ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ-ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ-ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΕΩΠΟΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΟΙΝΟΛΟΓΙΑΣ-ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ «Το αρωματικό δυναμικό αποσταγμάτων στεμφύλων, που παράγονται με τη βοήθεια διαφορετικών αποστακτικών στηλών» ΚΟΜΝΙΑΝΟΥ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΣΟΥΦΛΕΡΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΣΟΥΦΛΕΡΟΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΜΕΝΚΙΣΟΓΛΟΥ-ΣΠΥΡΟΥΔΗ ΟΥΡΑΝΙΑ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2009

2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν ο προσδιορισμός των κυριότερων πτητικών συστατικών στα διάφορα κλάσματα, που συλλέχτηκαν κατά τη διάρκεια επτά σειρών απόσταξης στεμφύλων σε τρεις κλασματικές στήλες ασυνεχούς λειτουργίας από τρεις αποσταγματοποιίες της χώρας μας. Αρχικά μελετήθηκαν οι συγκεντρώσεις των πτητικών συστατικών στα κλάσματα των αποστάξεων, με σκοπό την σύγκρισή τους με τις συγκεντρώσεις, που αναφέρονται στη διεθνή βιβλιογραφία για ελληνικά και ευρωπαϊκά αποστάγματα στεμφύλων, καθώς και αν οι συγκεντρώσεις αυτές είναι σε συμφωνία με τον Κανονισμό αριθ. 110/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, που ορίζει τη νομοθεσία για τα αποστάγματα. Στη συνέχεια έγινε μελέτη της εξέλιξης της συγκέντρωσης των κυριότερων πτητικών συστατικών κατά τη διάρκεια της κάθε απόσταξης, με σκοπό τη δημιουργία του προφίλ απόσταξης για το κάθε πτητικό συστατικό. Η ανάλυση των δειγμάτων αποστάγματος για τον προσδιορισμό της συγκέντρωσης των πτητικών συστατικών (μεθανόλη, ανώτερες αλκοόλες, εστέρες, αλδεΰδες) πραγματοποιήθηκε με τη χρήση αέριας χρωματογραφίας με ανιχνευτή ιονισμού φλόγας (FID). Οι συγκεντρώσεις των πτητικών συστατικών που μελετήθηκαν, κυμάνθηκαν στα όρια που χαρακτηρίζουν άλλα ελληνικά και ευρωπαϊκά αποστάγματα, αν λάβουμε υπόψη ότι τα πρώτα και τα τελευταία κλάσματα της κάθε σειράς απόσταξης, δηλαδή τα κλάσματα της «κεφαλής» και της «ουράς», απορρίπτονται. Η μεθανόλη, που αποτελεί τοξικό συστατικό των αποσταγμάτων στεμφύλων, παρουσίασε συγκέντρωση μικρότερη των 1000 g/hl AA, που ορίζετε ως ανώτατο όριο (Κανονισμός 110/2008 της Ε.Ε). 2

3 Τα προφίλ απόσταξης των σημαντικότερων πτητικών συστατικών, βρέθηκαν παρόμοια με αυτά που αναφέρονται στη βιβλιογραφία, με την ακεταλδεΰδη, την ακετάλη, τον οξικό αιθυλεστέρα να αποστάζουν κυρίως στα κλάσματα της «κεφαλής», τις αμυλικές αλκοόλες να αποστάζουν στα κλάσματα της «κεφαλής» και της «καρδιάς», ενώ τον γαλακτικό αιθυλεστέρα και τον ηλεκτρικό διαιθυλεστέρα να αποστάζουν κυρίως στα κλάσματα της «ουράς». Η μεθανόλη βρέθηκε να αποστάζει στα κλάσματα της «κεφαλής» αλλά κυρίως στα κλάσματα της «ουράς». 3

4 ABSTRACT The purpose of the present study was to determine the principal volatile compounds in different fractions of the distillate of grape pomace that were collected during seven distillation processes that took place in three different batch distillation columns coming from three Greek distilleries. The concentrations of the volatile compounds in the distillate fractions were studied in order to compare them with those mentioned in literature for Greek and European grape pomace distillates and also to ensure that they are in accordance with Regulation no. 110/2008 of the EU which legally defines distillates. Moreover, the behaviour of the concentration with time of each one of the main volatiles was studied in all seven distillation processes in order to obtain the distillation profile of each one of the volatiles. The determination of the volatile compounds (methanol, higher alcohols, higher esters, aldehydes) was performed using gas chromatography equipped with a FID detector. The concentrations of the volatiles that were studied were found to be similar with those of other Greek and European distillates if we consider that the fractions of head and tails are rejected. Methanol, which is a toxic compound of grape pomace distillates, was detected below the legal limit of 1000 g/hl AA (EU Regulation no. 110/2008). The distillation profiles of the most important volatiles were found to be similar with those mentioned in literature, with acetaldehyde, acetal and ethyl acetate to distill mainly in the head fractions, amyl alcohols to distill mainly in the head and heart fractions, while ethyl lactate and diethyl succinate distill mainly in the tail fractions. Methanol was found to distill in head fractions, but mostly in the tail fractions. 4

5 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θεωρώ ευχάριστη υποχρέωση να εκφράσω τις ειλικρινείς ευχαριστίες μου στον επιβλέποντα της μεταπτυχιακής μου διατριβής, καθηγητή Dr. Ing. Ευάγγελο Σουφλερό για την συμβολή, την καθοδήγηση και την συμπαράστασή του κατά τη διάρκεια των μεταπτυχιακών μου σπουδών. Επίσης, θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά την καθηγήτρια κα. Μενκίσογλου-Σπυρούδη Ουρανία του Eργαστηρίου Γεωργικών Φαρμάκων για την παραχώρηση της συσκευής ανάλυσης αέριας χρωματογραφίας, καθώς και τον υποψήφιο διδάκτορα Καραζαφείρη Μανόλη για την πολύτιμη συμβολή του στην πραγματοποίηση του αναλυτικού μέρους της παρούσας εργασίας. Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω την αποσταγματοποιία Λαζαρίδη Κώστα στη Δράμα, τον Συνεταιρισμό Τυρνάβου, καθώς και την αποσταγματοποιία Πατσάκη Μιχαήλ στο Ηράκλειο Κρήτης, για την προμήθεια των δειγμάτων αποστάγματος στεμφύλων και την συνεργασία τους. 5

6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. Περίληψη... i Abstract iii Ευχαριστίες... iv Περιεχόμενα... v Περιεχόμενοι πίνακες... vii Περιεχόμενες εικόνες... ix 1. Εισαγωγή Ιστορικά στοιχεία για την απόσταξη Νομοθεσία για το τσίπουρο Είδη απόσταξης και αποστακτικών συσκευών Τεχνική απόσταξης του τσίπουρου Συστατικά του τσίπουρου Αιθυλική αλκοόλη Μεθυλική αλκοόλη Ανώτερες αλκοόλες Εστέρες Αλδεΰδες Οξέα Λοιπά συστατικά Υλικά και Μέθοδοι Δείγματα αποστάγματος Προσδιορισμός της αιθυλικής αλκοόλης Προσδιορισμός πτητικών συστατικών Ποσοτικός προσδιορισμός Αποτελέσματα και Συζήτηση

7 3.1 Γενικά Μελέτη των συγκεντρώσεων των πτητικών συστατικών Μεθανόλη Ανώτερες αλκοόλες Aλδεΰδες και ακετάλη Εστέρες Συμπεράσματα Βιβλιογραφία

8 ΠΙΝΑΚΕΣ Πίνακας 2.1 Πρώτη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος προερχόμενου από την αποσταγματοποιία Λαζαρίδη Πίνακας 2.2 Δεύτερη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος από την αποσταγματοποιία Λαζαρίδη Πίνακας 2.3 Τρίτη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος από την αποσταγματοποιία Λαζαρίδη Πίνακας 2.4 Πρώτη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος από το Συνεταιρισμό Τυρνάβου Πίνακας 2.5 Δεύτερη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος από το Συνεταιρισμό Τυρνάβου Πίνακας 2.6 Πρώτη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος από την αποσταγματοποιία Πατσάκη στην Κρήτη Πίνακας 2.7 Δεύτερη σειρά δειγματοληψιών αποστάγματος από την αποσταγματοποιία Πατσάκη στην Κρήτη Πίνακας 2.8 Σύνθεση πρότυπου διαλύματος για το χρωματογραφικό προσδιορισμό πτητικών ουσιών που παραλήφθηκαν με άμεση εισαγωγή του δείγματος Πίνακας 2.9 Σύνθεση πρότυπου διαλύματος για το χρωματογραφικό προσδιορισμό πτητικών ουσιών που παραλήφθηκαν μετά από εκχύλιση του δείγματος.. 42 Πίνακας Συγκέντρωση της μεθανόλης σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της βουτανόλης-2 σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της 2-μέθυλο-προπανόλης-1 σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης

9 Πίνακας Συγκέντρωση της 2-μέθυλο-βουτανόλης-1 σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της 3-μέθυλο-βουτανόλης-1 σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της προπανόλης-1 σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της εξανόλης-1 σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της ακεταλδεδης σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση της ακετάλης σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση του οξικού αιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση του γαλακτικού αιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση του οξικού ισοαμυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση του ηλεκτρικού διαιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης. 83 Πίνακας Συγκέντρωση του βουτυρικού αιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση του οκτανοϊκού αιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης.. 88 Πίνακας Συγκέντρωση του δεκανοϊκού αιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης Πίνακας Συγκέντρωση του δωδεκανοϊκού αιθυλεστέρα σε g/hl AA στα δείγματα αποστάγματος για τις επτά σειρές απόσταξης

10 ΕΙΚΟΝΕΣ Σελ. Εικόνα 1.1 Παραδοσιακός άμβυκας.. 9 Εικόνα 1.2 Διατομή αποστακτικής στήλης.. 11 Εικόνα 1.3 Σχηματογράφημα αποστακτικής στήλης ενσωματωμένης σε λέβητα 12 Εικόνα 1.4 Πλάγια όψη δίσκου στήλης απόσταξης Εικόνα 1.5 Ασυνεχής απόσταξη σε κλασματική στήλη. 21 Εικόνα 2.1 Χρωματογράφημα πρότυπου διαλύματος που ελήφθη με άμεση έκχυση Εικόνα 2.2 Χρωματογράφημα πρότυπου διαλύματος που ελήφθη μετά από εκχύλιση Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της μεθανόλης κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της βουτανόλης-2 κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της 2-μέθυλοπροπανόλης-1 κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της 2-μέθυλοβουτανόλης-1 κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της 3-μέθυλοβουτανόλης-1 κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της προπανόλης-1 κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της εξανόλης- 1 κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της ακεταλδεδης κατά τη διάρκεια των αποστάξεων

11 Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης της ακετάλης κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης του οξικού αιθυλεστέρα κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης του γαλακτικού αιθυλεστέρα κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης του οξικού ισοαμυλεστέρα κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης του ηλεκτρικού αιθυλεστέρα κατά τη διάρκεια των αποστάξεων Εικόνα Διάγραμμα της μεταβολής της συγκέντρωσης του βουτυρικού αιθυλεστέρα κατά τη διάρκεια των αποστάξεων

12 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το τσίπουρο αποτελεί αναμφισβήτητα ένα από τα πιο γνωστά στη χώρα μας παραδοσιακά προϊόντα. Πρόκειται για το προϊόν της απόσταξης των ζυμωθέντων στεμφύλων και είναι γνωστό και ως Τσικουδιά, Ρακή ή Σούμα στην Ελλάδα ή ως Ζιβανία στην Κύπρο. Το απόσταγμα στεμφύλων μπορεί να είναι αρωματισμένο με άνισο ή χωρίς αρωματισμό και η ονομασία του πολλές φορές συνοδεύεται από γεωγραφικές ενδείξεις όπως για παράδειγμα Τσίπουρο Μακεδονίας, Τυρνάβου, Θεσσαλίας ή Τσικουδιά Κρήτης. Αντίστοιχα προϊόντα απόσταξης στεμφύλων συναντώνται και σε άλλες χώρες. Πιο συγκεκριμένα, στην Ιταλία κατοχυρώθηκε η grappa ως προϊόν χωρίς αρωματισμό, στη Γαλλία το eau-de-vie de marc de raisin ή marc, στην Ισπανία το aguardente, στην Πορτογαλία το bagaceira με απόσταξη των στεμφύλων με ατμό και γενικά στις σλαβικές χώρες παράγεται η rakija (Apostolopoulou et al., 2005). Η ποιότητα των αποσταγμάτων, και συγκεκριμένα του τσίπουρου, επηρεάζεται από ποικίλες παραμέτρους, οι οποίες καθορίζουν και το αρωματικό δυναμικό του. Σημαντικοί παράγοντες που διαμορφώνουν την ποιότητα του αποστάγματος στεμφύλων είναι αυτοί που σχετίζονται με την πρώτη ύλη της απόσταξης, όπως η ποικιλία της αμπέλου, οι κλιματολογικές συνθήκες, η διαχείριση του αμπελώνα, η λίπανση, το υδατικό δυναμικό του πρέμνου και ο τύπος του εδάφους. Επίσης, σημαντικοί είναι οι παράγοντες οι οποίοι σχετίζονται με την τεχνική της οινοποίησης και της συντήρησης των στεμφύλων μέχρι την απόσταξη και επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα των αποσταγμάτων (Falqué et al., 2001). Η παραγωγή του τσίπουρου και η διαμόρφωση του αρώματός του καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό και από την τεχνική απόσταξής του και το είδος της αποστακτικής συσκευής που 12

13 χρησιμοποιείται. Η τεχνική απόσταξης επιδρά στην αναλογία και στην ποσότητα των πτητικών συστατικών που αποστάζονται, διαμορφώνοντας το άρωμα του τσίπουρου (Da Porto, 1998). Ο σκοπός της παρούσας μελέτης ήταν ο προσδιορισμός ορισμένων αρωματικών συστατικών σε δείγματα ελληνικών αποσταγμάτων στεμφύλων, που συλλέχτηκαν κατά τη διάρκεια επτά σειρών απόσταξης, σε κλασματικές στήλες ασυνεχούς λειτουργίας προερχόμενες από τρεις αποσταγματοποιίες της χώρας μας. Επιπρόσθετα, μελετήθηκε η εξέλιξη της συγκέντρωσης ορισμένων πτητικών συστατικών κατά τη διάρκεια της απόσταξης, με τη λήψη κατάλληλων κλασμάτων αποστάγματος (profil απόσταξης). Η ανάλυση, η οποία έγινε με τη χρήση της αέριας χρωματογραφίας έδειξε ποσοτική κατανομή των πτητικών συστατικών του τσίπουρου στα διάφορα κλάσματα απόσταξης. Η γνώση του profil απόσταξης έχουν ως βασικό στόχο τη βελτίωση της ποιότητας των αποσταγμάτων μας, με την αφαίρεση των κλασμάτων του αποστάγματος, που είναι ποιοτικά κατώτερα ή ακόμη και επιβλαβή για την υγεία του καταναλωτή. 1.1 Ιστορικά στοιχεία για την απόσταξη Η τεχνική της απόσταξης είναι πολύ παλιά και ήταν γνωστή στον πρωτόγονο ακόμη άνθρωπο ως μια μέθοδος διαχωρισμού ή συμπύκνωσης. Χρησιμοποιήθηκε από τους Κινέζους 3000 χρόνια π.χ., από τους Αιγύπτιους 2000 χρόνια π.χ., τους Ελληνες 1000 χρόνια π.χ. και από τους Ρωμαίους 200 χρόνια π.χ.. Αρχικά όλοι οι παραπάνω πολιτισμοί παρήγαγαν ένα υγρό, που αργότερα ονομάστηκε alcohol από τους Αραβες, το οποίο χρησιμοποιούνταν για φαρμακευτικούς σκοπούς και στην παρασκευή αρωμάτων (Leaute, 1990). 13

14 Από τον έκτο αιώνα μ.χ., που οι Αραβες είχαν αρχίσει να εισβάλλουν στην Ευρώπη, διαδόθηκε και η τεχνική της απόσταξης. Αυτοί που έκαναν γνωστή και διέδωσαν την μέθοδο της απόσταξης ήταν οι αλχημιστές και οι μοναχοί που ασχολήθηκαν με πειράματά απόσταξης ζυμωμένων υλών, βελτίωσαν την τεχνική της απόσταξης και τον τύπο των αποστακτικών συσκευών (Leaute, 1990). Η λέξη, που χρησιμοποιείται για τον αποστακτήρα, είναι alambic για τους Γάλλους, σχεδόν όμοιά της alembic για τους Άγγλους και προέρχεται από την ελληνική λέξη άμβυξ (ambix), αφού προηγουμένως αραβοποιήθηκε με την προσθήκη του άρθρου al (al ambix alambic). H λέξη άμβυξ των αρχαίων Ελλήνων σημαίνει ένα είδος δοχείου με πλατιά κυκλική βάση, που απολήγει σε στενό λαιμό. Πρόκειται για το μέρος της αποστακτικής συσκευής, που περιέχει το προς απόσταξη υλικό και κατ επέκταση για ολόκληρη τη συσκευή απόσταξης μαζί με το καπάκι, που εφαρμόζει πάνω του (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Ο άμβυκας, πάντως, μέχρι τα μέσα του 15 ου αι. μ.χ., παρά τις όποιες εξελίξεις κι αν γνώρισε, έμεινε αρκετά πρωτόγονος. Από εκεί και πέρα παρατηρήθηκε μια γρήγορη και πολύπλευρη εξέλιξη, για να φθάσουμε στους αποστακτήρες και στις αποστακτικές στήλες, που συναντάμε σήμερα, τόσο για την παραγωγή αποσταγμάτων, όσο και για άλλους βέβαια, σκοπούς (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Κατά τον 15 ο και 16 ο μ.χ. άρχισαν να παράγονται στην Ευρώπη διάφορα είδη αποσταγμάτων, όπως τζιν στην Ολλανδία, ουίσκι στη Σκοτία και Ιρλανδία, αρμανιάκ και κονιάκ στη Γαλλία (Leaute, 1990). Στην Ελλάδα, στις διάφορες αμπελουργικές περιοχές της χώρας την ίδια εποχή περίπου άρχισε να εφαρμόζεται η απόσταξη στα ζυμωμένα στέμφυλα. Σιγά σιγά άρχισαν να βελτιώνονται τα χαρακτηριστικά της αποστακτικής συσκευής κάτι στο οποίο συνέβαλε πολύ η κατεργασία του χαλκού που αποτελεί το κύριο υλικό της συσκευής. Άρχισε έτσι να 14

15 δημιουργείται μια σπουδαία παράδοση στην απόσταξη και στην παραγωγή τσίπουρου. 1.2 Νομοθεσία για το τσίπουρο Η παραγωγή αποστάγματος στεμφύλων στην Ελλάδα σύμφωνα με τον Νόμο 971 του 1917, περί φορολογίας οινοπνεύματος, ήταν προνόμιο των αμπελουργών ή «διήμερων αποσταγματοποιών» όπως λέγονται, και ακολουθούσε τον παραδοσιακό τρόπο παραγωγής του τσίπουρου σε μικρές ποσότητες για τις οικογενειακές τους ανάγκες ή την χύμα διάθεσή του στην τοπική αγορά. Εβδομήντα ένα χρόνια μετά, με την καθιέρωση της νέας εθνικής νομοθεσίας (Νόμος 1802/1988) δημιουργήθηκε το νομοθετικό πλαίσιο για την παραγωγή αποστάγματος στεμφύλων και από τους επιτηδευματίες ποτοποιούς-αποσταγματοποιούς, χωρίς ωστόσο να χάσουν οι αμπελουργοί το κεκτημένο αυτό δικαίωμα. Με τη νομοθετική ρύθμιση 18795/ καθορίστηκαν οι όροι για την παραγωγή αποσταγμάτων από στέμφυλα και των αντίστοιχων ποτών με την ονομασία «Τσίπουρο» και «Τσικουδιά», ενώ δόθηκε το δικαίωμα στους Έλληνες επιτηδευματίες αποσταγματοποιούς που παρήγαγαν τσίπουρο να το εμφιαλώνουν και να το διαθέτουν στην αγορά αποδίδοντας στο ελληνικό δημόσιο τους αναλογούντες φόρους. Το 1989 αναγνωρίστηκε η ονομασία «Τσίπουρο» και «Τσικουδιά» από την Ευρωπαϊκή κοινοτική νομοθεσία (Καν. 1576/1989), ενώ το 1993 με την καθιέρωση της ενιαίας αγοράς στην Ευρώπη, η ελληνική νομοθεσία εναρμονίστηκε προς την ευρωπαϊκή και ψηφίστηκε ο Νόμος 2127/1993, σύμφωνα με τον οποίο φορολογούταν το τσίπουρο που παραγόταν από τους αμβυκούχους-αμπελουργούς. Σύμφωνα με τον πρόσφατο Νόμο 2969/2001 για την αιθυλική αλκοόλη και τα αλκοολούχα προϊόντα, οι κατηγορίες παραγωγών 15

16 οινοπνεύματος εξειδικεύτηκαν σε 5: οινοπνευματοποιοί Α κατηγορίας, οινοπνευματοποιοί Β κατηγορίας, αποσταγματοποιοί, ποτοποιοί και μικροί αποσταγματοποιοί (διήμεροι). Εκτός από τους μικρούς αποσταγματοποιούς, δικαίωμα να παράγουν απόσταγμα στεμφύλων με προοπτική την παραγωγή τσίπουρου ή/και τσικουδιάς από τους επιτηδευματίες έχουν μόνο οι αποσταγματοποιοί κατ αποκλειστικότητα ή σε συνδυασμό με άλλη ιδιότητα, όπως εκείνη του οινοπνευματοποιού Β κατηγορίας ή/και του ποτοποιού. Σύμφωνα με τον Νόμο 2969/2001 εξακολουθούν να ισχύουν οι διατάξεις του άρθρου 1 της ΑΥΟ 18795/4931/1988. Στο άρθρο 1 των διατάξεων αυτών δίνονται οι ορισμοί των αποσταγμάτων στεμφύλων, καθώς και των παραγόμενων από αυτά αλκοολούχων ποτών, ενώ στο άρθρο 2 αναφέρονται οι όροι κυκλοφορίας των ποτών αυτών. Σύμφωνα με τα παραπάνω ως απόσταγμα στεμφύλων καλείται το προϊόν που λαμβάνεται με απόσταξη στεμφύλων μετά ή άνευ υγιούς οινολάσπης ή γλευκολάσπης σταφυλίων μέχρι 86% vol στους 20 0 C, έχει δε μέγιστη περιεκτικότητα σε μεθυλική αλκοόλη 800 g/hl αλκοόλης 100% vol και συνολική περιεκτικότητα σε πτητικές ουσίες, εκτός αιθυλικής και μεθυλικής αλκοόλης ανώτερη των 140 g/hl αλκοόλης 100% vol (σύμφωνα με τον μεταγενέστερο κανονισμό (ΕΟΚ) 1576/1989 ο οποίος υιοθετήθηκε και από την Ελληνική νομοθεσία, ως μέγιστη περιεκτικότητα σε μεθυλική αλκοόλη θεωρούνται τα 1000 g/hl αλκοόλης 100% vol και ελάχιστο αλκοολικό τίτλο 37,5% vol). Το προϊόν απόσταξης των μικρών αποσταγματοποιών έχει ελάχιστο αλκοολικό τίτλο 35% vol και δεν αφορά το εμφιαλωμένο προϊόν των αποσταγματοποιείων και ποτοποιείων. Σύμφωνα με το άρθρο 2 από το πιο πάνω απόσταγμα στεμφύλων χωρίς προσθήκη οινοπνεύματος, σε καμία περίπτωση, θα παρασκευάζονται τα ποτά Τσίπουρο ή Τσικουδιά, που θα έχουν αλκοολικό τίτλο ανώτερο των 35% vol στους 20 0 C, μέγιστη περιεκτικότητα σε μεθυλική αλκοόλη 16

17 1000 g/hl αλκοόλης 100% vol και συνολική περιεκτικότητα σε πτητικές ουσίες, εκτός αιθυλικής και μεθυλικής αλκοόλης ανώτερη των 140 g/hl αλκοόλης 100% vol. Πρόσφατα εκδόθηκε ο Κανονισμός αριθ.110/2008 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ο οποίος αντικαθιστά τον Κανονισμό (ΕΟΚ) αριθ.1576/1989 σχετικά με τον ορισμό, την περιγραφή, την παρουσίαση, την επισήμανση και την προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων των αλκοολούχων ποτών. Ο ορισμός του αποστάγματος στεμφύλων σταφυλής παραμένει όπως αναφέρθηκε παραπάνω, ενώ δίνονται αναλυτικά οι γεωγραφικές ενδείξεις του αποστάγματος στεμφύλων σταφυλής, όπως φαίνεται παρακάτω: Απόσταγμα στεμφύλων σταφυλής Marc de Champagne/Eau-de-vie de marc de Champagne Γαλλία Marc d'aquitaine/eau-de-vie de marc originaire d'aquitaine Γαλλία Marc de Bourgogne/Eau-de-vie de marc de Bourgogne Γαλλία Marc du Centre-Est/Eau-de-vie de marc originaire du Centre-Est Γαλλία Marc de Franche-Comté/Eau-de-vie de marc originaire de Franche-Comté Γαλλία Marc du Bugey/Eau-de-vie de marc originaire de Bugey Γαλλία Marc de Savoie/Eau-de-vie de marc originaire de Savoie Γαλλία Marc des Cτteaux de la Loire/Eau-de-vie de marc originaire des Coteaux de la Loire Γαλλία Marc des Cτtes-du-Rhτne/Eau-de-vie de marc des Cτtes du Rhτne Γαλλία Marc de Provence/Eau-de-vie de marc originaire de Provence Γαλλία Marc du Languedoc/Eau-de-vie de marc originaire du Languedoc Γαλλία Marc d'alsace Gewόrztraminer Γαλλία Marc de Lorraine Γαλλία Marc d'auvergne Γαλλία Marc du Jura Γαλλία Aguardente Bagaceira Bairrada Πορτογαλία Aguardente Bagaceira Alentejo Πορτογαλία Aguardente Bagaceira da Regiγo dos Vinhos Verdes Πορτογαλία Aguardente Bagaceira da Regiγo dos Vinhos Verdes de Alvarinho Πορτογαλία Orujo de Galicia Ισπανία Grappa Ιταλία Grappa di Barolo Ιταλία Grappa piemontese/grappa del Piemonte Ιταλία Grappa lombarda/grappa di Lombardia Ιταλία Grappa trentina/grappa del Trentino Ιταλία 17

18 Grappa friulana/grappa del Friuli Ιταλία Grappa veneta/grappa del Veneto Ιταλία Sόdtiroler Grappa/Grappa dell'alto Adige Ιταλία Grappa Siciliana/Grappa di Sicilia Ιταλία Grappa di Marsala Ιταλία Τσικουδιά Ελλάδα Τσικουδιά Κρήτης Ελλάδα Τσίπουρο Ελλάδα Τσίπουρο Μακεδονίας Ελλάδα Τσίπουρο Θεσσαλίας Ελλάδα Τσίπουρο Τυρνάβου Ελλάδα Eau-de-vie de marc de marque nationale luxembourgeoise Λουξεμβούργο Ζιβανία/Τζιβανία/Ζιβάνα/Zivania Κύπρος Tφrkφlypαlinka Ουγγαρία 1.3 Είδη απόσταξης και αποστακτικών συσκευών Σύμφωνα με την ισχύουσα Ελληνική νομοθεσία διακρίνονται δυο κατηγορίες παραγωγής αποστάγματος στεμφύλων, η παραδοσιακή απόσταξη και η σύγχρονη απόσταξη. Σε γενικές γραμμές ως παραδοσιακή απόσταξη θεωρείται η μικρής δυναμικότητας απόσταξη που πραγματοποιείται από τους αμβυκούχους αμπελουργούς, χρησιμοποιώντας συγκεκριμένο τύπο αποστακτικών συσκευών με χωρητικότητα άμβυκα έως 130 λίτρα. Οι άμβυκες αυτοί είναι ασυνεχούς λειτουργίας και το προϊόν της απόσταξης δεν συνοδεύεται από τυποποίηση ως προς τον αλκοολικό τίτλο, τη χημική σύσταση, τη συσκευασία κ.τ.λ. Η σύγχρονη απόσταξη είναι η μεγάλης δυναμικότητας απόσταξη που εφαρμόζεται στην οργανωμένη αποσταγματοποιία και πραγματοποιείται με τη βοήθεια μεγαλύτερων αμβύκων, χωρητικότητας 200 έως 1000 λίτρα ή αποστακτικών στηλών πάλι ασυνεχούς λειτουργίας στην Ελλάδα. Σε αντιδιαστολή με την παραδοσιακή απόσταξη το προϊόν είναι σε μεγάλο βαθμό τυποποιημένο (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). 18

19 Οι παραδοσιακοί άμβυκες που έχουν χωρητικότητα 80 ως 130L έχουν ως υλικό κατασκευής τους το χαλκό. Κάποια από τα μέρη του άμβυκα, που δεν έχουν καθοριστικό ρόλο στην ποιότητα του αποστάγματος, μπορεί να είναι από ανοξείδωτο χάλυβα για πρακτικούς λόγους, όπως βαλβίδες, συνδέσεις ή και δεξαμενές συμπύκνωσης. Ο χαλκός παραμένει το πιο κατάλληλο μέταλλο για την κατασκευή αποστακτικών συσκευών, γιατί παρέχει ορισμένα σημαντικά πλεονεκτήματα. Είναι ανθεκτικός στη σφυρηλάτηση, κατεργάζεται εύκολα και είναι ανθεκτικός στη διάβρωση από τη φωτιά και από την πρώτη ύλη της απόσταξης. Έχει πολύ καλή θερμοαγωγιμότητα, που επιτρέπει την εύκολη διάδοση της θερμότητας, τόσο στον άμβυκα, όσο και στον ψυκτήρα. Επιπρόσθετα, είναι σημαντικός καταλύτης διαφόρων αντιδράσεων και έχει θετική επίδραση στο άρωμα του παραγόμενου αποστάγματος λόγω της ιδιότητάς του να δεσμεύει ενώσεις με δυσάρεστη οσμή, όπως είναι τα λιπαρά οξέα, οι θειόλες και οι μερκαπτάνες (Leaute, 1990). Ο παραδοσιακός άμβυκας αποτελείται από το λέβητα ή βραστήρα, το καπάκι ή κάλυμμα και τον ψυκτήρα. Ο λέβητας, γνωστός και ως καζάνι, είναι το κύριο μέρος του άμβυκα και είναι εγκατεστημένος σε μια κοιλότητα, η οποία είναι χτισμένη με πυρότουβλα και χρησιμεύει για εστία θέρμανσης. Στην παραδοσιακή απόσταξη, η θέρμανση συνήθως γίνεται με ξύλα, ενώ μερικοί χρησιμοποιούν κάρβουνο, ελαιοπυρήνα ή υγραέριο (μίγμα προπανίουβουτανίου). Ο έλεγχος της θέρμανσης με την καύση υγραερίου είναι ευκολότερος, ενώ με τα ξύλα απαιτείται μεγαλύτερη επαγρύπνηση και εμπειρία (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Τα τμήματα του άμβυκα στο εσωτερικό του, που έρχονται σε επαφή με την πρώτη ύλη της απόσταξης, πρέπει να έχουν λεία επιφάνεια, με σκοπό την επίτευξη ομοιόμορφης θέρμανσης και την ευκολία καθαρισμού του μετά την απόσταξη (Leaute, 1990). 19

20 Ο λέβητας έχει ένα κάλυμμα που ονομάζεται καπάκι ή καπέλο, το οποίο καταλήγει σε μια σωλήνωση, που φτάνει στον ψυκτήρα. Ανάλογα με τον τύπο του άμβυκα, το καπάκι φέρει στα πλάγια του βραχίονα ή στην κορυφή του λεπτό αγωγό σταθερής διαμέτρου, το τόξο ή δοξάρι, όπως ονομάζεται. Τα πλάγια αυτά εξαρτήματα χρησιμεύουν, για να συνδέσουν το καπάκι με τον ψυκτήρα. Ο αγωγός σύνδεσης του λέβητα με τον ψυκτήρα, είτε με τη μορφή του πλάγιου βραχίονα είτε με τη μορφή τόξου, έχει ως στόχο να οδηγήσει τον ατμό, που σχηματίζεται κατά την απόσταξη, στον ψυκτήρα από όπου με τη συμπύκνωση θα προκύψει το απόσταγμα. Οι ατμοί, που σχηματίζονται κατά την απόσταξη, εισέρχονται στο επάνω μέρος του ψυκτήρα και βγαίνουν από το κάτω μέρος αυτού υγροποιημένοι. Ο ψυκτήρας στην εξελιγμένη του μορφή είναι ένας χάλκινος κύλινδρος, που περιβάλλεται από κρύο νερό, που ψύχει τους ατμούς της απόσταξης. Εικόνα 1.1: Παραδοσιακός άμβυκας α. εμπρόσθια όψη, β. κάτοψη. 1. εστία θέρμανσης, 2. λέβητας, 3. καπάκι, 4. βραχίονας, 5. ψυκτήρας, 6. καπάκι ψυκτήρα, 7. πιάτα, 8. είσοδος ατμών, 9. απορροή, 10. νερό ψύξης, 11. χειρολαβές καπακιών. (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004) 20

21 Ο ψυκτήρας παίζει το ρόλο του συμπυκνωτή και μετατρέπει τους ατμούς σε υγρό. Υπάρχουν διάφοροι τύποι ψυκτήρα, όπως ψυκτήρας με πιάτα ή δίσκους, ψυκτήρας με σερπαντίνα, με κατακόρυφους σωλήνες και όλοι οι τύποι έχουν στο εσωτερικό τους ανάλογη δομή, που στοχεύει στην επιβράδυνση της διέλευσης των ατμών και ως εκ τούτου, στην αύξηση της ψυκτικής επιφάνειας (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Οι αποστακτικές στήλες διακρίνονται σε δύο κατηγορίες, στις ασυνεχείς και στις συνεχείς. Στις συνεχείς, οι αποστάξεις γίνονται χωρίς διακοπή, με συνεχή τροφοδοσία της πρώτης ύλης προς απόσταξη, και η παραγωγή του αποστάγματος γίνεται με συνεχή ροή. Στις ασυνεχείς στήλες, μετά από ένα πλήρη κύκλο απόσταξης και πλήρη εξάντληση της αλκοόλης, διακόπτουμε τη λειτουργία τους και τις προετοιμάζουμε για ένα νέο κύκλο εργασίας. Οι αποστακτικές συσκευές, που χρησιμοποιούνται στην οργανωμένη αποσταγματοποιία, είναι ασυνεχούς λειτουργίας και αποτελούνται από το λέβητα, τη στήλη ανακαθαρισμού και το συμπυκνωτή ή ψυκτήρα (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Ο λέβητας ή άμβυκας είναι χωρητικότητας L και το υλικό κατασκευής του είναι πάλι ο χαλκός. Σ αυτόν τοποθετείται η στεμφυλόμαζα, που προορίζεται για απόσταξη. Για την πλήρωσή του, αλλά και την εκκένωση του περιεχομένου του έχει ειδικές θυρίδες, με στεγανή εφαρμογή. Στο εσωτερικό του φέρει αναδευτήρα, ο οποίος αποτρέπει την επικόλληση των στερεών μερών της στεμφυλόμαζας στα τοιχώματα του λέβητα και την υπερθέρμανσή τους. Η θέρμανση του λέβητα γίνεται με ατμό χαμηλής πίεσης (0,5 atm), που διοχετεύεται στο χιτώνιο, που τον περιβάλλει. Η θερμοκρασία και η πίεση του ατμού ρυθμίζονται αυτόματα (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Η στήλη ανακαθαρισμού ή κλασματική στήλη είναι ένας κύλινδρος με 4 έως 10 δίσκους ή πλατό, που επικοινωνούν μεταξύ τους. Ανάλογα με τη διάταξή τους στο αποστακτικό συγκρότημα, οι στήλες ανακαθαρισμού 21

22 διακρίνονται σε αυτές, που είναι ελεύθερες, δηλαδή εγκατεστημένες σε παράλληλη διάταξη με το λέβητα, και σε εκείνες, που είναι ενσωματωμένες και επικάθονται σε αυτόν. Στην περίπτωση που η στήλη είναι ελεύθερη, υπάρχει στη βάση της μια θερμαντική πηγή με τη βοήθεια της οποίας πραγματοποιείται η επαναπόσταξη των υγροποιηθέντων πτητικών συστατικών, που συγκεντρώνονται σ αυτήν. Μια στήλη ανακαθαρισμού είναι κατασκευασμένη από ανοξείδωτο χάλυβα. Οι ατμοί της απόσταξης, που προέρχονται από τη στεμφυλόμαζα εισέρχονται από το κάτω μέρος της στήλης και από το επάνω εξέρχονται οι εμπλουτισμένοι σε αλκοόλη και άλλα πτητικά συστατικά ατμοί, ενώ ταυτόχρονα διαχωρίζεται το μεγαλύτερο μέρος των ανεπιθύμητων συναπόστακτων ουσιών. Οι δίσκοι ή πλατό είναι διάτρητοι ή υπάρχει πάνω τους διάταξη με ανεστραμμένα ποτηράκια ή καμπανάκια, όπως ονομάζονται. Εικόνα Οι διατάξεις 1.2: Διατομή αυτές αποστακτικής υπάρχουν, για στήλης. να επιτευχθεί Διακρίνεται ο εμπλουτισμός το καμπανάκι των σε διατομή και απεικονίζεται η κίνηση των ατμών διαμέσου του υγρού (βέλη) (Τσακίρης 1985, όπως αναφέρεται από τους Σουφλερό και Ροδοβίτη, 2004) 22

23 Αυτά αναγκάζουν το ανοδικό ρεύμα των ατμών να περάσει μέσα από την υγρή φάση, που κατέρχεται στη στήλη και προέρχεται από τους ατμούς, που έχουν συμπυκνωθεί. Η υγρή φάση ρέει από δίσκο σε δίσκο προς το κάτω μέρος της στήλης, περνώντας από δίσκο σε δίσκο, ενώ ο ατμός, που κινείται προς τα επάνω μέσα από τις τρύπες ή τα καμπανάκια, εμπλουτίζεται στα περισσότερο πτητικά συστατικά, από την επαφή του με το κατερχόμενο υγρό (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Η αλκοόλη και τα πιο πτητικά συστατικά ανέρχονται και φτάνουν στην κορυφή της στήλης, όπου μέρος των ατμών εισέρχεται στο συμπυκνωτή ή ψυκτήρα, ενώ ένα ποσοστό των ατμών υγροποιείται και επιστρέφει στη στήλη. Ο συμπυκνωτής είναι ένας κύλινδρος με νερό ελεγχόμενης θερμοκρασίας, στον οποίο είναι εγκατεστημένη μία μικτή διάταξη ροής από σερπαντίνες και ευθείς κατακόρυφους σωλήνες. Οι ατμοί, που έρχονται από τη κλασματική στήλη, εισέρχονται στο συμπυκνωτή από το επάνω μέρος του, υγροποιούνται και το παραγόμενο απόσταγμα εξέρχεται από το μεσαίο τμήμα αυτού (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Εικόνα 1.3: Σχηματογράφημα αποστακτικής στήλης ενσωματωμένης σε λέβητα (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). 23

24 1.4 Τεχνική απόσταξης του τσίπουρου Η τεχνική η οποία ακολουθείται κατά την απόσταξη, αλλά και όλοι οι χειρισμοί, που γίνονται στη στεμφυλόμαζα πριν την απόσταξη, έχουν σπουδαία σημασία στην τελική διαμόρφωση της ποιότητάς του αποστάγματος στεμφύλων. Στη λευκή οινοποίηση τα στέμφυλα προκύπτουν μετά την έκθλιψη των σταφυλιών στο θλιπτήριο κατά τη διάρκεια της οινοποίησης και περιέχουν ένα υψηλό ποσοστό στερεών συστατικών (70-85%) με υπολειμματικά σάκχαρα, που μπορούν να ζυμωθούν σε αλκοόλη (2-3%) (Da Porto et al., 1996, Williams and Strauss, 1978). Η στεμφυλόμαζα αποτελεί περίπου το 15% κατά βάρος της μάζας της σταφυλής. Αποτελείται κυρίως από φλοιούς και γίγαρτα και από ένα ποσοστό από βόστρυχες (Flouros et al., 2003). Στην ερυθρή οινοποίηση, πριν τη ζύμωση της σταφυλόμαζας, προηγείται έκθλιψη και αποβοστρύχωση των σταφυλιών. Κατόπιν ακολουθεί η αλκοολική ζύμωση, η εκχύλιση, καθώς και η μηλογαλακτική ζύμωση, ενώ διεξάγονται αερισμός της σταφυλόμαζας για την ομαλή εξέλιξη της αλκοολικής ζύμωσης και ανακυκλώσεις του οίνου χωρίς αερισμό, προκειμένου να ενισχυθεί η εκχύλιση. Όταν εξασθενήσει η ένταση της αλκοολικής ζύμωσης διεξάγεται το «τράβηγμα» του οίνου από τα στέμφυλα. Η στεμφυλόμαζα που μένει περιέχει 30-40% κατά βάρος οίνο και αποτελεί την πρώτη ύλη για την επόμενη φάση της απόσταξης (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Τα στέμφυλα μετά το τέλος της ερυθρής οινοποίησης τοποθετούνται σε αναερόβιες συνθήκες για ορισμένο χρονικό διάστημα. Αυτό επιτυγχάνεται τοποθετώντας τα σε κλειστές δεξαμενές ή ερμητικά κλειστά δοχεία. Κατά τη διάρκεια της αποθήκευσης λαμβάνει χώρα ζύμωση των υπολλειματικών σακχάρων. Η ζύμωση αυτή των σακχάρων, που πραγματοποιείται υπό αναερόβιες συνθήκες, επηρεάζεται από τη 24

25 μικροχλωρίδα της στεμφυλόμαζας και οδηγεί στη δημιουργία διάφορων πτητικών συστατικών, τα οποία έχουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του αρώματος (Silva and Malcata, 1996). Κάποιοι αποσταγματοποιοί αφήνουν τη διαδικασία της ζύμωσης των σακχάρων να λάβει χώρα από μόνη της, ενώ άλλοι ενισχύουν τα αζύμωτα στέμφυλα με εμπορικές ζύμες, που χρησιμοποιούνται στις οινοποιήσεις με στόχο τη βελτίωση της χημικής σύνθεσης της σταφυλόμαζας (Da Porto, 2002). Η αρωματική σύνθεση του αποστάγματος σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την ποιότητα της πρώτης ύλης, θεωρώντας ποιοτικό απόσταγμα αυτό, το οποίο προήλθε από στέμφυλα, που ζυμώθηκαν και αποθηκεύτηκαν υπό ιδανικές συνθήκες (Cortes et al., 2002). Παράγοντες όπως ο χρόνος και οι τεχνικές αναερόβιας ζύμωσης των σακχάρων στη στεμφυλόμαζα, δημιουργούν την πιθανότητα μόλυνσης των στεμφύλων από βακτήρια και μύκητες, που προσδίδουν ανεπιθύμητες οσμές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, προστίθεται σκόνη μεταδιθειώδους καλίου, με στόχο τη μείωση της βακτηριακής μόλυνσης των στεμφύλων (Da Porto and Freschet, 2003). Η αύξηση της θερμοκρασίας και του ph πάνω από ορισμένα όρια, κατά τη διάρκεια της αλκοολικής ζύμωσης βοηθούν την ανάπτυξη μικροοργανισμών υπεύθυνων άλλου είδους ζυμώσεων (γαλακτική, βουτυρική κ.α.), που μειώνουν την οργανοληπτική ποιότητα του αποστάγματος. Αρωματικές ενώσεις, όπως πτητικά οργανικά οξέα και αιθυλικοί εστέρες λιπαρών οξέων μικρής αλυσίδας (C3-C6), οι οποίες προσδίδουν οξεία και δυσάρεστη οσμή στο απόσταγμα, θεωρούνται υπεύθυνες για την υποβάθμισή του (Cortes et al., 2002). Η επιλογή της χρονικής διάρκειας της αναερόβιας ζύμωσης εξαρτάται από το βαθμό ωριμότητας των σταφυλιών κατά τη συγκομιδή, αλλά και από τη θερμοκρασία και υγρασία του χώρου που λαμβάνει χώρα αυτή (Flouros et al., 2003). Επομένως, ο χρόνος αποθήκευσής των 25

26 στεμφύλων πρέπει να είναι σύντομος και η διατήρησή τους να γίνεται στις κατάλληλες περιβαλλοντικές συνθήκες και να τοποθετούνται σε κατάλληλες δεξαμενές κατά τη διάρκεια της ζύμωσης ώστε να διασφαλίζεται έτσι οργανοληπτική ποιότητα στο τελικό προϊόν (Cortes Dieguez et al., 2001). Τα ζυμωμένα στέμφυλα αποστάζονται με ή χωρίς την προσθήκη οινολάσπης και νερού ακριβώς πριν την απόσταξη, είτε αποστάζεται το υγρό μείγμα, που προκύπτει από την προηγούμενη ανάμειξή τους με νερό. Η παρουσία των υγρών αποτρέπει την τοπική υπερθέρμανση των στερεών συστατικών της σταφυλόμαζας, αλλά και επιπλέον επιτυγχάνεται πιο ομοιόμορφη μεταφορά της θερμότητας στην πρώτη ύλη μέσα στον άμβυκα. Η διαδικασία της απόσταξης πρέπει να διενεργείται με αργό ρυθμό για την αποφυγή υπερθέρμανσης και τη δημιουργία δυσάρεστων οσμών καμένων στεμφύλων, που υποβαθμίζουν το απόσταγμα (Silva and Malcata, 1998).Ο αργός ρυθμός της απόσταξης επιτρέπει το διαχωρισμό του αποστάγματος σε τρία κλάσματα. Το πρώτο κλάσμα του εξερχόμενου αποστάγματος λέγεται «κεφαλή» ή πρωτορράκι, το επόμενο «καρδιά» ή «σώμα» και το τρίτο «ουρά» ή απορράκι. Η σειρά απόσταξης των διάφορων πτητικών συστατικών, που προέρχονται από τα ζυμωμένα στέμφυλα, εξαρτάται από την τάση ατμών του κάθε συστατικού, αλλά και το βαθμό διαλυτότητάς του στην αιθανόλη και το νερό (Silva et al., 2000). Τα πρώτα και τα τελευταία κλάσματα του αποστάγματος, δηλαδή οι «κεφαλές» και οι «ουρές» συλλέγονται ξεχωριστά, ως ποιοτικά υποδεέστερα σε σχέση με την «καρδιά», μια και περιέχουν μη επιθυμητά πτητικά συστατικά (Da Porto and Longo, 1997). Οι «κεφαλές» και οι «ουρές» απορρίπτονται, ενώ από τα τρία κλάσματα μόνο η «καρδιά» χρησιμοποιείται για ανθρώπινη κατανάλωση (Cortes et al., 2002). 26

27 Ο καθορισμός των χρόνων κατά τη διάρκεια της απόσταξης, στους οποίους γίνεται ο διαχωρισμός των κλασμάτων, βασίζεται ακόμα σε έναν εμπειρικό τρόπο, που εξαρτάται από την εμπειρία του αποσταγματοποιού, την περιεκτικότητα σε αλκοόλη και από τον όγκο του αποστάγματος. Σύμφωνα με τους Silva και Malcata (1999) ο διαχωρισμός μεταξύ «κεφαλής» και «καρδιάς» γίνεται μεταξύ 70% και 80% vol αλκοόλης, ενώ ο διαχωρισμός μεταξύ «καρδιάς» και «ουράς» γίνεται μεταξύ 35% και 50% vol αλκοόλης. Στην παραδοσιακή απόσταξη διακρίνουμε δύο τρόπους παρασκευής του τσίπουρου, την απλή απόσταξη και τη διπλή απόσταξη. Το τσίπουρο που παράγεται σε κάθε περίπτωση ονομάζεται απλοβρασμένο και διπλοβρασμένο αντίστοιχα. Στην περίπτωση της απλής απόσταξης ο αρωματισμός του αποστάγματος γίνεται με την προσθήκη αρωματικών υλών στον άμβυκα, εφόσον είναι επιθυμητός ο αρωματισμός του τσίπουρου. Καθώς ο άμβυκας θερμαίνεται, σχηματίζονται ατμοί εμπλουτισμένοι με τα πτητικά συστατικά της υγρής φάσης. Οι ατμοί αυτοί μεταφέρονται στον ψυκτήρα, όπου ψύχονται και υγροποιούνται. Από τον ψυκτήρα στη συνέχεια εξέρχεται το απόσταγμα, ενώ το τέλος της απόσταξης προσδιορίζεται με την μέτρηση της αλκοόλης που περιέχεται στο παραλαμβανόμενο απόσταγμα. Η διάρκεια της πρώτης απόσταξης είναι δύο ώρες περίπου για έναν παραδοσιακό άμβυκα 130 λίτρων και εξαρτάται από τη δυναμικότητα των στεμφύλων, δηλαδή της περιεκτικότητάς τους σε αλκοόλη και την ένταση της θερμαντικής πηγής. Το εξερχόμενο απόσταγμα στη συνέχεια αραιώνεται με νερό, ώστε να ρυθμιστεί ο αλκοολικός τίτλος του σε επίπεδα πόσης. (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004) Στο διπλοβρασμένο τσίπουρο γίνονται δύο αποστάξεις και ο αρωματισμός του αποστάγματος, αν είναι επιθυμητός, πραγματοποιείται κατά προτίμηση στη δεύτερη απόσταξη. Το απόσταγμα, που προκύπτει από 27

28 την πρώτη απόσταξη, πριν οδηγηθεί στη δεύτερη απόσταξη, θα ήταν επιθυμητό να έχει αλκοολικό τίτλο μεταξύ 26 και 28% vol και οπωσδήποτε χαμηλότερο από 30% vol. Όταν έχουμε αλκοολικό τίτλο μεγαλύτερο από τα όρια αυτά στην πρώτη απόσταξη, καλό θα ήταν να γίνεται αραίωση με αποσταγμένο νερό. (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004) Η απόσταξη προϊόντος με περιεκτικότητα σε αλκοόλη μεγαλύτερη από 45% vol ενδέχεται να προκαλέσει εκτίναξη του καπακιού και του τόξου του άμβυκα. Η διάρκεια της δεύτερης απόσταξης, είναι συνήθως, γύρω στις 3 ώρες για άμβυκα 130L, ανάλογα με τον αλκοολομετρικό τίτλο της πρώτης απόσταξης και την ένταση της θερμαντικής πηγής. Στη δεύτερη απόσταξη γίνεται, παρόμοια με την πρώτη, ο διαχωρισμός του αποστάγματος σε κλάσματα και μ αυτό τον τρόπο απομακρύνονται οι «κεφαλές» και οι «ουρές» (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Αποτέλεσμα αυτής της διεργασίας είναι το διπλοβρασμένο απόσταγμα να έχει ανώτερη ποιότητα από εκείνη του απλοβρασμένου, καθώς με την διπλή αφαίρεση των «κεφαλοουρών» απομακρύνονται επιβαρυντικά στην ποιότητα του πτητικά συστατικά, που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια της ζύμωσης και τη διάρκεια της αποθήκευσης. Η δεύτερη απόσταξη, αν και επιβαρύνει οικονομικά τον αποσταγματοποιό, στην περίπτωση που η πρώτη ύλη είναι χαμηλής ποιότητας προσδίδει, στο κλάσμα της «καρδιάς» καλύτερη χημική σύνθεση και ανώτερα οργανοληπτικά χαρακτηριστικά (Cortes et al., 2002). Η χρήση των σύγχρονων αποστακτικών στηλών με την εφαρμογή διαδοχικών αποστάξεων, μπορεί να επιτύχει καλύτερο διαχωρισμό των πτητικών ουσιών. Οι διαδοχικές αυτές αποστάξεις συμβαίνουν στην ίδια συσκευή, με ελάχιστη χρονική διαφορά η μία από την άλλη. Σ αυτήν την περίπτωση έχουμε απόσταξη με αναρροή και μιλάμε για τη μέθοδο της αναπόσταξης. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι αφενός η αναρροή, δηλαδή η επιστροφή μέρους των συμπυκνωμένων ατμών στην αποστακτική 28

29 συσκευή, και αφετέρου οι διεργασίες, που συμβαίνουν στην κλασματική στήλη (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Αρχικά το προς απόσταξη μίγμα τροφοδοτεί το βραστήρα, στον οποίο με το βρασμό παράγονται οι ατμοί. Στη συνέχεια οι ατμοί διοχετεύονται στην κλασματική στήλη, η οποία έχει μορφή κατακόρυφου κυλίνδρου, που διαιρείται σε επιμέρους τμήματα από μια σειρά δίσκων (Da Porto, 1998). Το κάθε τμήμα ή βαθμίδα της στήλης, εκτός από τους διάτρητους δίσκους, διαθέτει ένα σωλήνα υπερχείλισης ή επαναρροής, μέσω του οποίου το υγρό, που περιέχει τα λιγότερο πτητικά συστατικά, κατέρχεται στις χαμηλότερες βαθμίδες της στήλης. Οι βαθμίδες, καθώς επικοινωνούν μεταξύ τους, επιτρέπουν την ανοδική ροή του ατμού και την καθοδική ροή του υγρού, που προέρχεται από τη συμπύκνωση του ατμού. Καθώς ο ατμός κινείται προς τα επάνω από δίσκο σε δίσκο, εμπλουτίζεται στα περισσότερο πτητικά συστατικά με την επαφή του με το υγρό που κατέρχεται, το οποίο σταδιακά εμπλουτίζεται στα λιγότερο πτητικά συστατικά (Wankat, 1998). Αυτό γίνεται, καθώς το συστατικό με το χαμηλότερο σημείο ζέσεως διαχέεται από το υγρό προς τον ατμό, ενώ το συστατικό με το υψηλότερο σημείο ζέσεως διαχέεται από τον ατμό προς το υγρό, που κατέρχεται στις χαμηλότερες βαθμίδες. Αποτέλεσμα της παραπάνω διεργασίας είναι κάθε βαθμίδα της κλασματικής στήλης να έχει διαφορετικής σύστασης προϊόν και ο ατμός, που εξέρχεται από την κορυφή της στήλης να πηγαίνει στον συμπυκνωτή, στον οποίο ψύχεται και υγροποιείται σε απόσταγμα. Το απόσταγμα εξέρχεται από το μεσαίο τμήμα του. Η αλκοόλη και τα πιο πτητικά συστατικά παρασύρονται σε μεγαλύτερες ποσότητες στις βαθμίδες στην κορυφή της στήλης, ενώ τα ανεπιθύμητα συστατικά εξέρχονται από τη βάση της. Το υγρό ρέει από βαθμίδα σε βαθμίδα προς το κάτω μέρος της στήλης μέσα από τους σωλήνες υπερχείλισης, ενώ ο ατμός κινείται προς τα 29

30 επάνω από δίσκο σε δίσκο μέσα από τις τρύπες. Ο ατμός ανέρχεται με τέτοια ταχύτητα και πίεση σε φυσιολογικές συνθήκες λειτουργίας, που εμποδίζει την κάθοδο του υγρού μέσα από τις τρύπες των δίσκων και το αναγκάζει να κινηθεί μέσα από τους σωλήνες υπερχείλισης (Εικ. 1.4). Εικόνα 1.4 : Πλάγια όψη δίσκου στήλης απόσταξης Α. δίσκος, Β. διατρήσεις, Γ. σωλήνας καθόδου προς τον υποκείμενο δίσκο, Δ. σωλήνας καθόδου από τον υπερκείμενο δίσκο (McCabe & Smith, 1971 από Σουφλερό και Ροδοβίτη, 2004) Το υγρό που κατέρχεται στη βάση της αποστακτικής στήλης θερμαίνεται ξανά, όπου ένα μέρος του ατμοποιείται και επιστρέφει στην κλασματική στήλη, ενώ το υπόλοιπο απομακρύνεται ως υπόλειμμα. Η αποστακτική στήλη στην αποσταγματοποιία του τσίπουρου είναι ασυνεχούς λειτουργίας και είναι δυνατός ο διαχωρισμός του αποστάγματος σε κλάσματα «κεφαλής», «καρδιάς» και «ουρά». Αφού γίνει η συλλογή των «κεφαλοουρώνς», αυτές ενσωματώνονται στην πρώτη ύλη της επόμενης απόσταξης και επαναποστάζονται (Claus and Berglund, 2004). 30

31 Οι παράγοντες που διαμορφώνουν τη λειτουργία της στήλης, σύμφωνα με τους McCabe και Smith (1971) και Ασσαέλ και Μαγγιλιώτου (1998) όπως αναφέρεται από τους Σουφλερό και Ροδοβίτη, 2004 είναι οι ακόλουθοι : α) ο αριθμός των πιάτων, που απαιτούνται, για να επιτευχθεί ο επιθυμητός διαχωρισμός, β) η διάμετρος της στήλης, γ) ο τύπος των πιάτων, που επιλέγεται, δ) η θερμότητα, που προσδίδεται στον αναβραστήρα, ε) η θερμότητα, που απομακρύνεται από το συμπυκνωτή και στ) άλλες λεπτομέρειες, που αφορούν στην κατασκευή των πιάτων. Όσοι περισσότεροι δίσκοι χρησιμοποιούνται στην κλασματική στήλη, τόσο καλύτερο διαχωρισμό μπορούμε να επιτύχουμε μεταξύ των συστατικών (Claus and Berglund 2004, Tanner and Brunner 1982, Postel and Adam 1989, Leaute 1990, Wankat 1998). Πολλά όμως από τα συστατικά, που απομακρύνονται μπορεί να συνεισφέρουν θετικά στο άρωμα του παραγόμενου αποστάγματος (Postel and Adam 1989). Η συγκέντρωση των συστατικών του αποστάγματος σύμφωνα με τη νομοθεσία δεν πρέπει να ξεπερνά τα προβλεπόμενα όρια, ενώ παράλληλα πρέπει αυτά να είναι τέτοια, ώστε να προσδίδει την ίδια στιγμή ευχάριστο άρωμα και γεύση στο παραγόμενο προϊόν (Claus and Berglund, 2004). Πλεονεκτήματα της χρησιμοποίησης της κλασματικής στήλης είναι ότι μπορεί να παραχθεί αλκοολούχο προϊόν πολλαπλά αποσταγμένο. Επιπλέον οι αποστακτικές συσκευές παρέχουν τη δυνατότητα απόσταξης μεγάλων ποσοτήτων στεμφύλων και εξασφαλίζουν ευκολότερο διαχωρισμό των «κεφαλοουρών», μικρότερες απώλειες σε θερμότητα και γενικά μεγαλύτερη απόδοση (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). 31

32 Εικόνα 1.5: Ασυνεχής απόσταξη σε κλασματική στήλη (Guigon & Cogat 1990, από Σουφλερό και Ροδοβίτη, 2004) 1.5 Σύσταση του τσίπουρου Το απόσταγμα στεμφύλων είναι ένα υδροαλκοολικό διάλυμα που περιέχει εκτός από την αιθυλική αλκοόλη και διάφορα άλλα συστατικά, τα οποία συναποστάζουν μαζί με την αλκοόλη κατά τη διάρκεια της απόσταξης (Mac Namara, 1984). Επομένως τα αποστάγματα αποτελούνται από μια σύνθετη μίξη μερικών εκατοντάδων αρωματικών πτητικών συστατικών μέσα σε ένα διάλυμα αλκοόλης και νερού (Mac Namara et al., 2005). Τα συστατικά αυτά είναι ορισμένες ανώτερες αλκοόλες, αιθυλεστέρες, πτητικά οξέα, αλδεΰδες καθώς και διάφορες άλλες οργανικές ενώσεις (Baumes, 1986). Ορισμένα από τα συστατικά διαδραματίζουν 32

33 αρνητικό ποιοτικό ρόλο και είναι μη επιθυμητά, ενώ άλλα αποτελούν παράγοντες ποιότητας. Τα συστατικά αυτά αποκαλούνται συναπόστακτες ουσίες και ευθύνονται για τη διαμόρφωση των ιδιαίτερων οργανοληπτικών χαρακτηριστικών του αποστάγματος (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004). Η μεγαλύτερη ή η μικρότερη περιεκτικότητα κάποιου από αυτά, επηρεάζει την ποιότητα του αποστάγματος και το κάνουν περισσότερο ή λιγότερο ελκυστικό. Τα συστατικά, που έχουν ταυτοποιηθεί στο τσίπουρο προέρχονται τόσο από την πρώτη ύλη ή παράγονται κατά την αλκοολική ζύμωση των ζαχάρων (Ledauphin et al., 2003, Da Porto, 1998). Η τεχνική, αλλά και οι συνθήκες της απόσταξης καθορίζουν, επίσης, όχι μόνο τη συγκέντρωση της αλκοόλης στο απόσταγμα, αλλά και τη σύνθεση ενός μεγάλου αριθμού πτητικών ουσιών (Onishi et al., 1977). Σύμφωνα με τα παραπάνω, το αρωματικό δυναμικό του τσίπουρου και οι πτητικές ουσίες, που το διαμορφώνουν, επηρεάζονται από ποικίλους παράγοντες, όπως το περιβάλλον, το έδαφος, το κλίμα, η ποικιλία των σταφυλιών, ο βαθμός ωριμότητάς τους, οι οινολογικές τεχνικές για την παραγωγή των στεμφύλων, οι συνθήκες ζύμωσης των στεμφύλων και η τεχνική απόσταξης τους (Gerogiannaki et al., 2004). Οι συγκεντρώσεις των πτητικών ουσιών στα αποστάγματα συναντώνται σε μεγάλο εύρος. Μερικές από τις πτητικές ουσίες έχουν υψηλές συγκεντρώσεις (εκατοντάδων mg/l), όμως οι περισσότερες από αυτές εμφανίζονται σε πολύ μικρή κλίμακα συγκεντρώσεων, από ίχνη (μg/ml) μέχρι και 10 mg/l (Ortega-Heras et al., 2002). Ορισμένες από τις ουσίες, που υπάρχουν στο απόσταγμα, μπορεί να αντιδράσουν μεταξύ τους, να διασπαστούν, να εξατμιστούν ή ακόμα και να απορροφηθούν και έτσι η συγκέντρωσή τους μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου (Lehtonen et al., 1999). 33

34 Η επίδραση της κάθε συναπόστακτης ουσίας στο αρωματικό δυναμικό και στη γεύση του αποστάγματος εξαρτάται από το κατώφλι αντίληψης της καθεμιάς από αυτές. Μια ουσία, που περιέχεται σε χαμηλότερη συγκέντρωση από κάποια άλλη, μπορεί να επηρεάσει τον οργανοληπτικό χαρακτήρα του αποστάγματος περισσότερο από την ευρισκόμενη σε μεγαλύτερη συγκέντρωση, εφόσον το κατώφλι αντίληψης της είναι πιο χαμηλό (Falqué et al., 2001). Η κάθε πτητική ουσία αποστάζει με τα εξής κριτήρια: το σημείο βρασμού της, το βαθμό διαλυτότητάς της στην αλκοόλη ή στο νερό, και το ποσοστό της αλκοόλης στους ατμούς κατά τη διάρκεια της απόσταξης. Ανάλογα με τη διαλυτότητα του κάθε συστατικού στο νερό ή την αλκοόλη υπάρχουν οι εξής πιθανότητες: α. το συστατικό είναι πλήρως ή μερικώς διαλυτό στην αλκοόλη και αποστάζει, όταν οι ατμοί είναι πλούσιοι σε αλκοόλη, β. το συστατικό είναι διαλυτό στο νερό και αποστάζει όταν οι ατμοί έχουν χαμηλό ποσοστό αλκοόλης, γ. το συστατικό είναι διαλυτό και στο νερό και στην αλκοόλη και αποστάζει καθόλη τη διάρκεια της απόσταξης, δ. το συστατικό δεν είναι διαλυτό στο νερό, αλλά οι υδρατμοί του νερού μεταφέρουν το συστατικό (Leaute, 1990). Επομένως, η τεχνική της απόσταξης και ο διαχωρισμός του αποστάγματος σε κλάσματα «κεφαλής», «καρδιάς» και «ουρά» παίζουν καθοριστικό ρόλο στη τελική χημική σύσταση του τσίπουρου Αιθυλική αλκοόλη Η αιθυλική αλκοόλη είναι το συστατικό, που μετά το νερό, περιέχεται στη μεγαλύτερη αναλογία στα αποστάγματα. Είναι προϊόν της ζύμωσης των ζαχάρων του γλεύκους από τους ζυμομύκητες (Silva and Malcata, 1996). Η περιεκτικότητά της, % κατ όγκον στους 20 ο C, αποτελεί 34

35 τον αλκοολικό τίτλο ή αλκοολομετρικό τίτλο, ο οποίος κυμαίνεται από 47 έως 56% vol στην παραδοσιακή απόσταξη (Σουφλερός και Ροδοβίτης, 2004) και 42 έως 46% vol στο τσίπουρο αποσταγματοποιίας. Σύμφωνα με τον πρόσφατο Κανονισμό 110/2008 της ΕΟΚ ορίζεται πως η απόσταξη συντελείται παρουσία των στεμφύλων, σε λιγότερο από 86% vol, ενώ ως ελάχιστος κατ όγκο αλκοολικός τίτλος του αποστάγματος ορίζεται το 37.5% vol, το οποίο ποσοστό αλκοόλης έχει υιοθετηθεί και από την εθνική μας νομοθεσία για το τυποποιημένο απόσταγμα. Για το τσίπουρο και την τσικουδιά που παράγονται στην παραδοσιακή απόσταξη και διατίθενται χύμα από τους αποσταγματοποιούς η εθνική νομοθεσία αναφέρει ότι ο ελάχιστος αλκοολικός τίτλος ανέρχεται σε 35% vol. Ο αλκοολικός τίτλος στα αποστάγματα εξαρτάται εκτός από την τελική αραίωση του αποστάγματος με νερό και από τη μέθοδο απόσταξης των στεμφύλων, αλλά και από τον αλκοολικό τίτλο του περιεχόμενου στα στέμφυλα οίνου Μεθυλική αλκοόλη Η μεθυλική αλκοόλη αποτελεί μια ουσία με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί είναι πολύ τοξική. Η λήψη της μεθανόλης από τον ανθρώπινο οργανισμό σε μεγάλες ποσότητες, οδηγεί σε σοβαρή μέθη εξαιτίας της συγκέντρωσης ιδιαίτερα τοξικών προϊόντων μεταβολισμού της, όπως της φορμαλδεΰδης και του μυρμηκικού οξέος (Wang et al., 2004, Bindler et al, 1988). Σε υπερβολικές συγκεντρώσεις η μεθανόλη συνήθως προκαλεί πονοκέφαλο, κόπωση, ίλιγγο, ναυτία, διαταραχές της όρασης, τύφλωση, ακόμα και θάνατο (Wang et al., 2004, Robins et al., 1981). Πηγή της μεθανόλης είναι το σταφύλι και δεν αποτελεί προϊόν της ζύμωσης, όπως οι άλλες αλκοόλες που υπάρχουν στα αποστάγματα. Η 35

36 μεθανόλη παράγεται με την επίδραση πηκτινολυτικών ενζύμων στις πηκτίνες του σταφυλιού με την βοήθεια του ενζύμου πηκτινο-μεθυλοεστεράση. Οι πηκτίνες είναι πολυμερισμένα παράγωγα του γαλακτουρονικού οξέος, μερικώς εστεροποιημένα από τη μεθανόλη και με την επίδραση των πηκτινολυτικών ενζύμων απελευθερώνουν γαλακτουρονικό οξύ και μεθανόλη (Nykanen, 1986, Lee et al., 1975). Η αύξηση της μεθανόλης γίνεται τόσο κατά την αλκοολική ζύμωση του γλεύκους κατά το διάστημα, που τα στέμφυλα βρίσκονται σε επαφή μ αυτό, όσο και κατά την αποθήκευση των στεμφύλων και την απόσταξή τους. Ακατάλληλες συνθήκες αποθήκευσης των στεμφύλων, μπορεί να οδηγήσουν ως και 15% αύξηση στη συγκέντρωση της μεθανόλης στο απόσταγμα (Silva and Malcata, 1998). Η περιεκτικότητα της μεθανόλης στα αποστάγματα ευνοείται από χοντρόφλουδες ποικιλίες σταφυλιών πλούσιων σε πηκτίνες, αλλά και από την παρουσία πολλών βοστρύχων (Peinado et al., 2004). Η μεθανόλη αποτελεί ανεπιθύμητο συστατικό στα αποστάγματα και γι αυτό η συγκέντρωσή της στα τσίπουρα πρέπει να είναι μικρότερη από 1000 g/hl AA σύμφωνα με τον Κανονισμό 1576/1989 της ΕΟΚ. Η μεθανόλη είναι πολύ υδατοδιαλυτή με αποτέλεσμα να παρατηρείται αύξηση της συγκέντρωσής της προς το τέλος της απόσταξης, αν και έχει χαμηλό σημείο βρασμού. Η ιδιότητά της να αποστάζει μαζί με το νερό, μετά την αιθυλική αλκοόλη, την κάνει να θεωρείται προϊόν «ουράς» (Leaute, 1990) Ανώτερες αλκοόλες Οι ανώτερες αλκοόλες είναι η μεγαλύτερη ομάδα αρωματικών ενώσεων ποσοτικά, που υπάρχουν στα αποστάγματα και αποτελούν παραπροϊόντα της αλκοολικής ζύμωσης (Amerine et al., 1980). Οι 36

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου

Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ένωση Ελλήνων Χημικών Περιφερειακό Τμήμα Κρήτης Παραγωγή Αποθήκευση & Διάθεση Τσικουδιάς & Ρακόμελου Ιωάννης Μ. Γαλανάκης Χημικός Μηχανικός Απόσταγμα Στεμφύλων Σταφυλιού Τσικουδιά Τσίπουρο Raki (Ρακί)

Διαβάστε περισσότερα

Η παρασκευή του Τσίπουρου. Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου

Η παρασκευή του Τσίπουρου. Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου Η παρασκευή του Τσίπουρου Τυπικό αποστακτήριο Τσίπουρου Αποστακτήριο στη Δυτική Μακεδονία Το τσίπουρο βγαίνει... Η πρώτη ύλη για την παρασκευή του Τσίπουρου (η μάζα) αποτελείται από τους φλοιούς των σταφυλιών,

Διαβάστε περισσότερα

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Σχέδιο - Τελευταία αποθήκευση στις 17/02/2015 14:00 από null I. ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1.Ονομασία και τύπος a. Ονομασία(-ες) προς καταχώριση

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ανάπτυξη συστήματος διαχείρισης ασφάλειας τροφίμων σε επιχείρηση παραγωγής αλκοολούχων ποτών Μεταπτυχιακή

Διαβάστε περισσότερα

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks

Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Transmission of an established geographical indication of spirit drinks Σχέδιο - Τελευταία αποθήκευση στις 19/02/2015 16:10 από null I. ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1.Ονομασία και τύπος a. Ονομασία(-ες) προς καταχώριση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ Τα σάκχαρα είναι το σημαντικότερο συστατικό του γλεύκους, καθώς η περιεκτικότητά του σε αυτά καθορίζει τον αλκοολικό βαθμό του οίνου που θα προκύψει μετά την αλκοολική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΜΠΥΚΝΩΤΕΣ ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΗΣ Ή ΚΑΤΕΡΧΟΜΕΝΗΣ ΣΤΙΒΑ ΑΣ

ΣΥΜΠΥΚΝΩΤΕΣ ΑΝΕΡΧΟΜΕΝΗΣ Ή ΚΑΤΕΡΧΟΜΕΝΗΣ ΣΤΙΒΑ ΑΣ Στην προκειµένη περίπτωση, µια φυγοκεντρική αντλία ωθεί το υγρό να περάσει µέσα από τους σωλήνες µε ταχύτητες από 2 µέχρι 6 m/s. Στους σωλήνες υπάρχει επαρκές υδροστατικό ύψος, ώστε να µην συµβεί βρασµός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΚΙΤΡΟ ΝΑΞΟΥ»

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΚΙΤΡΟ ΝΑΞΟΥ» Ημερομηνία παραλαβής : ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΚΙΤΡΟ ΝΑΞΟΥ» Αριθμός σελίδων (με την παρούσα): 9 Γλώσσα που χρησιμοποιήθηκε για την υποβολή του φακέλου: Ελληνική Αριθμός φακέλου: Καθιερωμένη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ : «Αποστολή προσχεδίων υπουργικών αποφάσεων σχετικών με όρους χρήσης Γεωγραφικών Ενδείξεων αλκοολούχων ποτών»

ΘΕΜΑ : «Αποστολή προσχεδίων υπουργικών αποφάσεων σχετικών με όρους χρήσης Γεωγραφικών Ενδείξεων αλκοολούχων ποτών» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ & ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΚΟΟΛΗΣ, ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΩΝ ΠΟΤΩΝ, ΟΙΝΟΥ & ΖΥΘΟΥ ΤΜΗΜΑ B Ταχ.

Διαβάστε περισσότερα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα

Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Αναερόβιες Μονάδες για την παραγωγή βιο-αερίου από βιοµάζα Βιο-αέριο? Το αέριο που παράγεται από την ζύµωση των οργανικών, ζωικών και φυτικών υπολειµµάτων και το οποίο µπορεί να χρησιµοποιηθεί για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ»

ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ» ΤΕΧΝΙΚΟΣ ΦΑΚΕΛΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΗ ΕΝΔΕΙΞΗ «ΟΥΖΟ» Το όνομα «ούζο» επέχει θέσιν επωνυμίας πώλησης αλκοολούχου ποτού που α- νήκει στην κατηγορία των «αποσταγμένων anis» και είναι καταχωρισμένο στο Παράρτημα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιβλέπων: Αναπλ. Καθηγητής Φραγκίσκος Μπατζιάς

ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Επιβλέπων: Αναπλ. Καθηγητής Φραγκίσκος Μπατζιάς ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ & ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΕΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ & ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών

2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών 1 2.6.2 Φυσικές σταθερές των χημικών ουσιών Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 6-2-1. Ποιες χημικές ουσίες λέγονται καθαρές ή καθορισμένες; Τα χημικά στοιχεία και οι χημικές ενώσεις. 6-2-2. Ποια είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΣΤΑΞΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΞΗ ΣΤΕΜΦΥΛΩΝ

ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΣΤΑΞΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΞΗ ΣΤΕΜΦΥΛΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΕΡΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΑΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΑΠΟΣΤΑΞΗΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΑΠΟΣΤΑΞΗ ΣΤΕΜΦΥΛΩΝ Εισηγητής: ΠΡΟΒΙΣΤΑΛΗΣ ΣΤΕΦΑΝΟΣ Σπουδαστής: ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Τσίπο π υρο υρ το τ αμα μ ρτ ρ ω τ λ ω ό λ» Δευτέρα 22/6/2015 1

«Τσίπο π υρο υρ το τ αμα μ ρτ ρ ω τ λ ω ό λ» Δευτέρα 22/6/2015 1 «Τσίπουρο το αμαρτωλό» Δευτέρα 22/6/2015 1 Διήμεροι: 30.000 άδειες /έτος 5.000-6.000 άμβυκες /έτος, Παραγόμενο προϊόν : Κατά δήλωση 2.735.627 λίτρα άνυδρα ή 6.839.098 λίτρα 40% vol. Εκτίμηση πραγματικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη φαινολικό και αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο Μαρία Κυραλέου Yποψήφια Διδάκτωρ Οινολογίας Tμήμα Eπιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τηλ. 215294719 mkyrleou@u.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Σάββατο, 13 Φεβρουάριος 2010 19:19 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 13 Φεβρουάριος 2010 19:21

Συντάχθηκε απο τον/την Administrator Σάββατο, 13 Φεβρουάριος 2010 19:19 - Τελευταία Ενημέρωση Σάββατο, 13 Φεβρουάριος 2010 19:21 Αποστάγματα O γλυκάνισος στα ποτήρια μας Ούζο από την Ελλάδα, παστίς από την Γαλλία, αράκ από τη Μέση Ανατολή, ρακί από την Τουρκία, σαμπούκα από την Ιταλία. Η παγκοσμιοποίηση έχει γεύση γλυκάνισου...

Διαβάστε περισσότερα

L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012

L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012 L 71/42 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 9.3.2012 ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 203/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 8ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 889/2008 σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 1991R1601 EL 01.01.2007 006.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΟΚ) αριθ. 1601/91 ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 10ης Ιουνίου 1991 για τη θέσπιση των

Διαβάστε περισσότερα

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες

04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Κεφάλαιο 04-04 σελ. 1 04-04: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Ιδιότητες και διεργασίες Εισαγωγή Γενικά, υπάρχουν πέντε διαφορετικές διεργασίες που μπορεί να χρησιμοποιήσει κανείς για να παραχθεί χρήσιμη ενέργεια

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΔΡΑΥΛΙΚΩΝ ΘΕΡΜΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Από τη Χημεία του έρωτα και των δακρύων στη χημεία του «καζανιού» της ρακής!

Από τη Χημεία του έρωτα και των δακρύων στη χημεία του «καζανιού» της ρακής! Από τη Χημεία του έρωτα και των δακρύων στη χημεία του «καζανιού» της ρακής! Μιλάμε για τον έρωτα λέγοντας πως είναι τυφλός ή αντισυμβατικός, με την έννοια ότι δεν τον ελέγχουμε. Αλλά αυτό δεν είναι τόσο

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα 2008R0110 EL 20.01.2009 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθημα τεκμηρίωσης και δεν δεσμεύει τα κοινοτικά όργανα B ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 110/2008 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 15ης

Διαβάστε περισσότερα

Το σκληρό νερό προκαλεί πολλά προβλήματα στις σωληνώσεις, καθώς το ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο επικάθεται στα τοιχώματα των σωλήνων και έτσι

Το σκληρό νερό προκαλεί πολλά προβλήματα στις σωληνώσεις, καθώς το ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο επικάθεται στα τοιχώματα των σωλήνων και έτσι Το σκληρό νερό προκαλεί πολλά προβλήματα στις σωληνώσεις, καθώς το ανθρακικό ασβέστιο και μαγνήσιο επικάθεται στα τοιχώματα των σωλήνων και έτσι δημιουργείται ένα στρώμα από άλατα, με αποτέλεσμα οι σωλήνες

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ

Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Ευάγγελος Ζήκος -Γεωπόνος M. Sc ΑΝΕΠΙΘΥΜΗΤΕΣ ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ ΕΛΑΙΟΛΑΔΟΥ Οι κύριες αλλοιώσεις του ελαιολάδου είναι : Η υδρόλυση Η οξείδωση Η υδρόλυση συμβαίνει κυρίως στο χρόνο πριν από την παραλαβή του ελαιολάδου

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 2.4 ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. Ενότητα 2.4 ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ενότητα 2.4 ΥΔΡΑΥΛΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας αυτής θα μπορείτε: Να περιγράφετε την αρχή λειτουργίας ενός υδραυλικού αυτοματισμού. Να εξηγείτε τη λειτουργία ενός

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2013 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 03 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ T.Σ. (ΙΙ) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υδραυλικών, Θερμικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1333/2008 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 16ης Δεκεμβρίου 2008 που αφορά τα πρόσθετα τροφίμων

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1333/2008 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 16ης Δεκεμβρίου 2008 που αφορά τα πρόσθετα τροφίμων ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 1333/2008 ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 16ης Δεκεμβρίου 2008 που αφορά τα πρόσθετα τροφίμων Χρίστος Λενή Χρίστου Λειτουργός Υγειονομικών Υπηρεσιών Υπουργείο Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου

Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου ως επιστήμη στην υπηρεσία της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών. Σκοπός είναι η κατανόηση της σημασίας και του ρόλου της οργανοληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Πληροφορίες & Συχνές Ερωτήσεις. Σχετικά με τα ειδικά εξελιγμένα ενεργά Συστατικά για το υγραέριο (LPG) micrologic PREMIUM 163 και 164

Γενικές Πληροφορίες & Συχνές Ερωτήσεις. Σχετικά με τα ειδικά εξελιγμένα ενεργά Συστατικά για το υγραέριο (LPG) micrologic PREMIUM 163 και 164 Γενικές Πληροφορίες & Συχνές Ερωτήσεις Σχετικά με τα ειδικά εξελιγμένα ενεργά Συστατικά για το υγραέριο (LPG) micrologic PREMIUM 163 και 164 Η ιστορία Το έτος 2006 ξεκίνησε η συνεργασία της Adam Opel GmbH,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ Αλκοολούχα Ποτά (Οίνος, Ούζο, Τσίπουρο)

ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ Αλκοολούχα Ποτά (Οίνος, Ούζο, Τσίπουρο) ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΕΞΩΣΤΡΕΦΕΙΑ Αλκοολούχα Ποτά (Οίνος, Ούζο, Τσίπουρο) Εισηγητής: Άγγελος Στ. ηµητριάδης ιευθύνων Σύµβουλος Ευάγγελος Τσάνταλης α.ε. ΟΙΝΟΣ ΚΡΑΣΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑ ΡΟΜΗ Η καλλιέργεια της αµπέλου

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Δραστηριότητες

Ερευνητικές Δραστηριότητες Ερευνητικές Δραστηριότητες & Θεματικές Περιοχές Διπλωματικών Εργασιών Ομάδας Χημείας & Βιοτεχνολογίας Τροφίμων Τμήμα Χημείας, Τομέας Χημικών Εφαρμογών, Χημικής Ανάλυσης & Χημείας Περιβάλλοντος Μέλη: Κουτίνας

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:...

Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:... Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:.... Παρατήρησε τα διάφορα φαινόμενα αλλαγής της φυσικής κατάστασης του νερού που σημειώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα Θέρμανσης θερμοκηπίων. Εργαστήριο Γεωργικών Κατασκευών και Ελέγχου Περιβάλλοντος Ν. Κατσούλας, Κ. Κίττας

Συστήματα Θέρμανσης θερμοκηπίων. Εργαστήριο Γεωργικών Κατασκευών και Ελέγχου Περιβάλλοντος Ν. Κατσούλας, Κ. Κίττας Συστήματα Θέρμανσης θερμοκηπίων Εργαστήριο Γεωργικών Κατασκευών και Ελέγχου Περιβάλλοντος Ν. Κατσούλας, Κ. Κίττας Θέρμανση Μη θερμαινόμενα Ελαφρώς θερμαινόμενα Πλήρως θερμαινόμενα θερμοκήπια Συστήματα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝ

Ο ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΧΗΜΑΤΩΝ Σπουδαστής: Μαρίνος Ανδρέου Επιβλέπων Καθηγητής:Ματζινος Παναγιωτης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2013 Το υγραέριο LPG

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµοί ηλεκτροπαραγωγής συνδυασµένου κύκλου µε ενσωµατωµένη αεριοποίηση άνθρακα (IGCC) ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Καθηγητής Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας 1 ιαδικασίες, σχήµατα

Διαβάστε περισσότερα

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α

Φ ΣΙ Σ Ο Ι Λ Ο Ο Λ Γ Ο Ι Γ Α Δηµοκρίτειο Πανεπιστήµιο Θράκης Τµήµα Αγροτικής Ανάπτυξης Οξείδωση της γλυκόζης ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΦΥΤΩΝ «Καταβολισµός ή ανοµοίωση» C 6 H 12 O+6O 2 +6H 2 O 12H 2 O+6CO 2 +686 Kcal/mol Πηγές ενέργειας κατά την

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ

ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΞΥΛΟΥ ΘΕΡΜΙΚΕΣ Ι ΙΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΞΥΛΟΥ ρ. Γεώργιος Μαντάνης Εργαστήριο Επιστήµης Ξύλου Τµήµα Σχεδιασµού & Τεχνολογίας Ξύλου - Επίπλου ΙΑΣΤΟΛΗ - ΣΥΣΤΟΛΗ Όταν θερµαίνεται το ξύλο αυξάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Με καθαρή συνείδηση. Βιομηχανική Λύση

Με καθαρή συνείδηση. Βιομηχανική Λύση Μειώστε τα έξοδα θέρμανσης Με καθαρή συνείδηση Βιομηχανική Λύση Λέβητες Βιομάζας REFO-AMECO ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΕΝ 303-5 ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ Ο λέβητας REFO είναι κατασκευασμένος από πιστοποιημένο χάλυβα

Διαβάστε περισσότερα

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός

6 η Οκτωβρίου 2013. Παρουσίαση της. Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός 6 η Οκτωβρίου 2013 Παρουσίαση της Σουντουρλής Μιχάλης, Διπλωματούχος Χημικός Μηχανικός Εικόνα 1: Εγκατάσταση μονάδας «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.» στο Παραλίμνιο Σερρών (2011) Α. Η Εταιρεία Η «ΦΥΤΟΕΝΕΡΓΕΙΑ Α.Ε.»

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΒΗΤΕΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

ΛΕΒΗΤΕΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ ΛΕΒΗΤΕΣ ΣΤΕΡΕΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ Η ΛΥΣΗ ΣΤΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ Ο οίκος Sime, αναλογιζόμενος τα ενεργειακά προβλήματα και τη ζήτηση χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, προσφέρει στην αγορά και λέβητες βιομάζας:

Διαβάστε περισσότερα

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε

Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει παρουσιάζει ορισμένες ορισμένες ιδιαιτερότητες ιδιαιτερότητες σε Η βιολογική κατάλυση παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες σε σχέση με τη μη βιολογική που οφείλονται στη φύση των βιοκαταλυτών Οι ιδιαιτερότητες αυτές πρέπει να παίρνονται σοβαρά υπ όψη κατά το σχεδιασμό

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ

(Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ 16.3.2012 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 77/1 II (Μη νομοθετικές πράξεις) ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΕ) αριθ. 225/2012 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 15ης Μαρτίου 2012 για την τροποποίηση του παραρτήματος II

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στο Εργαστήριο

Εισαγωγή στο Εργαστήριο Εισαγωγή στο Εργαστήριο ΒΑΣΙΚΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ Οι κανόνες εργαστηριακής άσκησης αποβλέπουν στη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου και κυρίως εξασφαλίζουν την ασφάλεια των εργαζομένων σε

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ & ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ & ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ Aθήνα, 23/8/2011 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΦΟΡΟΛΟΓΙΚΩΝ Αριθ. Πρωτ. 30/077/2131 & ΤΕΛΩΝΕΙΑΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΓΕΝΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΛΚΟΟΛΗΣ, ΑΛΚΟΟΛΟΥΧΩΝ ΠΟΤΩΝ, ΟΙΝΟΥ,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ

ΕΤΚΛ ΕΜΠ. Αργό Πετρέλαιο Χαρακτηριστικά Ιδιότητες. Τεχνολογία Πετρελαίου και. Εργαστήριο Τεχνολογίας Καυσίμων Και Λιπαντικών ΕΜΠ Φυσικού Αερίου Σύσταση Αργού Πετρελαίου Σύνθετο Μίγμα Υδρογονανθράκων Περιέχει αέρια διαλελυμένα στα υγρά συστατικά Υδρογονάνθρακες C 1 C 90+ Στοιχειακή Ανάλυση: Αρκετά Ομοιόμορφη Στοιχεία Περιεκτικότητα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ ΑΝΩΤΑΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΙΡΑΙΑ ΣΧΟΛΗ: ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΤΜΗΜΑ: ΗΛΕΚΤΡΟΛΟΓΙΑΣ Επιβλέπων: ΠΕΤΡΟΣ Γ. ΒΕΡΝΑΔΟΣ, Καθηγητής ΜΕΛΕΤΗ ΚΑΙ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΦΕ

ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΦΕ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΚΑΦΕ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ - ΓΕΝΙΚΑ Η παραγωγή ελληνικού καφέ στο εργοστάσιο αποτελείται από πέντε διαφορετικά στάδια τα οποία φαίνονται παρακάτω σε ένα απλοποιηµένο διάγραµµα

Διαβάστε περισσότερα

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό

02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Κεφάλαιο 02-04 σελ. 1 02-04-00: «Ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας Δυναμικό Όπως επισημάνθηκε στο κεφάλαιο 01-04, η πρώτη ύλη για τα «ιδιαίτερα» κλάσματα βιομάζας είναι μη επικίνδυνα απόβλητα, κυρίως παραγόμενα

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:...

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΑΣ ΦΥΛΑΞΕΩΣ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2012-2013 ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ ΤΑΞΗ :Β ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : 07/06/13 ΒΑΘΜΟΣ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ :...ΤΜΗΜΑ :...Αρ:... Βαθμολογία εξεταστικού δοκιμίου

Διαβάστε περισσότερα

(5) Πρέπει επίσης να οριστεί επακριβώς ότι ο παρών κώδικας. (7) Σε εφαρμογή του παραρτήματος V του κανονισμού (ΕΚ)

(5) Πρέπει επίσης να οριστεί επακριβώς ότι ο παρών κώδικας. (7) Σε εφαρμογή του παραρτήματος V του κανονισμού (ΕΚ) 15.5.2008 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 127/13 ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ (ΕΚ) αριθ. 423/2008 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 8ης Μαΐου 2008 για τον καθορισμό ορισμένων λεπτομερειών εφαρμογής του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1493/1999

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ Επιστηµονικός υπεύθυνος : Δρ. Αντώνιος Τσαρµπόπουλος Τίτλος διδακτορικής διατριβής: Προσδιορισµός και µελέτη πτητικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Επισήμου Ελέγχου για το 2014. στους τομείς αρμοδιότητας. της Διεύθυνσης Αλκοόλης, Αλκοολούχων Ποτών, Οίνου, Ζύθου

Σχέδιο Επισήμου Ελέγχου για το 2014. στους τομείς αρμοδιότητας. της Διεύθυνσης Αλκοόλης, Αλκοολούχων Ποτών, Οίνου, Ζύθου Σχέδιο Επισήμου Ελέγχου για το 2014 στους τομείς αρμοδιότητας της Διεύθυνσης Αλκοόλης, Αλκοολούχων Ποτών, Οίνου, Ζύθου Αθήνα, 30 Ioυλίου 2014 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΕΠΙΣΗΜΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΑΙΘΥΛΙΚΗΣ ΑΛΚΟΟΛΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΑΓΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων

Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Τεχνολογίες Εκμετάλλευσης και Αξιοποίησης Υδρογονανθράκων Εργαστήριο 5 ο Αριθμός Οκτανίου (RON MON) Αέρια Χρωματογραφία (Άσκηση 18) Δρ. Στέλλα Μπεζεργιάννη Κτύπημα του Κινητήρα (Knock) Από το 1912 που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΤΟ ΝΕΡΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΟΞΥΓΟΝΟΥ ΣΕ ΝΕΡΟ ΓΕΝΙΚΑ Με το πείραμα αυτό μπορούμε να προσδιορίσουμε δύο βασικές παραμέτρους που χαρακτηρίζουν ένα

Διαβάστε περισσότερα

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%)

Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Φυσικό αέριο Βιοαέριο Αλκάνια ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ Είναι: µίγµα αέριων υδρογονανθράκων µε κύριο συστατικό το µεθάνιο, CH 4 (µέχρι και 90%) Χρησιµοποιείται ως: Καύσιµο Πρώτη ύλη στην πετροχηµική βιοµηχανία Πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

1979-1980 Πρακτική άσκηση για την απόκτηση αδειας ασκήσεως επαγγέλματος οινολόγου Α' κατηγορίας.

1979-1980 Πρακτική άσκηση για την απόκτηση αδειας ασκήσεως επαγγέλματος οινολόγου Α' κατηγορίας. ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ Επώνυμο: Παπράς Όνομα: Αστέριος Όνομα πατρός: Ιωάννης. Τόπος γέννησης :Τύρναβος Λάρισας 1951 Έγγαμος, 2 παιδιά Τέρμα Αγίου Γεδεών. 40100 Τύρναβος Τηλ. 0492/24305, 22463 Κιν. 6977002500

Διαβάστε περισσότερα

aquabio.gr ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΕΓΑΝΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ (ΔΕΞ. ΒΟΘΡΟΥ) ΣΕ ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΔΙΑΚΟΠΤΟΜΕΝΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ (SBR)

aquabio.gr ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΕΓΑΝΗΣ ΔΕΞΑΜΕΝΗΣ (ΔΕΞ. ΒΟΘΡΟΥ) ΣΕ ΜΟΝΑΔΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΔΙΑΚΟΠΤΟΜΕΝΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ (SBR) aquabio.gr Αντώνης Χουρδάκης & ΣΙΑ Ε.Ε. a.chourdakis@aquabio.gr Διδώς Σωτηρίου 15, Ηράκλειο, 71305 τηλ.: (+30) 2810 372 899 κιν.: (+30) 697 22 22 981 fax: (+30) 2810 372 901 aquabio SBR ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΣΤΕΓΑΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5

Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5 31 Δημητριακά και προϊόντα Αρτοποιίας Ψωμί και Γλυκά 5 Πολύ λίγοι υδρατμοί επιλογή σωστής θερμοκρασίας Οι θερμοκρασίες ποικίλουν ανάλογα με τον τύπο του ψωμιού. Το σιταρένιο ψωμί ψήνεται σε χαμηλότερες

Διαβάστε περισσότερα

Noga Water Care - Netherlands

Noga Water Care - Netherlands ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Noga Water Care - Netherlands ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΝΤΩΝ ΝΕΡΟΥ Συστήματα για Μείωση Αλάτων Ασβεστίου και Σωματιδίων ΣΥΣΤΉΜΑΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΊΑΣ ΝΕΡΟΎ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΉ

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ

ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ Ενότητα 2.3 Κεφάλαιο 2 ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟΙ ΑΥΤΟΜΑΤΙΣΜΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Μετά την ολοκλήρωση της ενότητας αυτής θα μπορείτε: Να αναφέρετε την αρχή λειτουργίας των πνευματικών αυτοματισμών. Να περιγράφετε τα δομικά στοιχεία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ - 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΕΝΩΣΗ ΚΥΠΡΙΩΝ ΦΥΣΙΚΩΝ 6 Η ΠΑΓΚΥΠΡΙΑ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΗΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Κυριακή, 16 Μαΐου 2010 Ώρα : 10:00-12:30 Προτεινόμενες λύσεις ΘΕΜΑ 1 0 (12 μονάδες) Για τη μέτρηση της πυκνότητας ομοιογενούς πέτρας (στερεού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ. β. Η μόλυνση των φυτικών προϊόντων από γεωργικά φάρμακα μπορεί να είτε άμεση είτε έμμεση. ΣΩΣΤΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Α ) & ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΕΤΑΡΤΗ 15/04/2015 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΕΞΙ (6) ΘΕΜΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Να γράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

«Οι προϋποθέσεις για το ποιοτικό τσίπουρο: να το πίνουμε αλλά να μη μας πίνει»

«Οι προϋποθέσεις για το ποιοτικό τσίπουρο: να το πίνουμε αλλά να μη μας πίνει» 1 «Οι προϋποθέσεις για το ποιοτικό τσίπουρο: να το πίνουμε αλλά να μη μας πίνει» Παρουσίαση: Τριαντάφυλλος Πετκανόπουλος Οικονομολόγος, Δημοσιογράφος Συνεργάτης περιοδικού Τρόφιμα και Ποτά Σύμβουλος Επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ. Dr. Ing. B. Pickert και Δ. Κανακόπουλος

ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ. Dr. Ing. B. Pickert και Δ. Κανακόπουλος ΣΠΟΝΔΥΛΩΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ ΑΣΤΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ Dr. Ing. B. Pickert και Δ. Κανακόπουλος Eggersmann Anlagenbau, Max-Planck-St. 15 33428 Marienfeld, Germany T.: +49 (0)5247 9808 0, F: +49 (0)5247 9808 40,

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Τ.Σ. (ΙΙ) ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υδραυλικών, Θερμικών

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 80α (1) Διατηρημένα γάλατα, μερικά ή ολικά αφυδατωμένα

Άρθρο 80α (1) Διατηρημένα γάλατα, μερικά ή ολικά αφυδατωμένα Άρθρο 80α (1) Διατηρημένα γάλατα, μερικά ή ολικά αφυδατωμένα 1. Οι διατάξεις αυτού του άρθρου εφαρμόζονται στα μερικά ή ολικά αφυδατωμένα, διατηρημένα γάλατα που ορίζονται στο Παράρτημα Ι. 2. Διαγράφεται

Διαβάστε περισσότερα

Πολυβάθµιοι Συµπυκνωτές

Πολυβάθµιοι Συµπυκνωτές Ο ατµός συµπυκνώνεται από το νερό το οποίο θερµαίνεται, ενώ ο αέρας διαφεύγει από την κορυφή του ψυκτήρα και απάγεται από την αντλία κενού µε την οποία επικοινωνεί ο ψυκτήρας. Το θερµό νερό που προκύπτει

Διαβάστε περισσότερα

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα.

3.2 Οξυγόνο. 2-3. Ποιες είναι οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου. Οι φυσικές ιδιότητες του οξυγόνου εμφανίζονται στον παρακάτω πίνακα. 93 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 3.2 Οξυγόνο 2-1. Ποιο είναι το οξυγόνο και πόσο διαδεδομένο είναι στη φύση. Το οξυγόνο είναι αέριο στοιχείο με μοριακό τύπο Ο 2. Είναι το πλέον διαδεδομένο στοιχείο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος

Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος ΤΕΧΝΙΚΌΣ ΦΆΚΕΛΟΣ 1 /8 Αριθμός πρωτοκόλλου: PGI-GR-A0841 Υφιστάμενες ονομασίες οίνων Τεχνικός φάκελος I. ΌΝΟΜΑ (Ή ΟΝΌΜΑΤΑ) ΠΡΟΣ ΚΑΤΑΧΏΡΗΣΗ Πλαγιές Αμπέλου (el) II. ΣΤΟΙΧΕΊΑ ΑΙΤΟΎΝΤΑ Όνομα και τίτλος αιτούντα:

Διαβάστε περισσότερα

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων

5.3 Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων 5. Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων και μερικοί μηχανισμοί οργανικών αντιδράσεων Κατηγορίες οργανικών αντιδράσεων Η ταξινόμηση των οργανικών αντιδράσεων μπορεί να γίνει με δύο διαφορετικούς τρόπους : α.

Διαβάστε περισσότερα

Γιατί απαιτείται σύστημα λίπανσης

Γιατί απαιτείται σύστημα λίπανσης 1 Γιατί απαιτείται σύστημα λίπανσης Οι βαλβίδες και οι έδρες των βαλβίδων μερικών κινητήρων είναι περισσότερο επιρρεπείς στη φθορά όταν ένα όχημα οδηγείτε με υγραέριο LPG ή φυσικό αέριο CNG. Αυτό δεν ισχύει

Διαβάστε περισσότερα

Course: Renewable Energy Sources

Course: Renewable Energy Sources Course: Renewable Energy Sources Interdisciplinary programme of postgraduate studies Environment & Development, National Technical University of Athens C.J. Koroneos (koroneos@aix.meng.auth.gr) G. Xydis

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. Νόμος. Νο 158/2014 Μερικές τροποποιήσεις στο Ν. 61/2012 «περί Ειδικών Φόρων της Αλβανικής Δημοκρατίας» Άρθρο 8

ΑΝΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ. Νόμος. Νο 158/2014 Μερικές τροποποιήσεις στο Ν. 61/2012 «περί Ειδικών Φόρων της Αλβανικής Δημοκρατίας» Άρθρο 8 ΑΝΕΠΙΣΗΜΗ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ Νόμος Νο 158/2014 Μερικές τροποποιήσεις στο Ν. 61/2012 «περί Ειδικών Φόρων της Αλβανικής Δημοκρατίας» Άρθρο 8 Ο νόμος αυτός δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας και τέθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Λ Ε Β Η Τ Ε Σ Μ Ε Ι Κ Τ Η Σ Κ Α Υ Σ Η Σ

Λ Ε Β Η Τ Ε Σ Μ Ε Ι Κ Τ Η Σ Κ Α Υ Σ Η Σ Λ Ε Β Η Τ Ε Σ Μ Ε Ι Κ Τ Η Σ Κ Α Υ Σ Η Σ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ Λέβητες Atmos D 15 P, D 20 P, D 30 P και D 45 P είναι σχεδιασμένοι για τη θέρμανση σπιτιών με Pellets και με ξύλο ως εναλλακτικό καύσιμο.

Διαβάστε περισσότερα

Noga Water Care - Netherlands

Noga Water Care - Netherlands ΠΟΙΟΤΙΚΑ ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ ΟΙΚΙΑΚΗΣ ΧΡΗΣΗΣ Noga Water Care - Netherlands ΠΡΟΙΟΝΤΑ ΑΠΟΣΚΛΗΡΥΝΤΩΝ ΝΕΡΟΥ Συστήματα για Μείωση Αλάτων Ασβεστίου και Σωματιδίων ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΡΟΥ ΓΙΑ ΟΙΚΙΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal

Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal Θ2 Φαινόμενα ανταλλαγής θερμότητας: Προσδιορισμός της σχέσης των μονάδων θερμότητας Joule και Cal 1. Σκοπός Η εργαστηριακή αυτή άσκηση αποσκοπεί, με αφορμή τον προσδιορισμό του παράγοντα μετατροπής της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ

ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΩΝ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΦΑΝΤΑΚΗΣ 1 ΟΙ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΑΝΑΦΛΕΞΗΣ ΚΑΙ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥΣ ΚΑΥΣΤΗΡΕΣ ΑΕΡΙΟΥ Του Παναγιώτη Φαντάκη. ΓΕΝΙΚΑ Οι καυστήρες αερίων καυσίμων διακρίνονται σε ατμοσφαιρικούς καυστήρες, σε

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΔΙΑΛΥΜΕΝΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ (ΟΞΥΓΟΝΟΜΕΤΡΑ)

ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΔΙΑΛΥΜΕΝΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ (ΟΞΥΓΟΝΟΜΕΤΡΑ) 1 Τ.Ε.Ι. ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΑΛΙΕΙΑΣ-ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ ΥΔΑΤΟΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ Δρ. Γεώργιος Χώτος, Καθηγητής ΑΝΑΛΥΤΕΣ ΔΙΑΛΥΜΕΝΟΥ ΟΞΥΓΟΝΟΥ (ΟΞΥΓΟΝΟΜΕΤΡΑ) Περιγραφή Οι αναλυτές οξυγόνου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΔΟΥΔΟΥΜΗ ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΙΑΚΩΒΙΔΟΥ ΕΛΛΗ-ΕΙΡΗΝΗ ΕΙΡΗΝΗ ΟΣΜΑΝΤΖΙΚΙΔΟΥ. ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το. νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΜΑΘΗΜΑ: ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Το νερό πηγή ζωής» ΤΑΞΗ: Ά ΔΙΔΑΣΚΟΝΤΕΣ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΝΑΛΜΠΑΝΤΗΣ, ΕΛΕΝΗ ΧΕΙΜΑΡΙΟΥ ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΑΣΚΑΡΙΔΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΗλιακοίΣυλλέκτες. Γιάννης Κατσίγιαννης

ΗλιακοίΣυλλέκτες. Γιάννης Κατσίγιαννης ΗλιακοίΣυλλέκτες Γιάννης Κατσίγιαννης Ηλιακοίσυλλέκτες Ο ηλιακός συλλέκτης είναι ένα σύστηµα που ζεσταίνει συνήθως νερό ή αέρα χρησιµοποιώντας την ηλιακή ακτινοβολία Συνήθως εξυπηρετεί ανάγκες θέρµανσης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 2009/32/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ

ΟΔΗΓΙΑ 2009/32/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ 6.6.2009 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης L 141/3 ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΔΗΓΙΑ 2009/32/ΕΚ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 23ης Απριλίου 2009 για την προσέγγιση των νομοθεσιών των κρατών μελών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΟΥΣΙΩΝ. 2.1 Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΚΑΘΑΡΗΣ ΟΥΣΙΑΣ. Μια ουσία της οποίας η χημική σύσταση παραμένει σταθερή σε όλη της την έκταση ονομάζεται καθαρή ουσία. Δεν είναι υποχρεωτικό να

Διαβάστε περισσότερα

Παρακάτω είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού ενός Συλλέκτη EasySolar

Παρακάτω είναι τα βασικά χαρακτηριστικά του σχεδιασμού ενός Συλλέκτη EasySolar Ηλιακός Συλλέκτης EasySolar. ΓΕΝΙΚΑ: Ο συλλέκτης EasySolar ή ηλιακός θερμοσίφωνας είναι μια συσκευή που απορροφά τη θερμική ενέργεια του ήλιου και το μετατρέπει σε αξιοποιήσιμη θερμότητα. Η θερμότητα συνήθως

Διαβάστε περισσότερα