Περίληψη: Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Περίληψη: Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της"

Transcript

1 Κριτική Ανάλυση Λόγου Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου: µια πρόταση συνδυαστικής αξιοποίησης για την ανίχνευση της ιδεολογίας των σχολικών εγχειριδίων για τη γλώσσα 1 Περίληψη: Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της γνώσης, συνιστούν ταυτόχρονα φορέα ιδεολογικών µηνυµάτων, τα οποία, µολονότι συχνά δε δηλώνονται ρητά, λειτουργούν υποσυνείδητα και µε τρόπο καταλυτικό στη διαµόρφωση της ιδεολογικής ταυτότητας των µαθητών και των µαθητριών. Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να παρουσιάσει πώς λειτουργούν συνδυαστικά η Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου και η Κριτική Ανάλυσης Λόγου και πώς µπορεί αυτός ο συνδυασµός να συµβάλλει πληρέστερα στην ανίχνευση της ιδεολογίας των σχολικών εγχειριδίων, εφόσον δεν περιορίζεται απλά στη θεµατική κατηγοριοποίηση και ποσοτικοποίηση των ευρηµάτων, αλλά επεκτείνεται στον εντοπισµό και σχολιασµό λανθανόντων µηνυµάτων, όπως αυτά εγγράφονται στις γλωσσικές επιλογές. Τα παραδείγµατα που παρατίθενται προέρχονται από τα σχολικά εγχειρίδια για το γλωσσικό µάθηµα της Γ ηµοτικού, «Τα απίθανα µολύβια», τα οποία εισήχθησαν στην ελληνική εκπαίδευση τον Σεπτέµβριο του Abstract: The article proposes a combined use of Qualitative Content Analysis and Critical Discourse Analysis in order to trace the ideology in language textbooks. Textbooks - especially the literacy s ones serve simultaneously a double function; the educational one, promoting specific knowledge about language and literacy, and the ideological one, carrying explicitly or latently ideological messages and thus playing an extremely important role on the formation of students ideological representations. Taking as an example the language textbook for the third Grade of the Greek Primary School - «Ta apithana molivia» - the article seeks to reveal and analyse the latent ideology of the books. Λέξεις κλειδιά:ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου, Κριτική Ανάλυση Λόγου, ιδεολογία, σχολικά εγχειρίδια, γλώσσα. 1 Στοιχεία δηµοσίευσης (Ν. 40) Παγκουρέλια, Ε. & Παπαδοπούλου, Μ. (2009). Κριτική Ανάλυση Λόγου Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου: µια πρόταση συνδυαστικής αξιοποίησης για την ανίχνευση της ιδεολογίας των σχολικών εγχειριδίων. Επιστήµες της Αγωγής, (4). 1

2 0. Εισαγωγή. Η λειτουργία των σχολικών εγχειριδίων ως µέσων κοινωνικοποίησης και ως φορέων του κρυφού αναλυτικού προγράµµατος συνιστά, παράλληλα µε αυτή του γνωστικού εφοδιασµού και του εν γένει µορφωτικού προσανατολισµού των µαθητών, τη σπουδαιότερη ίσως πτυχή της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η ιδεολογική ταυτότητα των βιβλίων, που συγκροτείται µέσω των εµφανών και λανθανόντων ιδεολογικών µηνυµάτων που εµπεριέχονται σ αυτά - καθώς ο δηµιουργός κάθε κειµένου εγγράφει στα κείµενά του στοιχεία της ταυτότητας και του συστήµατος αξιών του (Γεωργακοπούλου Γούτσος, 1999) - στοχεύει στο να κοινωνικοποιήσει αναλόγως τους αποδέκτες (Apple, 1986), ενώ η αποτελεσµατικότητα αυτών των µηνυµάτων κρίνεται εξαιρετικά υψηλή, δεδοµένου του ότι καλλιεργούνται στο σχολείο, σε ένα χώρο που παραδοσιακά θεωρείται ιδεολογικά ουδέτερος (Apple, 1993:41), αποτυπώνοντας στα παιδιά όλων των κοινωνικών τάξεων αρχές και τρόπους συµπεριφοράς ντυµένους µε την κυρίαρχη ιδεολογία (Αλτουσέρ, 1983: 85). Η συνειδητοποίηση αυτής της τεράστιας µορφοπλαστικής δύναµης της εκπαίδευσης, οδήγησε παράλληλα σε δύο κατευθύνσεις: αφενός στην προσπάθεια ελέγχου και «χειραγώγησης» των εκπαιδευτικών συστηµάτων, µε τα επίσηµα αναλυτικά προγράµµατα και τα σχολικά εγχειρίδια να έχουν χρησιµοποιηθεί και να χρησιµοποιούνται ακόµη και σήµερα ως µέσο εξυπηρέτησης κάθε είδους ιδεολογίας και πρωτίστως της κρατικής, µε στόχο τη διαµόρφωση πολιτών που θα υπακούν, θα υπηρετούν και θα αναπαράγουν το σύστηµα και την ιδεολογία του (Ackerman, 1997), αφετέρου στην ανάπτυξη µεθόδων κατάλληλων να συµβάλλουν στην ανίχνευση και διερεύνηση ιδεολογικά φορτισµένων γλωσσικών µορφωµάτων, µε απώτερο στόχο την αποσύνθεση της προωθούµενης ιδεολογίας στα συστατικά µέρη της και τον προσδιορισµό του είδους των πολιτών που επιδιώκεται να διαµορφωθεί. Κατά συνέπεια, η επιλογή συγκεκριµένου περιεχοµένου και τρόπων προσέγγισης του πολιτισµικού κεφαλαίου στα σχολεία σχετίζεται µε τις υπάρχουσες σχέσεις κυριαρχίας, αλλά και µε τους αγώνες για την αλλαγή αυτών των σχέσεων (Αϊδίνης, Γρόλλιος, 2007). Σκοπός, λοιπόν, της παρούσας µελέτης αποτελεί η παρουσίαση µιας ερευνητικής µεθοδολογίας, η οποία συνδυάζοντας τα οφέλη των ποσοτικών και ποιοτικών ερευνητικών µεθόδων, δύναται να συµβάλλει στην πληρέστερη διερεύνηση και διεξοδικότερη ανίχνευση της ιδεολογίας των σχολικών εγχειριδίων. Αυτή η ερευνητική µέθοδος συνιστά ουσιαστικά συνδυασµό της Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχοµένου και της Κριτικής Ανάλυσης Λόγου, δύο µεθόδων που µέχρι πρότινος χρησιµοποιούνταν χωριστά στον τοµέα της έρευνας του σχολικού βιβλίου και που η συνδυαστική 2

3 αξιοποίησή τους φαίνεται να ελαχιστοποιεί τα µειονεκτήµατα που παρουσιάζει η διακριτή εφαρµογή τους. Από την εφαρµογή της νέας αυτής ερευνητικής µεθοδολογίας παρατίθενται ενδεικτικά κάποια παραδείγµατα, τα οποία προέρχονται από τα βιβλία γλωσσικής αγωγής, «Τα απίθανα µολύβια», που διδάσκονται στην Γ ηµοτικού από το σχολικό έτος , και από τα οποία καθίσταται εµφανές πώς οι δύο µέθοδοι λειτουργούν συµπληρωµατικά η µία της άλλης και σε αρκετές περιπτώσεις ως δικλείδα ασφαλείας ανάµεσα στα δύο άκρα της υπεραπλουστευτικής γενίκευσης και της υπέρµετρης γλωσσικής ανάλυσης, προς τα οποία ενδέχεται να τείνει η καθεµία χωριστά. 1. Ανάπτυξη Ερευνητικής µεθοδολογίας Η χρησιµοποίηση µιας ερευνητικής µεθόδου που θα συνδυάζει τα οφέλη των ποσοτικών και ποιοτικών ερευνών είναι αναγκαία στην περίπτωση των σχολικών εγχειριδίων του ηµοτικού σχολείου γενικά και των εγχειριδίων γλωσσικής αγωγής ειδικότερα δεδοµένης της ιδιαιτερότητας του υλικού: κείµενα µικρά σχετικά σε έκταση, εκπαιδευτικής φύσης, κείµενα αυθεντικά, αλλά και λογοτεχνικά. Η αναγκαιότητα αυτή φαίνεται επιτακτική δεδοµένου του ότι οι ερευνητές των σχολικών βιβλίων έρχονται αντιµέτωποι µε µία ιδιόρρυθµη κατάσταση: ενώ οι συνθήκες διαµόρφωσης και το ιδεολογικό πλαίσιο των εγχειριδίων φαίνεται να είναι απόλυτα σαφές και εκ των προτέρων καθορισµένο από τον κρατικό µηχανισµό κατά συνέπεια µια ποσοτική µέθοδος θα κάλυπτε επαρκώς τις απαιτήσεις προσδιορισµού του ιδεολογικού φορτίου των βιβλίων - συχνά αποδεικνύεται πως υπάρχει διαφοροποίηση µεταξύ θεωρητικών προθέσεων και πρακτικής εφαρµογής. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί απλά να εντοπιστεί µία αναφορά ή µια ιδέα, αλλά πρέπει να κριθεί αν αυτή ανάγεται στην επίσηµα προκαθορισµένη στοχοθεσία ή αν και κατά πόσο αποκλίνει και φυσικά, στην περίπτωση αυτή, σε ποια κατεύθυνση οδηγεί. Έτσι, ενώ µία ποσοτική-ποιοτική µέθοδος, όπως η Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου, εγκλωβίζεται και περιορίζεται στο επίσηµα καθορισµένο πλαίσιο του υλικού που διερευνά, µια καθαρά ποιοτική µέθοδος, όπως η Κριτική Ανάλυση Λόγου, υπερβαίνει αυτούς του περιορισµούς και µπορεί να αναχθεί µέσω των κειµένων στην πρώτη αρχή των ιδεών ακολουθώντας τα ίχνη που αποτυπώνονται σε κάθε γλωσσική επικοινωνία, δεδοµένου του ότι κάθε επικοινωνιακή πρακτική, κάθε κείµενο, δε συνιστά απλά λέξεις σε χαρτί, αλλά συγκεκριµένες τοποθετήσεις (ιδεολογικές) εντός κοινωνικών πλαισίων (Huckin, 2006) και περιλαµβάνει τρόπους ύπαρξης στον κόσµο που σηµατοδοτούν συγκεκριµένες και αναγνωρίσιµες κοινωνικές ταυτότητες (Gee, 1990). 3

4 Στο σηµείο, όµως, αυτό κρίνεται σκόπιµο να γίνει µια σχετικά σύντοµη παρουσίαση των δύο µεθόδων που χρησιµοποιούνται συνδυαστικά, αναγκαιότητα που προκύπτει όχι τόσο από την άγνοια των χαρακτηριστικών τους, όσο από την χρησιµότητα της κατ αντιπαράσταση διερεύνησής τους, κάτι που θα καταστήσει σαφή τα πλεονεκτήµατα που προκύπτουν και τα µειονεκτήµατα που υποσκελίζονται µε το συνδυασµό τους Θεωρητικό πλαίσιο Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχοµένου Η Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου (στο εξής ΠΑΠ), µε εισηγητή τον Philip Mayring, προέκυψε ως εξέλιξη της Ποσοτικής Ανάλυσης Περιεχοµένου, εξαιτίας των ενστάσεων και της σκληρής κριτικής που ασκήθηκαν στην τελευταία κατά τον 20 ο αιώνα. Αυτή η κριτική ξεκίνησε το 1952 µε τη δηµοσίευση του άρθρου «Η πρόκληση της Ποιοτικής Ανάλυσης Περιεχοµένου» (Kracauer, 1952), στο οποίο ο Kracauer εστίαζε στην ανάγκη αναδόµησης των συµφραζοµένων των κειµένων και ανάδειξης των πολλαπλών δυνατοτήτων ερµηνείας των δεδοµένων, κάτι που ήταν ανέφικτο µε την επιφανειακή ανάλυση στην οποία οδηγούσε η µέθοδος της «απλουστευτικής και διαστρεβλωτικής ποσοτικοποίησης». Στο γεγονός της επιφανειακής προσέγγισης στηρίχθηκε ακολούθως γενικά η κριτική, δεδοµένου του ότι βασικό µεθοδολογικό εργαλείο της Ποσοτικής Ανάλυσης αποτελούσε -και αποτελεί- ένα απλοϊκό σύστηµα κατηγοριών, το οποίο προκύπτει βάσει του περιεχοµένου µε απλή καταµέτρηση λέξεων ή αναφορών και συµπληρώνεται από ένα απλούστερο σύστηµα αξιολόγησης, που στηρίζεται στην καταµέτρηση αναφορών ανά κατηγορία, τη σχέση µεταξύ συχνότητας αναφορών και περιεχοµένου και το σχολιασµό της ποσοστιαίας υπεροχής µιας διερευνούµενης έννοιας σε σύγκριση µε άλλες. (Bryman, 1992, Neuman, 1997, Kohlbacher, 2006). Η ΠΑΠ, λοιπόν, διατηρώντας τα θετικά στοιχεία της ποσοτικής έρευνας, έδωσε µεγαλύτερη βαρύτητα στην εις βάθος διερεύνηση του υλικού αναπτύσσοντας ένα σύνολο τεχνικών για συστηµατική ανάλυση των κειµένων. Έτσι, διατήρησε τα πλεονεκτήµατα της ποσοτικής ανάλυσης, προχωρώντας, όµως, και στην περαιτέρω ποιοτική ερµηνευτική αξιοποίησή τους (Mayring, 2000a). Ο Ph. Mayring οδηγήθηκε στο µεθοδολογικό παράδειγµα της ΠΑΠ αφορµώµενος αφενός από τη διαπίστωση ότι από τα βιβλία µεθοδολογίας των κοινωνικών επιστηµών απουσίαζε ένα συστηµατικό, συνθετικό µεθοδολογικό εργαλείο για την ανάλυση ποιοτικού υλικού βάσει σαφών ερµηνευτικών κανόνων και, αφετέρου, από την άποψη ότι οι εν χρήσει µέθοδοι ήταν ελλιπείς: η ερµηνευτική ασαφής και 4

5 ασυστηµατοποίητη, η γλωσσολογική ανάλυση κειµένου µονοµερής και η ανάλυση περιεχοµένου µόνον ποσοτική. Όπως ορίζει ο ίδιος ο Ph. Mayring τη µέθοδό του, πρόκειται για «µία εµπειρική προσέγγιση, µεθοδολογικά ελεγχόµενη ανάλυση κειµένων µέσα στα επικοινωνιακά τους συµφραζόµενα, σύµφωνα µε κανόνες και βήµατα, χωρίς απόλυτη ποσοτικοποίηση» (Mayring, 2000b). Η πορεία της ερευνητικής διαδικασίας περνά από τα ακόλουθα στάδια : 1) καθορισµός του υπό έρευνα υλικού 2) ανάλυση των συνθηκών κάτω από τις οποίες διαµορφώθηκε το υλικό 3) τυπικά χαρακτηριστικά του υλικού 4) κατεύθυνση της ανάλυσης 5) ερωτήµατα βάσει ενός θεωρητικού πλαισίου 6) καθορισµός των τεχνικών ανάλυσης και επιλογή του παραδείγµατος µε το οποίο θα γίνει η έρευνα 7) σύστηµα κατηγοριών και αποδελτίωση 8) ανάλυση βάσει συστήµατος κατηγοριών (συγκεφαλαίωση, εξήγηση, δόµηση) 9) επανεξέταση συστήµατος κατηγοριών και 10) ερµηνεία δεδοµένων στην κατεύθυνση των βασικών ερωτηµάτων (Μπονίδης, 2004: 100). Με άλλα λόγια, στην ΠΑΠ ξεκινώντας από το ίδιο το υλικό - για το οποίο αρχικά συλλέγονται όλες τις διαθέσιµες πληροφορίες - δηµιουργείται ένα σύστηµα κατηγοριών που προέρχονται από το κείµενο και στη συνέχεια αυτό ερµηνεύεται σύµφωνα µε τα ερευνητικά ερωτήµατα. Κάτι τέτοιο, ωστόσο, δε φαίνεται να είναι αρκετό για την ανίχνευση των ιδεολογικών µηνυµάτων ενός κειµένου. Σίγουρα στόχος της ΠΑΠ είναι και το λανθάνον περιεχόµενο (Mayring, 2000b), όµως σε κάθε κείµενο πρέπει να ερµηνευτούν όχι µόνο τα όσα λέγονται, αλλά και όσα δεν λέγονται και αποσιωπούνται, πρακτικό κενό που έρχεται να συµπληρώσει η Κριτική Ανάλυση Λόγου Θεωρητικό πλαίσιο Κριτικής Ανάλυσης Λόγου H Κριτική Ανάλυση Λόγου (στο εξής ΚΑΛ) είναι η ερευνητική µέθοδος που χρησιµοποιείται κατεξοχήν για την ανίχνευση της ιδεολογίας, δηλαδή όχι µόνο αυτών που λέγονται σε ένα κείµενο, αλλά και αυτών που έχουν ήδη ειπωθεί αλλού και θεωρούνται δεδοµένα (Fairclough, 1995). Βασική της θέση είναι ότι η γλώσσα και η κοινωνία βρίσκονται σε µία συνεχή διαλεκτική σχέση, ότι δηλαδή δεν υπάρχει χρήση της γλώσσας που δεν εµπεριέχεται στην κοινωνία, όπως και δεν υπάρχουν σχέσεις µεταξύ γλώσσας και κοινωνίας που δεν συνειδητοποιούνται µέσω λεκτικής αλληλεπίδρασης (Stubbs, 1983: 8). H ΚΑΛ είναι µία προσέγγιση της Ανάλυσης Λόγου που εξετάζει τη γλώσσα ως κοινωνικό σηµειωτικό σύστηµα (Halliday, 1978), ως ένα µέσο κοινωνικής πρακτικής 5

6 (Fairclough, 1989: 20) που χρησιµοποιείται για αναπαράσταση και σηµασιοδότηση (Kress, 1990). Υπό αυτή την έννοια στόχος της είναι να ξεδιπλώσει τα ιδεολογικά στηρίγµατα της οµιλίας, τα οποία έχουν γίνει τόσο φυσικά µε το πέρασµα του χρόνου, ώστε αρχίζουν να θεωρούνται κοινά, αποδεκτά και φυσικά χαρακτηριστικά της οµιλίας µας (Teo, 2000: 11). Ουσιαστικά στόχος της ΚΑΛ είναι η καταγραφή των σχέσεων µεταξύ γλώσσας-κειµένων και κοινωνικών σχέσεων και δοµών (Halliday, 1978) και η «αποφυσικοποίηση» των ιδεολογιών µε την υιοθέτηση κριτικών στόχων. Επιδιώκεται, συνεπώς, µέσω της ανάλυσης της γλωσσικής επικοινωνίας, να ανακαλυφθούν οι αναπαραστάσεις της κοινωνικής πραγµατικότητας που οικοδοµούνται σ αυτήν, να ανακαλυφθεί ο τρόπος µε τον οποίο ο λόγος, ως διαλεκτική γλώσσας κοινωνίας, συµβάλλει στη διαιώνιση και στην αλλαγή της κοινωνίας (Fairclough, 1995). Γι αυτό, άλλωστε, η ΚΑΛ ορίζεται ως ανάλυση της λειτουργίας των κειµένων εντός κοινωνικών πολιτισµικών συµφραζοµένων (Fairclough, 1995) και ως µελέτη της οργάνωσης της γλώσσας πάνω και πέρα από την πρόταση (Stubbs, 1983), εξετάζοντας τις ιδεολογίες και την πραγµατικότητα που αναπτύσσονται και διαιωνίζονται µέσα από κάθε συγκεκριµένη γλωσσική χρήση. Επιδίωξη της µεθόδου αποτελεί η ενοποίηση και ο καθορισµός της σχέσης µεταξύ τριών επιπέδων ανάλυσης: α) το κείµενο αυτό καθ αυτό, β) τις πρακτικές επικοινωνίας, δηλαδή τις διαδικασίες που προκύπτουν κατά την παραγωγή λόγου, την οµιλία, την ανάγνωση και την ακρόαση και γ) το ευρύτερο κοινωνικό πλαίσιο και τις επικοινωνιακές πρακτικές, στα οποία στηρίζεται το κείµενο (Fairclough, 2000). Σε ό,τι αφορά τη µέθοδο, η ΚΑΛ µπορεί να περιγραφεί γενικότερα ως «υπεργλωσσική» ή «µεταγλωσσική», αφού οι ερευνητές που τη χρησιµοποιούν ασχολούνται περισσότερο µε τα συµφραζόµενα του λόγου ή τη σηµασία που κρύβεται πίσω από τη γραµµατική και συντακτική δοµή. Αυτό µπορεί να περιλαµβάνει ακόµη και τη διερεύνηση του πολιτικού ή και του οικονοµικού πλαισίου της γλωσσικής χρήσης και της γλωσσικής παραγωγής (Wikipedia, 2009), καθώς µε βάση την ΚΑΛ η ανάλυση των κειµένων δεν πρέπει να αποµονώνεται από τις πρακτικές των φορέων ή των λόγων που αυτά ανήκουν. Μία τέτοια ανάλυση απαιτεί προσοχή στη µορφή και την οργάνωση του κειµένου σε όλα τα επίπεδα: φωνολογικό, γραµµατικό, λεξιλογικό και σε υψηλότερα επίπεδα κειµενικής οργάνωσης, όπως είναι η δοµή. Κι αυτό γιατί κοινωνικά και πολιτιστικά φαινόµενα ανιχνεύονται στις κειµενικές δοµές, έτσι που γίνονται δείκτες της κοινωνικής πολιτισµικής διαδικασίας, σχέσης και αλλαγής ( Fairclough, 1995: 4). Καθώς η ΚΑΛ δεν περιορίζεται στη µελέτη µικρότερων µορφηµάτων της γλώσσας, όπως τα φωνήµατα, τα µορφήµατα, οι λέξεις και η σύνταξή τους, ορίζεται ως 6

7 η ανάλυση της γλώσσας πέρα από την πρόταση και έχει τη δύναµη να ανιχνεύει το µήνυµα πίσω από το κείµενο, επειδή ακριβώς µελετά µέρη της γλώσσας, όπως αυτά ρέουν µαζί (Tannen, 2008). 1.3 Καθορισµός ερευνητικής µεθόδου: συνδυασµός ΠΑΠ και ΚΑΛ. Επανερχόµενοι στο θέµα της κατ αντιπαράσταση παρουσίασης, η ΠΑΠ παρέχει στον ερευνητή ένα συγκεκριµένο ερευνητικό εργαλείο, µε σαφή βήµατα και το πλεονέκτηµα της δυνατότητας ποσοτικοποίησης των ευρηµάτων. Επιπλέον, είναι ιδιαίτερα «φιλική» στο χρήστη, καθώς η κατηγοριοποίηση είναι µία διαδικασία που εφαρµόζεται σε καθηµερινή βάση από όλους τους ανθρώπους και κινείται πολύ κοντά σε αυτό που ονοµάζουµε «κοινή αίσθηση». Από την άλλη, όµως, η ΠΑΠ περιγράφει το φανερό περιεχόµενο, ενώ αδυνατεί να προσδιορίσει τους τρόπους µε τους οποίους η γλώσσα κατασκευάζει, µεταµορφώνει και αναπαράγει την εµπειρία µέσω των λειτουργιών της εξουσίας και της γνώσης και συνεπώς τα ευρήµατά της εντάσσονται σε περιγραφικό µάλλον πλαίσιο, χωρίς να δίνουν αφορµή για ερµηνευτική κριτική, µε αποτέλεσµα το περιεχόµενο ή η πολυπλοκότητα του υλικού να παραµένει κρυφή (Wilbraham, 1995). H ΚΑΛ από τη δική της πλευρά, ξεκινώντας από την ίδια τη γλώσσα, προχωρεί στην εις βάθος µελέτη του υλικού, χωρίς να περιορίζεται σε αυτό που λέγεται ή είναι φανερό. Αντίθετα επιδιώκει να ανακαλύψει και το λανθάνον περιεχόµενο ή αυτό που εννοείται χωρίς να αναφέρεται ρητά, ενώ επιπλέον επιχειρεί να πραγµατοποιήσει τη σύνδεση του λόγου µε τα κοινωνικά συµφραζόµενα, που είναι ίσως και το σηµαντικότερο χαρακτηριστικό της. Το βασικό της µειονέκτηµα, όµως, είναι ότι δεν παρέχει ένα σαφές και ξεκάθαρο µεθοδολογικό εργαλείο, αλλά αφήνει τεράστια περιθώρια κινήσεων που µπορούν να εκτρέψουν από την πορεία του έναν µη έµπειρο ερευνητή ή να οδηγήσουν σε διαφοροποίηση των ευρηµάτων µεταξύ διαφορετικών ερευνητών. Οι δύο αυτές ερευνητικές µέθοδοι, ωστόσο, έχουν ένα κοινό πλεονέκτηµα. Είναι µέθοδοι ευέλικτες που µπορούν να λειτουργήσουν ενισχυτικά - συµπληρωµατικά σε άλλα είδη ανάλυσης. Η χρήση της ΠΑΠ µπορεί να είναι λειτουργική υπό την έννοια του ότι δε βάζει τελεία ή δεν βάζει την τελευταία λέξη. Αντίθετα, οδηγεί σε συγκρίσιµα και αξιοποιήσιµα δεδοµένα εξασφαλίζοντας ένα στατικό, εξαντλητικό περιγραφικό φάσµα θεµάτων που διευκολύνει εις βάθος αναλύσεις συγκεκριµένων κειµένων. Με τον τρόπο αυτό δηµιουργεί ένα υλικό που µπορεί να εξυπηρετεί την κριτική ή την ενίσχυση της 7

8 ιδεολογίας σε κοινωνικό και υποκειµενικό επίπεδο. Μάλιστα, η ΚΑΛ µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να ενισχύσει τα είδη της ΠΑΠ (Wilbraham, 1995). Άλλωστε, όπως αναφέρει και ο σηµαντικότερος εισηγητής της ΚΑΛ, ο Norman Fairclough (1995: 18), «η ΚΑΛ δεν µπορεί από µόνη της να κρίνει την αλήθεια µιας πρότασης, αλλά είναι απλώς µια µέθοδος που χρησιµοποιείται σε ευρύτερα κριτικά πρότζεκτ». Αυτό που χρειάζεται στην ΠΑΠ είναι µία οξεία, κριτική επιχειρηµατολογία και η σύνδεση των ευρηµάτων µε το κοινωνικό πλαίσιο που τα παρήγαγε. Η ΠΑΠ µπορεί να ενισχυθεί µε κριτική σύγκριση από την ΚΑΛ (Wilbraham, 1995). Σε πρακτικό επίπεδο, το βασικό θεωρητικό πλαίσιο και τα διαδικαστικά βήµατα εξασφαλίζονται από την ΠΑΠ, ενώ η ΚΑΛ ενεργοποιείται στις περιπτώσεις που το µήνυµα «κρύβεται» πίσω από λέξεις ή φράσεις χωρίς ιδιαίτερο ιδεολογικό χρωµατισµό, σε περιπτώσεις αποσιώπησης, γλωσσικής εκλεκτικότητας ή παραποίησης. Η αρχή, δηλαδή γίνεται µε την ανάλυση της ίδιας της γλώσσας και τη διαµόρφωση ενός συστήµατος θεµατικών κατηγοριών σύµφωνα µε το περιεχόµενο των κειµένων, και στη συνέχεια ακολουθεί η ανίχνευση της λανθάνουσας ιδεολογίας και η σύνδεση των ιδεολογικών µηνυµάτων µε τους κοινωνικούς παράγοντες που τα διαµόρφωσαν. Ως µονάδα καταγραφής ορίζεται το «θέµα», η έκταση του οποίου µπορεί να κυµαίνεται από µία λέξη έως και αρκετές περιόδους. Αυτή η διακύµανση οφείλεται στο γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις για την ανάλυση και ένταξη ενός «λόγου» σε µία θεµατική κατηγορία χρειάζεται µεγαλύτερο µέρος κειµένου, ώστε να γίνει εµφανές το ιδεολογικό του µήνυµα. Στο ίδιο πλαίσιο, µεταξύ των πλεονεκτηµάτων που εξασφαλίζει η ΚΑΛ στην ΠΑΠ, υπάγεται και η δυνατότητα ένταξης ενός θέµατος σε περισσότερες της µίας θεµατικές κατηγορίες, γεγονός που επιτρέπεται στο βαθµό που κάθε φορά σχολιάζεται διαφορετικό µέρος ή διαφορετική πτυχή του θέµατος (και για λόγους κατανόησης το κείµενο δεν κατακερµατίζεται, για να µην εντάσσεται σε κάθε κατηγορία ένα µικρό µέρος λόγου χωρίς νόηµα), ενέργεια που θα ήταν πρακτικά αδύνατη και µεθοδολογικά λανθασµένη αν χρησιµοποιούνταν αποκλειστικά η ΠΑΠ. Με αυτό τον τρόπο δίνεται η δυνατότητα σχολιασµού όλων των ιδεολογικών παραµέτρων που ανακύπτουν χωρίς να υπάρχει το πρακτικό πρόβληµα της επιλογής µίας αποκλειστικά θεµατικής κατηγορίας στην οποία πρέπει να ενταχτεί το «θέµα». Επειδή σκοπός της παρούσας µελέτης είναι η παρουσίαση παραδειγµάτων που καθιστούν περισσότερο εµφανή την αποτελεσµατικότητα της προτεινόµενης µεθόδου, ακολούθως περιοριζόµαστε στο να παρουσιάζουµε µόνο ορισµένα δείγµατα της ιδεολογικής ανάλυσης των σχολικών εγχειριδίων, εκείνα που αποδεικνύουν εναργέστερα τη χρησιµότητα της συνδυαστικής αξιοποίησης της ΠΑΠ και ΚΑΛ. 8

9 2. Εφαρµογή ερευνητικής µεθόδου Στα σχολικά εγχειρίδια γλωσσικής διδασκαλίας της Γ ηµοτικού «Τα απίθανα µολύβια», εντοπίζουµε τα ακόλουθα δύο αποσπάσµατα: «Η µαµά έκλεγε, ο µπαµπάς ήταν καταστεναχωρηµένος κι εµείς οι τρεις αδερφές καθόµασταν χωρίς µιλιά», Α79, «Το Σάββατο ήµουν µε πυρετό στο κρεβάτι. ε λέω, το να αρρωσταίνεις έχει και τα καλά του. Πάνε κι έρχονται στο κρεβάτι σου. Να τα διπλά µαξιλάρια. Να και οι πορτοκαλάδες. Σήµερα ούτε πονοκέφαλος, ούτε πυρετός. Η µαµά ανακουφίστηκε. Ο πατέρας έγραψε σηµείωµα για να καθίσω µέσα στα διαλείµµατα αύριο», Β46 [τα κεφαλαία γράµµατα αντιστοιχούν σε τεύχος και ο αριθµός σε σελίδα του αντίστοιχου τεύχους, δηλ. Α79 Α τεύχος, σελ. 79]. Αντιλαµβάνεται κανείς ιδιαίτερα εύκολα πως τα δύο αυτά αποσπάσµατα φανερώνουν ταυτόχρονα περισσότερα του ενός δεδοµένα: ως προς το είδος της οικογένειας αντιπροσωπεύουν τη διγονεϊκή µορφή, παρουσιάζουν, όµως, και το ρόλο της µητέρας (Να τα διπλά µαξιλάρια. Να και οι πορτοκαλάδες), το ρόλο του πατέρα (Ο πατέρας έγραψε σηµείωµα για να καθίσω µέσα στα διαλείµµατα αύριο), αλλά και το ρόλο των παιδιών (εµείς οι τρεις αδερφές καθόµασταν χωρίς µιλιά ε λέω, το να αρρωσταίνεις έχει και τα καλά του. Πάνε κι έρχονται στο κρεβάτι σου). Παράλληλα, φανερώνουν γνωρίσµατα του χαρακτήρα των γυναικών (Η µαµά έκλεγε, Η µαµά ανακουφίστηκε) και των ανδρών (ο µπαµπάς ήταν καταστεναχωρηµένος). ιαπιστώνεται µία διάσταση στον τρόπο αντιµετώπισης των δυσκολιών ανάµεσα στους δύο γονείς: η µητέρα που κλαίει και ο πατέρας που δεν εξωτερικεύει έντονα τα συναισθήµατά του, αλλά εµφανίζεται πιο συγκρατηµένος στις εκδηλώσεις του, απλά καταστενοχωρηµένος. Αυτή η διαφοροποίηση γίνεται αντιληπτή και από τις γλωσσικές επιλογές: ρήµα για τη µητέρα (έκλεγε), µετοχή για τον πατέρα (καταστενοχωρηµένος), µετατόπιση της έµφασης υπέρ του ισχυρότερου γραµµατικά τύπου, του ρήµατος. Απόλυτη διάσταση και στην ανάληψη δράσης: η µητέρα φροντίζει µε αφοσίωση όπως γίνεται αντιληπτό από τη χρήση του εµφατικού «να» στη φράση «Να τα διπλά µαξιλάρια. Να και οι πορτοκαλάδες» - για την ανάρρωση του παιδιού, ενώ το γεγονός ότι ο πατέρας γράφει το σηµείωµα για το σχολείο δείχνει τον πατρικό λόγο να έχει µεγαλύτερη ισχύ και εγκυρότητα απ ό,τι θα είχε ίσως της µητέρας. Επιπλέον, η χρήση του ρήµατος «ανακουφίστηκε» δείχνει πως η µητέρα είχε εκδηλώσει έντονα την ανησυχία της, ενώ αντίθετα δε γίνεται κανένα τέτοιου είδους σχόλιο για τον πατέρα (Davis, 1982, Κραβαρίτου, 1996), Τα παιδιά εµφανίζονται ανενεργά στο πλαίσιο της οικογένειας και περιορίζονται στο να απολαµβάνουν τις γονεϊκές φροντίδες. 9

10 Τα συγκεκριµένα θέµατα υπάγονται κανονικά σε µια θεµατική κατηγορία που αφορά στην οικογένεια και αυτή µε τη σειρά της στην ευρύτερη θεµατική κατηγορία της κοινωνίας. Προβλήµατα, ωστόσο, δηµιουργούνται από το γεγονός της πολλαπλής ιδεολογικής σηµατοδότησης των αποσπασµάτων. Αν εφαρµοζόταν µεµονωµένα η ΠΑΠ, θα έπρεπε να αποφασιστεί σε ποια υποκατηγορία της «οικογένειας» θα ενταχθούν αποκλειστικά, καθώς σύµφωνα µε της µεθοδολογικές αρχές της - ένα θέµα µπορεί να υπαχθεί σε µία και µόνο µία κατηγορία (είδος οικογένειας, ρόλος µητέρας, ρόλος πατέρα, ρόλος παιδιών, χαρακτήρας γυναικών, χαρακτήρας ανδρών), κάτι που θα απαιτούσε και τον τµηµατικό κατακερµατισµό του κειµένου. Όµως, η παράλληλη χρησιµοποίηση της ΚΑΛ, εκτός του ότι επιτρέπει τη διεξοδική ανάλυση κάθε πτυχής του κειµένου, επιτρέπει και την ένταξη του ίδιου αποσπάσµατος σε διαφορετική θεµατική κατηγορία, εφόσον, βέβαια, σε κάθε περίπτωση στηρίζεται επαρκώς ο λόγος που δικαιολογεί αυτή την ένταξή. Ένα άλλο παράδειγµα που σχετίζεται µε τον πατρικό ρόλο είναι το επόµενο: «Στη µέση του δέσποζε µε τη θεόρατη κορµοστασιά του το µεγαλύτερο πεύκο που έχετε δει. Τέσσερις φορές ψηλότερο από τη στέγη του σπιτιού, µ απλωµένα τα χοντρά κλαδιά του σαν οµπρέλα. Ήταν το καµάρι της γειτονιάς. Αµέσως, στο µεγάλο πρώτο κλαδί του, κρέµασε µε γερές αλυσίδες ο πατέρας µου την κούνια», Α40. Σύµφωνα µε το απόσπασµα, ο πατέρας αναλαµβάνει τις εξωτερικές δραστηριότητες και γενικά ό,τι σχετίζεται µε τη σιγουριά και την ασφάλεια, ακόµη και στο παιχνίδι των παιδιών. Η αντοχή και η δύναµη εµφανίζονται σαν ιδιότητες που χαρακτηρίζουν τυπικά τον πατέρα ως στηρίγµατος της οικογένειας (Μπουρντιέ, 1996). Αυτός αναλαµβάνει να στερεώσει την κούνια, όχι σε ένα οποιοδήποτε δέντρο, αλλά σε ένα θεόρατο πεύκο, το καµάρι της γειτονιάς, και µάλιστα στο µεγάλο πρώτο κλαδί και «αµέσως». Το επίθετο «πρώτο» µπορεί να αναφέρεται στην έννοια της σειράς, είναι δηλαδή το πιο προσιτό για το στερέωµα της κούνιας, ενέχει, ωστόσο, και την έννοια της ποιότητας, όπου η λέξη πρώτο συνεπάγεται το καλύτερο. Η επιλογή των λέξεων και η εικόνα που περιγράφεται προκαλούν νοερά αντιστοιχία δέντρου-πατέρα, η εικόνα της οµπρέλας που σχηµατίζεται µε τα κλαδιά παραπέµπει στην έννοια της προστασίας, τα κλαδιά που είναι χοντρά στην έννοια της ασφάλειας. Άλλωστε, η φράση γερές αλυσίδες, εκτός από την έµφαση που δίνει στην εξασφάλιση της σιγουριάς από τη µεριά του πατέρα, µπορεί συντακτικά να εκληφθεί ως σχήµα υπαλλαγής και η χρήση της φράσης «γερές αλυσίδες» να σηµαίνει γερός πατέρας. Επιπλέον, η έκφραση ενθουσιασµού και θαυµασµού που εκδηλώνεται στα λόγια του παιδιού: «το µεγαλύτερο πεύκο που έχετε δει», δεν περιορίζεται µόνο στις ιδιότητες του δέντρου, αλλά επεκτείνεται και στις 10

11 ενέργειες του πατέρα, εφόσον αυτές σχετίζονται µε το δέντρο. Τέλος, αν ληφθεί υπόψη πως η οικογένεια του παιδιού έχει µόλις µετακοµίσει σε καινούργιο σπίτι [όπως γίνεται γνωστό από τα δεδοµένα της αφήγησης], διαπιστώνεται από τη χρήση του επιρρήµατος «αµέσως»- πως η πρώτη ασχολία του πατέρα (ίσως και η µοναδική;) είναι να κρεµάσει την κούνια των παιδιών και όχι να βοηθήσει στην τακτοποίηση του σπιτιού, που αφήνεται να εννοηθεί ότι την έχει αναλάβει κάποιος άλλος, µάλλον η µητέρα. Βασικό, λοιπόν, «προσόν» της γυναίκας, όπως γίνεται αντιληπτό και από το ακόλουθο απόσπασµα, είναι η ικανότητα να περιποιείται το σπίτι και να κάνει όλες τις δουλειές: να καθαρίζει, να µαγειρεύει, αλλά και να ζυµώνει, να γνέθει, να πλέκει: «Ζυµώνουν τ ανασκουµπωτά της πρωτονύφης χέρια και πλάθουν τα πρωτόπλαστα ψωµιά µες τις παλάµες µες στην καλοπελεκητή πινακωτή προικιό της. Το φούρνο καίει τεχνίτισσα στο φούρνο η γριά κυρούλα, ξανανιωµένη, αφήνοντας τη συντροφιά της ρόκας», Γ37). Η πρωτονύφη -που µπορεί να σηµαίνει την πρώτη νύφη που έκανε η οικογένεια, αλλά και την πιο άξια- ζυµώνει. Συντακτικό υποκείµενο της φράσης είναι τα χέρια, σύµβολο της δύναµης και της εργατικότητας, τα οποία είναι ανασκουµπωτά, ως απόδειξη αυτής της εργατικότητας, κι ακόµη της αφοσίωσης και της δυναµικότητας στις δουλειές. Παρατηρείται, επίσης, η επαναφορά του επιθέτου πρώτος στη λέξη πρωτόπλαστα, γλωσσική επιλογή που συνδέει την αξιοσύνη της νύφης στο ζύµωµα µε την ποιότητα του ψωµιού, από το οποίο θα τραφεί ο άντρας της και όλη η οικογένεια. Πέρα από την αξιοσύνη της νύφης στις δουλειές του σπιτιού, απαραίτητο «προσόν» είναι, βέβαια, και η προίκα, που δίνεται σαν εφόδιο στη γυναίκα για να της χρησιµεύσει στην καινούρια, έγγαµη ζωή της. Η καλοπελεκητή πινακωτή, προικιό της γυναίκας, καθορίζει το ρόλο της στο σπιτικό: να ασχολείται µε τα του οίκου και µάλιστα να είναι καλή νοικοκυρά (απ όπου και καλοπελεκητή η πινακωτή, για να βγαίνει και καλό το ψωµί). Η προίκα, παρουσιάζεται σαν απαραίτητο «προσόν» µιας καλής νύφης, δηµιουργώντας µια νοοτροπία δούναι και λαβείν, που φέρει τους άντρες να χρειάζονται µια «ανταµοιβή» για το «βαρύ φορτίο» που αναλαµβάνουν όταν ανοίγουν σπιτικό, αφήνεται, ωστόσο, να εννοηθεί πως ισχύει και εκ του αντιθέτου, ότι δηλαδή όσες δε διαθέτουν προίκα δεν παντρεύονται και κατά συνέπεια, σύµφωνα µε τις αρχές των παραδοσιακών κοινωνιών, δεν καταξιώνονται κοινωνικά. (Laqueur, 2003). Ακόµη και η γριά κυρούλα, δεν καίει απλώς το φούρνο, αλλά είναι τεχνίτισσα σ αυτό, και δεν βλέπει το άναµµα του φούρνου σαν µια κοπιαστική υποχρέωση, αλλά σαν κάτι που τη γεµίζει ζωντάνια και χαρά («ξανανιωµένη»), παρόλο που η προηγούµενη ασχολία της ήταν το γνέσιµο µε τη ρόκα, που χαρακτηρίζεται ως συντροφιά της. 11

12 Στο Β43, παρουσιάζονται κάρτες γενεθλίων, αγοριών και κοριτσιών. Πέρα από τις στερεότυπες χρωµατικές επιλογές του γαλάζιου και ροζ χρώµατος αντίστοιχα, που ευελπιστούµε να παρουσιάσουµε σε άλλη ευκαιρία µε την ανάλυση της ιδεολογίας του οπτικού κειµένου, αξίζει να επισηµανθούν οι γλωσσικές επιλογές. Συγκεκριµένα διαβάζουµε: «Προς το φίλο µου Κώστα. Θα χαρώ πολύ να σε δω στο πάρτι για την ονοµαστική µου εορτή που θα γίνει την Παρασκευή στις 30 Νοεµβρίου και ώρα 7µµ. Μένω στην οδό Κύπρου 16, Αλσούπολη. Το τηλέφωνό µου είναι Σε περιµένω µε χαρά! Ο φίλος σου, Αντρέας», «Αγαπητέ φίλε Κώστα, Σε περιµένω στη γιορτή που θα κάνω για τα γενέθλιά µου την Κυριακή στις 19 Οκτωβρίου και ώρα 6:30 το απόγευµα. Η διεύθυνση µου είναι: Σωκίων 98, Αλσούπολη και το τηλέφωνό µου: Θα περάσουµε φανταστικά! Η φίλη σου Βάσια», «Μελίνα, τα γενέθλιά µου πλησιάζουν. Το Σάββατο 7 εκεµβρίου γίνοµαι 9 ετών και σε περιµένω στη γιορτή που θα κάνω στις 7µµ. Έλα να διασκεδάσουµε τρελά. Το σπίτι µου είναι: Σίφνου 95, Αλσούπολη. Η φίλη σου, Μαργαρίτα», Β43. Ο λόγος στην αγορίστικη κάρτα παρουσιάζεται πιο συγκρατηµένος και σοβαρός σε σύγκριση µε το λόγο των κοριτσιών, που εµφανίζεται πιο άµεσος, ενθουσιώδης και αυθόρµητος: η προσφώνηση συνοδεύεται από το ουσιαστικό «φίλος» στην πρόσκληση του Αντρέα, ενώ από το επίθετο «αγαπητός» στην πρόσκληση της Βάσιας. Τα κορίτσια καλούν τους φίλους τους στη γιορτή µέσα από ένα αίτηµα δήλωση («σε περιµένω στη γιορτή µου»), που καθιστά δεδοµένη τη συµµετοχή των προσκεκληµένων, σε αντιδιαστολή µε το σαφώς πιο συγκρατηµένο «Θα χαρώ πολύ να σε δω στο πάρτι», που συνιστά απλά αίτηµα. Εντύπωση, προκαλεί η επιλογή της λέξης «εορτή» από τον Αντρέα, που είναι τύπος της καθαρεύουσας και προσδίδει µια χροιά επισηµότητας και απόστασης µεταξύ γράφοντος και αποδέκτη. Ακόµη, οι κοριτσίστικες κάρτες κλείνουν µε την υπόσχεση για φανταστική διασκέδαση: «θα περάσουµε φανταστικά, έλα να διασκεδάσουµε τρελά», ενώ δεν υπάρχει κάτι αντίστοιχο στην κάρτα του Αντρέα. Γίνεται, φυσικά αντιληπτό, πως ο περιορισµός των ερευνητικών ευρηµάτων αποκλειστικά σε ποιοτικά δεδοµένα θα καθιστούσε εξαιρετικά δύσκολη τη διαµόρφωση σφαιρικής εκτίµησης των υπό διερεύνηση θεµατικών κατηγοριών και σε τελική ανάλυση της ιδεολογικής ταυτότητας των βιβλίων. Από την άλλη, αποκλειστικά ποσοτικά δεδοµένα θα οδηγούσαν πέρα από τις δυσκολίες ένταξης των αποσπασµάτων σε µια και µόνη θεµατική κατηγορία- σε απώλεια σηµαντικών πληροφοριών. Με το συνδυασµό των δύο µεθόδων, λοιπόν, δεν εξάγεται απλά το συµπέρασµα ότι από το σύνολο των αναφορών στο είδος της οικογένειας το 78% αφορά τη διγονεϊκή µορφή, αλλά διευκρινίζεται και ο ρόλος της µητέρας και του πατέρα µέσα σε αυτή. εν 12

ABSTRACT. προδιαγραφές διαµόρφωσης του εκπαιδευτικού υλικού.

ABSTRACT. προδιαγραφές διαµόρφωσης του εκπαιδευτικού υλικού. Η ιδεολογική ταυτότητα των εγχειριδίων γλωσσικής αγωγής: η περίπτωση της Γ ηµοτικού 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αξιολόγηση συνιστά αναπόσπαστο στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας καθορίζοντας ποιος και τι πληρεί τα

Διαβάστε περισσότερα

Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης 1

Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης 1 Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης 1 Περίληψη Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της γνώσης, συνιστούν ταυτόχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού»

Θέµατα: «Βιβλία Γλώσσας Α, Β, Γ ηµοτικού», «Μαθηµατικά Α, Β ηµοτικού» 1 ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Για την ενηµέρωση των υποψηφίων συγγραφέων εγχειριδίων Γλώσσας και Μαθηµατικών, κοινοποιούµε απάντηση σε σχετικό ερωτηµατολόγιο που µας είχαν υποβάλει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Μαθηματικά (Άλγεβρα - Γεωμετρία) Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση

Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Κείμενα και επικοινωνιακές δραστηριότητες στα νέα βιβλία της γλώσσας: μια κριτική εξέταση Στόχος της ανακοίνωσης είναι να εξεταστούν κριτικά οι προσεγγίσεις που χρησιμοποιούνται στα νέα βιβλία της γλώσσας,

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

15. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ

15. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ . ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ Έτος Ίδρυσης: 98 ΚΑΝΑΒΕΛΗ ΕΛΙΑΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (συνολικά στοιχεία).... Κατανομή των μελών ΔΕΠ κατα φυλο και βαθμιδα (συνολικα στοιχεια).... Η κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική διαδικασία και συγγραφή διατριβής: Μεθοδολογικές παρατηρήσεις ρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας Τα βασικά στάδια για την εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο

Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Επιστολή : Νεοελληνική Γλώσσα για το Γυμνάσιο Η επιστολή ή το γράμμα είναι ένα είδος επικοινωνιακού λόγου, πολύ χρήσιμο για την κοινωνική μας ζωή. Υπάρχουν διάφορα είδη επιστολών. Μια επιστολή μπορεί να

Διαβάστε περισσότερα

Created by : Market Research Team. Market Research Team

Created by : Market Research Team. Market Research Team Υπηρεσίες Έρευνας Αγοράς 2 0 0 9 Created by : Έρευνα Αγοράς Σήµερα που οι συνθήκες ανταγωνισµού στην αγορά γίνονται όλο και πιο απαιτητικές, οι επιχειρήσεις έχουν ολοένα και µεγαλύτερη ανάγκη για αξιοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής

Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Εξ αποστάσεως υποστήριξη του έργου των Εκπαιδευτικών μέσω των δικτύων και εργαλείων της Πληροφορικής Ε. Κολέζα, Γ. Βρέταρος, θ. Δρίγκας, Κ. Σκορδούλης Εισαγωγή Ο εκπαιδευτικός κατά τη διάρκεια της σχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητικές Εργασίες

Ερευνητικές Εργασίες Ερευνητικές Εργασίες 1. Οδηγίες μεθοδολογίας της έρευνας, συλλογής δεδομένων και εξαγωγής συμπερασμάτων. 2. Συγγραφή της ερευνητικής εργασίας. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύμβουλος Η ΜΕΘΟΔΟΣ PROJECT Επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Eνότητα 1: Εισαγωγή. Θεωρία, Μέθοδοι και Δεδομένα (3/4) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Β06Σ03 ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Ενότητα 2: Επαγωγική-περιγραφική στατιστική, παραµετρικές

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα

Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά. Ε. Κολέζα Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας ενότητας στα Μαθηµατικά Ε. Κολέζα Α. Θεωρητικές αρχές σχεδιασµού µιας µαθηµατικής ενότητας: Βήµατα για τη συγγραφή του σχεδίου Β. Θεωρητικό υπόβαθρο της διδακτικής πρότασης

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Cross sectional Panel Omnibus

Cross sectional Panel Omnibus είδη ερευνών Ποσοτικές έρευνες Η έρευνα µε δοµηµένο ερωτηµατολόγιο Πρόσωπο µε πρόσωπο Τηλεφωνική Ταχυδροµική Μέσω ιαδικτύου 1 Ποσοτικές έρευνες (συνέχεια) Η έρευνα µε δοµηµένο ερωτηµατολόγιο Cross sectional

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:

4.4 Ερωτήσεις διάταξης. Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται: 4.4 Ερωτήσεις διάταξης Στις ερωτήσεις διάταξης δίνονται:! µία σειρά από διάφορα στοιχεία και! µία πρόταση / κανόνας ή οδηγία και ζητείται να διαταχθούν τα στοιχεία µε βάση την πρόταση αυτή. Οι ερωτήσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Δημοτικού Oδηγίες αξιοποίησης των σχολικών εγχειριδίων Σχολική χρονιά: 2011-2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΩΝ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ.

Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Σπουδαστές Γιαννουλάκης Αντρέας Α.Μ. 11796 Τσουρουνάκης 'Αγγελος Α.Μ. 12133 Μουτουσίδου Πόπη Α.Μ. 12279 Εισηγητής: Ταφιάδης Χρ. Διονύσης

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΟΝΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.»

«Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» «Το πρωινό γεύμα για τους μαθητές του δημοτικού. Αντιλήψεις και καθημερινή πρακτική των παιδιών.» Το πρωινό είναι το πρώτο γεύμα της ημέρας, έπειτα από μία «κοπιαστική νύχτα» για τον οργανισμό μας, κατά

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα.

Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Βασικές αρχές του αντι θετικιστικού κινήματος. Τα άτομα έχουν πρόθεση και δημιουργικότητα στη δράση τους, δρουν εσκεμμένα και κατασκευάζουν νοήματα. Τα άτομα κατασκευάζουν με ενεργό τρόπο τον κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ»

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗ» ΑΘΗΝΑ 1999 Οµάδα σύνταξης Συντονιστής: Γεώργιος Κιούσης,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

12. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

12. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης . Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Έτος Ίδρυσης: 97 ΠΑΛΙΕΡΑΚΗ ΚΑΛΛΙΟΠΗ Περιεχόμενα. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης ( ).... Η κατά φύλο σύνθεση των μελών ΔΕΠ (συνολικά στοιχεία).... Κατανομή των μελών ΔΕΠ

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας

Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Μέθοδοι Γεωργοοικονομικής & Κοινωνιολογικής Έρευνας Ενότητα 9: Συμμετοχική Παρατήρηση (1/2) 2ΔΩ Διδάσκοντες: Χ. Κασίμης- Ελ. Νέλλας Τμήμα: Αγροτικής Οικονομίας και Ανάπτυξης Μαθησιακοί στόχοι Η εκμάθηση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης

Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης Η ερευνητική διαδικασία: Προετοιμασία ερευνητικής πρότασης και συγγραφή ερευνητικής έκθεσης / διατριβής. Δρ. Ηλίας Μαυροειδής Σ.Ε.Π.,., Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο Τα στάδια της ερευνητικής διαδικασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ)

Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί 1. Α) Στην ιστορία. Σωστό το ) Σωστό το Γ) Α/Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Το λογισµικό Άτλαντας CENTENNIA µπορεί να χρησιµοποιηθεί Α) Στην ιστορία. Α) Β) Γ) ) Απλή Β) Στη µελέτη περιβάλλοντος. Γ) Στις φυσικές επιστήµες. ) Σε όλα τα παραπάνω. Είστε

Διαβάστε περισσότερα

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις

Είναι µε µεγάλη χαρά που παρευρίσκοµαι στη. σηµερινή παρουσίαση των αποτελεσµάτων της. Έρευνας «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Υ...Τ. 18.3.09.35 Χαιρετισµός Υπουργού ικαιοσύνης και ηµοσίας Τάξεως Κ. Σοφοκλή Σοφοκλέους Στην παρουσίαση των Αποτελεσµάτων της Έρευνας µε θέµα: «Βουλευτικές Εκλογές 2006 Οι προτιµήσεις Φύλου των Κυπρίων

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

"Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ".

Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ. "Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΣΑΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΕ ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΤΟΥ Π.Τ.Δ.Ε ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ". Σίμος Αναγνωστάκης, Ε.Ε.Δι.Π., sanagn@edc.uoc.gr Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης, Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός»

Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» Το µοντέλο επιµόρφωσης των εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης στο Πρόγραµµα «ΜΕΛΙΝΑ Εκπαίδευση και Πολιτισµός» εισήγηση του Μένη Θεοδωρίδη που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συνεδρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γλώσσα Γ Δημοτικού (β τεύχος) Mια ενδεικτική πρόταση προσέγγισης της Ενότητας: «Έλα στην παρέα μας»

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γλώσσα Γ Δημοτικού (β τεύχος) Mια ενδεικτική πρόταση προσέγγισης της Ενότητας: «Έλα στην παρέα μας» ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ Γλώσσα Γ Δημοτικού (β τεύχος) Mια ενδεικτική πρόταση προσέγγισης της Ενότητας: «Έλα στην παρέα μας» Σπύρος Σοφοκλέους Ομάδα Εργασίας Γλώσσας-ΔΕ 2013-2014 Πότε και πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΤΑΞΗ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Σ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΤΑΡΤΗ 3 ΙΟΥΛΙΟΥ 2002 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η πρώτη λέξη του

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός

Μάθηµα 5 ο. Κριτικός Εγγραµµατισµός Μάθηµα 5 ο Κριτικός Εγγραµµατισµός Παραδοχή: Όση σχέση έχει ο γραπτός λόγος µε σύµβολα και κώδικες, άλλη τόση έχει µε αξίες, ιδεολογίες, υποκειµενικότητες, ερµηνείες, κρίσεις, ενδιαφέροντα, συµφέροντα

Διαβάστε περισσότερα

Ιδεολογικά μηνύματα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: μια πρόταση ανάλυσης

Ιδεολογικά μηνύματα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: μια πρόταση ανάλυσης 605 Χατζηγεωργίου, Β. (2001). Οι γλωσσικές ασκήσεις στη διδασκαλία της γλώσσας. Ταξινόμηση των γλωσσικών ασκήσεων των εγχειριδίων «Η Γλώσσα μου». Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Ιδεολογικά μηνύματα στο

Διαβάστε περισσότερα

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου

Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Ερευνώντας τις ερμηνείες φοιτητών και τις διδακτικές πρακτικές εκπαιδευτικών σε θέματα σχετικά με την έννοια της περιοδικότητας Χρυσαυγή Τριανταφύλλου Μεταδιδάκτωρ ερευνήτρια, ΑΣΠΑΙΤΕ Επιστημονική υπεύθυνη:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή

Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή ΠΙΛΟΤΙΚΕΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΙΑΚΗ ΙΑ ΙΚΑΣΙΑ Ανάπτυξη Επιχειρηµατολογίας µε τη Χρήση του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή Γιαννάκης Βασιλειάδης Εκπαιδευτικός Υποψήφιος ιδάκτορας Ανάπτυξη Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών

Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη χρήση ναρκωτικών Ένα ευρωπαϊκό εγχειρίδιο σχετικά µε τη λειτουργία έγκαιρης πληροφόρησης για τα νεοεµφανιζόµενα φαινόµενα στη Συνοπτικη Παρουσιαση Στην εργασία αυτή παρουσιάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο

Eκπαίδευση» ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ. «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια. Άρθρο 1. Νέο Λύκειο ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «Νέο Λύκειο και σύστημα πρόσβασης στην Tριτοβάθμια Eκπαίδευση» Άρθρο 1 Νέο Λύκειο 1. Από το σχολικό έτος 2013-2014 καθιερώνεται ο θεσμός του Νέου Λυκείου και αρχίζει σταδιακά η εφαρμογή του

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΚΛΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Έκδοση Α Διεύθυνση Επιμόρφωσης & Κατάρτισης Ιανουάριος 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Το μοντέλο των τριών κύκλων... 3 1.1 Α κύκλος:

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων.

Ορισµένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι χρειαζόµαστε µίνιµουµ 30 περιπτώσεις για να προβούµε σε κάποιας µορφής ανάλυσης των δεδοµένων. ειγµατοληψία Καθώς δεν είναι εφικτό να παίρνουµε δεδοµένα από ολόκληρο τον πληθυσµό που µας ενδιαφέρει, διαλέγουµε µια µικρότερη οµάδα που θεωρούµε ότι είναι αντιπροσωπευτική ολόκληρου του πληθυσµού. Τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

18. ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

18. ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ 8. ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έτος Ίδρυσης: 99 ΨΩΦΑΚΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ... 8. ΧΑΡΟΚΟΠΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ... 8. Η ΚΑΤΑ ΦΥΛΟ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΔΕΠ (ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ)... 8. ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΚΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Σενάριο Τίτλος: Δημιουργία κόμικ

Εκπαιδευτικό Σενάριο Τίτλος: Δημιουργία κόμικ Εκπαιδευτικό Σενάριο Τίτλος: Δημιουργία κόμικ Τάξη: Γ Δημοτικού Ενότητα: Δημιουργώ με τον κειμενογράφο Εμπλεκόμενες έννοιες: Δημιουργία και πληκτρολόγηση εγγράφου, αποθήκευση, μορφοποίηση γραμματοσειράς,

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Γ ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Γ Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015

Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015 ΕΝΔΟΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ Εκπαιδευτική Ημερίδα: «Αξιολόγηση Μαθητή. Σύγχρονες Τάσεις Πρακτικές Εφαρμογές» 4 Απριλίου 2015 και 25 Απριλίου 2015 Εργαστήριο 6: Το Σύστημα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ ΑΝΑΛΥΣΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ Τομέας Έρευνας ΚΕΘΕΑ Η ποιοτική έρευνα επιχειρεί να περιγράψει, αναλύσει, κατανοήσει, ερμηνεύσει κοινωνικά φαινόμενα, έννοιες ή συμπεριφορές επιχειρεί να απαντήσει το γιατί

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Β ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Β Γυμνασίου διδάσκεται δυόμισι (2,5) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ. Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός. Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Μαρίτσα Καμπούρογλου, Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» ΑΝ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ... Στόχοι της γλωσσικής παρέμβασης Νηπιακή ηλικία : Η ανάπτυξη να παραλληλιστεί με την

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ Περιεχόµενα 7 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 13 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΓΕΝΙΚΗ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α Η ΠΑΙ ΑΓΩΓΟΥΣΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑ... 17 Το αντικείµενο της Παιδαγωγικής, η παιδαγωγούσα διδασκαλία, ο ρόλος της ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα της διάλεξης. Η δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Ας κάνουµε µια άσκηση. Είναι έτσι, αλήθεια; Ποιος παίρνει τις αποφάσεις;

Περιεχόµενα της διάλεξης. Η δασκαλοκεντρική διδασκαλία. Ας κάνουµε µια άσκηση. Είναι έτσι, αλήθεια; Ποιος παίρνει τις αποφάσεις; ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η δασκαλοκεντρική διδασκαλία ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Περιεχόµενα της διάλεξης Κύρια χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα