ΑΘ. ΒΑΛΑΒΑΝΙΔΗΣ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΑΘ. ΒΑΛΑΒΑΝΙΔΗΣ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ"

Transcript

1

2 ΑΘ. ΒΑΛΑΒΑΝΙΔΗΣ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Ερευνητική μεθοδολογία για την Εκτίμηση Οικολογικού Κινδύνου από επικίνδυνες χημικές ουσίες ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Μη κερδοσκοπική εκδοτική εταιρεία

3 ΑΘ. ΒΑΛΑΒΑΝΙΔΗΣ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Ερευνητική Μεθοδολογία για την Εκτίμηση Οικολογικού Κινδύνου από Επικίνδυνες Χημικές Ουσίες A. VALAVANIDIS ECOTOXICOLOGY AND ENVIRONMENTAL TOXICOLOGY Research and Methodology for the Assessment of Ecological Risk of Dangerous Chemicals Copyright 2008, Αθ. Βαλαβανίδης ( Τηλ ) Επιμέλεια Ηλεκτρονική σελιδοποίηση - Εξώφυλλο: Θωμαΐς Βλαχογιάννη Εκδοτικός οίκος και Κεντρική διάθεση ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ, Μη κερδοσκοπική εκδοτική εταιρεία Έδρα: Εσπέρου 32, Παλαιό Φάληρο, Γραφείο Αθηνών: Βαλαωρίτου 12, Αθήνα Τηλ Α.Φ.Μ (ΔΟΥ Παλαιού Φαλήρου) Υπεύθυνος : Γιώργος Γουλάκος ISBN: Απαγορεύεται η αναδημοσίευση και γενικά η αναπαραγωγή εν όλω ή εν μέρει του παρόντος έργου με οποιοδήποτε μέσο ή τρόπο, σύμφωνα με το Ν. 2121/1993, χωρίς τη γραπτή άδεια του συγγραφέα.

4 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Το βιβλίο αυτό αποτελεί μία προσπάθεια μελέτης και παρουσίασης των σημαντικών προβλημάτων μεθοδολογίας περιβαλλοντικής τοξικολογίας και οικοτοξικολογίας, για τα οποία δεν υπάρχει αντίστοιχο βιβλίο στην ελληνική επιστημονική βιβλιογραφία. Μετά από την έκδοση το 2001 του βιβλίου «Βασικές Αρχές Περιβαλλοντικής Χημείας και Οικοτοξικολογίας και Εκτίμησης Οικολογικού Κινδύνου» για το Μεταπτυχιακό Τμήμα (ΜΔΕ) «Χημεία και Τεχνολογία Περιβάλλοντος» στο Τμήμα Χημείας του Πανεπιστημίου Αθηνών, παρουσιάσθηκε σημαντικό ενδιαφέρον για οικοτοξικολογικές έρευνες και μεθοδολογικά προβλήματα περιαματικών διατάξεων και αποτελεσμάτων. Το βιβλίο αυτό προσπαθεί να διερευνήσει το τεράστιο πεδίο της περιβαλλοντικής τοξικολογίας και οικοτοξικολογίας σε θέματα τοξικών και επικίνδυνων χημικών ουσιών και συγχρόνως να μελετήσει το δύσκολο έργο της εκτίμησης του περιβαλλοντικού και οικοτοξικολογικού κινδύνου σε οργανισμούς και οικοσυστήματα από τα διάφορα είδη ανθρωπογενούς ρύπανσης. Πολύτιμη βοήθεια στην προσπάθεια για τη συγγραφή του βιβλίου έχουν προσφέρει οι ερευνητικές δραστηριότητες των μεταπτυχιακών μου φοιτητών. Θέλω να ευχαριστήσω επίσης τα μέλη του Εργαστηρίου Χημείας Περιβάλλοντος για την επιστημονική και τεχνική βοήθεια που προσέφεραν στους μεταπτυχιακούς φοιτητές μου για τον αναλυτικό προσδιορισμό ρύπων κατά τη διάρκεια της διδακτορικής τους έρευνας και στα οικοτοξικολογικά πειράματα. Αθ. Βαλαβανίδης Νέα Σμύρνη-Αθήνα, 2008

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ 1.1. Εισαγωγή στις Έννοιες Τοξικολογίας, Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας και Οικοτοξικολογίας 1.2. Σύντομη Ιστορική Αναδρομή σε Σημαντικά Προβλήματα Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας 1.3. Χαρακτηριστικά Παραδείγματα Περιβαλλοντικής Ρύπανσης των Τελευταίων Δεκαετιών DDT και άλλα χλωριωμένα φυτοφάρμακα και οι περιβαλλοντικές διαστάσεις της τοξικότητάς τους Χλωριωμένα φυτοφάρμακα Dieldrin, Aldrin, Lindane και Heptachlor Πολυχλωριωμένα διφαινύλια, διοξίνες και διβενζοφουράνια Χλωροφθοράνθρακες: βασική αιτία για τη δραματική μείωση του στρατοσφαιρικού όζοντος Τριβουτυλο-κασσιτερικά χρώματα για πλοία (tributyl tin paints) Nιτρικά και φωσφορικά λιπάσματα και γεωργική παραγωγή Διασυνοριακή Ρύπανση και Όξινη Βροχή Ρύπανση του περιβάλλοντος από Υδράργυρο. Η περίπτωση της πόλης Μιναμάτα στην Ιαπωνία 1.4. Βιβλιογραφία ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 2.1. Εισαγωγή στην Τοξικολογία 2.2. Έκθεση και Τρόποι Εισόδου Τοξικών Ουσιών στα Βιολογικά Συστήματα 2.3. Δυσμενείς Επιπτώσεις σε Βιολογικά Συστήματα από την Έκθεση σε Τοξικές και Επικίνδυνες Χημικές Ουσίες 2.4. Αλληλεπιδράσεις Τοξικών Χημικών Ουσιών 2.5. Δοκιμασίες Τοξικότητας. Σχέση Δόσης-αποτελέσματος Κατηγορίες τοξικότητας και τοξικολογικοί όροι (συντμήσεις) 2.6. Τοξικοκινητική και Τοξικοδυναμική των Ξενοβιοτικών Ουσιών σε Ζωντανούς Οργανισμούς 2.7. Τοξικοκινητική Διεργασία των Ξενοβιοτικών Ουσιών 2.8. Τοξικοδυναμική Ξενοβιοτικών Ουσιών 2.9. Βιβλιογραφία: Βασικές αρχές τοξικολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΡΙΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ-ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ 3.1. Εισαγωγή στην Ατμοσφαιρική Ρύπανση Ατμοσφαιρικοί ρύποι 3.2. Ατμοσφαιρική Ρύπανση, Φαινόμενο του Θερμοκηπίου και Επιπτώσεις στο Περιβάλλον 3.3. Φωτοχημική Ατμοσφαιρική Ρύπανση, Όζον και Οξείδια του Αζώτου Φωτοχημική ρύπανση και υγεία Επιπτώσεις του όζοντος στα φυτά, δένδρα και δάση 3.4. Στρατοσφαιρική Στιβάδα του Οζοντος και Επιπτώσεις στην Υγεία του Ανθρώπου και το Περιβάλλον 3.5. Όξινη Βροχή: Όξινες Εναποθέσεις και Βιολογικές Επιπτώσεις στους Οργανισμούς και τα Οικοσυστήματα Διασυνορική ατμοσφαιρική ρύπανση: πηγές και μεταφορά των όξινων εναποθέσεων Όξινες εναποθέσεις και άλλες αιτίες στην καταστροφή των δασών 3.6. Αιωρούμενα Σωματίδια: Επιπτώσεις στο Περιβάλλον και στην Υγεία του Ανθρώπου Αιωρούμενα σωματίδια, όξινες εναποθέσεις και οξειδωτικοί ρύποι: επιπτώσεις στα δάση και στα οικοσυστήματα 3.7. Βιβλιογραφία: Ατμοσφαιρική ρύπανση

6 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ 4.1. Νερό Πηγή Ζωής, Υδάτινα Συστήματα και Υδρόβιοι Οργανισμοί 4.2. Ρύπανση των Υδάτινων Συστημάτων 4.3. Ρύπανση Υδάτινων Συστημάτων από Αλογονωμένους και Πολυαλογονωμένους Υδρογονάνθρακες 4.4. Ρύπανση των Υδάτινων Συστημάτων από Αζωτούχα και Φωσφορικά Λιπάσματα 4.5. Ρύπανση των Υδάτινων Συστημάτων από Ενδοκρινικούς Διαταρακτές (endocrine disrupters) 4.6. Ρύπανση από Βαρέα Μέταλλα και Μεταλλοειδή στα Υδάτινα Συστήματα 4.7. Ρύπανση Υδάτινων Συστημάτων από Πετρελαιοειδή 4.8. Ρύπανση Υδατίνων Συστημάτων από Φυτοφάρμακα 4.9. Ρύπανση Υδάτινων Συστημάτων από Ραδιενεργά Υλικά Βιβλιογραφία: Ρύπανση υδάτινων συστημάτων ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΕΜΠΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ ΑΠΟ ΤΟΞΙΚΕΣ ΟΥΣΙΕΣ 5.1. Σύσταση και Ιδιότητες του Εδάφους 5.2. Διάβρωση και Ερημοποίηση Εδαφών 5.3. Οι Κυριότερες Αιτίες Ρύπανσης των Εδαφών 5.4. Βιβλιογραφία: Ρύπανση Εδαφών ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΚΤΟ ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 6.1. Από την Τοξικολογία στην Οικοτοξικολογία 6.2. Διασπορά και Διάχυση Ρύπων στο Περιβάλλον 6.3. Κατανομή στο Περιβάλλον και Φυσικοχημικές Ιδιότητες των Χημικών Ουσιών 6.4. Βιοσυσσώρευση και Βιομεγένθυση των Χημικών Ρύπων 6.5. Αξιολόγηση των Τοξικών Δράσεων σε Οργανισμούς 6.6. Επιδράσεις και Επιπτώσεις Χημικών Ρύπων σε Έμβιους Οργανισμούς και Οικοσυστήματα 6.7. Εκτίμηση για τις Oικολογικές Eπιπτώσεις 6.8. Βιβλιογραφία: Βασικές Αρχές Οικοτοξικολογίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΒΔΟΜΟ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ 7.1. Οικοτοξικολογικές Έρευνες, Χημικοί Ρύποι και Οικοσυστήματα 7.2. Παρακολούθηση της Διασποράς Ρύπων στο Περιβάλλον και τα Οικοσυστήματα 7.3. Αναλύσεις για Χημικές ουσίες-ρύπους στους Ιστούς των Ζωντανών Οργανισμών 7.4. Επιβλαβείς Δράσεις των Ρύπων στους Οργανισμούς 7.5. Πρόσφατες Εξελίξεις των Ερευνών της Οικοτοξικολογίας 7.6. Βιβλιογραφία: Οικοτοξικολογικές Έρευνες ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΓΔΟΟ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 8.1. Ταξινόμηση Προτύπων για Οικοτοξικολογικές Έρευνες 8.2. Δοκιμασίες Τοξικότητας Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας και Οικοτοξικολογίας 8.3. Βιβλιογραφία: Πρότυπα Οικοτοξικολογικών Ερευνών ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΝΑΤΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ 9.1. Γενικές Αρχές και Μεθοδολογία Οικοτοξικολογικών Ερευνών 9.2. Παράμετροι Οικοσυστημάτων και Μετρήσεις Οικοτοξικολογίας σε Υδρόβιους Οργανισμούς Βιοδείκτες και Μετρήσεις Οικοτοξικότητας 9.4. Πρότυπα Υδρόβια Οικοσυστήματα για Οικοτοξικολογικές Έρευνες 9.5. Παράμετροι Υδρόβιων Οικοτοξικολογικών Μεθόδων

7 Μερικά Βασικά Προβλήματα των Οικοτοξικολογικών Ερευνών 9.6. Βιβλιογραφία: Μεθοδολογία Οικοτοξικολογικών Ερευνών ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΟΥ ΚΑI ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΓΙΑ ΤΟΞΙΚΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΟΥΣΙΕΣ Εισαγωγή στην Εκτίμηση του Περιβαλλοντικού και Οικολογικού Κινδύνου Αξιολόγηση και Εκτίμηση Κινδύνων από Τοξικές και Επικίνδυνες Χημικές Ουσίες και Παρασκευάσματα Στάδια Εκτίμησης Οικολογικού Κινδύνου Τυποποίηση του προβλήματος Ανάλυση διαφόρων παραγόντων στα προβλήματα εκτίμησης Χαρακτηρισμός του οικολογικού κινδύνου Χαρακτηρισμός του οικολογικού κινδύνου Αναφορά στο διαχειριστή του οικολογικού κινδύνου Παραδείγματα εκτίμησης οικολογικού κινδύνου Επιλογή Βιβλιογραφίας: Περιβαλλοντική και Οικολογική Εκτίμηση Κινδύνου ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ I ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΕΙΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ 1. ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ: ΒΑΡΕΑ ΜΕΤΑΛΛΑ (Pb, Hg, Cd) 2. ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ: ΦΥΤΟΦΑΡΜΑΚΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ II ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΧΗΜΙΚΩΝ ΟΥΣΙΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙI ΔΙΚΤΥΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ: ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙV ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ V A. ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΠΕΙΡΑΜΑΤΩΝ B. ΣΗΜΑΝΤΙΚΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ, ΔΙΕΘΝΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ

8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ 1.1. Εισαγωγή στις Έννοιες Τοξικολογίας, Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας και Οικοτοξικολογίας Η περιβαλλοντική ρύπανση και η έκθεση σε τοξικές και επικίνδυνες χημικές ουσίες, φυσικούς παράγοντες (π.χ. ακτινοβολία) και παθογόνους οργανισμούς είναι γνωστό ότι μπορούν να προκαλέσουν φθορές, νοσηρότητα και θνησιμότητα στα βιολογικά συστήματα. Οι επιστημονικοί τομείς που αναπτύχθηκαν τις τελευταίες δεκαετίες για την έρευνα των ποικίλων τοξικών επιδράσεων, κυρίως χημικών ουσιών, καλύπτονται κάτω από τον όρο της επιστήμης της Τοξικολογίας, με ιδιαίτερη έμφαση στα τοξικολογικά προβλήματα του ανθρώπου. Η Τοξικολογία είναι επιστημονικός τομέας από αρχαιοτάτων χρόνων και ενδιαφέρονταν αποκλειστικά για τις δηλητηριάσεις και τα τοξικά περιστατικά που δέχονταν ο άνθρωπο στην καθημερινή του ζωή και ενασχόληση με τη γεωργική ή βιοτεχνική παραγωγή. Πρωτοπόροι στον τομέα της Τοξικολογίας υπήρξαν διάφοροι φιλόσοφοι-επιστήμονες, όπως ο Ιπποκράτης από τον 4 ο αιώνα π.χ. που διατύπωσε τις πρώτες σκέψεις για τις τοξικές ιδιότητες μετάλλων και ουσιών κατά τη επαγγελματική δραστηριότητα των αρχαίων (π.χ. μεταλλεία μόλυβδου). Αργότερα, ο Γαληνός ( μ.χ.) περιγράφει τις δηλητηριάσεις από μονοξείδιο του άνθρακα (CO), ενώ τον 6 ο αιώνα ο Agricola (De re metallica) και ο Παράκελσος παρουσίασαν μονογραφίες για τις ασθένειες των μεταλλωρύχων χρυσού και αργύρου. Στον Παράκελσο ( ) οφείλεται και η βασική αρχή της τοξικολογίας «όλες οι ουσίες είναι δηλητήρια και η δόση διαφοροποιεί την τοξική δράση». 1,2-1-

9 Οι εφαρμογές των βασικών αρχών της Τοξικολογίας και των πειραματικών μεθοδολογιών που μελετούσαν τις επιβλαβείς επιδράσεις των χημικών ρύπων, αλλά με έμφαση την περιβαλλοντική ρύπανση δημιούργησαν τις επιστήμες της Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας και Οικοτοξικολογίας. Η περιβαλλοντική τοξικολογία μελετά την έκθεση, τις τοξικοκινητικές και τοξικοδυναμικές μεταβολές, και τις αρνητικές επιπτώσεις των συνθετικών και επικίνδυνων χημικών παραγόντων σε ζωντανούς οργανισμούς στα περιβαλλοντικά διαμερίσματα. Ενώ η Οικοτοξικολογία, που είναι νεότερη επιστήμη, λαμβάνει υπόψη της τις οικολογικές διαστάσεις και την πολυπλοκότητα των αλληλοεπιδράσεων μεταξύ των βιολογικών οργανισμών και των οργανισμών με το φυσικό περιβάλλον μέσα στο οποίο αναπτύσσονται. 1 Οι κυριότερες έρευνες Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας αφορούν οργανισμούς που μπορούν να βρεθούν στη φύση σε αφθονία, να είναι εύκολη η ανάπτυξη και η διατροφή τους στο εργαστήριο και τα βιολογικά τους χαρακτηριστικά να υποβοηθούν τις τοξικολογικές αναλύσεις, χωρίς να επεκτείνονται στο οικολογικό υπόβαθρο. Παραδείγματα τέτοιων ερευνών αφθονούν στην επιστημονική βιβλιογραφία και τα αποτελέσματα των τοξικολογικών αναλύσεων χρησιμοποιούνται για την καθιέρωση νομοθετικών διατάξεων προστασίας του περιβάλλοντος, περιβαλλοντικά πρότυπα για ανεκτά όρια ρύπων στον αέρα, τα νερά και το έδαφος. 3,4 Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν γίνει σημαντικές ανακαλύψεις για τη δράση τοξικών ρύπων στο περιβάλλον και ιδιαίτερα σε συγκεκριμένους οργανισμούς. Αλλά η επιστημονική επιβεβαίωση του χημικού παράγοντα που προκαλεί την περιβαλλοντική ρύπανση και των μηχανισμών μέσω των οποίων συσσωρεύεται ή δρα στους βιολογικούς οργανισμούς αποδείχθηκε αρκετά επίπονη και χρονοβόρα. Η Περιβαλλοντική Τοξικολογία ήταν ο επιστημονικός κλάδος που χειρίσθηκε τα θέματα αυτά και τεκμηρίωσε τους τοξικούς χημικούς ρύπους που προκαλούσαν την ρύπανση και τις δυσμενείς επιπτώσεις στους ζωντανούς οργανισμούς. Η Οικολογική Τοξικολογία (Οικοτοξικολογία) προχώρησε ένα βήμα παραπάνω και διεύρυνε περαιτέρω -2-

10 τις έρευνες αυτές στο σύνολο του οικολογικού κύκλου που περιβάλλει τους ζωντανούς οργανισμούς, την αλληλεπίδραση μεταξύ των οργανισμών και σε συνδυασμό με τις παραμέτρους του φυσικού περιβάλλοντος. 5,6 Η Περιβαλλοντική Τοξικολογία και η Οικοτοξικολογία καλύπτουν βασικούς και εξειδικευμένους επιστημονικούς τομείς όπως: αναλυτική χημεία, οργανική χημείας, βιοχημεία, εξελικτική βιολογία, φυσιολογία των ζωντανών οργανισμών, ζωολογία, φυτολογία, πληθυσμιακή βιολογία, οικολογία, ωκεανογραφία, μικροβιολογία, εδαφολογία, λιμνολογία και άλλους κλάδους. Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν προστεθεί στις οικοτοξικολογικές έρευνες νέες επιστημονικές έννοιες, νέες αναλυτικές τεχνικές, προχωρημένες στατιστικές αναλύσεις δεδομένων, μεθολογικές προσεγγίσεις για την εκτίμηση κινδύνου από χημικές ουσίες και πολυάριθμες μέθοδοι διαχείρισης της περιβαλλοντικής ρύπανσης. Οι γνώσεις των επιστημόνων έχουν διευρυνθεί τις τελευταίες δεκαετίες, ενώ σημαντικά περιβαλλοντικά και οικοτοξικολογικά προβλήματα έχουν επιλυθεί και τεκμηριωθεί σε επιστημονικό επίπεδο Σύντομη Ιστορική Αναδρομή σε Σημαντικά Προβλήματα Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας Από την εποχή που ο πρωτόγονος άνθρωπος άρχισε να χρησιμοποιεί γεωργικά εργαλεία για την καλλιέργεια της γης, τη συστηματική ανατροφή ζώων για τις ανάγκες της διατροφής του, να παρεμβαίνει στην ροή ποταμών για αρδευτικούς λόγους και να κόβει δένδρα για την κατασκευή πρόχειρων καλυβών, ξεκινάει η εποχή της ανθρωπογενούς επέμβασης στη φύση. Αλλά οι αλλαγές αυτές ήταν περιορισμένης κλίμακας, προκαλώντας εξαιρετικά μικρές και τοπικές διαταραχές της φυσικής ισορροπίας. Ο πληθυσμός της Γης ήταν πολύ μικρός, υπολογίζεται ότι ήταν, περίπου, 5 εκατομμύρια πριν από χρόνια, αλλά με τη δημιουργία των πρώτων νεολιθικών αγροτικών κοινοτήτων, πριν χρόνια η διατροφή βελτιώθηκε, η θνησιμότητα μειώθηκε και ο πληθυσμός αυξήθηκε με αλματώδεις ρυθμούς. Με αργούς ρυθμούς ο πληθυσμός επεκτείνονταν και -3-

11 απλώνοντας σε διάφορες περιοχές με ήπιο κλίμα. Έτσι, πριν χρόνια ο πληθυσμός έφτασε τα εκατομμύρια. Η κατοικήσιμη έκταση του πλανήτη μας ήταν αρκετά μεγάλη για να διατηρήσει τις ποικίλες ανθρωπογενείς δραστηριότητες. Ήδη, από την εποχή των Ρωμαίων έχει καταγραφεί ρύπανση ποταμών και λιμνών, μεγάλες πόλεις με υψηλή ατμοσφαιρική ρύπανση και καταστροφές δασών από κοπή δένδρων και υπερβόσκηση κοπαδιών. Μεγάλες καταστροφές από πλημμύρες και ξηρασίες επικράτησαν στην αρχαία Κίνα και Ινδία λόγω της υπερεκμετάλλευσης φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών. Ο διπλασιασμός του πληθυσμού ήταν ακόμη αργός με τα σημερινά δεδομένα και κράτησε 1600 χρόνια. Το 1650 μ.χ. ο πληθυσμός του πλανήτη μας υπολογίζονταν σε 500 εκατομμύρια. 6 Εικόνα 1.1. Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες των τελευταίων δεκαετιών είχαν ως αποτέλεσμα την αστικοποίηση και την υπέρμετρη συγκέντρωση πληθυσμού σε μεγάλες πόλεις. -4-

12 Με τη βιομηχανική επανάσταση στη Δ. Ευρώπη και τη Β. Αμερική να επεκτείνεται με αλματώδη πρόοδο, ο πληθυσμός διπλασιάσθηκε σε ένα δισεκατομμύριο γύρω στα 1850 (διπλασιασμός μέσα σε 250 χρόνια). Από την εποχή εκείνη επέρχονται ταχύτατα αλλαγές στην ποιότητα του πόσιμου νερού, επεκτείνονται οι εγκαταστάσεις αποχέτευσης και υγιεινής στις μεγάλες πόλεις, μεταβάλλονται οι συνθήκες κατοικίας, βελτιώνεται η συντήρηση τροφίμων, καταπολεμούνται με χημικά εντομοκτόνα παράσιτα που προκαλούσαν λοιμώδη νοσήματα, και με αλματώδη ιατρικά επιτεύγματα μειώνεται η παιδική και βρεφική θνησιμότητα. Τον 19 ο αιώνα οι παραπάνω βελτιώσεις της ποιότητας ζωής επέφεραν μείωση της θνησιμότητας σε ποσοστό μικρότερο του 30 ανά 1.000, με ανάλογη αλματώδη αύξηση του πληθυσμού. Σε λιγότερο από εκατό χρόνια, το 1930, ο πληθυσμός διπλασιάσθηκε σε 2 δισεκατομμύρια. Μετά το τέλος του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, με την ανακάλυψη των αντιβιοτικών και τις πολυάριθμες βελτιώσεις στις συνθήκες κατοικίας, υγιεινής και τροφίμων, ο πληθυσμός διπλασιάζεται ξανά σε λιγότερο από 50 χρόνια (1980, περίπου δισεκατομμύρια) και το ο πληθυσμός του πλανήτη μας ξεπέρασε τα 6 δισεκατομμύρια (6.157, 2001). Επίσης, ένα άλλο σημαντικό γεγονός στη διάρκεια του 20 ου αιώνα ήταν η αστικοποίηση, με δραματική αύξηση των αστικών κέντρων που δημιούργησαν σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα. Το 1900 ο αστικός πληθυσμός ήταν περίπου το 14% του συνόλου, ενώ μετά το ο αστικός είναι περίπου το 50% του συνόλου. 7 Η κατανάλωση ενέργειας από εκατομ. μετρικούς τόνους (ισοδύναμο σε κάρβουνο) έφθασε τους εκατομ. Μ.τ. το Τις τελευταίες δεκαετίες η κατανάλωση ενέργειας αυξάνονταν κατά 17% για κάθε δεκαετία. Η παραγωγή ενέργειας κατά 80% γίνεται από ορυκτά καύσιμα (πετρέλαιο 38%, στερεά καύσιμα 26%, φυσικό αέριο 20%), πυρηνική ενέργεια 6,5%, ενώ οι ανανεώσιμες πηγές αντιπροσωπεύουν ακόμη και σήμερα μόνο το 10%. 8 Τις τελευταίες δεκαετίες υπάρχει σημαντική αύξηση στην παραγωγή και κατανάλωση φυσικών πλουτοπαραγωγικών πηγών (ορυκτά καύσιμα και -5-

13 φυσικό αέριο, μεταλλεύματα, μέταλλα, ξυλεία, αγροτικά προϊόντα μέσω των μονοκαλλιεργειών και της μηχανοποίησης της γεωργίας, υπεραλιεία ωκεανών και ιχθυοκαλλιέργειες). Επίσης, η βιομηχανική παραγωγή έχει επεκταθεί σε όλες τις ηπείρους. Χώρες όπως η Κίνα, η Ινδία, η Βραζιλία, η Ν. Κορέα, το Μεξικό κ.α. έχουν αναπτύξει σημαντικούς βιομηχανικούς κλάδους και συναγωνίζονται τις αναπτυγμένες βιομηχανικές χώρες της Β. Αμερικής, της Ευρώπης και την Ιαπωνία. Εικόνα 1.2. Η δραματική αύξηση του πληθυσμού αποτελεί μία από τις βασικές αιτίες ανθρωπογενούς πίεσης στις πλουτοπαραγωγικές πηγές και καταστροφής του περιβάλλοντος. -6-

14 Το αποτέλεσμα όλων αυτών των αυξημένων δραστηριοτήτων είναι η μεγέθυνση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, η εκτεταμένη ρύπανση υδατίνων πόρων, η έλλειψη πόσιμου καθαρού νερού, η διάβρωση των εδαφών, η μείωση της βιοποικιλότητας και η υποβάθμιση ευαίσθητων οικοσυστημάτων Από το 1960 άρχισε η αφύπνιση των κατοίκων αναπτυγμένων χωρών για την κατάσταση του περιβάλλοντος και τα τελευταία 40 χρόνια έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα σε διεθνές και εθνικό επίπεδο για τον περιορισμό της ρύπανσης, την προστασίας των πλουτοπαραγωγικών πηγών και της ανάπτυξης ήπιων μεθόδων αγροτικής καλλιέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Παρόλα αυτά, η περιβαλλοντική ρύπανση συνεχίζεται με ανησυχητικό ρυθμό και οι πρώτες σοβαρές επιπτώσεις έχουν επισημανθεί. Η σημαντική αύξηση των εκπομπών αέριων ρύπων (CO 2, CO, SO 2, NOx, O 3 ) και αιωρουμένων σωματιδίων που καταγράφεται σε πολλές χώρες είναι ένα ανησυχητικό φαινόμενο. Ο στόλος των αυτοκινήτων στον πλανήτη έχει ξεπεράσει τα 550 εκατομμύρια (2000), ενώ κάθε χρόνο πωλούνται, περίπου, 40 εκατομμύρια νέα αυτοκίνητα και γύρω στα εκατομ. αποσύρονται προκαλώντας σημαντικό πρόβλημα τοξικών αποβλήτων. Αστικά απόβλητα και οικιακά απορρίμματα ( τόνοι το 1989) συσσωρεύονται σε διάφορες περιοχές του πλανήτη, αλλά με τη σωστή υγειονομική ταφή, ανακύκλωση και καύση μεγάλο μέρος τους εξουδετερώνεται. Οι χώρες του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, Παρίσι, που αντιπροσωπεύει τις 25 πιο αναπτυγμένες βιομηχανικές χώρες) παράγουν πάνω από το 80% των επικίνδυνων και τοξικών αποβλήτων του πλανήτη μας (περίπου 300 εκατομ. τόνοι ετησίως). Η βιομηχανική παραγωγή, παρά τα μέτρα περιορισμού των καυσαερίων και των βιομηχανικών αποβλήτων, ακόμη ρυπαίνει το περιβάλλον με μεγάλο αριθμό τοξικών και επικίνδυνων χημικών ουσιών. H αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα (CO 2 ) και άλλων αερίων ρύπων (μεθάνιο, οξείδια αζώτου, υδρατμοί) έχει πλέον τεκμηριωθεί ότι προκαλεί το σοβαρό περιβαλλοντικό φαινόμενο του θερμοκηπίου και η άνοδος της θερμοκρασίας του πλανήτη επιφέρει σημαντικές αλλαγές στο κλίμα και στα ευαίσθητα οικοσυστήματα

15 Η στρατοσφαιρική ρύπανση από τους χλωροφθοράνθρακες (CFCs, που χρησιμοποιήθηκαν ευρύτατα ως αντιψυκτικά υγρά), έχει προκαλέσει το σημαντικό περιβαλλοντικό πρόβλημα της μείωσης της στοιβάδας του όζοντος που προστατεύει τα βιολογικά συστήματα από την υπεριώδη ακτινοβολία. Ακόμη και τη λήψη δραστικών μέτρων και διεθνών συμβάσεων (Πρωτόκολλο του Μόντρεαλ με το οποίο απαγορεύθηκε η χρήση τους) θα απαιτηθούν περίπου 50 χρόνια για να επανέλθει η στοιβάδα του όζοντος στην κανονική της κατάσταση. 13 Οι εξαιρετικά δραματικές αυτές μεταβολές του κλίματος και του περιβάλλοντος έχει ενισχύσει τη θέση των περιβαλλοντικών οργανώσεων και των ιδεών για βιώσιμη ανάπτυξη, ήπιες μορφές ενέργειας, μειωμένους ρυθμούς ανάπτυξης και γενικά κανόνες που προσαρμόζονται στις αρχές της αειφορίας. Τις τελευταίες δεκαετίες, έχουν καθιερωθεί μέσω των διεθνών οργανισμών προστασίας του περιβάλλοντος διεθνείς δραστηριότητες για την προστασία των δασών, των θαλασσών, των σπάνιων φυτών και ζώων και της βιοποικιλότητας Χαρακτηριστικά Παραδείγματα Περιβαλλοντικής Ρύπανσης των Τελευταίων Δεκαετιών Για να διερευνήσουμε τα σημαντικά προβλήματα της περιβαλλοντικής τοξικολογίας είναι ανάγκη να αναφερθούμε σε ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα, τα οποία δημιούργησαν γνωστά περιβαλλοντικά προβλήματα στο παρελθόν. Συγχρόνως, μέσω των παραδειγμάτων αυτών επισημαίνεται η πολυπλοκότητα των προβλημάτων περιβαλλοντικής τοξικολογίας, των λαθών που έχουν γίνει στο παρελθόν και τα διδάγματα που έχει στη διάθεσή της η ανθρωπότητα για την αντιμετώπιση των μελλοντικών προκλήσεων. -8-

16 DDT και άλλα χλωριωμένα φυτοφάρμακα και οι περιβαλλοντικές διαστάσεις της τοξικότητάς τους Το γνωστό εντομοκτόνο p,p -διχλωροδιφαινυλο-τριχλωροαιθάνιο (DDT) παρασκευάσθηκε πριν 125 χρόνια και αργότερα ανακαλύφθηκε το 1930 από τον Ελβετό εντομολόγο Paul Müller (Βραβείο Νόμπελ Χημείας, 1948). Το DDT είχε εξαιρετική δραστικότητα στην καταπολέμηση εντόμων. Χρησιμοποιήθηκε εκτεταμένα προπολεμικά για την καταπολέμηση της ελονοσίας, του κίτρινου πυρετού, του τύφου, της σωματικής ψείρας και στην εξολόθρευση μυγών που μεταφέρουν την πανούκλα. Δικαίως λοιπόν το DDT θεωρείται ότι έσωσε τις ζωές πολλών δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων. Στις δεκαετίες του το DDT χρησιμοποιήθηκε ως εντομοκτόνο στη γεωργία με ευεργετικές διαστάσεις στην προστασία της παραγωγής. Το 1964 η παραγωγή DDT έφθασε τους 4Χ10 5 τόνους, αλλά άρχισαν να παρατηρούνται οι αρνητικές τοξικολογικές του δράσεις. Το DDT, ως πολυχλωριωμένη ένωση δεν είναι υδατοδιαλυτή και δεν μπορούσε να βιοδιασπασθεί στο περιβάλλον (περίπου 30 χρόνια στο έδαφος) και άρχισε να συσσωρεύεται στους λιπαρούς ιστούς των άγριων αρπακτικών πουλιών (γεράκια, αετοί κλπ) μέσω της τροφικής αλυσίδας. Λόγω της αυξημένης τοξικής του δράσης του κύριου μεταβολίτη του DDE άρχισε να επηρεάζει την κυτταρική ανταλλαγή Na + -K +, πράγμα που επηρεάζει την νευροδιαβίβαση. Τη δεκαετία του 1960 παρατηρήθηκε από οικοτοξικολογικές έρευνες η δραματική μείωση του πληθυσμού αρπακτικών πουλιών στην Αγγλία και ΗΠΑ. Έρευνες έδειξαν ότι η μείωση του πληθυσμού των αρπακτικών ήταν αποτέλεσμα της εκλέπτυνσης του κελύφους των αυγών, πρόωρης θραύσης και θανάτωσης νεοσσών. Το DDT και οι μεταβολίτες του επηρέαζαν την ενζυματική παραγωγή ανθρακικού ασβεστίου (CaCO 3 ) που χρειάζεται στην παραγωγή του κελύφους των αυγών. 17,18 Η ρύπανση του περιβάλλοντος από DDT σε αγροτικές περιοχές αποτέλεσε το θέμα του βιβλίου της Rachel Carson (Η Σιωπηλή Άνοιξη, 1962), που μελέτησε την τοξική δράση μετά από προσωπική εμπειρία της σε αγροτικές περιοχές των ΗΠΑ και προειδοποίησε για τις αρνητικές συνέπειες -9-

17 της χρήσης πολυχλωριωμένων ουσιών στο περιβάλλον. 19 Από το 1972 οι ΗΠΑ απαγόρευσαν τη χρήση του DDT (στην Ευρώπη η απαγόρευση άρχισε το 1977). Παρόλα αυτά, το DDT είναι τόσο αποτελεσματικό εντομοκτόνο, και η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (Π.Ο.Υ) αποφάσισε το 2006 να το χρησιμοποιήσει για ράντισμα σπιτιών, ιδιαίτερα στην Αφρική (WHO gives indoor use of DDT a clean bill of health for control of malaria, και για καταπολέμηση επιδημιών ελονοσίας και τύφου (Αφρικής, Ινδία, Μπαγκλαντές). Η ελονοσία επηρεάζει εκ. άτομα και προκαλεί 1 εκατομ. θανάτους κάθε χρόνο, ιδιαίτερα στην Αφρική. Η απόσυρση του DDT έχει κάνει μεγαλύτερη ζημιά στη νοσηρότητα σε αναπτυσσόμενες χώρες σε σχέση τις πιθανές περιβαλλοντικές επιπτώσεις Χλωριωμένα φυτοφάρμακα Dieldrin, Aldrin, Lindane και Heptachlor Παρόμοια κατάσταση έχει δημιουργηθεί τα τελευταία χρόνια και με το χλωριωμένο φυτοφάρμακο Dieldrin που είναι εξαιρετικά αποτελεσματικό με σμήνη ακριδών. Παρά την υψηλή τοξικότητα του Dieldrin στα άγρια είδη ζώων, χρησιμοποιείται ακόμη για την καταπολέμηση παρασίτων που καταστρέφουν την αγροτική παραγωγή σε χώρες της Β. Αφρικής. 21 Από την δεκαετία του 1980 παρατηρήθηκαν υψηλές συγκεντρώσεις Dieldrin σε άγρια είδη, όπως χέλια ποταμών και ερωδιούς. Οι τοξικολογικές αναλύσεις βρήκαν ότι λόγω της χαμηλής βιοδιασπασιμότητας του χλωριωμένου φυτοφαρμάκου, της λιποδιαλυτότητας και της τροφικής αλυσίδας, το Dieldrin και οι μεταβολίτες του συσσωρεύονταν σε διάφορα είδη ζώων προκαλώντας οργανικές βλάβες. Όπως το DDT και τα άλλα χλωριωμένα εντομοκτόνα Aldrin, Dieldrin, Lindane και Heptachlor δρουν ως νευροτοξικές ουσίες. 22,23 Τα τελευταία χρόνια η διεθνής σύμβαση για τον περιορισμό των POPs (Persistent Organic Pollutants) έχει θέσει ως στόχο την οριστική απαγόρευση των χλωριωμένων φυτοφαρμάκων

18 Πολυχλωριωμένα διφαινύλια, διοξίνες και διβενζοφουράνια Μία άλλη ενδιαφέρουσα περίπτωση χρησιμοποίησης εξειδικευμένων υλικών με ανθεκτικές ιδιότητες, τα οποία όμως επέβησαν επικίνδυνα για το περιβάλλον είναι τα πολυχλωριωμένα διφαινύλια (PCBs, polychlorinated biphenyls, με εμπορικά ονόματα Aroclor 1254, Clophen A60 κλπ), που άρχισαν να χρησιμοποιούνται από την δεκαετία του 1930 ως διηλεκτρικά υγρά σε μετασχηματιστές και πυκνωτές, ως πλαστικοποιητές και για υγρά αντλιών. Οι ενώσεις αυτές είχαν υψηλό σημείο ζέσης, εξαιρετικές ιδιότητες για την ανταλλαγή θερμότητας και ήταν πολύ σταθερά σε οξέα και βάσεις. 25 Παρόλα αυτά, η πολυχλωριωμένη δομή τους τα καθιστούσε μη βιοδιασπάσιμα, αδιάλυτα στο νερό και λιποδιαλυτά σε βιολογικούς ιστούς. Σημαντικό τμήμα των 600 χιλιάδων τόνων που παρήχθησαν μέχρι το 1976 (απαγορεύθηκε η χρήση τους) αποβλήθηκαν στο περιβάλλον. Η χαμηλή βιοδιασπασιμότητα και η λιποδιαλυτότητα των PCBs είχε σαν αποτέλεσμα τη βιοσυσσώρευσή τους στους λιπαρούς ιστούς πολλών θαλασσίων κητωδών (φάλαινες, φώκιες κλπ) με συνέπεια την ανάπτυξη βλαβών στο ανοσολογικό και αναπαραγωγικό σύστημα. 26 Συγχρόνως με τα τοξικολογικά προβλήματα των PCBs, οι επιστήμονες αναγνώρισαν τις παρενέργειες που έχουν και άλλες πολυχλωριωμένες ενώσεις, που παράγονται κατά την καύση χλωριωμένων ουσιών ή περιέχονται σε μικρές ποσότητες (προσμίξεις) σε βιομηχανικά προϊόντα. Οι διοξίνες (πολυχλωροδιβενζοδιοξίνες, Dioxins), και η πλέον γνωστή διοξίνη 2,3,7,8- tetrachlorodibenzodioxin (TCDD), παράγονται από πολλά είδη καύσεων (αποβλήτων, δασών, καυσαέρια αυτοκινήτων κλπ) ή βρίσκονται ως παραπροϊόντα-προσμίξεις σε χλωριωμένα φυτοφάρμακα. Λόγω της χλωριωμένης δομής τους είναι αδιάλυτες στο νερό, λιποδιαλυτές και μη βιοδιασπάσιμες στο περιβάλλον και παρουσιάζουν υψηλή τοξικότητα. Πρόσφατα η τετραχλωριωμένη διοξίνη TCDD έχει ταξινομηθεί και ως καρκινογόνος στον άνθρωπο (International Agency for Research on Cancer, IARC & Environmental Protection Agency, EPA). 27,28 Αν και οι διοξίνες βρίσκονται σε εξαιρετικά μικρές συγκεντρώσεις (picograms, g) στον -11-

19 αέρα, τα νερά και το έδαφος βιοσυσσωρεύονται στα τρόφιμα, τα ζωικά λίπη και το γάλα. Ο άνθρωπος παραλαμβάνει τις διοξίνες κυρίως από τα τρόφιμα, κυρίως της ζωικής προέλευσης και σε μικρότερο βαθμό από το περιβάλλον. Στις αναπτυγμένες χώρες οι συγκεντρώσεις διοξινών έχουν μειωθεί κατά δέκα φορές λόγω αλλαγής καυσίμων (από κάρβουνο σε πετρέλαιο και φυσικό αέριο). Παρά την υψηλή τοξικότητα των διοξινών, οι μέχρι σήμερα συγκεντρώσεις δεν μπορούν να αποτελέσουν παράγοντα αυξημένης νοσηρότητας και θνησιμότητας (από κακοήθεις νεοπλασίες) στον άνθρωπο. Ωστόσο, οι επιστημονικές οργανώσεις προστασίας του περιβάλλοντος θεωρούν ότι πρέπει να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό των εκπομπών των διοξινών. Οι διοξίνες έγιναν γνωστές από διάφορα βιομηχανικά ατυχήματα με υψηλή έκθεση εργαζομένων, το σοβαρό βιομηχανικό ατύχημα στο Σεβέζο της Ιταλίας (1976) και το επεισόδιο ρύπανσης τροφίμων στο Βέλγιο (2000). 29, Χλωροφθοράνθρακες: βασική αιτία για τη δραματική μείωση του στρατοσφαιρικού όζοντος Η περίπτωση των χλωροφθορανθράκων (CFCs, Chlorofluorocarbons) αποτελεί κλασική περίπτωση χημικών ουσιών που εφευρέθηκαν πριν από αρκετές δεκαετίες, με εξαιρετικές ιδιότητες και εφαρμογές (ψυκτικά υγρά, υγρά καθαρισμού ηλεκτρονικών συσκευών και προωθητές αεροζόλ), αλλά για τις οποίες δεν είχε προβλεφθεί ότι θα κατέστρεφαν μακροχρόνια την πολύτιμη στοιβάδα του στρατοσφαιρικού όζοντος που προφυλάσει τη ζωή στον πλανήτη μας από την βλαβερή υπεριώδη ακτινοβολία. 31 Η ψύξη τροφίμων σε ατομικά ψυγεία (που χρησιμοποιούν το αντιψυκτικό Freon) αποτέλεσε μία σημαντική καινοτομία στην μεταπολεμική περίοδο και βελτίωσε την υγιεινή τροφίμων. Επίσης, η ρύθμιση της θερμοκρασίας με κλιματιστικά μηχανήματα βελτίωσε την ποιότητα ζωής και εργασίας εκατομμυρίων ανθρώπων. Από το 1974, οι επιστήμονες Rowland και Molina προέβλεψαν τις αρνητικές συνέπειες των CFCs (λόγω του χλωρίου που περιέχουν και της αργής βιοδιάσπασης στο περιβάλλον) στο στρατοσφαιρικό όζον. 32 Οι προβλέψεις αυτές επιβεβαιώθηκαν αργότερα με την παρατήρηση -12-

20 των πρώτων δορυφορικών φωτογραφιών από την απώλεια τεράστιων ποσοτήτων όζοντος στην Ανταρκτική (Nimbus-7) και επίγειων παρατηρήσεων την περίοδο Το πρόβλημα ερευνήθηκε με συστηματικό τρόπο και τεκμηριώθηκε με εργαστηριακά πειράματα. Το 1985 (Βιέννη) οι χώρες του ΟΗΕ προχώρησαν σε σύμβαση για μέτρα περιορισμού των CFCs για την προστασία της στρατόσφαιρας United Nations Convention for the Protection of the Stratosphere και το 1987 υπογράφηκε το πρωτόκολλο Montreal Protocol για αρχική μείωση κατά 50% των CFCs και και αντικατάσταση τους μέχρι το 1999 με ουσίες που δεν επηρεάζουν το όζον. 33 Η αντικατάσταση των CFCs δεν ήταν εύκολη υπόθεση λόγω των εξαιρετικών ιδιοτήτων των Freon, αλλά προτάθηκαν παρόμοιες ενώσεις χωρίς το χλώριο (υδροφθοράνθρακες, HFC) και με χαμηλή τοξικότητα μέχρι να βρεθούν οι ουσίες που θα είναι εντελώς αμέτοχες στην καταλυτική διάσπαση του όζοντος Τριβουτυλο-κασσιτερικά χρώματα για πλοία (tributyl tin paints) Τα τριβουτυλο-κασσσιτερικά χρώματα χρησιμοποιούνται ευρύτατα για το βάψιμο πλοίων γιατί παρεμποδίζουν την ανάπτυξη θαλάσσιων οργανισμών (πεταλίδες, φύκια, μαλάκια) στο υποθαλάσσιο τμήμα του πλοίου. Αν και τα χρώματα κασσιτέρου έχουν αποδειχθεί χρήσιμα και χρησιμοποιούνται σε διάφορες εφαρμογές, παρουσιάζουν υψηλή τοξικότητα και επηρεάζει το ορμονικό σύστημα σε θαλάσσιους οργανισμούς. 35 Τα τριβουτυλοκασσιτερικά χρώματα έχουν καταργηθεί για περιβαλλοντικούς λόγους Nιτρικά και φωσφορικά λιπάσματα και γεωργική παραγωγή Το 1919 ο Γερμανός επιστήμονας Fritz Haber πήρε το Βραβείο Νόμπελ Χημείας για την καταλυτική σύνθεση της αμμωνίας που χρησιμοποιείται για την παρασκευή αζωτούχων λιπασμάτων. Η χρήση των λιπασμάτων είναι απαραίτητη για τη γεωργική παραγωγή. Η παγκόσμια παραγωγή λιπασμάτων δεκαπλασιάστικε μεταξύ με κυριότερο πρωταγωνιστή -13-

ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ

ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ, ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ 1.1. Εισαγωγή στις Έννοιες Τοξικολογίας, Περιβαλλοντικής Τοξικολογίας και Οικοτοξικολογίας Η περιβαλλοντική ρύπανση και η έκθεση

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ

ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων. Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ ΗΜΕΡΙΔΑ Σ.Π.Ε.Λ. AGROTICA, 2010 Γεωργία και Κλιματική Αλλαγή: O Ρόλος των Λιπασμάτων Δρ. ΔΗΜ. ΑΝΑΛΟΓΙΔΗΣ 1 ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ ΕΙΝΑΙ Η ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΕΠΑΡΚΕΙΑ ΤΡΟΦΙΜΩΝ OΜΩΣ, Η ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ (όπως όλες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Η προπερδίνη είναι: α. κατηγορία πρωτεϊνών που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής»

«Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» «Βιοκαύσιμα και περιβάλλον σε όλο τον κύκλο ζωής» Δρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός Μέλος της Επιστημονικής Επιτροπής του Ecocity Υπεύθυνος της Διεύθυνσης Οικονομικών Υπηρεσιών & Διαχείρισης του

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα

Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα AGROSTRAT Ημερίδα, 20 Σεπτεμβρίου 2014, Αίγινα Χρήση σύγχρονων εργαλείων περιβαλλοντικής και ενεργειακής αξιολόγησης: H περίπτωση της καλλιέργειας της φιστικιάς στην Αίγινα Καθ. Κ. Κομνίτσας Δρ. Γ. Μπάρτζας

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

6. Τα αλογόνα. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 6. Τα αλογόνα Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση των αλογόνων στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τις κυριότερες ιδιότητες των αλογόνων

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος...17 Εισαγωγή...19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ Προσπάθεια Ανάπτυξης με Σεβασμό στο Περιβάλλον 1.1 Εισαγωγή...29 1.2 Μηδενική Ανάπτυξη ή Βιομηχανία της Αντιρρύπανσης;...30 1.3 Η Σημερινή Κατάσταση...32

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή. Global Change / Climate Change

Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή. Global Change / Climate Change Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή Global Change / Climate Change Ένα θέμα που καίει... Περιβάλλον και Ανάπτυξη, 2004-2005 Περιβάλλον και Ανάπτυξη, 2004-2005 Τι είναι Παγκόσμια Κλιματική Αλλαγή ; Η αργή και σταθερή

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων

Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων Αξιολόγηση αποµάκρυνσης ρύπων ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΘΑΡΙΣΜΟΥ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Columbia Water Purification System (διπλό σύστηµα) Στους παρακάτω πίνακες δίνονται τα αποτελέσµατα των δοκιµών αποµάκρυνσης ρύπων: Columbia Water

Διαβάστε περισσότερα

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων

Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων Ποιοτικά Χαρακτηριστικά Λυµάτων µπορούν να καταταχθούν σε τρεις κατηγορίες: Φυσικά Χηµικά Βιολογικά. Πολλές από τις παραµέτρους που ανήκουν στις κατηγορίες αυτές αλληλεξαρτώνται π.χ. η θερµοκρασία που

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Κων/νος Αµπελιώτης, Επικ. Καθηγητής Γραφείο 3.1, Τηλ. 210-9549363 E-mail: kabeli@hua.gr Πως θα γίνει το µάθηµα; 13 παραδόσεις Κάθε Παρασκευή 10-13 Οι παραδόσεις θα τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ

ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ Ε. Μπακέας, 2013 Πηγή: Α. Βαλαβανίδης «Οικοτοξικολογία και Περιβαλλοντική Τοξικολογία», Τµήµα Χηµείας, ΕΚΠΑ, Αθήνα 2007, Κεφ.11. Οι κυριότεροι τοµείς οικοτοξικολογικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού

Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Περιβαλλοντική αξιολόγηση κύκλου ζωής μιας φιάλης κρασιού Κων/νος νος Αμπελιώτης Επικ. Καθηγητής, Τμ. Οικιακής Οικονομίας Οικολογίας Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Περιεχόμενα Η έννοια του κύκλου ζωής Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών

Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών Ανακύκλωση & διατήρηση Θρεπτικών 30-12-2014 EVA PAPASTERGIADOU Ανακύκλωση των Θρεπτικών είναι η χρησιμοποίηση, ο μετασχηματισμός, η διακίνηση & η επαναχρησιμοποίηση των θρεπτικών στοιχείων στα οικοσυστήματα

Διαβάστε περισσότερα

4.2 Ρύπανση του εδάφους

4.2 Ρύπανση του εδάφους 110 Ερωτήσεις θεωρίας με απαντήσεις 4.2 Ρύπανση του εδάφους Οι ανθρώπινες δραστηριότητες ρυπαίνουν το έδαφος Ερωτήσεις κατανόησης θεωρίας και προβλήματα 2-1. Η ρύπανση του εδάφους οφείλεται κυρίως στη

Διαβάστε περισσότερα

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε:

1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 1.1 Τι είναι η Χημεία και γιατί τη μελετάμε: 1. Τι ονομάζεται περιβάλλον; Οτιδήποτε μας περιβάλλει ονομάζεται περιβάλλον. Για παράδειγμα στο περιβάλλον ανήκουν τα

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων

Είναι μια καταγραφή/υπολογισμός των ποσοτήτων Απογραφές Εκπομπών: α) Γενικά, β) Ειδικά για τις ανάγκες απογραφής CO 2 σε αστική περιοχή Θεόδωρος Ζαχαριάδης Τμήμα Επιστήμης & Τεχνολογίας Περιβάλλοντος Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου τηλ. 25 002304,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ''

ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' ΚΑΝΤΑΡΟΣ ΗΛΙΑΣ Γεωπόνος, Σύµβουλος Βιολογικής Γεωργίας '' ΓΕΩΡΓΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ & ΥΓΕΙΑ'' Από το 1950 και µετά αρχίζει η εντατικοποίηση της γεωργικής παραγωγής εστιάζοντας το ενδιαφέρον της αποκλειστικά

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση

Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις του Πολέμου στα Βαλκάνια: Ραδιενέργεια και Χημική Ρύπανση Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία η εκδήλωση που διοργάνωσε το Περιφερειακό Τμήμα Κεντρικής και Δυτικής Μακεδονίας της Ένωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών

Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Ισορροπία στη σύσταση αέριων συστατικών Για κάθε αέριο υπάρχουν μηχανισμοί παραγωγής και καταστροφής Ρυθμός μεταβολής ενός αερίου = ρυθμός παραγωγής ρυθμός καταστροφής Όταν: ρυθμός παραγωγής = ρυθμός καταστροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Εισαγωγή Η υπερθέρµανση του πλανήτη θεωρείται το πιο σηµαντικό περιβαλλοντικό πρόβληµα σε παγκόσµιο επίπεδο Υπάρχει όµως µεγάλη αβεβαιότητα και σηµαντική επιστηµονική διαµάχη

Διαβάστε περισσότερα

Μαριέλλα Σαρρή Τα βιολογικά προϊόντα, είναι τρόφιµα τα οποία προέκυψαν µέσω της Βιολογικής ή Οργανικής Γεωργίας Σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων, το οποίο στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και ταξινόμηση των χημικών αποβλήτων

Αξιολόγηση και ταξινόμηση των χημικών αποβλήτων Αξιολόγηση και ταξινόμηση των χημικών αποβλήτων Εισαγωγή Η αξιολόγηση των αποβλήτων είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατάλληλη ανακύκλωση ή διάθεσή τους. Αρμόδιος για τον ακριβή προσδιορισμό και την ταξινόμηση

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών

Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή. Κεφάλαιο 2: Η Βιολογία των Ιών Κεφάλαιο 1: Εισαγωγή 1.1 Μικροοργανισμοί, Μικροβιολογία και Μικροβιολόγοι... 19 1.1.1 Μικροοργανισμοί... 19 1.1.2 Μικροβιολογία... 20 1.1.3 Μικροβιολόγοι... 21 1.2 Σύντομη Ιστορική Εξέλιξη της Μικροβιολογίας...

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ

Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα. Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων στη Βιομηχανική Δραστηριότητα Δρ. Σπύρος Ι. Κιαρτζής Πρόεδρος Μόνιμης Επιτροπής Βιομηχανίας & Νέων Υλικών ΤΕΕ/ΤΚΜ Διαχείριση Υδάτινων Πόρων αύξηση του πληθυσμού του πλανήτη κλιματικές

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική Ρευστομηχανική

Περιβαλλοντική Ρευστομηχανική Προπτυχιακό Πρόγραμμα Πολιτικών Μηχανικών & Μηχανικών Περιβάλλοντος Μεταπτυχιακά Προγράμματα Μηχανική Περιβάλλοντος Διατμηματικό Πρόγραμμα: Ενεργειακές Τεχνολογίες & Αειφόρος Σχεδιασμός Ερευνητικές Οντότητες:

Διαβάστε περισσότερα

Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά

Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά Οικοτοξικολογικέςαναλύσεις στα νερά Αθανάσιος Κούγκολος ρ. Χηµικός µηχανικός Αναπληρωτής καθηγητής Τµήµα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδοµίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, Πολυτεχνική Σχολή, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας,

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ

Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ. Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργασία στο μάθημα: ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ Θέμα: ΕΥΤΡΟΦΙΣΜΟΣ 1 Ονομ/μο φοιτήτριας: Κουκουλιάντα Στυλιανή Αριθμός μητρώου: 7533 Υπεύθυνος καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π.

ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. ΤΟ ΝΕΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΠΡΟΦΙΛ ΚΑΙ ΟΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ. ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΚΑΙ ΓΕΩΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Μάριος Τσέζος, Καθηγητής Ε.Μ.Π. Περιβαλλοντική Μηχανική και Γεωπεριβάλλον Αν αναρωτηθεί κανείς

Διαβάστε περισσότερα

NOVATEC triplo 15-9-15

NOVATEC triplo 15-9-15 1. Προσδιορισμός της ουσίας / παρασκευάσματος και εταιρείας / επιχείρησης Πληροφορίες προϊόντων Εμπορική ονομασία: : Χρήση της ουσίας / Προετοιμασία: : λίπασμα Εταιρία : COMPO GmbH & Co. KG Gildenstraße

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ ΧΡΗΣΗ ΟΖΟΝΤΟΣ ΣΤΗΝ ΚΑΤΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΠΥΡΓΟΥΣ ΨΥΞΗΣ Η χρήση του όζοντος για την κατεργασία νερού σε πύργους ψύξης αυξάνει σηµαντικά τα τελευταία χρόνια και αρκετές έρευνες και εφαρµογές που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά

Tοξικότητα. Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας. 6/3/2008 Αρτεμις Αγησ. Ντονά Tοξικότητα Αρτεμις Ντονά Επίκουρη Καθηγήτρια Εργ. Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας Αντικείμενα του μαθήματος Να εξοικειωθεί με την έννοια της τοξικότητας, όργανο στόχος Να μπορεί να ξεχωρίσει την οξεία

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης

Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Χαρακτηριστικά υγρών αποβλήτων Επίκουρος Καθηγητής Π. Μελίδης Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Εργαστήριο Διαχείρισης και Τεχνολογίας Υγρών Αποβλήτων Τα υγρά απόβλητα μπορεί να προέλθουν από : Ανθρώπινα απόβλητα

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΕ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ

Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΕ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΓΗ ΣΕ ΚΙΝΔΥΝΟ. ΑΝΘΡΩΠΟΓΕΝΕΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ. ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΕ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΛΙΜΑΚΑ 1.1. Εισαγωγή: Περιβαλλοντική Ρύπανση Οι ανθρωπογενείς δραστηριότητες μετά τη βιομηχανική επανάσταση προκάλεσαν ευρύτατης

Διαβάστε περισσότερα

Ηλικιακή σύνθεση πληθυσµού

Ηλικιακή σύνθεση πληθυσµού Ηλικιακή σύνθεση πληθυσµού Ηλικιακή πληθυσµιακή δοµή Χρήση διαγραµµάτων ηλικιακής δοµής 3 ηλικιακές κατηγορίες προαναπαραγωγική (0-14 ετών) αναπαραγωγική (15-44 ετών) µετα-αναπαραγωγική (45-85+ ετών) 1

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ URL: www.enveng.uowm.gr Ο Ρόλος του Μηχανικού Περιβάλλοντος Η αποκατάσταση, η προστασία, η διαχείριση του περιβάλλοντος με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΕΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΠΟ ΜΕΤΑΛΛΕΥΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Θ. Δ. Ζάγκα Καθηγητή ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Σχολή Δασολογίας και Φυσικού Περιβάλλοντος Τομέας Δασικής Παραγωγής-Προστασίας Δασών-

Διαβάστε περισσότερα

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που

η βελτίωση της ποιότητας του αέρα στα κράτη µέλη της ΕΕ και, ως εκ τούτου, η ενεργός προστασία των πολιτών έναντι των κινδύνων για την υγεία που Τεχνολογίες ελέγχου των εκποµπών των Συµβατικών Ατµοηλεκτρικών Σταθµών (ΣΑΗΣ) µε καύσιµο άνθρακα ρ. Αντώνιος Τουρλιδάκης Τµ. Μηχανολόγων Μηχανικών, Πανεπιστήµιο υτικής Μακεδονίας Τύποι εκποµπών που εκλύονται

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι ταξινόμησης μειγμάτων κατά CLP

Μέθοδοι ταξινόμησης μειγμάτων κατά CLP ΗΜΕΡΙΔΑ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ ΑΕΡΟΖΟΛ ΕΛΛΑΔΟΣ Αθήνα 17 Μαρτίου 2014 1 Μέθοδοι ταξινόμησης μειγμάτων κατά CLP Χριστίνα Τσιτσιμπίκου, MSc,PhD,ERT Δ/νση Περιβάλλοντος ΓΧΚ Λογικό διάγραμμα ταξινόμησης μείγματος 2 3 Αρχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ & ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ & ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ Αθανάσιος Βαλαβανίδης, Θωμαΐς Βλαχογιάννη ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ & ΟΙΚΟΤΟΞΙΚΟΛΟΓΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΘΕΜΑΤΑ Μη κερδοσκοπική Εκδοτική Εταιρεία ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Η σοφή εκμετάλλευση των σκουπιδιών: η Ε.Ε. και η διαχείριση των απορριμμάτων

Η σοφή εκμετάλλευση των σκουπιδιών: η Ε.Ε. και η διαχείριση των απορριμμάτων στον κόσμο Η σοφή εκμετάλλευση των σκουπιδιών: η Ε.Ε. και η διαχείριση των απορριμμάτων Πηγές: Eurostat (SBS), Being wise with waste: the EU s approach to waste management (European Union 2010) Στο κεφάλαιο

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ÅÕÏÓÌÏÓ

ΟΜΟΣΠΟΝ ΙΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΦΡΟΝΤΙΣΤΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (Ο.Ε.Φ.Ε.) ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ 2014. ÄÉÁÍüÇÓÇ ÅÕÏÓÌÏÓ ΤΑΞΗ: ΜΑΘΗΜΑ: ΘΕΜΑ A Γ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ / ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Ηµεροµηνία: Κυριακή 13 Απριλίου 2014 ιάρκεια Εξέτασης: 3 ώρες ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας

Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας Ορθή περιβαλλοντικά λειτουργία μονάδων παραγωγής βιοαερίου με την αξιοποίηση βιομάζας ΑΡΓΥΡΩ ΛΑΓΟΥΔΗ Δρ. Χημικός TERRA NOVA ΕΠΕ περιβαλλοντική τεχνική συμβουλευτική ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΕΕ «ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη 1η Ημερίδα Εταιρείας Δημόσιας και Περιβαλλοντικής Υγιεινής 11 Ιουνίου 2010, Λάρισα Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη Τσιρόπουλος Νικ. Αναπληρωτής Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

Η «τρύπα» του όζοντος

Η «τρύπα» του όζοντος Η «τρύπα» του όζοντος Η διττή φύση του Ο 3 «Κακό» όζον Στην τροπόσφαιρα Κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους «Καλό» όζον Στη στρατόσφαιρα Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία 1 Η αρχή της ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ: Κάθε μορφή (άμεση ή έμμεση) ανθρωπογενούς προέλευσης, εισαγωγή ουσιών ή ενέργειας στο θαλάσσιο χώρο, η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β )

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 23 / 05 /2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ

ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ. Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ, ΤΜΗΜΑ ΧΗΜΕΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΧΗΜΕΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ Μ.Δασενάκης ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΕΛΛΗΝΩΝ Ο ΣΑΡΩΝΙΚΟΣ ΚΟΛΠΟΣ Επιφάνεια: 2600 km 2 Μέγιστο βάθος: 450 m

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις των ρύπων στις βιοκοινωνίες - Δημόσια Υγεία

Επιπτώσεις των ρύπων στις βιοκοινωνίες - Δημόσια Υγεία Επιπτώσεις των ρύπων στις βιοκοινωνίες - Δημόσια Υγεία Από τον Στυλιανό Αλεξανδράκη MSc, Μηχανολόγο Μηχανικό ΕΜΠ Σύμβουλο Τεχνικής Διεύθυνσης, Ομίλου Ιατρικού Αθηνών 74 // ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ - ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα

ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα ΙΠ: Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα Τεχνολογικό Πανεπιστήµιο Κύπρου, Τµήµα ιαχείρισης Περιβάλλοντος. (Επιστήµη και Τεχνολογία Περιβάλλοντος) Συντονιστής Προγράµµατος: Καθ. Κωνσταντίνος Βαρώτσης c.varotsis@cut.ac.cy

Διαβάστε περισσότερα

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη

Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Η «πικρή» γεύση των μήλων σε Ελλάδα και Ευρώπη Ιούνιος 2015 GREENPEACE / FRED DOTT Η παραγωγή μήλων και φρούτων εν γένει στην Ευρώπη είναι ένας από τους τομείς της ευρωπαϊκής γεωργίας με την εντατικότερη

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν

Τ Α ΣΤ Σ Ι Τ Κ Ι Ο Π ΕΡ Ε Ι Ρ Β Ι ΑΛΛ Λ Ο Λ Ν ΤΟ ΑΣΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Ο χώρος µπορεί να διακριθεί σε 2 κατηγορίες το δοµηµένοαστικόχώρο και το µη αστικό, µη δοµηµένο ύπαιθρο αγροτικό ή δασικό χώρο. Αστικός χώρος = ήλιος, αέρας, το νερό, η πανίδα, η χλωρίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών

ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ. Τμήμα Χημικών Μηχανικών ΡΑΔΙΟΧΗΜΕΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΙΣΟΤΟΠΩΝ Τμήμα Χημικών Μηχανικών Ιωάννα Δ. Αναστασοπούλου Βασιλική Δρίτσα ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5. ΤΟΞΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΡΑΔΙΕΝΕΡΓΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ 2. ΤΡΙΤΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Υδράργυρος, Μόλυβδος, Αµίαντος: Τρεις Περιβαλλοντικοί Εφιάλτες. Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη

Υδράργυρος, Μόλυβδος, Αµίαντος: Τρεις Περιβαλλοντικοί Εφιάλτες. Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη Υδράργυρος, Μόλυβδος, Αµίαντος: Τρεις Περιβαλλοντικοί Εφιάλτες Κ. Σέρπη 1, Ε. Τολίκα 1, Κ. Χατζηαντωνίου 2, Α. Μαρούλης 2 Τµήµα Χηµείας Αριστοτέλειο Πανεπιστήµιο Θεσσαλονίκης, 541 24 Θεσσαλονίκη e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Αποβλήτων

Διαχείριση Αποβλήτων ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Διαχείριση Αποβλήτων Ενότητα 11 : Βιομηχανικά Στερεά και Υγρά Απόβλητα Δρ. Σταυρούλα Τσιτσιφλή Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας, Πολεοδομίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης Άδειες Χρήσης Το

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν

Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν 7. Επαναχρησιμοποίηση νερού στο δήμο μας! Όσα υγρά απόβλητα μπορούν να επαναχρησιμοποιηθούν, πρέπει να υποστούν επεξεργασία πριν την επανάχρησή τους. Ο βαθμός επεξεργασίας εξαρτάται από την χρήση για την

Διαβάστε περισσότερα