Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης 1

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης 1"

Transcript

1 Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης 1 Περίληψη Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της γνώσης, συνιστούν ταυτόχρονα φορέα ιδεολογικών µηνυµάτων, τα οποία, µολονότι συχνά δε δηλώνονται ρητά, λειτουργούν υποσυνείδητα και µε καταλυτικό τρόπο στη διαµόρφωση της εθνικής, θρησκευτικής και κοινωνικής ταυτότητας των µαθητών και των µαθητριών. Αντικείµενο της παρούσας έρευνας αποτέλεσαν τα νέα σχολικά εγχειρίδια για το γλωσσικό µάθηµα της Γ ηµοτικού που εισήχθησαν στην ελληνική εκπαίδευση από το Σεπτέµβριο του Η ανάλυση που παρουσιάζεται αφορά στα ιδεολογικά µηνύµατα που διαµορφώνονται τόσο σε επίπεδο λόγου όσο και σε επίπεδο εικόνας, στο θεµατικό τοµέα των δύο φύλων. Έπειτα από αναζήτηση ερευνητικών εργασιών σχετικών µε το σχολικό βιβλίο, διαπιστώθηκε πως η µέθοδος που χρησιµοποιούνταν κατά προτεραιότητα ήταν η Ανάλυση Περιεχοµένου (Ποσοτική ή Θεµατική), ενώ σε έρευνες που σκοπός ήταν η διερεύνηση της ιδεολογίας, χρησιµοποιούταν αποκλειστικά η Κριτική Ανάλυση λόγου. Στην υλοποίηση της παρούσας έρευνας για τα γραπτά κείµενα χρησιµοποιήθηκαν η Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου (ΠΑΠ), όπως έχει διαµορφωθεί από τον Phillip Mayring, σε συνδυασµό µε την Κριτική Ανάλυση Λόγου (ΚΑΛ), κατά το πρότυπο του Norman Fairclough. Αυτές οι µέθοδοι χρησιµοποιούνται στην έρευνα συνήθως χωριστά και µέχρι πρότινος ποτέ σε συνδυασµό, τουλάχιστον στον τοµέα έρευνας του σχολικού βιβλίου. Για την επεξεργασία των εικόνων χρησιµοποιήθηκε η «Γραµµατική» του οπτικού κειµένου των Gunther Kress & Theo Van Leeuwen. Ενδιαφέρον θεωρήθηκε το γεγονός ότι η συµφωνία λόγου και εικόνας ως προς την εκφορά των ιδεολογικών µηνυµάτων αγγίζει σχεδόν το 100%. 1. Εισαγωγή Σκοπός της παρούσας εργασίας υπήρξε η ανάπτυξη µιας ερευνητικής µεθοδολογίας, η οποία, συνδυάζοντας τα οφέλη των ποσοτικών και ποιοτικών ερευνητικών µεθόδων, θα µπορούσε να συµβάλλει στην πληρέστερη διερεύνηση και διεξοδικότερη ανίχνευση της ιδεολογίας των σχολικών εγχειριδίων. Ως αντικείµενο της διερευνητικής προσέγγισης επιλέχθηκαν τα νέα βιβλία γλωσσικής αγωγής, «Τα απίθανα µολύβια», που εισήχθησαν στην ελληνική εκπαίδευση κατά το σχολικό έτος για τη διδασκαλία του µαθήµατος της 1 Στοιχεία δηµοσίευσης (Ν.25) Παγκουρέλια, Ε. & Παπαδοπούλου, Μ. (2007). Ιδεολογικά µηνύµατα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: µια πρόταση ανάλυσης. Στο Γ.. Καψάλης & Α. Κατσίκης (επιµ.). Πρακτικά του Συνεδρίου «Η Πρωτοβάθµια Εκπαίδευση και οι προκλήσεις της εποχής µας» Ιωάννινα,

2 Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Γ τάξη ηµοτικού. Ο προσανατολισµός και ο χαρακτήρας της σχολικής εκπαίδευσης, σχετικά µε το βαθµό ανταπόκρισης στις αρχές διαµόρφωσης του νέου εκπαιδευτικού υλικού, όπως αυτές ορίστηκαν από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και το Υπουργείο Παιδείας (ΑΠΣ & ΕΠΠΣ, Προδιαγραφές εκπαιδευτικού υλικού, 2006) αποτέλεσαν το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο κινήθηκε η ερευνητική διαδικασία. Τα σχολικά βιβλία επιλέχθηκαν ως αντικείµενο διερεύνησης, καθώς ως µέσα κοινωνικοποίησης και ως φορείς του κρυφού αναλυτικού προγράµµατος, περιέχουν ιδεολογικά µηνύµατα. Αυτά τα µηνύµατα, τα οποία δηλώνονται άµεσα ή έµµεσα, και έχουν ως στόχο να κοινωνικοποιήσουν αναλόγως τους αποδέκτες (Apple, 1986), καλλιεργούνται σε ένα χώρο που παραδοσιακά θεωρείται ιδεολογικά ουδέτερος (Apple, 1993: 41), το σχολείο, αποτυπώνοντας στα παιδιά όλων των κοινωνικών τάξεων αρχές και τρόπους συµπεριφοράς, ντυµένους µε την κυρίαρχη ιδεολογία (Αλτουσέρ, 1983: 85). Υπάρχει, συνεπώς, πρόθεση ακόµη και µέσω της ανθολόγησης λογοτεχνικών ή ψευδεπίγραφων λογοτεχνικών κειµένων να προωθηθεί και να προβληθεί µία συγκεκριµένη ιδεολογία, αφού ο δηµιουργός εγγράφει στα κείµενά του στοιχεία της ταυτότητας και του συστήµατος αξιών του (Γεωργακοπούλου Γούτσος, 1999), που υπηρετεί συγκεκριµένους στόχους, άλλοτε περισσότερο και άλλοτε λιγότερο ορατούς. Τα ερευνητικά ερωτήµατα που τέθηκαν αφορούν στο χαρακτήρα της κοινωνικής ιδεολογίας από τον οποίο εµφορούνται τα νέα εγχειρίδια αναφορικά µε την εικόνα των δύο φύλων που προβάλλεται και στο αν δίνεται έµφαση, και σε τι βαθµό, στην ανάπτυξη σεβασµού και στην εγκαθίδρυση των αρχών που απορρέουν από τη χάρτα των Ανθρωπίνων ικαιωµάτων. Επίσης, στόχος της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί αν η ιδεολογία που διαπνέει τα γραπτά κείµενα είναι σύµφωνη µε τα ιδεολογικά µηνύµατα των συνοδευτικών εικόνων, αν δίνονται πρόσθετα ή αντικρουόµενα στοιχεία στην εικονογράφηση και όταν υπάρχει ιδεολογική διάσταση µεταξύ κειµένου και εικόνας, σε ποια στοιχεία της εικονογράφησης δίνεται έµφαση, σε αυτά που συµφωνούν µε το κείµενο ή στα πρόσθετα συµπληρωµατικά / αντικρουόµενα χαρακτηριστικά. Η προτίµηση των σχολικών εγχειριδίων της γλώσσας αντί άλλων σχολικών εγχειριδίων για την ανίχνευση των ιδεολογικών µηνυµάτων προέκυψε εξαιτίας του χαρακτηρισµού του γλωσσικού µαθήµατος ως «φρονηµατιστικού» (Ξωχέλλης, 2000: 44, Μπονίδης, 2004: 101, Κέντρο Έρευνας Σχολικών Βιβλίων, 2006). Η ιεθνής έρευνα σχολικών βιβλίων έδειξε ότι είναι δυνατό µέσα από τα περιεχόµενα µάθησης του γλωσσικού µαθήµατος να καλλιεργούνται στους µαθητές στάσεις, στερεότυπα καθώς και προκαταλήψεις και εικόνες τόσο για τον «εαυτό» όσο και για τον «άλλο» (Μπονίδης, 2004:101). Η επιλογή των βιβλίων της συγκεκριµένης σχολικής βαθµίδας προέκυψε όχι από την άποψη ότι τα σχολικά βιβλία των προηγούµενων βαθµίδων δεν εµπίπτουν θεωρητικά τουλάχιστον στο

3 ευρύτερο πλαίσιο της νέας εκπαιδευτικής φιλοσοφίας, αλλά από το γεγονός ότι στην Γ τάξη ηµοτικού έχει επιτευχθεί σε ικανοποιητικό πλέον βαθµό η κατάκτηση του γλωσσικού κώδικα, έτσι ώστε τα ίδια τα παιδιά να αρχίσουν να δίνουν περισσότερη έµφαση στο «τι τους λέει» το κείµενο και όχι «τι λέει». 2. Ερευνητική µέθοδος 2.1. Μεθοδολογία για την ανάλυση λόγου Για την υλοποίηση της παρούσας ερευνητικής εργασίας κρίθηκε σκόπιµος ο συνδυασµός δύο ερευνητικών µεθόδων, οι οποίες µέχρι πρότινος χρησιµοποιούνταν χωριστά, τουλάχιστον στον τοµέα της έρευνας του σχολικού βιβλίου. Πρόκειται για την Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου (ΠΑΠ), όπως έχει διαµορφωθεί από τον Phillip Mayring, µέθοδο που προτιµούνταν κατά κόρον στον τοµέα έρευνας του σχολικού βιβλίου και µάλιστα στην ποσοτική της µορφή 2, και την Κριτική Ανάλυση Λόγου (ΚΑΛ) όπως διαµορφώθηκε από τον Norman Fairclough, η οποία αξιοποιείται πρωτίστως για την ανίχνευση της ιδεολογίας και µελετά τη χρήση της γλώσσας σε κοινωνικά συµφραζόµενα, ιδιαίτερα στην αλληλεπίδραση ή στο διάλογο µεταξύ οµιλητών, αλλά και σε κάθε άλλου είδους «λόγο». Ο συνδυασµός των δύο µεθόδων κρίθηκε απαραίτητος, προκειµένου να καλυφθούν µεθοδολογικά κενά που θα παρουσίαζε η µεµονωµένη και διακριτή χρήση των δύο µεθόδων, κάτι που γίνεται αντιληπτό αν µελετήσει κανείς την κριτική που ασκείται σε καθεµιά από αυτές (Kracauer, 1952, Bryman, 1992, Wilbraham, 1995, Neuman, 1997, Kohlbacher, 2006). Συγκεκριµένα, η ΠΑΠ διατηρώντας τα θετικά στοιχεία της ποσοτικής έρευνας [προσφέρεται όταν το προς εξέταση υλικό είναι εκτεταµένο και διερευνούνται πολλές έννοιες (Mayring, 2000) καθώς εξασφαλίζει αριθµητικά / ποσοστιαία δεδοµένα] δίνει µεγαλύτερη βαρύτητα στην εις βάθος διερεύνηση του υλικού και στην περαιτέρω ποιοτική ερµηνευτική αξιοποίησή τους ( Kohlbacher, 2006). Η πορεία της ερευνητικής διαδικασίας περνά από τα ακόλουθα στάδια: 1) καθορισµός του υπό έρευνα υλικού 2) ανάλυση των συνθηκών κάτω από τις οποίες διαµορφώθηκε το υλικό 3) τυπικά χαρακτηριστικά του υλικού 4) κατεύθυνση της ανάλυσης 5) ερωτήµατα βάσει ενός θεωρητικού πλαισίου 6) καθορισµός των τεχνικών 2 Έρευνες που υλοποιήθηκαν µε Ανάλυση Περιεχοµένου: Α. Φραγκουδάκη (1979) Τα αναγνωστικά βιβλία του ηµοτικού Σχολείου. Γιάννινα: Θεµέλιο, Μ. Γεωργίου- Νίλσεν (1980). Η οικογένεια στα αναγνωστικά του δηµοτικού. Αθήνα: Κέδρος, Ν.Χ. Άχλης (1983) Οι γειτονικοί µας λαοί, Βούλγαροι και Τούρκοι στα σχολικά βιβλία Ιστορίας Γυµνασίου και Λυκείου. Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Αφών Κυριακίδη,. Μακρυνιώτη (1986) Η παιδική ηλικία στα αναγνωστικά βιβλία Αθήνα: ωδώνη, Ευαγ. Κανταρτζή (1992) Η εικόνα της γυναίκας στα αναγνωστικά βιβλία του ηµοτικού: διαχρονική έρευνα από το 1954 µέχρι σήµερα. Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Αφών Κυριακίδη, Μ.Γ. ηµάση (1996). Τα ελληνόγλωσσα αναγνωστικά βιβλία του δηµοτικού σχολείου της Κωνσταντινούπολης και η θρησκευτική και εθνική ταυτότητα των Ελληνοπαίδων. Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Αφών Κυριακίδη, Ξωχέλης et al. (2000) Η εικόνα του «άλλου» / γείτονα στα σχολικά βιβλία των Βαλκανικών χωρών. Πρακτικά διεθνούς Συνεδρίου. Θεσσαλονίκη, Οκτωβρίου Αθήνα: Τυπωθήτω, Γιώργος άρδανος, Η. Μήλλας (2001). Εικόνες Ελλήνων και Τούρκων. Σχολικά βιβλία, Ιστοριογραφία, λογοτεχνία και εθνικά στερεότυπα. Αθήνα: Αλεξάνδρεια.

4 ανάλυσης και επιλογή του παραδείγµατος µε το οποίο θα γίνει η έρευνα 7) σύστηµα κατηγοριών και αποδελτίωση 8) ανάλυση βάσει συστήµατος κατηγοριών (συγκεφαλαίωση, εξήγηση, δόµηση) 9) επανεξέταση συστήµατος κατηγοριών και 10) ερµηνεία δεδοµένων στην κατεύθυνση των βασικών ερωτηµάτων (Μπονίδης, 2004: 100). Συνιστά, λοιπόν, συγκεκριµένο ερευνητικό εργαλείο µε σαφή βήµατα (µέθοδος θεµατικών κατηγοριών), παρέχει δυνατότητα ποσοτικοποίησης των ευρηµάτων και είναι ιδιαίτερα «φιλική» ακόµη και σε ένα νέο ερευνητή, περιορίζεται ωστόσο µόνο στο φανερό περιεχόµενο, τα ευρήµατά της είναι περισσότερο περιγραφικά, ενώ απουσιάζουν αφορµές ερευνητικής κριτικής (Denzil, 2000). Η ΚΑΛ από την πλευρά της, η επονοµαζόµενη και «υπεργλωσσική» ή «µεταγλωσσική» µέθοδος, ορίζεται ως η ανάλυση της λειτουργίας των κειµένων εντός κοινωνικών πολιτισµικών συµφραζοµένων (Fairclough, 1995) και της µελέτης της οργάνωσης της γλώσσας πάνω και πέρα από την πρόταση (Stubbs, 1983), καθώς αντιµετωπίζει την τελευταία σαν κοινωνικό σηµειωτικό σύστηµα (Halliday, 1978) και δίνει τη δυνατότητα στους ερευνητές που τη χρησιµοποιούν να ανακαλύπτουν τη σηµασία που κρύβεται πίσω από τη γραµµατική και τη συντακτική δοµή διερευνώντας περισσότερο τα συµφραζόµενα του λόγου. Στόχος της είναι να ξεδιπλώσει τα ιδεολογικά στηρίγµατα του λόγου, τα οποία έχουν γίνει τόσο φυσικά µε το πέρασµα του χρόνου, ώστε αρχίζουν να θεωρούνται κοινά, αποδεκτά και φυσικά χαρακτηριστικά (Teo, 2000: 11). Αυτό µπορεί να περιλαµβάνει ακόµη και τη διερεύνηση του πολιτικού ή και του οικονοµικού πλαισίου της γλωσσικής χρήσης και παραγωγής (Wikipedia, 2006). Ψάχνει, συνεπώς, το νόηµα πίσω από τις λέξεις, δηλαδή όχι µόνο αυτών που λέγονται σε ένα κείµενο αλλά και αυτών που έχουν ήδη ειπωθεί αλλού και θεωρούνται δεδοµένα (Fairclough, 1995), µπορεί να πετύχει την εις βάθος διερεύνηση του υλικού, την ανακάλυψη του λανθάνοντος περιεχοµένου και τη σύνδεση των ευρηµάτων µε τα κοινωνικά συµφραζόµενα. Βασικό της µειονέκτηµα, όµως, είναι η ανυπαρξία σαφούς και ξεκάθαρου µεθοδολογικού εργαλείου. Οι δύο αυτές ερευνητικές µέθοδοι, ωστόσο, έχουν ένα κοινό πλεονέκτηµα. Είναι µέθοδοι ευέλικτες που µπορούν να λειτουργήσουν ενισχυτικά - συµπληρωµατικά σε άλλα είδη ανάλυσης. Η χρήση της ΠΑΠ µπορεί να είναι λειτουργική υπό την έννοια του ότι δε βάζει τελεία ή δεν βάζει την τελευταία λέξη. Αντίθετα, οδηγεί σε συγκρίσιµα και αξιοποιήσιµα δεδοµένα εξασφαλίζοντας ένα στατικό, εξαντλητικό περιγραφικό φάσµα θεµάτων που διευκολύνει εις βάθος αναλύσεις συγκεκριµένων κειµένων. Με αυτόν τον τρόπο δηµιουργεί ένα υλικό που µπορεί να εξυπηρετεί την κριτική ή την ενίσχυση της ιδεολογίας σε κοινωνικό και υποκειµενικό επίπεδο. Μάλιστα, η ΚΑΛ µπορεί να χρησιµοποιηθεί για να ενισχύσει τα είδη της ΠΑΠ (Wilbraham, 1995). Άλλωστε, όπως αναφέρει και ο σηµαντικότερος εισηγητής της ΚΑΛ, Fairclough, «η ΚΑΛ δεν µπορεί από µόνη της να κρίνει την αλήθεια µιας πρότασης, αλλά είναι απλώς µια µέθοδος που χρησιµοποιείται σε ευρύτερα κριτικά πρότζεκτ»

5 (Fairclough, 1995: 18). Αυτό που χρειάζεται στην ΠΑΠ είναι µία οξεία, κριτική επιχειρηµατολογία και η σύνδεση των ευρηµάτων µε το κοινωνικό πλαίσιο που τα παρήγαγε. Η ΠΑΠ µπορεί να ενισχυθεί µε κριτική σύγκριση από την ΚΑΛ (Wilson, 1993, Wilbraham, 1995) Μεθοδολογία για την ανάλυση της εικονογράφησης Αντίστοιχα, για την ανάλυση της εικονογράφησης, ακολουθήθηκε µία ανάλογη µε τα γραπτά κείµενα ερευνητική µέθοδος που αποτελεί σύνθεση στοιχείων της ποιοτικής ανάλυσης περιεχοµένου και της κριτικής ανάλυσης της εικόνας (Μπονίδης, 2004: 169). Στόχος ήταν να περιγραφεί το σύνολο της εικονογράφησης του υπό έρευνα υλικού µε περιεχόµενο σχετικό µε τη θεµατική της έρευνας και να καταταγεί βάσει ενός επαγωγικού συστήµατος κατηγοριών. Για την ανάλυση της εικονογράφησης χρησιµοποιήθηκε η «γραµµατική του οπτικού κειµένου» των Kress και Van Leeuwen, µεθοδολογία που βασίζεται στη θεωρία της Συστηµικής Λειτουργικής Γραµµατικής, της οποίας εισηγητής είναι ο M.A.K. Halliday (Halliday, 1994). Σύµφωνα µε αυτή την οπτική, νοήµατα ή «µεταλειτουργίες» σε µια εικόνα ή εικονική σύνθεση µπορεί να είναι οι ακόλουθες : α) η αναπαραστατική µεταλειτουργία (ideational metafunction), που έχει να κάνει µε αναπαράσταση αντικειµένων / πτυχών του εµπειρικού κόσµου και της σχέσης τους µε αυτόν. Τα εικονιζόµενα πρόσωπα ενδέχεται να παίζουν ενεργητικό ή παθητικό ρόλο: σχέση δράστη (actor) και στόχου (goal), δηλαδή προσώπου που ενεργεί και προσώπου / αντικειµένου («φαινόµενο») που δέχεται την ενέργεια. Στις περιπτώσεις που εικονίζεται και δράστης και στόχος, η εικονική δοµή χαρακτηρίζεται µεταβατική (transactional), ενώ µη µεταβατική όταν εικονίζεται µόνο ο δράστης, β) η διαπροσωπική (interpersonal) µεταλειτουργία, που αφορά την παρουσίαση της σχέσης «παραγωγού» και αποδέκτη σηµείου, οπότε γίνεται λόγος για διαδραστικά µηνύµατα των εικόνων (interactive meanings). H άµεση οπτική επαφή, η κατεύθυνση δηλαδή του βλέµµατος του εικονιζόµενου προσώπου απευθείας στους θεατές συνιστά «αίτηµα»(demand) για προσοχή και διαµορφώνει µαζί τους διαπροσωπική σχέση σε φαντασιακό επίπεδο. Αντίθετα, όταν το βλέµµα δεν κατευθύνεται στους παρατηρητές, η εικόνα συνιστά «προσφορά» (offer) γιατί «προσφέρεται» απρόσωπα σ αυτούς. Επίσης εξετάζεται η κοινωνική απόσταση των αναπαριστώµενων και η γωνία λήψης και τέλος, γ) η κειµενική µεταλειτουργία (textual metafunction), που σχετίζεται µε τη χωροθέτηση εικόνων στη σελίδα και την προβολή επιµέρους στοιχείων της σύνθεσης [τα στοιχεία που εµφανίζονται αριστερά συνιστούν το εδοµένο, ενώ εξιά το Νέο, όσα βρίσκονται στο υψηλότερο σηµείο συνιστούν το ιδεώδες, ενώ εκείνα που είναι στη βάση το δεδοµένο/ πραγµατικό, τα στοιχεία που εικονίζονται στο κέντρο της σελίδας αποτελούν τον πυρήνα της

6 πληροφορίας,] (Kress & Van Leeuwen, 1996: , Baldry & Thibault 2006: 73 78, 94-97) Αντικείµενο της διερεύνησης : Τα δύο φύλα Οι θεµατικές κατηγορίες που εξετάστηκαν συνολικά στην ενότητα «δύο φύλα» είναι οι ακόλουθες: 1Β1 Ισότητα δύο φύλων: α. Ο άνδρας σε παραδοσιακά γυναικείους ρόλους, β. Γυναίκες σε σύγχρονους ρόλους ή µη στερεότυπα γυναικείους, γ. Συνεργασία/ αρµονική συνύπαρξη δύο φύλων, δ. Ισότιµη δήλωση αρσενικού και θηλυκού γένους. 1Β2 Σεξισµός: Στην κατηγορία αυτή εξετάζονται χωρία στα οποία παρουσιάζονται διακρίσεις ανάµεσα στα δύο φύλα, κοινωνική ανισότητα που ανάγεται στο φύλο, στερεότυποι ρόλοι του φύλου και δήλωση µόνο του αρσενικού γένους: α. Ο άνδρας σε παραδοσιακούς / στερεότυπους ρόλου, β. Η γυναίκα σε παραδοσιακούς/ στερεότυπους ρόλους, γ. Σεξιστικό παιχνίδι / δράση των παιδιών, δ. Σεξιστική χρήση της γλώσσας / γλωσσικός «σεξισµός». Ο όρος «γλωσσικός σεξισµός» περιγράφει τη χρήση της γλώσσας µε τρόπο που φαίνεται να διαιωνίζει και να νοµιµοποιεί την εξουσία των αντρών εις βάρος των γυναικών. Η γλώσσα είναι σεξιστική όταν αγνοεί τις γυναίκες και τις επιδόσεις τους, όταν περιγράφει τις γυναίκες σε σχέση και υπό την κυριαρχία των αντρών (Μπουρντιέ, 1996). 1Β3. Εκφορά λόγου γυναικών και ανδρών: α. Εκφορά λόγου γυναικών, β. Εκφορά λόγου ανδρών. 1Β4 Χαρακτήρας / ιδιότητες γυναικών και ανδρών:α. Χαρακτήρας / ιδιότητες γυναικών, β. Χαρακτήρας ανδρών. Στην κατηγορία αυτή µελετώνται χωρία που προσδίδουν ιδιότητες, στοιχεία ψυχοσύνθεσης ή πτυχές προσωπικότητας που αποδίδονται στο ένα ή το άλλο φύλο. Στην παρούσα εργασία, καθαρά για λόγους πρακτικούς, παρουσιάζονται συνοπτικά τα ευρήµατα µόνο των θεµατικών υποκατηγοριών 1Β1α.β. και 1Β3 για την ανάλυση λόγου και 1Β2γ.δ.ε για την ανάλυση της εικονογράφησης, καθώς, αφού δεν υφίσταται απόκλιση µηνυµάτων στο λόγο και την εικόνα, µε αυτό τον τρόπο πιστεύουµε πως δίνεται µια πληρέστερη εικόνα των ερευνητικών ευρηµάτων Καθορισµός των τεχνικών ανάλυσης λόγου Ως µονάδα καταγραφής ορίστηκε το «θέµα», η έκταση του οποίου µπορεί να κυµαίνεται από µία λέξη έως και αρκετές περιόδους. Αυτή η διακύµανση οφείλεται στο γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις για την ανάλυση και ένταξη ενός «λόγου» σε µία θεµατική κατηγορία χρειάζεται µεγαλύτερο µέρος κειµένου, ώστε να γίνει εµφανές το ιδεολογικό του µήνυµα. Επιπλέον, σε αρκετές περιπτώσεις ένα ίδιο θέµα µπορεί να εντάσσεται σε διαφορετικές κατηγορίες. Αυτό συµβαίνει µόνο στο βαθµό που κάθε φορά σχολιάζεται διαφορετικό µέρος ή διαφορετική πτυχή του θέµατος και για λόγους κατανόησης

7 του κειµένου δεν το κατακερµατίζουµε (ώστε σε κάθε κατηγορία να εντάσσουµε ένα µικρό µέρος λόγου χωρίς νόηµα) Καθορισµός τεχνικών ανάλυσης εικονογράφησης Ως µονάδα καταγραφής ορίστηκε κάθε εικόνα (φωτογραφία ή σκίτσο) ανεξάρτητα από την έκταση που µπορεί να καταλαµβάνει στη σελίδα του σχολικού βιβλίου. Κατά την ανάλυση της εικονογράφησης οι εικόνες κατατάχθηκαν στις κατηγορίες που προέκυψαν από την ανάλυση των κειµένων, όπου, βέβαια, αυτές υφίστανται, ενώ για την κωδικοποίηση χρησιµοποιείται το ίδιο αλφαριθµητικό πρότυπο (το τεύχος δηλώνεται µε κεφαλαίο ελληνικό γράµµα και ακολουθεί ο αριθµός της σελίδας). Μία µικρή διαφοροποίηση προκύπτει αναγκαστικά, όταν σε µια σελίδα υπάρχουν περισσότερες της µίας εικόνες, οπότε εισάγεται ως διακριτικό σηµείο η κάθετος και ένας αριθµός που δηλώνει τον αριθµό της εικόνας, αν µετρηθούν οι εικόνες από το πάνω µέρος της σελίδας προς τα κάτω. Για παράδειγµα, το Α84/1 δηλώνει την εικόνα που βρίσκεται πάνω πάνω στη σελίδα 84 του Α τεύχους. Για την ανάλυση της εικονογράφησης χρησιµοποιήθηκαν οι τρεις µεταλειτουργίες, η αναπαραστατική, η διαπροσωπική και η κειµενική. 3. Ερευνητικά ευρήµατα 3.1. Αποτελέσµατα από την ανάλυση λόγου Η αποµάκρυνση του άντρα από τη στερεότυπη δράση του εκδηλώνεται µέσα από την ενασχόληση µε οικιακές δουλειές και µε τη µαγειρική, µε την απόδοση στο πρόσωπό τους χαρακτηριστικών, όπως η υποµονή, που συνήθως αποδίδονται σε γυναίκες ή µε την έκφραση αιτηµάτων που διαφοροποιούνται από τη συνήθη αντρική νοοτροπία, που θέλει τους άντρες να πρωταγωνιστούν στις πολεµικές επιχειρήσεις και να εκδηλώνουν επιθετική συµπεριφορά. Οικιακές δουλειές 4 «Ο πατέρας θα ποτίσει τα λουλούδια και θα (57%) καθαρίσει τα τζάµια», Β38 3. «Μια µυρωδιά από κακάο άρπαξε τον Κώστα από τη µύτη και τον οδήγησε στην κουζίνα. Ένα µικρόσωµο πραγµατάκι [ ]- Τι µε κοιτάς έτσι; Εµπρός ανακάτευε το κακάο! Φώναξε και του έδωσε µια ξύλινη κουτάλα»β39. Συµπεριφορά 2 «Όλοι εξαιρετικοί άνθρωποι, ιδιαίτερα ο (29%) κυρ Σταµάτης. Σοβαρός, καλόψυχος,

8 Ο άντρας σε παραδοσιακά γυναικείους ρόλους (7 αναφορές) Παραµονή στο σπίτι 1(14%) υποµονετικός», Α40. «Πολλά ταξίδια θα έκανες στη ζωή σου παππού! του είπα. Ποιος, εγώ; Είπε ξαφνιασµένος ο παππούς, που δεν περίµενε την ερώτηση. Εγώ όχι, ψυχή µου, συνέχισε µετά, η γιαγιά σου, η Χρουσή, αυτή έκανε τα ταξίδια», Γ11/12. Το παράδειγµα Β39 είναι ενδεικτικό του πως η ΚΑΛ λειτούργησε σε αρκετές περιπτώσεις ως δικλείδα ασφαλείας ενισχύοντας την εγκυρότητα και την πληρέστερη θεώρηση των ερευνητικών ευρηµάτων. Σύµφωνα µε τις αρχές της θεµατικής κατάταξης της ΠΑΠ, το απόσπασµα Β39 παρουσιάζει ένα αγόρι να µαγειρεύει και συνεπώς έπρεπε να υπαχθεί στην ανάλογη κατηγορία. Η ΚΑΛ, όµως, υπέδειξε ότι αυτή η δραστηριότητα του αγοριού δεν προκύπτει φυσικά και αβίαστα ούτε υφίσταται στην πραγµατικότητα. Αντιθέτως, εντάσσεται στο πλαίσιο της ονειροφαντασίας ο µικρός ονειρεύεται ότι µαγειρεύει και πάλι αυτό συµβαίνει όχι γιατί η µαγειρική θεωρείται µια φυσιολογική δραστηριότητα που µπορεί να ασκείται εξίσου από άντρες και γυναίκες, αλλά ως θυσία που πρέπει να γίνει για χάρη της φιλίας. Η ανάληψη σύγχρονων ή µη στερεότυπων ρόλων από τις γυναίκες εµφανίζεται ιδιαίτερα περιορισµένη στα βιβλία, καθώς οι γυναίκες σε µια περίπτωση εµφανίζονται να κατέχουν θέση κοινωνικής ισχύος και γενικότερης αποδοχής και σε µία µόνο να απουσιάζουν από το σπίτι αφήνοντας πίσω τον άντρα να περιµένει. Γυναίκες σε σύγχρονους ρόλους ( 2 αναφορές) Επαγγέλµατα ευρείας αποδοχής 1 Απουσία από το σπίτι 1 «Οι κάδοι απορριµµάτων είχαν γεµίσει και η δήµαρχος καλούσε τους δηµότες να µην κατεβάζουν τα σκουπίδια τους στους δρόµους», Α67. «Πολλά ταξίδια θα έκανες στη ζωή σου παππού! του είπα. Ποιος, εγώ; Είπε ξαφνιασµένος ο παππούς, που δεν περίµενε την ερώτηση. Εγώ όχι, ψυχή µου, συνέχισε µετά, η γιαγιά σου, η Χρουσή, αυτή έκανε τα ταξίδια», Γ11/12.

9 Είναι άξιο λόγου να αναφερθούν σε αυτό το σηµείο συνοπτικά - εφόσον δεν υπάρχει η δυνατότητα αναλυτικής παρουσίασης του συνόλου των ευρηµάτων - κάποια ποσοστιαία δεδοµένα. Ενδεικτικό είναι πως οι άντρες εµφανίζονται σε παραδοσιακούς αντρικούς ρόλους σε ποσοστό τριπλάσιο από εκείνο της ανάληψης κάποιας παραδοσιακά γυναικείας δράσης (23 έναντι 7 αναφορών). Επίσης, οι γυναίκες εµφανίζονται µόλις δύο φορές σε σύγχρονους/ µη στερεότυπους ρόλους και σε εφταπλάσιο ποσοστό παρουσιάζονται να καθαρίζουν, να µαγειρεύουν και γενικότερα να ασκούν παραδοσιακούς ρόλους. Στα βιβλία δεν εντοπίστηκε ούτε µια αναφορά της εργαζόµενης γυναίκας που λείπει από το σπίτι ή που επιστρέφει από τη δουλειά. Επιπλέον, η ανάγνωση αποσπασµάτων λόγου που εκφέρονται από γυναίκες αφήνει την εντύπωση πως κάποια υφολογικά χαρακτηριστικά επανέρχονται σταθερά σε όλα τα κείµενα. Πρόκειται για εκδηλώσεις που εκφράζουν συναισθηµατισµό, ευαισθησία, µελαγχολία, συγκίνηση, αυθορµητισµό και παρόρµηση, εκδηλωτικότητα συναισθηµάτων, πείσµα και ζήλο, φυγή- συµβιβασµό υποχώρηση και σαν µειωτικά χαρακτηριστικά, η νευρικότητα και η πονηριά. Αντίστοιχες εντυπώσεις ως προς την εµφάνιση πάγιων υφολογικών χαρακτηριστικών δηµιουργεί και η ανάγνωση του λόγου των αντρών. Κύρια και κοινή ιδιότητα εδώ είναι ο συγκρατηµένος λόγος. ιακρίνεται, λοιπόν, η σοβαρότητα, η αυτοσυγκράτηση, η κυνικότητα, η περηφάνια, ο συγκρατηµένος ενθουσιασµός, η δύναµη, ο ζήλος, η αντίδραση σε κάθε τι καταπιεστικό και, σαν αρνητικό γνώρισµα, η πλεονεξία Αποτελέσµατα από την ανάλυση της εικονογράφησης 1Β2 Σεξισµός. Χαρακτηριστικό είναι πως οι εικόνες που υπάγονται στην κατηγορία σεξισµός είναι πενταπλάσιες από εκείνες που υπάγονται στην κατηγορία της ισότητας των δύο φύλων. 1Β2γ. Σεξισµός παιδιών. Ο σεξισµός στα παιδιά εκφράζεται µέσα από την άνιση αριθµητική παρουσία σε κοινές δραστηριότητες, την ανάληψη ενεργητικού ρόλου από το ένα µόνο φύλο και την απόδοση σεξιστικών χαρακτηριστικών σε επιλογές και δραστηριότητές τους. Για παράδειγµα στην εικόνα Α6 έχουµε παρουσίαση σκηνής από την αυλή του σχολείου. Τα δύο αγόρια εµφανίζονται ως πρωταγωνιστές, καθώς καταλαµβάνουν τον µπροστινό φόντο της απεικόνισης και έχουν ενεργητικό ρόλο: παίζουν και µάλιστα παίζουν µπάσκετ. Αντίθετα, τα κορίτσια είναι τοποθετηµένα στο βάθος και τηρούν παθητικό ρόλο παρατηρώντας τα αγόρια που παίζουν και τακτοποιώντας τη σχολική τσάντα. Τα πλάνο είναι µέσο µακρινό, η µετωπική γωνία ευθεία, η κοινωνική απόσταση των εικονιζόµενων µακρινή προσωπική και η λήψη γίνεται από θέση ισότητας. Παρόλο που η απουσία βλέµµατος προς τους θεατές συνιστά «προσφορά» κι όχι «αίτηµα», η συνολική παρουσίαση κάνει τους

10 παρατηρητές να θεωρούν αυτό που βλέπουν µέρος του δικού τους κόσµου. Η εικόνα καταλαµβάνει σχεδόν ολόκληρη τη σελίδα, είναι η µοναδική πηγή πληροφοριών. Αντίστοιχα, στην εικόνα Β12, οι διακοσµητικές επιλογές που γίνονται για τις κάρτες γενεθλίων παραπέµπουν σε σεξιστικά στερεότυπα. Στις κοριτσίστικες προσκλήσεις υπάρχει διάκοσµος από µπαλονάκια, καρδούλες και κοριτσάκια µε µακριά, λιτά µαλλιά, ενώ στην αγορίστικη υπάρχει ένα λιονταράκι : βασιλιάς ζώων, σύµβολο δύναµης και εξουσίας. Τα σκίτσα καταλαµβάνουν το µεγαλύτερο µέρος της σελίδας αποτελώντας τη βασική πηγή των πληροφοριών, ενώ επειδή βρίσκονται κάτω από το συνοδευτικό κείµενο, ασκούν ιδεολογικά τον κύριο ρόλο. 1Β2δ. Σεξισµός αγοριών. Ο σεξισµός στα αγόρια δηλώνεται µε την εικονιστική απόδοση των αγορίστικων παιχνιδιών (Α28, Β11, Β27, Β75, Γ60) και συµπεριφορικών χαρακτηριστικών (Α35, Α52 ). Στην εικόνα Α28 µια παρέα αγοριών που κρατάει µπάλα και σπαθί: παραδοσιακά αγορίστικα παιχνίδια. Το µέσο µακρινό πλάνο, η ευθεία µετωπική γωνία, η κοντινή προσωπική απόσταση και η λήψη από θέση ισότητας κάνουν τους παρατηρητές να θεωρούν αυτό που βλέπουν µέρος του δικού τους κόσµου. Αν και η απουσία επαφής µέσω βλέµµατος καθιστά την εικόνα αντίδραση και προσφορά, η τοποθέτησή της στο αριστερό κεντρικό τµήµα της την καθιστά πυρήνα της πληροφορίας - αντικρίζουµε µια δεδοµένη κατάσταση. 1Β2ε. Σεξισµός κοριτσιών. Ο σεξισµός στα κορίτσια δηλώνεται µέσα από την απεικόνιση των ενασχολήσεών τους, όπως είναι το διάβασµα, η ζωγραφική (Α10, Β49, Γ51, Α32, Α72) και την παρουσίαση στοιχείων της συµπεριφοράς τους, όπως η επιµέλεια (Α16) ή η υποκρισία (Α35). Στο σκίτσο Α10, ένα κορίτσι κάθεται στην παραλία και διαβάζει αντί να παίζει στην άµµο (τη στιγµή µάλιστα που υπάρχουν όλα τα διαθέσιµα «σύνεργα»: κουβαδάκι και φτυάρι) ή να κολυµπά. Παρουσιάζεται, λοιπόν, να απασχολείται µε µια πιο ήρεµη δραστηριότητα. Εντύπωση προκαλεί η στερεότυπη επιλογή του κόκκινου χρώµατος: το κοριτσάκι φορά κόκκινο µαγιό και κόκκινες παντόφλες, κάθεται σε κόκκινη φουσκωτή πολυθρόνα και φορά καπέλο µε κόκκινη κορδέλα. Ενδιαφέρον είναι πως η πολυθρόνα δε θυµίζει σε τίποτα παραθαλάσσιο εξοπλισµό, αλλά σπιτικό κάθισµα. Η σκηνή, συνεπώς, µοιάζει αταίριαστη, σαν να µεταφέρθηκε το κοριτσάκι από το δωµάτιο στην παραλία όπως ήταν, επειδή δεν «ξεκολλούσε» από το διάβασµα! Το πλάνο είναι µακρινό, η γωνία οξεία, ωστόσο στο ίδιο επίπεδο µε τους παρατηρητές, ενώ απουσιάζει και η επαφή µέσω του βλέµµατος. Το σκίτσο καταλαµβάνει το αριστερό τµήµα της σελίδας και κατά συνέπεια παρουσιάζεται σαν κάτι δεδοµένο. Στο σκίτσο Α35 έχουµε απεικόνιση κοριτσιού που γελά κοιτάζοντας λοξά και τοποθετώντας το χέρι µπροστά από το στόµα. Η συγκεκριµένη εικονιστική απόδοση και η σύνδεση µε το ρήµα «κρυφογελώ» που τα παιδιά πρέπει να γράψουν κάτω από την εικόνα στο πλαίσιο της γλωσσικής άσκησης που υπάγεται το σκίτσο, δηλώνει πονηριά και

11 υποκρισία, χαρακτηριστικά που αποδίδονται στερεότυπα σε γυναίκες. Η κοντινή λήψη από θέση ισότητας και η ευθεία µετωπική γωνία διαµορφώνουν κλίµα οικειότητας. Τέλος, επειδή το βλέµµα δεν κατευθύνεται στους θεατές έχουµε «προσφορά». Η εικόνα είναι µη µεταβατική. 4. Συζήτηση τελικά συµπεράσµατα Έχοντας ολοκληρώσει την ερευνητική προσέγγιση των νέων σχολικών εγχειριδίων της γλώσσας της Γ ηµοτικού σε επίπεδο ανάλυσης λόγου και εικόνας, οφείλουµε καταρχάς να σηµειώσουµε πως, επειδή η αντιστοιχία συµφωνία κειµένου και εικόνων είναι ιδιαίτερα υψηλή (ποσοστό 96%) και ουσιαστικά δεν υφίσταται διαφοροποίηση των ιδεολογικών µηνυµάτων στους δύο σηµειωτικούς τρόπους, τα σχόλια που γίνονται είναι καθολικά και αφορούν εξίσου το λόγο και την εικόνα. Είναι ιδιαίτερα σηµαντικό σε αυτό το σηµείο να τονιστεί πως ο συνδυασµός των ερευνητικών µεθόδων ΠΑΠ και ΚΑΛ αποδείχθηκε εξαιρετικά χρήσιµος, καθώς, εκτός του ότι συνετέλεσε στην ανάπτυξη ενός µεθοδολογικού εργαλείου έγκυρου και αξιόπιστου, επέτρεψε την εις βάθος διερεύνηση αλλά και την ποσοτικοποίηση των ευρηµάτων, οδηγώντας ουσιαστικά στο αρµονικό δέσιµο των πλεονεκτηµάτων, την εξάλειψη των µειονεκτηµάτων και την υπέρβαση των αντιθέσεων δύο µεθόδων που παραδοσιακά θεωρούνται «αντίπαλες», των ποσοτικών και ποιοτικών. Σε ό,τι αφορά τα ερευνητικά ευρήµατα, αυτό που µπορεί να ειπωθεί σε πολύ γενικές γραµµές είναι πως τα νέα σχολικά εγχειρίδια δεν κατορθώνουν να απαλλαγούν ουσιαστικά από τα καθιερωµένα σχήµατα του παρελθόντος και να φέρουν µια ουσιαστική τοµή σε θέµατα αιχµής, όπως είναι ο νέος ρόλος των δύο φύλων σε ένα κόσµο που αλλάζει. Αντίθετα, θα µπορούσε να ειπωθεί πως τα ανοίγµατα που γίνονται είναι κάπως δειλά. Επιχειρήθηκε, βέβαια, σε κάποιες περιπτώσεις η υπέρβαση ορισµένων παραδοσιακών µορφών, παρόλα αυτά τα νέα βιβλία δεν ξεφεύγουν από παλαιότερες µορφές αντίστοιχων εγχειριδίων. Όταν, λοιπόν, γίνεται λόγος για σχολικά εγχειρίδια - και χωρίς να υπάρχει καµία απολύτως πρόθεση κακοπροαίρετης κριτικής των συγκεκριµένων βιβλίων που χρησιµοποιήθηκαν στην έρευνα - θα ήταν ενδεχοµένως χρήσιµο και συνετό αν, παράλληλα µε τα κριτήρια παιδαγωγικής καταλληλότητας και επιστηµολογικής εγκυρότητας, λαµβάνονταν υπόψη και κάποιες µεθοδολογικές προτάσεις ανάλυσης της ιδεολογίας, τη στιγµή που η Εκπαίδευση παίζει τον κυρίαρχο ρόλο στη διαµόρφωση του είδους και της ποιότητας των ιδεών µε τις οποίες ουσιαστικά επί δώδεκα τουλάχιστον συναπτά έτη «ζυµώνονται» τα παιδιά, οι αυριανοί σκεπτόµενοι (;) πολίτες. Κλείνοντας, οφείλουµε, βέβαια, να αναφερθούµε και σε έναν καθοριστικό παράγοντα που έχει τη δυνατότητα να λειτουργήσει ανεξάρτητα από το πληροφοριακό φορτίο των

12 κειµένων και τις ιδεολογικές τους κατευθύνσεις. Εννοούµε, ασφαλώς, τον εκπαιδευτικό που όντας ο ίδιος φορέας της δικής του ιδεολογίας, µπορεί να καθορίσει την ποιότητα της γνώσης και της αντίληψης του κόσµου που θα περάσει στους µαθητές. εν ισχυριζόµαστε σε καµία περίπτωση ότι µπορεί εξ ολοκλήρου να ανατρέψει την εικόνα που περνούν τα βιβλία, µπορεί ωστόσο να ασκήσει καθοριστικό ρόλο στην ποιότητα των ιδεών µε τις οποίες τελικά τα παιδιά θα έρθουν σε επαφή δίνοντας παράλληλα µε το βιβλίο και τη δική του εκδοχή και ερµηνεία. Βιβλιογραφικές αναφορές. Αλτουσέρ, Λ. (1983). Ιδεολογία και ιδεολογικοί µηχανισµοί του κράτους. Θέσεις. (σσ ). Αθήνα : Θεµέλιο. Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών (ΑΠΣ) και ιαθεµατικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραµµάτων Σπουδών ( ΕΠΠΣ) για το ηµοτικό. Ανάκτηση στις 10 Μαΐου 2006 από το: Apple, M. (1986). Ιδεολογία και Αναλυτικά Προγράµµατα. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής. Apple, M. (1993). Εκπαίδευση και εξουσία. Θεσσαλονίκη: Παρατηρητής. Γεωργακοπούλου, Α., Γούτσος,. (1999). Κείµενο και επικοινωνία. Αθήνα : Ελληνικά Γράµµατα. Κέντρο Έρευνας Σχολικών Βιβλίων και ιαπολιτισµικής Εκπαίδευσης ΑΠΘ. Ανάκτηση στις 30 Μαρτίου 2006 από το: web.auth.gr/kesbide/gr/themeb.htm Μπονίδης, Κ. (2004). Το περιεχόµενο του σχολικού βιβλίου ως αντικείµενο έρευνας. ιαχρονική εξέταση της σχετικής έρευνας και µεθοδολογικές παρατηρήσεις. Αθήνα : Μεταίχµιο. Μπουρντιέ, Π. (1996). Η ανδρική κυριαρχία. µτφ. Π. Γεωργίου. Αθήνα : ελφίνι. Ξωχέλης, Π., Καψάλης, Α., Ισµυρλιάδου, Α., Λουκίδου,., Μπονίδης, Κ., Χατζησαββίδης, Σ. (2000). Η εικόνα του «άλλου» / γείτονα στα σχολικά βιβλία των Βαλκανικών χωρών. Πρακτικά διεθνούς Συνεδρίου. Θεσσαλονίκη, Οκτωβρίου Αθήνα: Τυπωθήτω, Γιώργος άρδανος. ΥΠΕΠΘ / Π.Ι. [Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων/ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο]., Παράρτηµα, Τόµος Γ, τεύχος Γ, Γενικές προδιαγραφές και κριτήρια αξιολόγησης εκπαιδευτικού υλικού. Ανάκτηση στις 23 Μαρτίου 2006 από το: ΥΠΕΠΘ / Π.Ι. [Υπουργείο Εθνικής Παιδείας και Θρησκευµάτων/ Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γενικό Μέρος οδηγιών ΕΠΠΣ. Ανάκτηση στις 23 Μαΐου 2006 από το : Baldry, A. & Thibault, P. (2006). Multymodal Transcription and Text Analysis. London, Oakville: Equinox.

13 Bryman, A. (1992). Quantitative and qualitative research: further reflections on their integration. In Julia Branner (Ed.), Mixing methods: qualitative and quantitative research (pp ). Brookfield: Avebury. Denzil, N.K. & Lincoln, Y.S. (2000). Introduction: The discipline and practixe of qualitative research. In Norman K. Denzil & Yvonna S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (2 nd ed., pp. 1-28). Thousand Oaks: Sage. Fairclough, N. (1995). Critical Discourse Analysis. The critical study of language. England : Pearson Education, Longman. Halliday, M. (1978). Language as social semiotic: the social interpretation of language and meaning. London: Edward Arnold. Halliday M.A.K, (1994). An Introduction to Functional Grammar. London: Arnold. Kohlbacher, F. (2006). The use of Qualitative Content Analysis in Case Study Research. Volume 7, No.1, Art. 21. Kracauer, S. (1952). The challenge of qualitative content analysis. Public Opinion Quarterly, 16, Kress, G. & Van Leeuwen, Th. (1996). Reading images - The Grammar of Visual Design. New York : Routledge. Kress, G. (2000). Multimodality by Kalantzis & Cope in: Multiliteracies: The Design of Social Futures. ( pp ). London: Palmer Press. Mayring, Ph. (2000). Qualitative Content Analysis. Volume 1, No.2. Ανάκτηση στις 20 Μαρτίου 2006 από το : Neuman, W.L. (1997). Social research methods, qualitative and quantitative approaches (3 rd ed.). Boston: Allyn and Bacon. Stubbs, M. (1983). Discourse Analysis. The Sociolinguistic Analysis of Natural Language. Oxford: Blackwell Publishers Ltd. Teo, P. (2000). Racism in the news: a Critical Discourse Analysis of news reporting in two Australian newspapers. Discourse and Society. [ Sited in Talbot, Atkinson & Atkinson 2003, p.36]. Ανάκτηση στις 27 Ιουνίου 2006 από το: das.sagepub.com/cgi/content/abstract/11/1/7. Wikipedia, the free encyclopedia. Critical Discourse Analysis. Ανάκτηση στις 26 Ιουνίου 2006 από το: Wilbraham, L. (1995). Thematic Content Analysis: panacea for the ills of intentioned opacity of discourse analysis? Presented at the 1 st Annual Qualitative Methods Conference : A spanner in the works of the factory of truth, 20 October 1995, University of the Witwatersrand, South Africa. Ανάκτηση στις 4 Μαΐου 2006 από το:

14 Wilson, A. (1993). Towards an integration of Content Analysis and Discourse Analysis: The Automatic Linkage of Key Relations in Text. Ανάκτηση στις 16 Απριλίου 2007 από το: comp.lancs.ac.uk/computing/research/ucrel/papers/techpaper/vol3.pdf.

Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού»

Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού» Θέμα Εισήγησης: «Σχεδιασμός Παιδαγωγικού Υλικού για την Ανάπτυξη Κριτικού Οπτικού Γραμματισμού» Μπαμπαλιούτας Δημήτρης, δάσκαλος, Med. Βόλος, Μάρτιος 2011 1 Γραμματισμός [1] (literacy) Μεταβολή-διεύρυνση

Διαβάστε περισσότερα

Ιδεολογικά μηνύματα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: μια πρόταση ανάλυσης

Ιδεολογικά μηνύματα στο λόγο και την εικόνα των σχολικών εγχειριδίων: μια πρόταση ανάλυσης 605 Χατζηγεωργίου, Β. (2001). Οι γλωσσικές ασκήσεις στη διδασκαλία της γλώσσας. Ταξινόμηση των γλωσσικών ασκήσεων των εγχειριδίων «Η Γλώσσα μου». Αδημοσίευτη διδακτορική διατριβή. Ιδεολογικά μηνύματα στο

Διαβάστε περισσότερα

1 Παγκουρέλια, Ε. & Παπαδοπούλου, Μ. (2014). Χρησιμότητα και αποτελεσματικότητα

1 Παγκουρέλια, Ε. & Παπαδοπούλου, Μ. (2014). Χρησιμότητα και αποτελεσματικότητα Χρησιµότητα και αποτελεσµατικότητα συνδυασµού ερευνητικών µεθόδων στην ιδεολογική ανάλυση σχολικών εγχειριδίων: µεθοδολογία και πρακτικές. 1 Παγκουρέλια Ευγενία, Παπαδοπούλου Μαρία Περίληψη: Η επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη: Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της

Περίληψη: Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα µε τη λειτουργία τους ως µέσων µετάδοσης της Κριτική Ανάλυση Λόγου Ποιοτική Ανάλυση Περιεχοµένου: µια πρόταση συνδυαστικής αξιοποίησης για την ανίχνευση της ιδεολογίας των σχολικών εγχειριδίων για τη γλώσσα 1 Περίληψη: Τα σχολικά εγχειρίδια, παράλληλα

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004

Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2. Ιωάννινα 2004 Αθανάσιος E. Γκότοβος 1 Μαθητές και πολιτισµική ετερότητα: Εµπειρίες, αντιλήψεις και στάσεις των µαθητών απέναντι στο διαφορετικό 2 Ιωάννινα 2004 1 Για τις επιστηµονικές θέσεις και απόψεις που διατυπώνονται

Διαβάστε περισσότερα

ABSTRACT. προδιαγραφές διαµόρφωσης του εκπαιδευτικού υλικού.

ABSTRACT. προδιαγραφές διαµόρφωσης του εκπαιδευτικού υλικού. Η ιδεολογική ταυτότητα των εγχειριδίων γλωσσικής αγωγής: η περίπτωση της Γ ηµοτικού 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αξιολόγηση συνιστά αναπόσπαστο στοιχείο της εκπαιδευτικής διαδικασίας καθορίζοντας ποιος και τι πληρεί τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015)

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Οκτώβριος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Α (2014-2015) Γλωσσική Εκπαίδευση - Εκπαίδευση στον Γραμματισμό:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ

Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ Μεθοδολογία Εκπαιδευτικής Ερευνας στη ΜΕ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ ΣΑΚΟΝΙΔΗΣ, ΔΠΘ ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΕΚΑΚΗ, ΑΠΘ Α ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ 201 6-2017 2 ο παραδοτέο Περιεχόμενο 1. Εισαγωγή: το θέμα και η σημασία του, η σημασία διερεύνησης του

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου

Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου Ερευνητική ομάδα: Οι μαθητές της Στ τάξης του Περιφερειακού Δημοτικού Σχολείου Πολεμίου Επιμέλεια-καταγραφή-σχεδιασμός: Ο δάσκαλος της Στ τάξης, Χρίστος Χατζηλοΐζου Απρίλιος 2015 Θέμα: Η αξιοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Τα ταξίδια και οι περιπέτειες του Μεγάλου Αλεξάνδρου ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Ο Μέγας Αλέξανδρος και τις εκστρατείες του» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ

ΠΡΟΣ : ΚΟΙΝ.: Ι. ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α Να διατηρηθεί μέχρι... Βαθμός Ασφαλείας...

Διαβάστε περισσότερα

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση

Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μαρία ημάση Μακρίνα Ζαφείρη Γρηγορία-Καρολίνα Κωνσταντινίδου Πολυτροπικότητα και διδασκαλία των ξένων γλωσσών στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Πλυτροπικότητα: η έννοια Ως πολυτροπικότητα, multimodality, ορίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΕΙΔΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΚΟΠΟΣ/ΕΙΔΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Μεθοδολογία έρευνας Η ερευνητική διαδικασία έχει ως αφορμή ένα προβληματισμό και προσπαθεί να απαντήσει σε ένα ερευνητικό ερώτημα.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟΣ ΕΤΗΣΙΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ 2015-2016 Α ΤΑΞΗ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το μάθημα της Νέας Ελληνικής Γλώσσας στην Α Γυμνασίου διδάσκεται τρεις (3) περιόδους την εβδομάδα. Συνεπώς, το σύνολο

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:<<ΜΕ ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΞΕΚΙΝΩ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ>>. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ Τ4Ε 2013-2014 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:. ΟΝ/ΜΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ:ΜΑΓΓΑΝΙΑΡΗ ΕΛΕΝΗ ΟΝ/ΜΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΗ: ΠΡΙΜΙΚΙΡΗ ΑΘΗΝΑ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΠΟΛΥΔΕΝΔΡΙΟΥ ΤΑΞΗ : Δ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ :2013-2014

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση

ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΕΙΝΑΙ Η ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ ΓΕΝΟΥΣ ΘΗΛΥΚΟΥ; Ιστορική Εξέλιξη & Κοινωνική Ανάλυση ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ & ΦΥΛΟ Μυστήριο αποτελεί τα τελευταία 20 χρόνια η συνεχής µείωση της συµµετοχής του γυναικείου φύλου στην επιστήµη των

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307)

Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ Διδακτική Γλωσσικών Μαθημάτων (ΚΠΒ307) Ενότητα #4: Λειτουργικός και Κριτικός Γραμματισμός Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας

Γουλή Ευαγγελία. 1. Εισαγωγή. 2. Παρουσίαση και Σχολιασµός των Εργασιών της Συνεδρίας 1. Εισαγωγή Σχολιασµός των εργασιών της 16 ης παράλληλης συνεδρίας µε θέµα «Σχεδίαση Περιβαλλόντων για ιδασκαλία Προγραµµατισµού» που πραγµατοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4 ου Πανελλήνιου Συνεδρίου «ιδακτική

Διαβάστε περισσότερα

Λύκειο Αγίου Γεωργίου, Λάρνακα 2012-2013. Θέµα: ράσεις σχετικές µε το θέµα «Ισότητα των φύλων»

Λύκειο Αγίου Γεωργίου, Λάρνακα 2012-2013. Θέµα: ράσεις σχετικές µε το θέµα «Ισότητα των φύλων» Λύκειο Αγίου Γεωργίου, Λάρνακα 2012-2013 Θέµα: ράσεις σχετικές µε το θέµα «Ισότητα των φύλων» Αναφορικά µε το πιο πάνω θέµα, σας ενηµερώνουµε ότι το Λύκειο Αγίου Γεωργίου Λάρνακας οργανώνει τις εξής δράσεις:

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Τίτλος μαθήματος ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΜΟΥΣΕΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΤΥΠΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Επιλογής / Ενότητα Τεχνών (ΤΕ) ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΙΡΗΝΗ ΝΑΚΟΥ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: ΚΤ1121 ΜΟΝΑΔΕΣ ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Φόρµα σχέσης οικογένειας - σχολείου Φόρµα δασκάλου

Φόρµα σχέσης οικογένειας - σχολείου Φόρµα δασκάλου φύλο είστε: άντρας ηλικία είστε:... χρονών υπηρετείτε ως εκπ/κός... χρόνια Ερώτηση 1 Φόρµα σχέσης οικογένειας - σχολείου γυναίκα Φόρµα δασκάλου ΓΕΝΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ (σηµειώστε για την κάθε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς

Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Ευθύς και πλάγιος λόγος. Μια εναλλακτική πρόταση για τη διδασκαλία τους στο δημοτικό σχολείο μέσω των κόμικς Αμαραντίδου Κυριακή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70, υποψ. PhD Πουγαρίδου Παρασκευή, Εκπαιδευτικός ΠΕ70,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 5 Ο Διεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πάντειο Πανεπιστήµιο, 8-10 Μαίου 2014 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Όμιλος Γλώσσας : «Παιχνίδια γλώσσας και δημιουργική γραφή» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Η δημιουργική γραφή στο δημοτικό σχολείο είναι μια προσπάθεια να ξυπνήσουμε στο παιδί τα συναισθήματα και τις σκέψεις του,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Σωφρ. Χατζησαββίδης ΠΟΛΥΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΙ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 1. Από το γραμματισμό στους πολυγραμματισμούς Σήμερα τα άτομα που βρίσκονται σε μία διαδικασία μάθησης και προετοιμασίας για την

Διαβάστε περισσότερα

Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου

Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου V. ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. Αξιολόγηση σχολικού εγχειριδίου Ένας από τους σηµαντικότερους φορείς αξιολόγησης των σχολικών εγχειριδίων είναι οι µαθητές που τα χρησιµοποιούν, αρκεί η αξιολόγησή

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ο ρόλος των εκπαιδευτικών στην αποδόµηση των έµφυλων ταυτοτήτων: προϋποθέσεις, αντιστάσεις και όρια Ελένη Μαραγκουδάκη Επίκ. Καθηγήτρια Τµήµα ΦΠΨ, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων Tα κορίτσια φοιτούν σε ίσο ή και

Διαβάστε περισσότερα

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας

Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας Διδασκαλία της Νεοελληνικής Γλώσσας Όλγα Μούσιου-Μυλωνά Σχολική Σύμβουλος Π.Ε. Στόχος του μαθήματος «Διδασκαλία της Νεοελληνικής γλώσσας» είναι να προσφέρει στους φοιτητές και τις φοιτήτριες τις βασικές

Διαβάστε περισσότερα

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές

Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Πρόγραμμα Εκμάθησης της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας στη Μέση Εκπαίδευση Διαγνωστικά δοκίμια ελληνομάθειας για Γυμνάσια & Λύκεια /Τεχνικές Σχολές Σεπτέμβριος 2011 {επιμ. παρουσίασης: Μαρία Παπαλεοντίου,

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Κ. Ζερβού 1, Α. Παρασκευάς 2

Κ. Ζερβού 1, Α. Παρασκευάς 2 Διερεύνηση των Απόψεων εν Ενεργεία Γυναικών Εκπαιδευτικών Σχετικά με το Ρόλο του Οικογενειακού Περιβάλλοντος για την Επιμόρφωσή τους στα Πλαίσια της Δια Βίου Μάθησης Κ. Ζερβού 1, Α. Παρασκευάς 2 1 Υπουργείο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά

Ερωτηματολόγιο. Τρόποι χορήγησης: α) Με αλληλογραφία β) Με απευθείας χορήγηση γ) Τηλεφωνικά Ερωτηματολόγιο Το ερωτηματολόγιο αποτελείται από μια σειρά ερωτήσεων, οι οποίες έχουν ως στόχο την καταγραφή των απόψεων, γνώσεων ή στάσεων μιας ομάδας ατόμων. Τρόποι συμπλήρωσης: α) άμεσος (ο ίδιος ο

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP

Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Συµφωνία Επιχορήγησης No: 2008 4466 / 001 001 Έργο No. 143512-BG-2008-KA2-KA2MP Αυτό το έργο έχει χρηµατοδοτηθεί µε την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ευρωπαϊκό Χαρτοφυλάκιο Γλωσσών για Κωφούς και

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας.

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας. ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ στο µάθηµα Γενικής Παιδείας ιστορία νεότερη και σύγχρονη ΑΘΗΝΑ 2000 Οµάδα Σύνταξης Συντονιστής:

Διαβάστε περισσότερα

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος

Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας. Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Ανασκόπηση Βιβλιογραφίας Δρ. Ιωάννης Γκιόσος Γιατί κάνουμε ανασκόπηση στη βιβλιογραφία; 1. Γιαναπροσδιορίσουμεκενάστηνέρευνατου γνωστικού μας αντικειμένου 2. Για να εντοπίσουμε νέες τάσεις στην έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Φ. Κατσούλης

Αθανάσιος Φ. Κατσούλης Αθανάσιος Φ. Κατσούλης Doctorate student, Université Paul Valéry - Montpellier III Master in Teaching and Psychological Methodologies in Education, University of L Aquila (Italy) Μ.A in Education (Education

Διαβάστε περισσότερα

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις

Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Α/ Α Τύπος Εκφώνηση Απαντήσεις Απλή Αν κάνετε αναζήτηση µιας λέξης σε ένα αρχαιοελληνικό σώµα κειµένων, αυτό που θα λάβετε ως αποτέλεσµα θα είναι: Μια καταγραφή όλων των εµφανίσεων της λέξης στο συγκεκριµένο

Διαβάστε περισσότερα

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης

Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Κωνσταντίνα Δ. Κηροποιού Σχολική Σύμβουλος Φιλολόγων Καβάλας Απογευματινή Επιμορφωτική Συνάντηση με τους εκπαιδευτικούς των Γυμνασίων της Γενικής Παιδαγωγικής ευθύνης Θέμα: Εφαρμογή των Βιωματικών Δράσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Εκπαιδευτικό υλικό και σχολικό εγχειρίδιο Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ» ΤΟΥ ΤΟΜΕΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα Συµπεριφοράς Στάσης

Έρευνα Συµπεριφοράς Στάσης ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΦΑΡΚΑ ΟΝΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΤΑΞΗ Β Έρευνα Συµπεριφοράς Στάσης Θέµα: «Νέοι και ιαδίκτυο Εθισµός» Χρόνος διεξαγωγής: 26/2 3/3/2016 Πληθυσµός: Μαθητές Γυµνασίου Λυκείου

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση

Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Το νέο Πρόγραμμα Σπουδών για τη Γλώσσα στην Υποχρεωτική Εκπαίδευση Μαρία Παπαδοπούλου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα

Διαβάστε περισσότερα

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης

Όταν κοιτάς από ψηλά Σχήµα-Ανάγλυφο της Γης ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µεγάλες τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η γη από το διάστηµα» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής χαρτογράφησης.

Διαβάστε περισσότερα

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και

αντισταθµίζονται µε τα πλεονεκτήµατα του άλλου, τρόπου βαθµολόγησης των γραπτών και της ερµηνείας των σχετικών αποτελεσµάτων, και 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Όλα τα είδη ερωτήσεων που αναφέρονται στο «Γενικό Οδηγό για την Αξιολόγηση των µαθητών στην Α Λυκείου» µπορούν να χρησιµοποιηθούν στα Μαθηµατικά, τόσο στην προφορική διδασκαλία/εξέταση, όσο

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών

Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές, ιδασκάλους άλλων Θρησκειών ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΣΧΟΛΙΚΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΩΝ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΠΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΠΣ (12-14 ΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2005) Project: Η Αναζήτηση της Αλήθειας από Φιλοσόφους, Τραγικούς Ποιητές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΛΕΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΑΝΟΙΚΤΟΥ ΤΥΠΟΥ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΑΘΗΝΑ 2000 12 Η συγγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΙΖΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ. ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΚΑΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ (Σχέδια Μαθήµατος, Εκπαιδευτικά Σενάρια)

ΜΕΙΖΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ. ΕΝΤΥΠΟ ΥΠΟΒΟΛΗΣ ΚΑΛΩΝ ΠΡΑΚΤΙΚΩΝ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ (Σχέδια Μαθήµατος, Εκπαιδευτικά Σενάρια) ΕΣΠΑ 2007-13\Ε.Π. Ε&ΔΒΜ\Α.Π. 1-2-3 «Μείζον Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών στις 8 Π.Σ., 3 Π.Σ.Εξ., 2 Π.Σ.Εισ.» Με συγχρηματοδότηση της Ελλάδας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε. Κ. Τ.) ΜΕΙΖΟΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ

ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΥΠOΥΡΓΕΙO ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡO ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙOΛOΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Α ΛΥΚΕΙOΥ ΣΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΑΘΗΝΑ 1998 Συντάκτες του φυλλαδίου Αλέξανδρος Καριώτογλου, ρ. Θεολογίας Ανδρέας

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικοί γραμματισμοί (Κουτσογιάννης, 2013)

Κριτικοί γραμματισμοί (Κουτσογιάννης, 2013) «Μετα-επικοινωνιακή» εποχή με: α) εποικοδομιστικό προσανατολισμό στη μάθηση με έμφαση στις ατομικές ανάγκες και προτιμήσεις των μαθητών, τη διαφοροποιημένη διδασκαλία, τη διερεύνηση της μάθησης από τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Survey Report. Supported by: Ms. Vicky Chatzidogiannaki. Ms. Elena Papanikitopoulou Linkage Greece. TLN Manager Linkage Greece

Survey Report. Supported by: Ms. Vicky Chatzidogiannaki. Ms. Elena Papanikitopoulou Linkage Greece. TLN Manager Linkage Greece Survey Report Supported by: Ms. Vicky Chatzidogiannaki TLN Manager Linkage Greece Ms. Elena Papanikitopoulou Linkage Greece Σκοπός Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι να μελετήσουμε αν οι εταιρίες στην Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδια Δράσης Πεδία: Τομείς: Δείκτες:

Σχέδια Δράσης Πεδία: Τομείς: Δείκτες: 1 Σχέδια Δράσης Πεδία: 1. Εκπαιδευτικές διαδικασίες. Κλίμα και σχέσεις στο σχολείο. 2. Εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Τομείς: 1. Επιμόρφωση των εκπαιδευτικών. Κλίμα και σχέσεις στο σχολείο. 2. Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΑ: 3.2. Ανάπτυξη Κοινωνικών Δεξιοτήτων και Σχέσεων ΤΑΞΗ: Α Γυμνασίου ΧΡΟΝΟΣ: 1 διδακτική περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ

ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κογκίδου ήµητρα Χαιρετισµός στην ηµερίδα του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Α.Π.Θ. ΦΥΛΟ, ΘΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΚΑΙ ΝΕΕΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΕΣ Κατά τα δύο προηγούµενα ακαδηµαϊκά έτη το Α.Π.Θ. προσφέρει

Διαβάστε περισσότερα

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού

ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΦΙΛΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ 3. Δημιουργία και Βελτίωση Κοινωνικού Εαυτού ΥΠΟΕΝΟΤΗΤΕΣ: 3.2. Ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και σχέσεων 3.3 Διαπολιτισμικότητα - Αποδοχή και Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα

ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα ΚΟΛΛΕΓΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Σχολικό έτος: 202-203 ΤΜΗΜΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Προτεινόμενος Προγραμματισμός κατά ενότητα η Ενότητα Οι πρώτες μέρες σε ένα σχολείο Διδακτικές : 9

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης

Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Ανάπτυξη Χωρικής Αντίληψης και Σκέψης Clements & Sarama, 2009; Sarama & Clements, 2009 Χωρική αντίληψη και σκέψη Προσανατολισμός στο χώρο Οπτικοποίηση (visualization) Νοερή εικονική αναπαράσταση Νοερή

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου

Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Μαίρη Κουτσελίνη Πανεπιστήμιο Κύπρου Πώς ορίζεται η Ποιότητα των διδακτικών εγχειριδίων; Η δυνατότητά τους να ανταποκριθούν στους σκοπούς της εκπαίδευσης και τους σκοπούς της διδασκαλίας του συγκεκριμένου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΔΙΔΑΣΚΟΥΣΑ: ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΤΣΕΛΙΟΥ Κωδικός μαθήματος: ΒΠΟ815 (3Ω/Υ) Εξάμηνο

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( )

Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ ( ) Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Μάιος 2014 Πρόγραμμα Επιμόρφωσης για τη Διδασκαλία της Νέας Ελληνικής Γλώσσας - Φάση Γ (2013-2014) Κεντρική Επιμόρφωση για Διευθυντές/ντριες & Εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Στόχοι του µαθήµατος Βασικοί στόχοι του µαθήµατος είναι ο φοιτητής:

Στόχοι του µαθήµατος Βασικοί στόχοι του µαθήµατος είναι ο φοιτητής: Κωδικός Μαθήµατος Τίτλος Μαθήµατος Πιστωτικές Μονάδες ECTS EDUC-627DL Αισθητηριακές ιαταραχές: 9 Κώφωση-απώλεια ακοής, τύφλωση-απώλεια όρασης Τµήµα Εξάµηνο Προαπαιτούµενα Παιδαγωγικών Σπουδών Μορφές Ειδικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα της διάλεξης. Η µέθοδος της συγκλίνουσας εφευρετικότητας. Συζήτηση. Ποιος παίρνει τις αποφάσεις; εφευρετικότητας

Περιεχόµενα της διάλεξης. Η µέθοδος της συγκλίνουσας εφευρετικότητας. Συζήτηση. Ποιος παίρνει τις αποφάσεις; εφευρετικότητας ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Η µέθοδος της συγκλίνουσας εφευρετικότητας ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Περιεχόµενα της διάλεξης Κύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ»

1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» 1o ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 7 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2006 «ΣΩΣΤΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΑ ΑΤΟΜΑ ΥΓΙΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΝΕΟΥΣ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΚΥΠΡΟΥ» ΕΥΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ Βοηθός ιευθύντρια Σχολείων Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ) Ενότητα 8: Στρατηγικές διδασκαλίας με τη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή.

Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Μαίρη Κουτσελίνη, Καθηγήτρια Εκ μέρους της Πρωτοβουλίας για την Ενίσχυση της γυναικείας παρουσίας στην πολιτική ζωή. Οι λόγοι άνισης παρουσίας της γυναίκας στην πολιτική ζωή Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» ΘΕΜΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΑΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2011-2012 ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: Β06Σ03 «Στατιστική περιγραφική εφαρμοσμένη στην ψυχοπαιδαγωγική» Διδάσκων: Κ. Χρήστου

Διαβάστε περισσότερα