίησης συνεπάγεται ότι, 7

8 δυνητικά -αν όχι de facto-, ο καθένας μπορεί να τοποθετηθεί στη θέση του άλλου. Οι πολυσχιδείς μορφές νομιμοποίησης μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε κατάσταση. Η κυριαρχία είναι πανταχού παρούσα, διότι το να υπόκεισαι σε εξουσία συνεπάγεται ότι, δυνητικά, υπόκεισαι και σε βία. Κατά συνέπεια, μια μορφή σχέσης που δεν δίνει προτεραιότητα στη νομιμοποίηση -το άλλο της κυριαρχίας- δεν μπορεί να αναζητηθεί απλώς στον άλλο που η κυριαρχία καθυποτάσσει, ακριβώς επειδή ο καθένας είναι καθυποτάξιμος. Αντιθέτως, το άλλο της κυριαρχίας πρέπει να αναζητηθεί στον τρόπο διάρρηξης της λογικής της μέσω της μεταβολής της καθοριστικής σχέσης της, δηλαδή της νομιμοποίησης. Αυτή ακριβώς τη διάρρηξη της νομιμοποίησης ονομάζω εδώ κρίση, η οποία αποτελεί ένα διαφορετικό είδος σχέσης. Επιπροσθέτως, η κρίση γίνεται αντιληπτή ως η καθοριστική ιδιότητα της δημοκρατίας. Με αυτή την έννοια, η δημοκρατία είναι το άλλο της κυριαρχίας. Αν δεν αναγνωριστεί η συνυποθεσιμότητα των διαφορετικών τύπων νομιμοποίησης -ή το ότι η κυριαρχία μπορεί να προσλάβει τρεις μορφές-, η κρίση δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί στη νομιμοποίηση. Σχετικά με αυτό, θα παραθέσω ένα συγκεκριμένο παράδειγμα: τη νομιμοποίηση εκ μέρους της κυβέρνησης της Αυστραλίας βίαιων πράξεων εναντίον προσφύγων, όπως εκφράστηκε στην κορύφωση της προεκλογικής αντιπαράθεσης πριν από τις εκλογές του Η στάση της απερχόμενης κυβέρνησης του Φιλελεύθερου Κόμματος κατά των προσφύγων συμπυκνώνεται στη δήλωση του πρωθυπουργού Τζον Χάουαρντ, που έγινε για πρώτη φορά στις 28 Οκτωβρίου 2001: «Εμείς αποφασίζουμε ποιος μπαίνει στη χώρα μας και τον τρόπο με τον οποίο μπαίνει». <http://australianpolitics.com/news/2001/ shtml> Αυτή η δήλωση υπήρξε η επιτομή της κυβερνητικής στάσης απέναντι στους πρόσφυγες που έφταναν με πλοιάρια, και επαναλήφθηκε τακτικά κατά το υπόλοιπο της πρωθυπουργικής θητείας του Χάουαρντ μέχρι το Αλλάζοντας κατάλληλα την έμφαση, αυτή η δήλωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να νομιμοποιήσει την κυβερνητική βία σε βάρος των προσφύγων, σύμφωνα με τους τρεις τύπους νομιμοποίησης που αντιστοιχούν στις τρεις μορφές κυριαρχίας - αρχαία, νεωτερική και βιοπολιτική. Όπως θα δείξω, κάθε τύπος νομιμοποίησης μπορεί να αντιμετωπιστεί μεμονωμένα, ωστόσο η κυριαρχία μπορεί ακόμη να μεταπηδά από τη μία μορφή στην άλλη. Για να διακοπεί η νομιμοποίηση και να ανακύψει η δυνατότητα κρίσης, πρέπει να αντιμετωπιστεί η λογική της νομιμοποίησης καθ εαυτήν. Το πλέον προφανές νόημα της δήλωσης «εμείς αποφασίζουμε ποιος μπαίνει στη χώρα μας και τον τρόπο με τον οποίο μπαίνει» συνίσταται στην επιβεβαίωση της εδαφικής κυριαρχίας. Ένα κυρίαρχο έθνος οφείλει να διατηρεί τον έλεγχο των συνόρων του. Αυτό αντιστοιχεί στη νεωτερική νομιμοποίηση της βίας - εκείνοι που εισέρχονται παράνομα υπόκεινται σε ποινή. Γι αυτό και η κυβέρνηση χαρακτήρισε τους πρόσφυγες «λαθρομετανάστες». Το κυριότερο 8

9 επιχείρημα ενάντια σε αυτή τη μορφή νομιμοποίησης εδράζεται στα ανθρώπινα δικαιώματα. Σύμφωνα με τη σύμβαση της Γενεύης, πρόσφυγας είναι κάθε άτομο που έχει βάσιμο φόβο ότι θα υποστεί δίωξη στη χώρα καταγωγής του για πολιτικούς ή θρησκευτικούς λόγους.<http://www.unhcr.org/protect/protection/3b66c2aa10.pdf>. Η Αυστραλία, ως συμβαλλόμενο μέρος της σύμβασης, είναι υποχρεωμένη να παρέχει άσυλο στους πρόσφυγες. Επομένως, από νομική άποψη, οι αιτούντες άσυλο δεν έθεταν σε αμφισβήτηση τη συνοριακή ακεραιότητα της Αυστραλίας. Ένα επιχείρημα βασισμένο στα δικαιώματα των προσφύγων μπορεί να αντικρούσει τον ισχυρισμό περί υπονόμευσης της αυστραλιανής κυριαρχίας, στο πλαίσιο του οποίου η κυριαρχία εκλαμβάνεται με τη νεωτερική της έννοια. Αν τεθεί αντιμέτωπη με τον λόγο των ανθρώπινων δικαιωμάτων, η εξουσία μπορεί να μεταπηδήσει σε μια νομιμοποίηση των μέσων βάσει ενός σκοπού - με άλλα λόγια, στην αρχαία κυριαρχία. Πράγματι, η δήλωση «εμείς αποφασίζουμε ποιος μπαίνει στη χώρα μας και τον τρόπο με τον οποίο μπαίνει» επιστρατεύτηκε ακριβώς κατ αυτόν τον τρόπο. Τρεις εβδομάδες πριν από τη δήλωση του Χάουαρντ, εκτυλίχτηκε η διαβόητη «υπόθεση των παιδιών στη θάλασσα» (children over board affair). Στις 6 Οκτωβρίου 2001, το αυστραλιανό ναυτικό διέσωσε ένα πλοιάριο με πρόσφυγες που βούλιαζε. Η κυβέρνηση δημοσίευσε φωτογραφίες των παιδιών στα νερά του ωκεανού, υποστηρίζοντας ότι οι γονείς τους τα πέταξαν εκεί, ώστε να τα περισυλλέξει το ναυτικό και να φτάσουν έτσι σε αυστραλιανό έδαφος. Μολονότι αργότερα αποκαλύφθηκε ότι τα παιδιά δεν είχαν πεταχτεί στη θάλασσα, η κυβέρνηση Χάουαρντ εκμεταλλεύτηκε κατά κόρον στη ρητορική της την απροθυμία αποδοχής στην Αυστραλία «ανθρώπων που θέτουν τα παιδιά τους σε κίνδυνο». Η καταδίκη της έκθεσης των παιδιών σε κίνδυνο από τους ίδιους τους γονείς τους μετατράπηκε σε ηθική αποδοκιμασία όλων των προσφύγων που επιχειρούσαν να προσεγγίσουν τις ακτές της Αυστραλίας μέσα σε καρυδότσουφλα. Μια τέτοια συμπεριφορά αποδοκιμάστηκε ως «αντιαυστραλιανή». Αυτό προέτασσε έναν σκοπό, την «αυστραλιανότητα», η οποία χρησιμοποιήθηκε για την υποδαύλιση των φόβων πως ένα μεγάλο κύμα προσφύγων στο βόρειο κατώφλι της Αυστραλίας θα κατακλύσει τη χώρα και θα διαφθείρει την ηθική της υπόσταση. Αυτή η νομιμοποίηση χρησιμοποιήθηκε, σε άμεση παράβαση της σύμβασης για τους πρόσφυγες, προκειμένου να μεταφερθούν πρόσφυγες σε ένα απομακρυσμένο νησί του Ειρηνικού, όπου ουσιαστικά φυλακίστηκαν, ενώ οι αρχές επεξεργάζονταν τις αιτήσεις τους για χορήγηση ασύλου. Μια απάντηση σε αυτή την ηθικοπλαστική νομιμοποίηση δόθηκε από την εκστρατεία «We are all boat people» (σε ελεύθερη απόδοση: «Είμαστε όλοι στην ίδια βάρκα») <http://www.boat-people.org/>. Η εκστρατεία επικεντρώθηκε στη διάλυση των 9

10 μύθων γύρω από τους πρόσφυγες - παραδείγματος χάρη, με τη δημοσιοποίηση των πραγματικών γεγονότων της υπόθεσης με τα παιδιά στη θάλασσα, καθώς και την αμφισβήτηση της αντίληψης ότι είναι «αντιαυστραλιανό» να φτάνει κανείς με πλοιάριο στην Αυστραλία. Ωστόσο, η μετωπική επίθεση και η κατάρριψη του ηθικολογικού επιχειρήματος δεν μπορούσαν να αντιμετωπίσουν έναν τρίτο τύπο νομιμοποίησης. Αυτή η τρίτη, βιοπολιτική νομιμοποίηση της βίας που ασκήθηκε σε βάρος των προσφύγων διερμήνευσε τη δήλωση «εμείς αποφασίζουμε ποιος μπαίνει στη χώρα μας και τον τρόπο με τον οποίο μπαίνει» υπό το πρίσμα της υπαγωγής σε κανόνες. Οι πρόσφυγες που έφταναν με πλοιάρια στις αυστραλιανές ακτές κατηγορήθηκαν ότι «παίρνουν τη σειρά άλλων». Απεικονίστηκαν ως υπερβολικά ανυπόμονοι να περιμένουν με τη σειρά τους, εκτός των συνόρων της χώρας, την ολοκλήρωση της επεξεργασίας του αιτήματός τους. Η υποτιθέμενη περιφρόνησή τους προς τους κανόνες μεγεθύνθηκε, ώστε να διογκώσει ακόμη περισσότερο τους φόβους για τους πρόσφυγες ως απειλή για την ομαλή λειτουργία του αυστραλιανού συστήματος κανόνων, παραδείγματος χάρη με τη διεκδίκηση ωφελημάτων από το σύστημα πρόνοιας, και άρα την απαίτηση από τον Αυστραλό φορολογούμενο να τους «ανταμείψει» για την έλλειψη υπομονής και την περιφρονητική τους στάση. Ξανά, δεν είναι δύσκολο να αντικρούσει κανείς τέτοιες βιοπολιτικές νομιμοποιήσεις της βίας σε βάρος των προσφύγων με την παράθεση των γεγονότων. Παραδείγματος χάρη, η αυστραλιανή κυβέρνηση χρειάστηκε να δαπανήσει πολύ περισσότερους πόρους για τη δημιουργία των κέντρων κράτησης προσφύγων από ό,τι θα είχε χρειαστεί για τη μέριμνά τους στο πλαίσιο του συστήματος πρόνοιας. Εντούτοις, η κυριαρχία αντιμετώπισε αυτά τα επιχειρήματα επιστρέφοντας είτε στη νεωτερική μορφή νομιμοποίησης είτε στην αρχαία. Κατ αυτόν τον τρόπο, διατυπώθηκε ο ισχυρισμός ότι τα κέντρα κράτησης «έστελναν το μήνυμα» πως η Αυστραλία δεν αστειευόταν, όσον αφορά την προστασία των συνόρων της και ότι η κυβέρνησή της είχε κάθε πρόθεση να διαφυλάξει τον «αληθινό» αυστραλιανό τρόπο ζωής. Η μεταπήδηση μεταξύ των τριών διακριτών τύπων νομιμοποίησης ήταν τόσο ταχεία στον πολιτικό λόγο εκείνης της περιόδου, ώστε η δημόσια ρητορική συσκότισε πλήρως τη διάκρισή τους. Σε τελική ανάλυση, αυτή ακριβώς η μεταπήδηση λειτουργεί προστατευτικά για τη νομιμοποίηση - μια μεταπήδηση ενδεικτική της συνυποθεσιμότητας των νομιμοποιήσεων, η οποία προστατεύει την κυριαρχία. Η νομιμοποίηση, όπως καταδεικνύει το παραπάνω παράδειγμα, μπορεί να διαρραγεί μόνο με την υιοθέτηση μιας διττής στρατηγικής. Πρώτον, είναι αναγκαίο να διακρίνονται και να αντικρούονται οι τρεις τύποι νομιμοποίησης σε κάθε συγκεκριμένη περίπτωση. Ονομάζω αυτή την κρίση «απονομιμοποίηση». Η απονομιμοποίηση αντλεί την ισχύ της από την 10

11 επικέντρωση στο συγκεκριμένο - την ιδιαιτερότητα της περίπτωσης ή τις λεπτομέρειες του επιχειρήματος. Με αυτή την έννοια, η απονομιμοποίηση έχει ιδιαίτερο ιστορικό χαρακτήρα, που της επιτρέπει να αντιμετωπίζει τους διακριτούς τύπους νομιμοποίησης. Ο περιορισμός της έγκειται στο ότι δεν αντιμετωπίζει με επάρκεια τη μεταπήδηση της νομιμοποίησης - τη συνυποθεσιμότητα των τριών τύπων νομιμοποίησης. Γι αυτό απαιτείται ένας διαφορετικός τύπος κρίσης, τον οποίο και ονομάζω «δημοκρατική κρίση». Αυτή εστιάζει στο να καταδείξει ότι η λειτουργία όλων των τύπων νομιμοποίησης συνίσταται στο ίδιο πράγμα, δηλαδή τη νομιμοποίηση της βίας. Ο ρόλος της δημοκρατικής κρίσης έγκειται στην περιγραφή σχημάτων που περικλείουν κοινές ιδιότητες, οι οποίες αντιστρατεύονται τη βία. Βάση της δημοκρατικής κρίσης είναι η ευμενής υποδοχή του άλλου, ως τρόπος διάρρηξης του κύκλου της νομιμοποίησης της κυριαρχίας. Η σύγκλιση των δύο προσεγγίσεων της κυριαρχίας -της ιστορικής προσέγγισης που οδηγεί στη διάκριση διαφορετικών μορφών κυριαρχίας και της προσέγγισης που προσδιορίζει μια λογική κυριαρχίας- αποκαλύπτει σε αυτό το σημείο πλήρως τη σημασία της. Η σύγκλιση των δύο προσεγγίσεων της κυριαρχίας δείχνει ότι τα δύο είδη κρίσης αποτελούν στην ουσία τον τρόπο με τον οποίο η κρίση εγγράφεται ως απάντηση στις δύο διαφορετικές προσεγγίσεις της κυριαρχίας. Η απονομιμοποίηση απαντά στη διάκριση ανάμεσα στους διαφορετικούς τύπους νομιμοποίησης, ενώ η δημοκρατική κρίση αντικρούει τη νομιμοποίηση της βίας που υποδηλώνει τη λογική της κυριαρχίας. Αυτή η διττή διάσταση της κρίσης αναγνωρίζεται, mutatis mutandis, από τον Ζακ Ντερριντά σε ομιλία του στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Ο Ντερριντά προσδιορίζει μια απροϋπόθετη σκέψη, την οποία συνδέει με την ελευθερία και τη δημοκρατική επιταγή για φιλοξενία και ευμενή υποδοχή του άλλου. Το απροϋπόθετο αντιδιαστέλλεται στην κυριαρχική επιβεβαίωση των συνόρων και των διαδικασιών προσδιορισμού του ξένου. Ο Ντερριντά αναγνωρίζει ότι η απουσία προϋποθέσεων μιας ελεύθερης, δημοκρατικής σκέψης και η απόλυτη εξουσία της κυριαρχίας εμφανίζουν ομοιότητες. Αυτό μας οδηγεί στο ερώτημα πώς μπορούμε να τις διακρίνουμε μεταξύ τους. Αυτό είναι δυνατό χάρη σε «μια θεολογικο-πολιτική ιστορία της εξουσίας», απαντά ο Ντερριντά (Απροϋπόθετο ή κυριαρχία, μτφρ. Β. Μπιτσώρης, Πατάκης, Αθήνα 2002, σ. 59). Σύμφωνα με τον Ντερριντά λοιπόν, η λογική της κυριαρχίας, η οποία λειτουργεί μέσω της νομιμοποίησης της βίας σε βάρος όποιου θεωρείται ξένος, είναι συνυφασμένη με την ιστορικότητα της έννοιας της εξουσίας, η οποία συνετέλεσε στη διαμόρφωση της νεωτερικής έννοιας της κυριαρχίας. Κατά τον τρόπο αυτόν, κάθε δημοκρατική σκέψη, ή το κατά Ντερριντά απροϋπόθετο, πρέπει να επιτυγχάνουν συγχρόνως δύο πράγματα: να επιβεβαιώνουν την ελευθερία της παροχής φιλοξενίας αλλά και, ταυτόχρονα, να το 11

12 κατορθώνουν έχοντας επίγνωση της θεολογικο-πολιτικής ιστορίας που καθορίζει την κυριαρχία. Το πρώτο σκέλος αντιστοιχεί στο είδος σχέσης με τον άλλο την οποία ονομάζω δημοκρατική κρίση, ενώ το δεύτερο στο είδος σχέσης που αντιστρατεύεται τους διάφορους τύπους νομιμοποίησης και την οποία ονομάζω απονομιμοποίηση. Πώς είναι λοιπόν δυνατό να επιλέξει κανείς ανάμεσα σε κυριαρχία και δημοκρατία; Υπάρχουν κριτήρια που θα μας βοηθήσουν να αποφασίσουμε μεταξύ των δύο; Σε αυτό το πλαίσιο, τα ερωτήματα είναι παραπλανητικά, διότι υποδηλώνουν δύο πράγματα: πρώτον, ότι είναι δυνατό να έχουμε δημοκρατία δίχως κυριαρχία, και κρίση δίχως νομιμοποίηση. Δεν ισχυρίζομαι κάτι τέτοιο. Ο λόγος είναι ότι θεωρώ ως απόλυτη ουτοπική αυταπάτη την πίστη σε μια πολιτική όπου η νομιμοποίηση της βίας θα εξαλειφθεί de facto εντελώς. Δεύτερον, υποδηλώνουν ότι είναι δυνατή μια επιλογή ή απόφαση, λογικά βάσει κάποιου προϋπάρχοντος, ασφαλούς κανόνα ή νόμου που επιτάσσει το δίκαιο έναντι του άδικου. Θεωρώ αυτή την ηθικολογική επιθυμία για ασφαλή κριτήρια ως απόρροια της προαναφερθείσας πολιτικής ουτοπίας. Αντιθέτως, τα ερωτήματα μπορούν να απαντηθούν με τη βοήθεια δύο παρατηρήσεων: πρώτον, αν είναι πρακτικά αδύνατο να διαχωριστεί με τρόπο αδιαμφισβήτητο η δημοκρατία από την κυριαρχία, τότε συντρέχει ακόμη σοβαρότερος λόγος να επαγρυπνούμε και να λειτουργούμε προληπτικά κατά τη διατύπωση κρίσεων. Αυτό το ατέρμονο έργο αποτελεί προϋπόθεση της δημοκρατίας. Δεύτερον, μέρος αυτού του έργου έγκειται στην αναγνώριση ότι η απολυτότητα της κυριαρχίας, δηλαδή η κυκλικότητα και η αυτοαναφορικότητά της, οι οποίες συναρθρώνονται μέσω της συνυποθεσιμότητας των διαφορετικών τύπων νομιμοποίησης -αυτή η απολυτότητα που προβάλλει την κυριαρχία ως παντοδύναμη-, στην πραγματικότητα αποτελεί μια επιβεβαίωση της υποδεέστερης θέσης της νομιμοποίησης σε σχέση με την κρίση. Αυτό οφείλεται στο ότι η λογική της κυριαρχίας καταφεύγει στη μεταπήδηση μεταξύ τύπων νομιμοποίησης, ακριβώς για να αποφύγει την κρίση, επιτρέποντας τη «συνυποθεσιμότητα» των νομιμοποιήσεων. Αυτή η μεταπήδηση είναι μια τακτική άμυνας ενάντια στην κρίση. Η συσκότιση της κρίσης αποτελεί τη μοναδική ευκαιρία της κυριαρχίας για τη διαιώνιση της λειτουργίας της δικής της λογικής. Ή, για να το θέσουμε διαφορετικά, η κυριαρχία μπορεί να λειτουργήσει μόνο λόγω του άλλου της, της δημοκρατίας. Επομένως, το ζήτημα δεν έγκειται στο ποια θα επικρατήσει -η δημοκρατία ή η κυριαρχία, η κρίση ή η νομιμοποίηση-, αλλά μάλλον στην περιγραφή των τρόπων με τους οποίους η κυριαρχία συγκαλύπτει την αντιδραστική στάση της έναντι της δημοκρατίας. Το ζητούμενο είναι να αντιλαμβάνεται κανείς την αντιδραστική σχέση της κυριαρχίας με τη δημοκρατία. Και αυτό το ατέρμονο έργο ονομάζεται, ακριβώς, «κρίση». 12

13 Το παρόν κείμενο βασίζεται στην εισαγωγή του βιβλίου μου «Sovereignty and its Other: Toward the Dejustification of Sovereignty» (Fordham University Press, Νέα Υόρκη, 2013). Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Αθηνά Αθανασίου, που μου έδωσε τη δυνατότητα να παρουσιάσω αυτό το κείμενο στο Πάντειο, και τον Μάκη Κακολύρη που το διάβασε κι έκανε σχόλια. Δημοσιευμένο στο περιοδικό Χρόνος, τ. 19, (Νοέμβριος 2014) 13

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου.

μεταναστευτικό ζήτημα θετικό βήμα το εγχείρημα της συγκέντρωσης της σχετικής νομοθεσίας σε ενιαίο κείμενο νόμου. Ομιλία της Συνηγόρου του Πολίτη Καλλιόπης Σπανού στη Διεθνή Συνδιάσκεψη της ΟΚΕ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα: «Μια ολοκληρωμένη και κοινή μεταναστευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014

Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ. Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Ο Φιλελευθερισμός του Καρλ Πόππερ Όμιλος Ανοιχτή Κοινωνία & Ινστιτούτο Διπλωματίας και Διεθνών Εξελίξεων 23 Οκτωβρίου 2014 Τι ήταν ο Πόππερ Φιλελεύθερος; Σοσιαλδημοκράτης; Συντηρητικός; Ήταν ο Πόππερ φιλελεύθερος;

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες)

Επίπεδο Γ2. Χρήση γλώσσας (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά. Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Γ2 (20 μονάδες) Διάρκεια: 30 λεπτά Ερώτημα 1 (5 μονάδες) Ο φίλος σας έγραψε μία μελέτη σχετικά με τρόπους βελτίωσης της αναγνωστικής ικανότητας των μαθητών. Επειδή, όμως, είναι ξένος, κάνει ακόμη λάθη,

Διαβάστε περισσότερα

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015

Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία τους για τις Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές. Αναλυτικό διάγραμμα του μαθήματος της Δευτέρας 5/10/2015 ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Αθ. Κανελλοπούλου-Μαλούχου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το Δίκαιο, η Νομική Επιστήμη και η σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 Στόχος υπό έμφαση για τη σχολική χρονιά 2015-2016 «Ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της

Διαβάστε περισσότερα

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για

Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για Κυρίες και Κύριοι, Σας ευχαριστώ πάρα πολύ για την τιμή που μου κάνετε να απευθύνω χαιρετισμό στο συνέδριό σας για την «Οικογένεια στην κρίση», για ένα τόσο εξαιρετικά σημαντικό θέμα που αγγίζει και αφορά

Διαβάστε περισσότερα

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ VI/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΥ ΤΟΜΕΑ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Ο εθελοντικός τομέας αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της κοινωνικής πολιτικής. Ιστορικά προηγείται του κράτους πρόνοιας, ενώ συνυπάρχει

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων.

Θεμελειώδεις Αρχές Θέσεις της Εκκλησίας της Ελλάδος. για την προστασία των Προσφύγων. ΘεμελειώδειςΑρχές ΘέσειςτηςΕκκλησίαςτηςΕλλάδος γιατηνπροστασίατωνπροσφύγων. Η Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία δείχνει μια ιδιαίτερη ευαισθησία απέναντι στον ξένο. Άλλωστε και ο Ιδρυτής Της, ο Κύριος Ημων

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους )

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα στο απόρρητο των πληροφοριών.το προσωπικό της Bloomsbury International δεν θα περάσει προσωπικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1

Πολύ περισσότερα από ένα απλό φροντιστήριο! σ. 1 ΚΕΙΜΕΝΟ Η Δημοκρατία στην εποχή της παγκόσμιας ανομίας Θα αρχίσω από μιαν αναδρομή. Οι έννοιες του «Λαού» και της «Κοινωνίας» δεν είναι ούτε διϊστορικές ούτε αυτονόητες. Αποκρυσταλλώθηκαν από τη νεωτερική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ!

ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΤΑ ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΟΥ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥΤΙΜΑ! ΠΡΟΣΕΧΕ ΠΟΥ ΤΑ ΔΙΝΕΙΣ ΡΩΤΑ ΓΙΑ ΠΟΙΟ ΣΚΟΠΟ ΜΑΘΕ ΠΩΣ ΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΖΟΝΤΑΙ Τα προσωπικά δεδομένα στη ζωή μας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία

4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία 4. Η τέχνη στο πλαίσιο της φιλοσοφίας του Χέγκελ για την ιστορία Α1. Ερωτήσεις γνώσης - κατανόησης 1. Πώς συλλαµβάνει ο Χέγκελ τη σχέση ιστορίας και πνεύµατος και ποιο ρόλο επιφυλάσσει στο πνεύµα; 2. Τι

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο εργασίας E ομάδας

Φύλλο εργασίας E ομάδας Φύλλο εργασίας E ομάδας «δημοκρατικὸν μὲν εἶναι τὸ κληρωτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς, τὸ δ αἰρετὰς ὀλιγαρχικόν» (Η ανάδειξη στα αξιώματα με κλήρωση θεωρείται δημοκρατική, ενώ με εκλογή ολιγαρχική ) Αριστοτέλους,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ H Διοικητική Μεταρρύθμιση του Κράτους και της Αυτοδιοίκησης αποτελεί σήμερα μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για την ανάπτυξη της χώρας και

Διαβάστε περισσότερα

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση)

Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) 18 Η Θεωρία Αυτο-κατηγοριοποίησης (ΘΑΚ) Από Χαντζή, Α. (υπό δηµοσίευση) Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, ο John Turner και οι συνεργάτες του (Turner, 1985, Turner et al. 1987), θεωρητικοί και ερευνητές

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος

Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Θέμα: «Η ιστορική μέθοδος ερμηνείας» Υπεύθυνος καθηγητής: κ. Ανδρέας Δημητρόπουλος Η Ιστορία, όπως τονίζει ο Μεγαλοπολίτης ιστορικός Πολύβιος σε μια ρήση του, μας διδάσκει ότι τίποτα δεν γίνεται στην τύχη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ. Α. Κείμενο. Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Α. Κείμενο Μ.Μ.Ε. και έλεγχος της εξουσίας Στην αρχή τα μέσα ενημέρωσης αντικατέστησαν τον τελάλη που ενημέρωνε μια μικρή κοινότητα για το τι είχε συμβεί ή για αυτά που θα γίνονταν στο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

European Year of Citizens 2013 Alliance

European Year of Citizens 2013 Alliance European Year of Citizens 2013 Alliance MANIFESTO Η ενεργός συμμετοχή του ευρωπαίου πολίτη είναι άμεσα συνδεδεμένη με την επιδίωξη των Ευρωπαϊκών συλλογικών στόχων και αξιών που προβλέπονται στις Συνθήκες

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

ΟΡΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ Η κοινωνία μας περνά ένα στάδιο ταχύτατων μεταλλαγών και ανακατατάξεων, όπου αμφισβητούνται αξίες και θεσμοί. Σήμερα οι θεσμοί έχουν γίνει πολύμορφοι και σύνθετοι, ενώ ταυτόχρονα όσοι άντεξαν

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία.

Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Εκπαιδευτική Μονάδα 8.1: Επαγγελματικοί ρόλοι και προφίλ για την παρακολούθηση και την εποπτεία. Η παρακολούθηση ενός project κινητικότητας. Η διαδικασία παρακολούθησης ενός διακρατικού project κινητικότητας

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42

ΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΕΙΣ. 1.Στόχοι της εργασίας. 2. Λέξεις-κλειδιά ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΠΟΥΔΕΣ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: ΕΠΟ42 2 Η ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2012-2013 ΘΕΜΑ: «Να συγκρίνετε τις απόψεις του Βέμπερ με αυτές του Μάρξ σχετικά με την ηθική της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες.

Συνεντεύξεις «πρόσωπο με πρόσωπο (face to face). Κοινές ερωτήσεις για όλους τους συμμετέχοντες. Κεντρικά ερωτήματα: Ποιες είναι οι διαστάσεις της συζήτησης για την κρίση στο Δημόσιο Διάλογο; Ήταν η υιοθέτηση του πακέτου διάσωσης για την Ελλάδα και η ένταξη της Ελλάδας στο μηχανισμό στήριξης μονόδρομος

Διαβάστε περισσότερα

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του

Ηέκδοση, για πρώτη φορά στα ελληνικά, του έργου του Περί του πολίτη Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ Συγγραφέας : Hobbes Thomas Μεταφραστής : Βαβούρας Ηλίας ISBN: 9789604632732 Τιμή: 15,98 Σελίδες: 416 Διαστάσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ 2 ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Α. Να γράψετε την περίληψη του κειμένου σε 90-100 λέξεις Ο Μπαμπινιώτης υποστηρίζει ότι η Ενωμένη Ευρώπη διαμορφώνει μια νέα πραγματικότητα που επιβοηθεί τον επαναπροσδιορισμό

Διαβάστε περισσότερα

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς»

«Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» «Η νίκη του ΣΥΡΙΖΑ θα ήταν µια νέα πνοή για τους ευρωπαϊκούς λαούς» Η Ρένα ούρου, µέλος του ΣΥΡΙΖΑ και εκλεγµένη Περιφερειάρχης Αττικής (η διοικητική περιφέρεια της Αθήνας), από την 1η Σεπτεµβρίου 2014,

Διαβάστε περισσότερα

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις

Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Βελτιώνοντας την Απόδοση Μάρκετινγκ & Πωλήσεων στις Φαρμακευτικές Επιχειρήσεις Γεώργιος Ι. Αυλωνίτης, Καθηγητής Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Νικόλαος Γ. Παναγόπουλος, Λέκτορας Μάρκετινγκ Ο.Π.Α. Το δυναμικό πωλήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας

Πρόλογος. Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας Πρόλογος Στις μέρες μας, η ελεύθερη πληροφόρηση και διακίνηση της πληροφορίας αποτελεί δημόσιο αγαθό, το οποίο πρέπει να παρέχεται χωρίς περιορισμούς και εμπόδια στα μέλη της κοινωνίας. Οι πολύπλευρα πληροφορημένοι

Διαβάστε περισσότερα

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ;

Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Ερώτηση:Ποιοι παράγοντες καθορίζουν τη μορφή της αγοράς ; Απάντηση: Η μορφή της αγοράς καθορίζεται από μια σειρά παραγόντων. Οι σπουδαιότεροι από τους παράγοντες αυτούς είναι οι εξής: Πρώτον, ο αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΧΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ

ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΧΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΟΙΧΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΑΝΟΙΧΤΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ : Η ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ ΚΑΙ ΠΕΡΑΙΤΕΡΩ ΧΡΗΣΗΣ ΩΣ ΜΟΧΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ ΣΤΑ ΕΓΓΡΑΦΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Αναφορών 12.7.2010 ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΡΟΣ ΤΑ ΜΕΛΗ Θέμα: Αναφορά 1198/2009, του J.F.K., ουγγρικής ιθαγένειας, σχετικά με την εισβολή στην ιδιωτική σφαίρα των εργαζομένων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ

ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ Declaration on freedom of political debate in the media Greek version* ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΥΠΟΥΡΓΩΝ ιακήρυξη για την Ελευθερία του Πολιτικού ιαλόγου στα Μέσα (Υιοθετήθηκε από την Επιτροπή Υπουργών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΕΘΝΩΝ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΔΙΚΑΙΟΥ 1ο ΕΞΑΜΗΝΟ ΔΑΠ-ΝΔΦΚ ΠΡΩΤΗ ΚΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΘΕΩΡΙΑ ΤΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ Γιατί λέγεται φυσικό; 1. Γιατί προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014

Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας. κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 Θέμα Α1 Ενδεικτικές απαντήσεις στα θέματα της Ιστορίας κατεύθυνσης των Πανελλαδικών εξετάσεων 2014 ΟΜΑΔΑ ΠΡΩΤΗ Α) Με τη βιομηχανική επανάσταση καθώς η κατοχή γης έπαυε προοδευτικά να είναι πηγή εξουσίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1

ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ. Σελίδα 1 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΒΑΝΘ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: ΘΕΜΑ 162ον (17691) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 11/12/14 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΜΠΑΤΣΙΟΥ ΕΛΙΣΑΒΕΤ 1. Φ.Β. Σελ. 86 Ήδη όμως, κύριοι βουλευτές...για τα συμφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί}

ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ. «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1. {Ίδρυση και Σκοποί} ΚΑΤΑΣΤΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΡΑΞΗΣ «ΑΜΕΣΗ Δημοκρατία Στην Πράξη» Άρθρο 1 {Ίδρυση και Σκοποί} Ιδρύεται Συνασπισμός Μη Αντιπροσωπευόμενων στα Κοινοβούλια Πολιτικών Κομμάτων και Κοινωνικών Οργανώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82

ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 ΠΡΟΛΟΓΟΣ: 1 η σκηνή: στίχοι 1-82 1.Α. Ο ρόλος και η λειτουργία του Προλόγου ως δομικό στοιχείο της τραγωδίας: Ο πρόλογος μιας τραγωδίας αποτελεί τα πρώτο από τα απαγγελλόμενα μέρη και εκτελείται από τους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ»

Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΘΕΑΤΡΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ «ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΟΥΣΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ» Ειρηάννα Δραγώνα Θεατροπαιδαγωγός- Εμψυχώτρια Θεάτρου [ Το κείμενο βασίστηκε στις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων

ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ. EL Eνωμένη στην πολυμορφία EL 2012/0011(COD) 8.11.2012. της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 2009-2014 Επιτροπή Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων 8.11.2012 2012/0011(COD) ΣΧΕΔΙΟ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων προς την Επιτροπή Πολιτικών

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΠΕΝΤΕ (5) ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο

Διαβάστε περισσότερα

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ

< > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Κ. Γ. ΝΙΚΟΛΟΥΔΑΚΗΣ 1 < > Ο ΚΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΟΠΟΙΟΥ Η ΕΞΗΓΗΣΗ ΑΠΟΔΕΙΚΝΥΕΙ ΕΝΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΟ ΠΝΕΥΜΑ Επαναλαμβάνουμε την έκπληξή μας για τα τεράστια συμπλέγματα γαλαξιών, τις πιο μακρινές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ ΠΡΟΣΟΝΤΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Η ανάπτυξη του

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις

ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΑΠΑΛΛΑΓΗ ΑΠΟ ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ Παιδαγωγικό Σχόλιο σε Νομικά Πορίσματα και Αποφάσεις ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΙΑΓΚΑΖΟΓΛΟΥ Συμβούλου του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Στη σκιά του ζητήματος των ταυτοτήτων, το πρόβλημα της αναγραφής

Διαβάστε περισσότερα

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων»

«Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Αθήνα, 09/07/2012 «Ο θεσμός των μετακλητών υπαλλήλων» Ένα από τα προτεινόμενα μέτρα για την εξεύρεση ισοδύναμων δημοσιονομικών μέτρων είναι και η κατάργηση του δαπανηρού θεσμού των μετακλητών υπαλλήλων,

Διαβάστε περισσότερα

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση

Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα. Θεοφανώ Παπαζήση Βία κατά των γυναικών ένα αρχαίο ζήτηµα που ανθεί και στον 21 αιώνα Θεοφανώ Παπαζήση Αναπληρώτρια καθηγήτρια ΑΠΘ Από την απελευθέρωση των σεξουαλικών σχέσεων στα τέλη της δεκαετίας του 60 αρχές 70, µετά

Διαβάστε περισσότερα

Αποστολή διερεύνησης της κατάστασης των μεταναστών «χωρίς έγγραφα» που εισέρχονται στην Ελλάδα

Αποστολή διερεύνησης της κατάστασης των μεταναστών «χωρίς έγγραφα» που εισέρχονται στην Ελλάδα Αποστολή διερεύνησης της κατάστασης των μεταναστών «χωρίς έγγραφα» που εισέρχονται στην Ελλάδα Γιατροί Χωρίς Σύνορα- Ελληνικό Τμήμα, 20 Μαΐου 2008 Εισαγωγή Η Ελλάδα βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής

Διαβάστε περισσότερα

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης

Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης. Αριστοτέλης 1 ηµ. Τζωρτζόπουλος ρ. Φιλοσοφίας Σχολικός Σύµβουλος ΠΕ02 Γ Λυκείου Αρχαία θεωρητικής κατεύθυνσης Αριστοτέλης Ενότητα 15η 1. Μετάφραση Γι αυτόν που ασχολείται µε το σύστηµα διακυβέρνησης, πιο ειδικά µε

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης

Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α. Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Αριστείδης Ν. Χατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Φιλοσοφίας Δικαίου & Θεωρίας Θεσμών Θεωρία Δικαίου και Θεσμών 3α Δίκαιο και Ηθική στη Δίκη της Νυρεμβέργης Τμήμα Μ.Ι.Θ.Ε. 17/3/2014 ΔΙΚΗ ΤΗΣ ΝΥΡΕΜΒΕΡΓΗΣ 20

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ & ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΕΙΡΗΝΗ Στρατάκη Ελένη Παρασύρη Παγώνα Μανουσιδάκη Κατερίνα Πουλινάκη Κατερίνα Μάθημα : Παιδαγωγική & Φιλοσοφία της Παιδείας Καθηγητής: Μαυρικάκης Εμμανουήλ Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 1. Να γράψετε ένα κείµενο, όπου θα αναφέρετε τα στοιχεία που συναγάγουµε για τη δοµή και τη λειτουργία της αθηναϊκής πολιτείας από τον «Ὑπὲρ Μαντιθέου» λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ. Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΓΕΩΡΓΙΑ Α. Κουτσούρης Γεωπονικό Παν/μιο Αθηνών koutsouris@aua.gr Ενδογενής ανάπτυξη αξιοποίηση των τοπικών πόρων τοπικός προσδιορισμός των αναπτυξιακών προοπτικών - στόχων τοπικός

Διαβάστε περισσότερα

Βασικά δικαιώµατα που ισχύουν για µετανάστες σε αντικανονική κατάσταση

Βασικά δικαιώµατα που ισχύουν για µετανάστες σε αντικανονική κατάσταση Βασικά δικαιώµατα που ισχύουν για µετανάστες σε αντικανονική κατάσταση Έγγραφο θέσης της Κάριτας Ευρώπης (ΚΕ) για τα δικαιώµατα των µεταναστών σε αντικανονική κατάσταση Εισαγωγή Η Κάριτας Ευρώπης (ΚΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙ ΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 10 ΙΟΥΛΙΟΥ 2001 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ ΘΑΝΑΤΙΚΗ ΠΟΙΝΗ Όλο και πιο συχνά κάνει την εµφάνισή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα»

Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Αρχές Φιλοσοφίας Β Λυκείου Τράπεζα Θεμάτων: 2 ο κεφάλαιο «Κατανοώντας τα πράγματα» Α] Ασκήσεις κλειστού τύπου (Σωστό Λάθος) Για τον Πλάτωνα οι καθολικές έννοιες, τα «καθόλου», δεν είναι πράγματα ξεχωριστά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ. Κοινωνική Παθητικότητα ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΚΘΕΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ Κοινωνική Παθητικότητα Ο άνθρωπος στην πορεία της μετεξέλιξής του από βιολογικό σε κοινωνικό ον, πέρα από την εκμάθηση κάποιων ρόλων, ωθείται, πότε συνειδητά και πότε ασυνείδητα,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 Ο ΙΟΙΚΗΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ( σελίδες σχολικού βιβλίου 123 127, έκδοση 2014 : σελίδες 118 122 ) 3.3 ιεύθυνση 3.3.1 Ηγεσία Βασικές έννοιες Οι επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου

Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σχέδιο Μαθήµατος Τι σηµαίνει πρόσφυγας και ποια τα δικαιώµατα του Γ Γυµνασίου Γ Λυκείου Σκοπιµότητα Πρόσφυγας δεν είναι απλώς κάθε ξένος που ζητά να µείνει στη χώρα µας, αλλά ένας από τους πιο ευάλωτους,

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού

ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ. Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΜΟΝΤΕΛΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΥ Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού Θεωρία των Μοντέλων Καπιταλισμού: Θεωρητικό πλαίσιο για την κατανόηση των κοινών θεσμικών χαρακτηριστικών, αλλά και των θεσμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ

ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟ ΣΤΡΑΤΟΥ Χαιρετισμός Του κ. Α/ΓΕΣ, ως Εκπροσώπου του κ. Υπουργού Εθνικής Άμυνας κ. Ευάγγελου Βενιζέλου στo Συνέδριο Χειρισμού Κρίσεων«ΑΘΗΝΑ 2011» Θεσσαλονίκη, 03 Ιουν 11 - 1 - Κύριοι πρέσβεις

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α)

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) Στέργιος Κεχαγιάς, Δάσκαλος, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Παγγαίου Η εκπαίδευση αποτελεί στην ουσία και στην πράξη μια βασική λειτουργία της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας

Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Η καμπύλωση του χώρου-θεωρία της σχετικότητας Σύμφωνα με τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Αϊνστάιν, το βαρυτικό πεδίο κάθε μάζας δημιουργεί μια καμπύλωση στον χώρο (μάλιστα στον χωροχρόνο),

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου.

Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της Προεδρίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τη χώρα μου. ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΟΡΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΚΕΔΕ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΣΕ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΣΤΙΣ ΒΡΥΞΕΛΛΕΣ (Βρυξέλλες 4/12/2013) Σας ευχαριστώ για την πρόσκληση, χαιρετίζω την συνάντηση αυτή που γίνεται ενόψει της ανάληψης της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Δ ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ 1.ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΩΔΗ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ,ΓΕΝΙΚΑ Ο σύγχρονος πολιτισμός αναπτύσσεται με κέντρο και σημείο αναφοράς τον Άνθρωπο. Η έννομη τάξη, διεθνής και εγχώρια, υπάρχουν για να υπηρετούν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ»

ΣΤΑΔΙΟ 1. ΜΕΓΑΕΠΙΠΕΔΟ. (ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ. ΑΥΤΟ ΔΕΝ ΕΠΙΔΕΧΕΤΑΙ «ΑΝΑΔΟΜΗΣΕΙΣ» Πως γίνομαι δημιουργός Αναλυτικού Προγράμματος: B= (Τι γνωρίζουν οι συνάδελφοι πριν από το σεμινάριο για το Θέμα) (BEFORE) D= (Τι λαμβάνουν οι συνάδελφοι κατά το σεμινάριο για το Θέμα) (DURING) A= (Τι

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που έληξε την 31 η Δεκεμβρίου 2009

της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που έληξε την 31 η Δεκεμβρίου 2009 Υποβολή αιτημάτων από την ΣΕΤΕΠ ΑΤΗΚ για ανανέωση Υποβολή αιτημάτων από την ΣΕΤΕΠ ΑΤΗΚ για ανανέωση της Συλλογικής Σύμβασης Εργασίας που έληξε την 31 η Δεκεμβρίου 2009 Το όλο πνεύμα του περιεχομένου του

Διαβάστε περισσότερα

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων

Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Χάρτα αυτοδέσμευσης κοινωνικής ευθύνης και λογοδοσίας μη κυβερνητικών οργανώσεων Ποιοι είμαστε Οι διεθνείς μη κυβερνητικές οργανώσεις που προσυπογράφουμε τον Καταστατικό Χάρτη Αυτοδέσμευσης Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα