ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ"

Transcript

1 ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ιδάσκοντες Καθηγητές : ηµητρόπουλος Α. Βλαχόπουλος Σπ. Εργασία στο Μάθηµα : Ατοµικά και Κοινωνικά ικαιώµατα Επιµέλεια : Μαναρίδου Ελένη (Α.Μ ) ΑΘΗΝΑ Ακαδηµαϊκό Έτος

2 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ... Error! Bookmark not defined. Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ...3 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Β Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...4 Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΗΘΙΚΗ ΣΧΕΣΗ...4 Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ...4 Η ΡΗΤΡΑ: «ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ»...9 ΤΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΘΕΣΜΙΚΗΣ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...11 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Γ ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...14 TO ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...14 TO ΑΤΟΜΙΚΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ Ι ΡΥΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...16 α. ΑΣΚΗΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ...16 β. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ...17 γ. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ...18 δ. ΑΡΘΡΟ 21 1 ΣΥΝΤ.: ΡΗΤΡΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ...19 Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...21 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ...24 ΦΟΡΕΙΣ...24 ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ...25 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ... Error! Bookmark not defined. ΠΕΡΙΛΗΨΗ - SUMMARY OF THE PROJECT... Error! Bookmark not defined. ΛΗΜΜΑΤΑ... Error! Bookmark not defined. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ... Error! Bookmark not defined. 1

3 ΝΟΜΟΛΟΓΙΑ... Error! Bookmark not defined. ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΕ ΑΚ ΑΠ Αρµ /νη Ελλ νη ΕΣ Α Εφ ΜΠ Ανώτατο Ειδικό ικαστήριο Αστικός Κώδικας Άρειος Πάγος Αρµενόπουλος (περιοδικό) ικαιοσύνη (περιοδικό) Ελληνική ικαιοσύνη (περιοδικό) Ευρωπαϊκή Σύµβαση των ικαιωµάτων του Ανθρώπου Εφετείο Μονοµελές Πρωτοδικείο ν. νόµος ΝοΒ π.δ. πρβλ. σελ. ΣτΕ Συντ. τοµ. ΤοΣ Νοµικό Βήµα (περιοδικό) προεδρικό διάταγµα παράβαλε σελίδα Συµβούλιο της Επικρατείας Σύνταγµα τόµος Το Σύνταγµα (περιοδικό) 2

4 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Α ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η οικογένεια είναι κατά πρώτο λόγο έννοια κοινωνιολογική. Οι σύγχρονες κοινωνίες αναθέτουν στην οικογένεια την επιτέλεση ορισµένων λειτουργιών µεγάλης σηµασίας, όπως είναι η µέριµνα για τη ζωή και την ανάπτυξη των παιδιών. Γι αυτό υπάρχει τόσο µεγάλο ενδιαφέρον για την οικογένεια και για την προστασία της 1. Ο όρος οικογένεια υποδηλώνει την πρωταρχική κοινωνική οµάδα, που ο δεσµός των µελών της συνυφαίνεται µε βιολογικό γεγονός: σεξουαλική σχέση ή τεκνοποιία. Όταν το βιολογικό αυτό γεγονός ενσωµατώνεται στο δίκαιο, εµφανίζεται η νοµική έννοια της οικογένειας. Η σεξουαλική σχέση εντάσσεται στο γάµο, ενώ η τεκνοποιία συνδέεται µε τη νοµική θεµελίωση της µητρότητας και της πατρότητας. Οικογένεια, τόσο από κοινωνιολογική, όσο και από νοµική άποψη, δηµιουργεί και η υιοθεσία, στην οποία το βιολογικό γεγονός της γέννησης αντικαθίσταται, κατά «µίµηση της φύσης», από µία νοµική πράξη 2. Το άρθρο 21 1 Συντ 3. θέτει υπό την προστασία του κράτους την οικογένεια, µε µια ιδεολογικά φορτισµένη µάλιστα διατύπωση («ως θεµέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους»), καθώς και τον γάµο, τη µητρότητα και την παιδική ηλικία. Στη διάταξη αυτή συντρέχουν και συνυπάρχουν ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα αλλά και θεσµικές εγγυήσεις 4,5. 1 ΛΥΡΟΥ Η Ι., Η εφαρµογή των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις σχέσεις γονέων και τέκνων, ηµοσιευµένη εργασία στο internet, σελ ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ Θ., Εγχειρίδιο οικογενειακού δικαίου, σελ πρβλ. και το άρθρο 8 1 ΕΣ Α 4 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., Ατοµικά και κοινωνικά δικαιώµατα, σελ Αξιοσηµείωτη είναι και η άποψη του Ράικου, σύµφωνα µε τον οποίο τα δικαιώµατα συνάψεως γάµου και ίδρυσης οικογένειας συνάγονται αποκλειστικά από την ελευθερία αναπτύξεως της προσωπικότητας (άρθρο 5 1 Συντ.). ΡΑΙΚΟΣ ΑΘ., Συνταγµατικό ίκαιο, θεµελιώδη δικαιώµατα, σελ

5 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Β Ο ΘΕΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΗΘΙΚΗ ΣΧΕΣΗ Η οικογένεια ως ηθική σχέση, διέπεται από τον ηθικό νόµο, όπως αυτός εξειδικεύεται µέσω της αρχής µέσου και σκοπού. Έτσι προκύπτουν τα διάφορα ηθικά καθήκοντα, που αποβλέπουν στην εκπλήρωση του ηθικού σκοπού της οικογένειας. Στη συζυγική σχέση, για παράδειγµα, γεννάται το καθήκον αγάπης και οµοφροσύνης, το καθήκον πίστεως, αµοιβαίας βοήθειας, αµοιβαίου σεβασµού και τιµής. Στη σχέση µεταξύ γονέων και παιδιών γεννάται το καθήκον των γονέων προς τα τέκνα για παροχή παντοειδών υπηρεσιών στοργής και επιµέλειας και των τέκνων προς τους γονείς για αγάπη και σεβασµό. Στη σχέση µεταξύ αδελφών το καθήκον αγάπης, που εκδηλώνεται κι αυτό µε πολλούς και ποικίλους τρόπους 6. Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΩΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΘΕΣΜΟΣ Η οικογένεια δεν είναι µόνο ηθική σχέση. Είναι και θεσµός. To άρθρο 21 1 Συντ. εγγυάται την οικογένεια ως κοινωνικό θεσµό (θεσµική εγγύηση, Institutsgarantie). Η θεσµική εγγύηση αναφέρεται στη νόµιµη οικογένεια, δηλαδή εκείνη που ιδρύεται µε το νόµιµο (θρησκευτικό ή πολιτικό) γάµο ενός άνδρα µε µία γυναίκα. Η ειδικότερη µορφή της νόµιµης οικογένειας είναι η ισότιµη 7 «συζυγική» οικογένεια, το οποίο συνάγεται από το άρθρο 4 2 Συντ., ως εξειδίκευση της αρχής της ισότητας των φύλων. Η «συζυγική» αποτελείται µόνο από το αντρόγυνο. Η πιο συνηθισµένη όµως µορφή είναι η «µικρή» ή «πυρηνική» οικογένεια που αποτελείται από τους γονείς και τα παιδιά 8. Από 6 ΚΑΡΑΣΗΣ Μ., Γάµος και οικογένεια ως δικαιικοί θεσµοί, σελ Η ισότιµη συζυγική οικογένεια ως τύπος οικογένειας εµφανίστηκε στα κοινωνικά προηγµένα σύγχρονα δίκαια και αντιδιαστέλλεται προς την «πατριαρχική» και «µητριαρχική» οικογένεια των παλαιότερων χρόνων. ΚΑΡΑΣΗΣ Μ., όπ.π., σελ Η διάλυση του γάµου διαλύει την οικογένεια µεταξύ των συζύγων, αλλά όχι µεταξύ αυτών και των κοινών παιδιών τους. Σ αυτόν τον συνεχιζόµενο δεσµό στηρίζεται συνταγµατικά η αξίωση επαφής των γονέων µε τα παιδιά τους και µετά τη λύση του γάµου. ΑΓΤΟΓΛΟΥ Π., Ατοµικά ικαιώµατα, τοµ. Α, σελ

6 το ελληνικό Σύνταγµα προστατεύεται, επίσης, και η «ευρεία» οικογένεια, η οποία ταυτίζεται µε έναν κύκλο συγγενών. Την οικογένεια αυτή συγκροτούν όλα τα πρόσωπα µε κοινή καταγωγή ασχέτως συµβιώσεως ή βαθµού συγγενείας. Εδώ εδράζεται για παράδειγµα η αξίωση των γονέων του θανόντος για επικοινωνία µε το ανήλικο τέκνο του. Τέλος, στη νόµιµη οικογένεια ανήκει και η «πατριαρχική» που περιλαµβάνει τα πρόσωπα που κατάγονται από κοινό γενάρχη και ζουν µαζί του, ακόµη κι αν κάποια από αυτά έχουν συγκροτήσει τη δική τους «µικρή» ή «συζυγική» οικογένεια. Η «πατριαρχική» αντιδιαστέλλεται και προς τη «µητριαρχική», όπου το ρόλο του γενάρχη παίζει η µητέρα, πράγµα που οι επιστήµονες πιθανολογούν ότι συνέβαινε σε προϊστορικές κοινωνίες, ενώ στην εποχή µας απαντάται µόνο σε κάποιες πρωτόγονες φυλές 9. Η θεσµική εγγύηση του άρθρου 21 1 Συντ. περιλαµβάνει όµως και την φυσική οικογένεια. Μία από τις µορφές της είναι η εξώγαµη οικογένεια, δηλαδή η οικογένεια που δε στηρίζεται σε γάµο, αλλά δηµιουργείται µε τη γέννηση τέκνου από άγαµη µητέρα. Η µορφή αυτή της οικογένειας δεν είναι γνήσια. Περιλαµβάνεται όµως και αυτή στην θεσµική εγγύηση του άρθρου 21 1 Συντ., διότι αντικείµενο προστασίας δεν είναι µόνο η οικογένεια και ο γάµος, αλλά και η µητρότητα και η παιδική ηλικία. εν υπάρχει διάκριση ανάµεσα στη µητρότητα της έγγαµης µητέρας και στην µητρότητα της άγαµης µητέρας ή ανάµεσα σε παιδιά γεννηµένα σε γάµο και σε παιδιά γεννηµένα εκτός γάµου. ηµιουργείται λοιπόν υποχρέωση για τον κοινό νοµοθέτη να προβεί σε εξοµοίωση του νοµικού καθεστώτος των τέκνων χωρίς γάµο µε τα τέκνα σε γάµο, όπως προκύπτει από το άρθρο 4 2 Συντ., που ορίζει ότι «οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώµατα και υποχρεώσεις». Η υποχρέωση εξοµοίωσης προκύπτει επίσης από το άρθρο 4 1 Συντ., («οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόµου»), εποµένως οι γονείς ενός τέκνου χωρίς γάµο πρέπει να έχουν ίσα δικαιώµατα και ίσες υποχρεώσεις στην διατροφή και εκπαίδευση του τέκνου, και δεν πρέπει οι υποχρεώσεις αυτές να βαρύνουν µόνο τη µητέρα 10. Άλλες µορφές φυσικής οικογένειας, που εµπίπτουν στη θεσµική εγγύηση του άρθρου 21 1 Συντ., είναι η θετή οικογένεια, δηλαδή εκείνη που 9 ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., Η συνταγµατική διάσταση της εξουσίας στο γάµο και στην οικογένεια, σελ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ Κ., Οικογενειακό ίκαιο, σελ ΚΑΡΑΣΗΣ Μ., όπ.π., σελ ΑΓΤΟΓΛΟΥ Π., όπ.π., σελ

7 στηρίζεται στη νοµική συγγένεια µεταξύ γονέα και τέκνου και δηµιουργείται µε τη νοµική πράξη της υιοθεσίας, και η ανάδοχη οικογένεια, που δηµιουργείται µε την ανάληψη της πραγµατικής φροντίδας του ανηλίκου από τρίτους είτε ύστερα από σχετική συµφωνία µε τους φυσικούς γονείς ή τον επίτροπο είτε ύστερα από δικαστική απόφαση. Η ανάδοχη οικογένεια, όµως, λειτουργεί για ορισµένο µόνο χρονικό διάστηµα, µέχρι την ενηλικίωση του παιδιού 11. Αντίθετα, η επιτροπεία, παρά τις οµοιότητες που εµφανίζει, δεν ιδρύει οικογένεια κατά συνταγµατική ακριβολογία. Τούτο συµβαίνει κυρίως επειδή η επιτροπεία είναι λειτούργηµα υποχρεωτικό, εποµένως δεν µπορεί να αποτελεί εκδήλωση µιας ατοµικής ελευθερίας. Μόνο εξαιρετικά µπορεί να απαλλαγεί ή να παραιτηθεί από αυτό 12. Οικογένεια Νόµιµη Φυσική Συζυγική Μικρή Με Πατριαρχική Σε αντιδιαστολή Σε αντιδιαστολή (µε στενή ευρεία προς τη νόµιµη προς την ανάδοχη έννοια) έννοια και τη θετή Η ποικιλία των οικογενειακών µορφών, ιδίως στη σύγχρονη εποχή, είναι το αποτέλεσµα των γενικότερων µεταλλαγών που οδήγησαν σε κρίση τα παραδοσιακά πρότυπα. Ένδειξη αυτών των µεταλλαγών µπορεί να θεωρηθεί η σταδιακή αναγνώριση στο επίπεδο του κοινού δικαίου από τις περισσότερες έννοµες τάξεις περιορισµένων, έστω, έννοµων συνεπειών των νέων µορφών. Πρόκειται ιδίως για την περίπτωση της φυσικής οικογένειας και την τάση 11 ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ Θ., όπ.π., σελ ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ

8 προσέγγισης του νοµικού καθεστώτος της µε το νοµικό καθεστώς της νόµιµης οικογένειας 13. Η πολύπλευρη προσέγγιση του εννοιολογικού περιεχοµένου του όρου «οικογένεια» και οι ποικίλες διακρίσεις που εκτέθηκαν δεν έχουν µόνο θεωρητική αξία. Αυτό που ενδιαφέρει κυρίως είναι η πρακτική σηµασία, όπως εκδηλώνεται µε τη διαµόρφωση των σχετικών διατάξεων από το νοµοθέτη, αλλά και µε την εφαρµογή τους από τα δικαστήρια 14. Ενδεικτικές αναφορές στην ελληνική νοµοθεσία επιχειρούνται αµέσως στη συνέχεια 15. Το άρθρο ΑΚ 1389 για τις «οικογενειακές» ανάγκες αναφέρεται στη συζυγική νόµιµη οικογένεια, αφού αυτές φυσικά υπάρχουν αµέσως µε τη σύναψη του γάµου, πριν αποκτηθούν παιδιά ή ανεξάρτητα από το αν αποκτηθούν ποτέ. Σε περίπτωση που υπάρξουν και αυτά, η διάταξη θα αναφέρεται βέβαια πλέον στη δηµιουργούµενη µικρή οικογένεια. Ανάλογα ισχύουν αναφορικά µε τους όρους «οικογενειακή ζωή» και «οικογενειακή στέγη» στα άρθρα ΑΚ και Με τη µικρή νόµιµη οικογένεια σχετίζονται οι διατάξεις των άρθρων ΑΚ 1389, , 1393, 1529 κλπ. Στην ύπαρξη δεσµού µελών της νόµιµης οικογένειας µε την ευρεία της έννοια στηρίζονται οι διατάξεις του δικαίου της διατροφής (ΑΚ 1488, 1491,1504), της εξ αδιαθέτου κληρονοµικής διαδοχής (ΑΚ 1813επ.) και άλλες, όπως ΑΚ 647, 835, 1184 κλπ. Η διάταξη του άρθρου ΑΚ αναφέρεται στην «οικογένεια» µε την ευρύτερη δυνατή έννοια του όρου, που περιλαµβάνει όχι µόνο τη «νόµιµη» οικογένεια στην ευρεία µάλιστα εκδοχή της, αλλά και την ελεύθερη ένωση ή τη µνηστεία. Χρηµατική ικανοποίηση για ψυχική οδύνη οφείλεται δηλαδή και σε απώτερους συγγενείς του θύµατος, ανεξάρτητα αν συζούσαν µ αυτό ή διέµεναν χωριστά, καθώς επίσης και στον εξώγαµο σύντροφο ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ Η οικογένεια, ως νοµική έννοια, ανήκει στις «αόριστες έννοιες», που εξειδικεύονται από τον ερµηνευτή µε βάση τις επικρατούσες κοινωνικές αξίες και αντιλήψεις, σε συνδυασµό µε το σκοπό της συγκεκριµένης διάταξης. ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ Θ., όπ.π., σελ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ Κ., όπ.π., σελ ΠΑΝΤΕΛΙ ΟΥ Κ., Η έννοια της οικογένειας στο άρθρο 932 εδ. 3 ΑΚ, Αρµ 36/1982, σελ

9 Λόγοι κοινωνικής πρόνοιας, για το συµφέρον του ανηλίκου, επιβάλλουν να δεχθούµε ότι µε το άρθρο AK 1602 νοούνται και οι φυσικοί συγγενείς (ευρεία φυσική οικογένεια). To άρθρο AK 1502 αναφέρεται στον φυσικό πατέρα. Οι γονείς ή ο επίτροπος είναι ελεύθεροι να επιλέξουν ως «ανάδοχους γονείς» όχι µόνο ζεύγος συζύγων, αλλά και αγάµων που συζούν. Συνεπώς, όπου γίνεται στο νόµο λόγος για «ανάδοχη οικογένεια» (AK 1533, 1607, 1655, 1660, 1663) νοείται και αυτή που σχηµατίζεται στο πλαίσιο ελεύθερης ενώσεως, µε την ανάληψη από το άγαµο ζεύγος της φροντίδας του ανηλίκου. Από τη θεσµική εγγύηση της οικογένειας συνάγεται ότι απαγορεύεται στον κοινό νοµοθέτη κάθε βλαπτική ενέργεια εναντίον της οικογένειας. Για παράδειγµα ο νόµος δεν µπορεί να καταργήσει τον θεσµό της οικογένειας ή την υποχρέωση των γονέων να διατρέφουν τα ανήλικα τέκνα τους ή το δικαίωµα και καθήκον τους να τα αναθρέψουν. Αντίθετα, οι παραοικογενειακές σχέσεις (ελεύθερη ένωση 17, η ατελής υιοθεσία) δεν προστατεύονται συνταγµατικά. Το Σύνταγµα είναι ουδέτερο στις σχέσεις αυτές 18. Αυτό σηµαίνει, ότι νόµος, ο οποίος θα αναγνώριζε δικαιώµατα από µία ελεύθερη ένωση, δε θα ήταν αντισυνταγµατικός παρά µόνο σε ακραίες περιπτώσεις, όταν δηλαδή, χωρίς να εξειδικεύει άλλη θεσµική εγγύηση ή αξία, θα έθιγε άµεσα τον θεσµό της οικογένειας 19. Εφόσον και καθόσον πάντως δεν έχουν θεσπισθεί παρόµοιες διατάξεις, δεν χωρεί καταρχήν αναλογική εφαρµογή, σε περίπτωση ελεύθερης συµβίωσης, διατάξεων οι οποίες αφορούν τον γάµο, όπως π.χ. η κατά το άρθρο AK αξίωση συµµετοχής στα αποκτήµατα. Μια τέτοια αναλογική εφαρµογή θα νόθευε άλλωστε ακριβώς τον, ηθεληµένο από τους συµβιούντες, «ελεύθερο χαρακτήρα της συµβίωσής τους» 20. Ωστόσο, αξίζει να επισηµάνουµε ότι σήµερα στο οικογενειακό δίκαιο επικρατεί η τάση επέκτασης ορισµένων ρυθµίσεων, που αφορούν στο γάµο, και στην ελεύθερη ένωση. Μολονότι η ελεύθερη ένωση βρίσκεται έξω από το χώρο του δικαίου, αφού οι σύντροφοι που την απαρτίζουν αρνούνται (ή αδυνατούν) να δώσουν νοµική επένδυση στη σχέση τους, το δίκαιο δεν µπορεί 17 Εξώγαµη συµβίωση µε στοιχεία µονιµότητας και κοινωνικής παρουσίας. 18 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ ΚΑΡΑΣΗΣ Μ., όπ.π., σελ ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ

10 να µείνει αδιάφορο µπροστά σε µία πραγµατική κατάσταση, που προσοµοιάζει έντονα µε την έγγαµη συµβίωση 21. Η ΡΗΤΡΑ: «ΘΕΜΕΛΙΟ ΤΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΚΑΙ ΠΡΟΑΓΩΓΗΣ ΤΟΥ ΕΘΝΟΥΣ» Ο χαρακτηρισµός «θεµέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους», αλλά και το δεδοµένο της εννοιολογικής αυτοτέλειας της οικογένειας απέναντι στο γάµο, προσανατολίζουν στην ουσιώδη διαπίστωση ότι η ρήτρα της διάταξης 21 1 Συντ. προσδιορίζει ένα συγκεκριµένο σκοπό ως ειδοποιό χαρακτηριστικό της οικογένειας. Κατά το Σύνταγµα, δηλαδή, «οικογένειες» συνιστούν κοινωνικά µορφώµατα τα οποία αποβλέπουν στη «συντήρηση» και στην «προαγωγή» του «Έθνους». Εποµένως, αν διαπιστωθεί εµπειρικά ένας παρόµοιος δεσµός κοινωνικού µορφώµατος, η κρατική εξουσία δεν µπορεί να τον θίξει, αφού περιορίζεται από συνταγµατική «εγγύηση θεσµού». Έτσι, αντίθετα προς το γάµο, η οικογένεια συνδέεται µε ένα ευρύτερο ενδιαφέρον του κοινωνικού συνόλου. Πρόκειται για χαρακτηριστικό το οποίο πρέπει να λαµβάνει υπόψη η ερµηνευτική αντιστοίχηση της συνταγµατικής έννοιας µε συγκεκριµένα µορφώµατα της κοινωνικής πραγµατικότητας. ιότι η οικογένεια δεν αποτελεί ένα προϊόν της έννοµης τάξης, όπως ο γάµος. Η οικογένεια δε χαρακτηρίζεται από τυπικότητα. Το δίκαιο παρεµβαίνει στη διαµόρφωσή της, αλλά δεν παρεµβαίνει στο γεγονός της ίδρυσής της, διότι αυτό θα οδηγούσε στο γεγονός άτυπες µορφές, που πράγµατι εξυπηρετούν το σκοπό, να µένουν ακάλυπτες αδικαιολόγητα, αφού η «τυπικότητα» της ίδρυσης θα εµφανιζόταν να καταργεί τη λογική ταυτότητα στη διατύπωση της διάταξης 21 1 Συντ. µεταξύ της έννοιας «οικογένεια» και της ρήτρας «θεµέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους». Υπάρχουν αναµφισβήτητα κι άλλοι θεσµοί οι οποίοι επιτελούν λειτουργίες «συντήρησης και προαγωγής του Έθνους». Η οικογένεια όµως είναι ο χώρος όπου συντελείται η βασική «κοινωνικοποίηση» του παιδιού 22. Η οικογένεια κοινωνικοποιεί τα µέλη της διαµορφώνοντας µία κοινότητα 21 ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ Θ., όπ.π., σελ ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ

11 συµβίωσης των µελών της, στα πλαίσια της οποίας ικανοποιούνται θεµελιώδεις υλικές, ψυχικές και πνευµατικές ανάγκες αυτών, και µεταδίδονται γνώσεις και αξίες για την ανάπτυξη της προσωπικότητας, ιδίως, των παιδιών, που αποτελούν το βασικότερο παράγοντα διαιώνισης ενός έθνους. Αυτό ακριβώς θέλει να τονίσει ο συντακτικός νοµοθέτης µε τη ρήτρα του άρθρου 21 1 Συντ. Με τον όρο «θεµέλιο» προσδιορίζει το χώρο της κοινωνικοποίησης, µε τον όρο «συντήρηση» τις υλικές προϋποθέσεις της βασικής κοινωνικοποίησης (διαµονή, διατροφή, ένδυση) και µε τον όρο «προαγωγή» την κατάλληλη µετάδοση των κοινωνικών γνώσεων και αξιών για την ανάπτυξη της προσωπικότητας του παιδιού, δηλαδή την ανατροφή. Εφόσον πάντως δεν αναπτύσσεται κοινωνικοποιητικός δεσµός, δε συγκροτείται «οικογένεια». Επιπλέον, ο όρος «Έθνος» περιορίζει την έννοια της «οικογένειας». Οι κοινότητες που λειτουργούν µεν ως χώροι βασικής κοινωνικοποίησης, αλλά όχι προς όφελος του ελληνικού Έθνους δεν καλύπτονται από τη διάταξη 21 1 Συντ., παρά το ότι στην κοινωνική ζωή συνιστούν βέβαια οικογένειες. Η διάταξη δεν αναφέρεται σε µια ποιοτική διαφοροποίηση της βασικής κοινωνικοποίησης, αλλά δηλώνει απλώς µια διακριτική µεταχείριση των οικογενειών των Ελλήνων το γένος 23 από τις οικογένειες των αλλοεθνών 24. Αυτό όµως δε σηµαίνει ότι αποκλείονται οι αλλοεθνείς από την ελευθερία ίδρυσης οικογένειας. Εφόσον ο αλλοεθνής ιδρύσει οικογένεια, η εξυπηρέτηση στο πλαίσιό της της βασικής κοινωνικοποίησης του παιδιού διασφαλίζεται ούτως ή άλλως έµµεσα, ενόψει της συνταγµατικής προστασίας της «µητρότητας» και της «παιδικής ηλικίας», πάλι κατά την διάταξη 21 1 Συντ. Ας µην παραβλέπεται, πάντως, η ρητή κατοχύρωση της ελευθερίας ίδρυσης οικογένειας στο άρθρο 12 της ΕΣ Α, το οποίο έχει υπερνοµοθετική ισχύ βάσει της διάταξης 28 1 Συντ. και συµπληρώνει την ατελή συνταγµατική προστασία στο συγκεκριµένο τοµέα για οποιονδήποτε βρίσκεται στο έδαφος κράτους-µέλους της Σύµβασης, άρα και για τους αλλοεθνείς που βρίσκονται στο έδαφος του ελληνικού κράτους Η προστασία του άρθρου 21 1 Συντ. επεκτείνεται και στους Έλληνες το γένος, πολίτες άλλων κρατών, κατοχυρώνοντας έτσι, ιδίως, ένα κοινωνικό τους δικαίωµα έναντι του ελληνικού κράτους. 24 ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ

12 ΤΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΚΑΙ ΘΕΤΙΚΟ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΘΕΣΜΙΚΗΣ ΕΓΓΥΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 26 Η θεσµική αυτή εγγύηση της οικογένειας έχει διπλό περιεχόµενο, αρνητικό και θετικό. To αρνητικό περιεχόµενο της µπορεί να συνοψισθεί σε δύο κυρίως αρχές. Πρώτο, ότι δεν είναι ανεκτό συνταγµατικά να επιφέρει η δηµιουργία οικογένειας και η ύπαρξη οικογενειακής σχέσης µεταξύ των ατόµων οποιεσδήποτε δυσµενείς έννοµες συνέπειες γι' αυτά. Και δεύτερο, ότι είναι ανεπίτρεπτη η παρεµπόδιση των συζύγων και των άλλων µελών της οικογένειας από το ν' αναγνωρισθούν νοµικά ως τέτοια και ν' αναπτύξουν µεταξύ τους την επικοινωνία και οικειότητα που είναι συµφυής µε την ίδια την έννοια της οικογένειας. Η απαγόρευση των δυσµενών έννοµων συνεπειών µπορεί να έχει εφαρµογή π.χ. στο εργατικό δίκαιο, όπου δεν επιτρέπεται η δυσµενέστερη µεταχείριση των ατόµων µε αυξηµένες οικογενειακές υποχρεώσεις, λόγω των υποχρεώσεών τους αυτών. Εξάλλου η µη παρεµπόδιση της ενδοοικογενειακής σχέσης εκφράζεται πρώτιστα µέσα από τον σεβασµό του δικαιώµατος προσωπικής επικοινωνίας. To δικαίωµα αυτό καθιερώνεται ρητά από τo άρθρο 1520 AK, προκειµένου για την επικοινωνία γονέων και τέκνων που δεν διαµένουν µαζί τους, όπως και απώτερων ανιόντων µε τους κατιόντες τους, ενώ πάντως µπορεί να θεωρηθεί ότι απορρέει, ως προς όλους τους συγγενείς µεταξύ τους, και από την προστασία της προσωπικότητας κατ' άρθρο 57 AK. Οι διατάξεις αυτές του αστικού δικαίου βρίσκουν έτσι έρεισµα στο άρθρο 21 1 Συντ. To δικαίωµα προσωπικής επικοινωνίας µπορεί να αποκλεισθεί µόνο στις περιπτώσεις όπου τούτο καθίσταται απαραίτητο για την υλοποίηση άλλης συνταγµατικής επιταγής και ειδικότερα της κατά το άρθρο 21 1 Συντ. προστασίας της παιδικής ηλικίας. Πρόκειται, όπως είναι πρόδηλο, για περιπτώσεις εντελώς εξαιρετικές, στις οποίες το ίδιο το παιδί αντιτίθεται σφοδρά και χωρίς αυτό να οφείλεται σε έξωθεν υποκίνηση στην επικοινωνία, ιδίως µάλιστα όταν εκείνος που την ζητά έχει διαπράξει στο παρελθόν ειδεχθή ποινικά αδικήµατα σε βάρος του παιδιού. Αντίθετα δεν δικαιολογείται 26 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ

13 καταρχήν η απαγόρευση της προσωπικής επικοινωνίας σε περίπτωση ψυχικής πάθησης του γονέα. Επίσης δεν µπορεί ο νοµοθέτης να παρεµποδίσει τα µέλη της αληθινής οικογένειας ν' αναγνωρισθούν µεταξύ τους αλλά και έναντι τρίτων ως τέτοια. Ήταν άρα αντισυνταγµατική η ρύθµιση των άρθρων AK, στην αρχική τους µορφή, που επεφύλασσαν αποκλειστικά στον σύζυγο της µητέρας το δικαίωµα προσβολής της πατρότητας, αποκλείοντας την εκ µέρους του τέκνου ανατροπή της πλασµατικής πατρότητας. Ήδη το νέο άρθρο 1469 AK δίνει το δικαίωµα να προσβάλουν την ιδιότητα του τέκνου ως γεννηµένου σε γάµο τόσο στο τέκνο όσο και στη µητέρα του. Πέρα από αυτά η θεσµική εγγύηση του άρθρου 21 1 Συντ. έχει και θετικό περιεχόµενο: Σηµαίνει ότι ο κοινός νοµοθέτης οφείλει να θεσπίζει τις ρυθµίσεις εκείνες που είναι κατάλληλες και αναγκαίες για τη διαφύλαξη και ενίσχυση της οικογένειας. Εφόσον βέβαια ο νοµοθέτης παραλείπει ν' ανταποκριθεί προς την υποχρέωσή του αυτή δεν υπάρχει τρόπος να εξαναγκασθεί προς τούτο, µέσω της δικαστικής ή άλλης οδού. Εάν πάντως, και σε όσο βαθµό, ανταποκριθεί, δηµιουργείται ένα «θεσµικό κεκτηµένο», µε συνέπεια να µην επιτρέπεται η ολοσχερής κατάργηση των σχετικών διατάξεων, χωρίς ταυτόχρονη αντικατάστασή τους µε άλλες, οι οποίες µπορούν να επιφέρουν, αν όχι ισοδύναµο, πάντως συγκρίσιµο αποτέλεσµα. Ως παράδειγµα προστατευτικών της οικογένειας διατάξεων της κοινής νοµοθεσίας που εντάσσονται στο παραπάνω «θεσµικό κεκτηµένο» µπορούν ν' αναφερθούν κατ' εξοχήν οι διατάξεις των άρθρων AK περί αµοιβαίας υποχρέωσης διατροφής ανιόντων και κατιόντων. Ο κοινός νοµοθέτης µπορεί να εξειδικεύσει ή τροποποιήσει την υποχρέωση αυτή έτσι όπως η τελευταία ρυθµίζεται συγκεκριµένα από τις διατάξεις των άρθρων AK. εν µπορεί όµως να την καταργήσει ολοσχερώς, ούτε να την εξασθενήσει σε τέτοιο βαθµό ώστε η τελευταία να µην µπορεί να επιτελέσει πια τον συνεκτικό της οικογένειας ρόλο της. Η αρχή εποµένως που διατυπώνεται στο άρθρο 1485 AK («ανιόντες και κατιόντες έχουν αµοιβαία υποχρέωση διατροφής κατά τους όρους των άρθρων 1486 έως 1502») απολαµβάνει συνταγµατικής κατοχύρωσης. Τέτοιας κατοχύρωσης απολαµβάνει εξάλλου, επί της αρχής και όχι σε ό,τι αφορά την ειδικότερη διαµόρφωσή του (δικαιούχοι, ύψος και τρόπος υπολογισµού), και ο θεσµός της 12

14 νόµιµης µοίρας, όπως και η αναγνώριση ενός, καταρχήν και πάλι, κληρονοµικού δικαιώµατος εξ αδιαθέτου των στενότερων συγγενών του κληρονοµουµένου. Θα πρέπει συνεπώς να θεωρηθεί αντισυνταγµατική η απαλλαγή, σύµφωνα µε το άρθρο 21 ν. 1738/1987, από τους περιορισµούς των περί νόµιµης µοίρας και µεριδούχων διατάξεων του ελληνικού νόµου, όσον αφορά τη διάθεση αιτία θανάτου της περιουσίας τους στο εξωτερικό, των ελλήνων υπηκόων κατοίκων εξωτερικού επί εικοσιπέντε χρόνια. Τα ίδια ισχύουν, mutatis mutandis, για την ευνοϊκή µεταχείριση, µε διατάξεις της φορολογικής και στρατολογικής νοµοθεσίας, ατόµων µε αυξηµένες οικογενειακές υποχρεώσεις. Τούτο δεν σηµαίνει ότι δεν µπορούν να µειωθούν τα αφορολόγητα ποσά ή οι εκπτώσεις δαπανών από το εισόδηµα, ή να κληθούν να υπηρετήσουν µακρότερη θητεία τα άτοµα αυτά. Σηµαίνει όµως ότι η µεταχείρισή τους οφείλει να παραµείνει αναλογικά ευνοϊκότερη από εκείνη των υπολοίπων υποχρέων. 13

15 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο Γ ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ TO ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 27 Παραπέρα το άρθρο 21 1 Συντ. θεµελιώνει και ένα κοινωνικό δικαίωµα, αφού υποχρεώνει το κράτος στη λήψη θετικών µέτρων προστασίας της οικογένειας όχι µόνο µε θεσµικές παρεµβάσεις αλλά και µε υλικές παροχές. Το κανονιστικό περιεχόµενο του δικαιώµατος αυτού εκδηλώνεται, όπως άλλωστε γενικά των κοινωνικών δικαιωµάτων, πρώτα - πρώτα µε τη µορφή του λεγόµενου «κοινωνικού κεκτηµένου». Στο «κοινωνικό κεκτηµένο» αυτό περιλαµβάνεται προεχόντως η κατά την κοινωνικοασφαλιστική νοµοθεσία ευνοϊκή µεταχείριση της µητέρας ως προς τις προϋποθέσεις συνταξιοδότησης, ή του γονέα γενικά ως προς το ύψος της χορηγούµενης σύνταξης, καθώς και η συνταξιοδότηση των µελών της οικογένειας του θανόντος συνταξιούχου υπό τις νόµιµες προϋποθέσεις. Tο κεκτηµένο πάντως αυτό δεν είναι απόλυτο. Έτσι δεν αποκλείεται, στο πλαίσιο γενικότερων θεσµικών αλλαγών, η κατάργηση συγκεκριµένων ρυθµίσεων προστατευτικών της οικογένειας, οι οποίες περιέχονταν στο προηγούµενο νοµοθετικό καθεστώς. To κανονιστικό περιεχόµενο του κοινωνικού δικαιώµατος που κατοχυρώνεται στο άρθρο 21 1 Συντ. εκδηλώνεται, δεύτερο, µε τη µορφή της υποχρέωσης της ιοίκησης, όταν ο νόµος της χορηγεί διακριτική ευχέρεια, να χρησιµοποιεί την ευχέρεια αυτή κατά τρόπο προστατευτικό της οικογένειας. Τούτο µπορεί να ισχύσει π.χ. στις περιπτώσεις µεταθέσεως υπαλλήλου µε οικογενειακά βάρη, όταν η εκτίµηση των βαρών αυτών δεν είναι νοµοθετικά προδιαγραµµένη. Σε τέτοιες περιπτώσεις επιβάλλεται τουλάχιστον να αιτιολογείται ειδικά η σχετική πράξη, έτσι ώστε να προκύπτει η τυχόν αναγκαιότητα της µετάθεσης, παρά την ύπαρξη οικογενειακών βαρών, διότι π.χ. άλλοι υπάλληλοι, οι οποίοι να µπορούν να µετατεθούν για την κάλυψη υπηρεσιακών αναγκών, δεν υπάρχουν ή έχουν κι αυτοί παρόµοια βάρη. Άλλο τέτοιο παράδειγµα είναι η χορήγηση ή παράταση ισχύος άδειας παραµονής 27 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ

16 αλλοδαπού. Στην περίπτωση αυτή η ιοίκηση οφείλει να εκτιµήσει πρωτίστως, κατά την άσκηση της σχετικής διακριτικής της ευχέρειας, το ότι ο αλλοδαπός έχει οικογένεια στην Ελλάδα και ότι ο σύνδεσµος του µ' αυτήν δεν πρέπει να διασπασθεί. Γενικότερα µάλιστα πρόσφατη νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας δέχεται ότι από τον συνδυασµό των άρθρων 5 1, 9 1 και 21 1 Συντ. συνάγεται ότι οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν όχι µόνο το δικαίωµα να επιλέξουν αλλοδαπό(-ή) σύζυγο, αλλά και το δικαίωµα κοινής διαµονής στην Ελλάδα. Έτσι η απόρριψη σχετικού αιτήµατος χορήγησης άδειας παραµονής είναι θεµιτή µόνο αν αυτό επιβάλλουν συγκεκριµένοι και επιτακτικοί λόγοι δηµοσίου συµφέροντος, όπως ιδίως οι συνδεόµενοι µε την προστασία της κρατικής ασφάλειας. Αντίστοιχη υποχρέωση για τη ιοίκηση υφίσταται σε ό,τι αφορά τον αλλοδαπό γονέα ανήλικου ελληνικής ιθαγένειας ακόµη και αν, σε περίπτωση διαζυγίου ή διακοπής της έγγαµης συµβίωσης, η επιµέλεια έχει ανατεθεί στον άλλο γονέα (έλληνα υπήκοο). Ως λόγοι προστασίας της δηµόσιας ασφάλειας στην περίπτωση αυτή πρέπει να νοηθούν όσοι έχουν σχέση µε τη διάπραξη σοβαρών ποινικών αδικηµάτων (π.χ. διακίνηση ναρκωτικών). Η τρίτη µορφή έκφρασης του κανονιστικού περιεχοµένου του είναι ότι το άρθρο 21 1 Συντ. µπορεί να παράσχει έρεισµα για τον νοµοθετικό περιορισµό άλλων συνταγµατικών δικαιωµάτων. Εδώ µπορεί π.χ. να υπαχθεί η δικαστική παραχώρηση της χρήσης της οικογενειακής στέγης στον µη κύριο σύζυγο αντί του κυρίου, κατ' άρθρο 1393 AK. Ακόµη δικαιολογείται, ή και επιβάλλεται, η ευνοϊκή νοµοθετική µεταχείριση ατόµων µε αυξηµένες οικογενειακές υποχρεώσεις ή προβλήµατα, χωρίς τούτο να παραβιάζει την αρχή της ισότητας. Επίσης η µέριµνα υπέρ της οικογενειακής στέγης δικαιολογεί µια ορισµένη επιβάρυνση του περιβάλλοντος, µε την προσαύξηση της δοµούµενης επιφάνειας των κατοικιών. Τέλος µια τέταρτη διάσταση της κανονιστικότητας του απορρέοντος από το άρθρο 21 1 Συντ. κοινωνικού δικαιώµατος είναι η δυνατότητα της διάταξης αυτής, όπως και των άλλων κοινωνικών δικαιωµάτων, να αποτελέσει το κριτήριο µιας σύµφωνης µε το Σύνταγµα ερµηνείας κοινών νόµων. Έτσι π.χ. η νοµολογία του Συµβουλίου της Επικρατείας δέχεται ότι οι εξουσιοδοτικές διατάξεις (άρθρα 5 ν. 2686/1922 και 3 2 ν. 4052/1960) που 15

17 αναθέτουν σε καταστατικά ταµείων συντάξεως, τα οποία θεσπίζονται µε υπουργική απόφαση, να προσδιορίσουν τα υπαγόµενα στην ασφάλιση πρόσωπα πρέπει να ερµηνευθούν σύµφωνα µε το άρθρο 21 1 και 3 Συντ. εν είναι άρα επιτρεπτός ο αποκλεισµός, µε διατάξεις των παραπάνω καταστατικών, των θετών τέκνων από την ασφάλιση. Θα µπορούσε να προσθέσει κανείς εδώ τις αποφάσεις της Επιτροπής Αναστολών του Συµβουλίου της Επικρατείας για αναστολή εκτέλεσης διοικητικών πράξεων, εφόσον αυτές συνεπάγονται τον ουσιώδη περιορισµό των µέσων διαβίωσης της οικογένειας του αιτούντος ή την κατάταξή του στον στρατό, παρά τo ότι είναι µόνιµα εγκατεστηµένος στο εξωτερικό, όπου έχει δηµιουργήσει οικογένεια. Η νοµολογία αυτή θα µπορούσε να εκληφθεί ως σιωπηρή σύµφωνη µε το Σύνταγµα ερµηνεία του άρθρου 52 π.δ. 18/1989. TO ΑΤΟΜΙΚΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΓΙΑ Ι ΡΥΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ Η ίδρυση οικογένειας αποτελεί ατοµικό δικαίωµα, θεµελιώνοντας έναν status negativus υπέρ του ατόµου και κατά της κρατικής εξουσίας (ή και κατά ιδιωτών), η οποία υποχρεούται να απέχει από κάθε σχετική παρενόχληση ή παρεµπόδιση 28. Το δικαίωµα αυτό κατοχυρώνεται ρητώς στην Ευρωπαϊκή Σύµβαση των δικαιωµάτων του ανθρώπου (άρθρο 12) και το ιεθνές Σύµφωνο ατοµικών και κοινωνικών δικαιωµάτων (άρθρο 23 2), που έχουν νοµική δεσµευτικότητα στην Ελλάδα. Όσον αφορά την ελληνική νοµοθεσία, το δικαίωµα αυτό απορρέει από την ειδικότερη διάταξη του άρθρου 21 1 Συντ 29. α. ΑΣΚΗΣΗ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ 30 Άσκηση αποτελεί η υλοποίηση του περιεχοµένου του δικαιώµατος. Συνεπάγεται την απόλαυση, την προστασία και τη διάθεση του δικαιώµατος από τον δικαιούχο. Ωστόσο, από τη συνταγµατική αναγνώριση του δικαιώµατος µέχρι την άσκησή του µεσολαβεί νοµική απόσταση. Η απόλαυση του δικαιώµατος προϋποθέτει και την ικανότητα άσκησής του, δηλαδή ικανότητα διενέργειας πράξεων αναγόµενων στο περιεχόµενο του 28 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ ΑΓΤΟΓΛΟΥ Π., όπ.π., σελ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α., Συνταγµατικά δικαιώµατα, Γενικό Μέρος, σελ

18 δικαιώµατος. Είναι δυνατόν κάποιος να είναι φορέας ενός δικαιώµατος, αλλά να µην έχει την ικανότητα άσκησής του, όπως για παράδειγµα οι ανήλικοι. Το ζήτηµα συνδέεται µε την κατά το άρθρο 21 1 Συντ. προστασία της παιδικής ηλικίας. Ο κοινός νοµοθέτης υποχρεούται να παρέµβει λαµβάνοντας υπόψη την αρχή της εύνοιας προς τον ανήλικο και να ορίσει συγκεκριµένη ηλικία για την άσκηση συγκεκριµένου θεµελιώδους δικαιώµατος. Επίσης, είναι δυνατό η ικανότητα άσκησης να εξαρτάται από προηγούµενη άδεια, η οποία συνήθως αναφέρεται σε συγκεκριµένο συνταγµατικό δικαίωµα ή σε συγκεκριµένη πτυχή του. Με την κτήση της ικανότητας άσκησης ο δικαιούχος αποκτά την ελευθερία άσκησης, η οποία όµως δεν είναι απόλυτη. Κατ αρχήν η ελευθερία άσκησης οριοθετείται, διότι υλοποιείται µέσα στο κοινωνικό περιβάλλον, έχει κοινωνική αναφορά. Είναι ελευθερία ανθρώπου που ζει µε άλλους ανθρώπους. Άρα η ελευθερία εκ των πραγµάτων οριοθετείται. εύτερον υπάρχουν οι περιορισµοί της άσκησης. Περιορισµός είναι κάθε συρρίκνωση του νόµιµου γενικού περιεχοµένου του δικαιώµατος που προκαλείται από ανθρώπινη ενέργεια. Τέλος η άσκηση των δικαιωµάτων έχει τοπική, χρονική και τροπική διάσταση. Ο δικαιούχος επιλέγει τον τόπο, τον χρόνο και τον τρόπο άσκησης του δικαιώµατος. Ωστόσο, η επιλογή αυτή δεν εναπόκειται πάντα στην ελεύθερη βούλησή του. β. ΟΡΙΟΘΕΤΗΣΕΙΣ 31 Οριοθέτηση είναι ο προσδιορισµός των ανωτάτων ορίων άσκησης του δικαιώµατος και πραγµατοποιείται από τις γενικές ρήτρες. Τρεις είναι οι γενικές οριοθετικές ρήτρες, η ρήτρα της συνταγµατικής νοµιµότητας, η ρήτρα της κοινωνικότητας και η ρήτρα της χρηστότητας. Εκτός όµως από αυτές υπάρχουν και ρήτρες οι οποίες απαντώνται σε συγκεκριµένες διατάξεις. Πρόκειται για τις ειδικά προβλεπόµενες οριοθετήσεις. Οι γενικές οριοθετήσεις προβλέπονται στα άρθρα 5 1 (ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας) και 25 Συντ. Έχει τεθεί το ζήτηµα, αν τα δικαιώµατα των άλλων, το Σύνταγµα και τα χρηστά ήθη, που προβλέπονται στο άρθρο 5 1 Συντ., εφαρµόζονται σε όλα τα συνταγµατικά δικαιώµατα ή 31 ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α., όπ.π., σελ

19 µόνο στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Οι απόψεις διίστανται. Η θεωρία της ειδικής εφαρµογής υποστηρίζει ότι τα δικαιώµατα των άλλων και το Σύνταγµα εφαρµόζονται σε όλα τα δικαιώµατα, ενώ τα χρηστά ήθη µόνο στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας. Οι διατάξεις των συνταγµατικών δικαιωµάτων υπερισχύει των γενικών ρητρών και εποµένως αποκλείουν την εφαρµογή τους. Αντίθετα, η θεωρία της γενικής εφαρµογής δέχεται ότι και οι τρεις ρήτρες εφαρµόζονται σε όλα τα δικαιώµατα. εν υπάρχει κάποιος νοµικός λόγος, ο οποίος να δικαιολογεί τη διακριτική εφαρµογή των ρητρών. Οι γενικές οριοθετήσεις αποτελούν θεµελιώδεις κανόνες της συνολικής έννοµης τάξης και εφαρµόζονται τόσο στα «ανεπιφύλακτα», όσο και στα «περιορισµένα» δικαιώµατα. Η σχέση των διατάξεων των µερικότερων συνταγµατικών δικαιωµάτων µε τις γενικές ρήτρες βρίσκεται σε σχέση γενικού προς ειδικό. Ορθότερο είναι να δεχτούµε τη δεύτερη άποψη. Έτσι το συνταγµατικό δικαίωµα ίδρυσης οικογένειας οριοθετείται και αυτό από το Σύνταγµα, τα δικαιώµατα των άλλων και τα χρηστά ήθη. γ. ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ 32 Οι περιορισµοί λαµβάνουν χώρα κατά την εφαρµογή των δικαιωµάτων στο πλαίσιο ειδικής σχέσεως. Με την είσοδο σε έναν θεσµό µεταβάλλεται το περιεχόµενο του δικαιώµατος. Το δικαίωµα ασκείται µεν, αλλά µε διαφορετικό τρόπο (θεσµικά προσαρµοσµένα), διότι το ελληνικό Σύνταγµα κατοχυρώνει τόσο δικαιώµατα, όσο και θεσµούς 33. Αντίθετα, στην γενική κυριαρχική σχέση δεν επιτρέπονται περιορισµοί. Το δικαίωµα εφαρµόζεται στο σύνολό του. Κατά το άρθρο 25 1 εδ. δ Συντ. «οι κάθε είδους περιορισµοί που µπορούν κατά το Σύνταγµα να επιβληθούν στα δικαιώµατα πρέπει να προβλέπονται είτε απευθείας από το Σύνταγµα είτε από το νόµο, εφόσον υπάρχει επιφύλαξη υπέρ αυτού». Η διάταξη καθιερώνει την αρχή της συνταγµατικής πρόβλεψης των περιορισµών. 32 ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α., όπ.π., σελ Η εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων στον οικογενειακό χώρο εµφανίζεται ως πρόβληµα περιορισµού, δηλαδή θεσµοποίησης της ατοµικής ελευθερίας, που προκύπτει από την είσοδο του ατόµου στον θεσµό της οικογένειας. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α., Συνταγµατικά δικαιώµατα, Παραδόσεις συνταγµατικού δικαίου, τοµ. ΙΙΙ, σελ

20 Ρητοί περιορισµοί: Ο περιορισµός περιγράφεται στο συνταγµατικό κείµενο (expressis verbis) ή έστω περιέχει η συνταγµατική διάταξη επιφύλαξη νόµου. Στην τελευταία περίπτωση καλείται ο κοινός νοµοθέτης να διαµορφώσει τον περιορισµό. Κατά τη διαµόρφωση όµως αυτή οφείλει να σεβαστεί το Σύνταγµα. Εποµένως, η επιφύλαξη υπέρ του νόµου ισοδυναµεί µε επιφύλαξη υπέρ του συνταγµατικού νόµου. Μη ρητοί περιορισµοί: Ο περιορισµός δεν προβλέπεται ρητά, προκύπτει όµως από τη συνεφαρµογή περισσότερων διατάξεων του Συντάγµατος. Για τον έλεγχο της νοµιµότητας του περιορισµού ή της έκτασής του εξετάζεται η αιτιώδης συνάφεια, η οποία έτσι αποτελεί τον συνταγµατικό λόγο περιορισµού του δικαιώµατος. Όταν δεν υπάρχει αιτιώδης συνάφεια, απαγορεύεται ο περιορισµός του δικαιώµατος. Υπό αυτή την έννοια σε περιορισµούς υπόκεινται και τα «ανεπιφύλακτα» δικαιώµατα. δ. ΑΡΘΡΟ 21 1 ΣΥΝΤ.: ΡΗΤΡΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ 34 Η ίδρυση οικογένειας αποτελεί το αντικείµενο της ατοµικής ελευθερίας. Ενόψει όµως του σκοπού της «συντήρησης και προαγωγής του Έθνους» η ελευθερία ίδρυσης οικογένειας δείχνει να κηδεµονεύεται από κάποιο γενικότερο κοινωνικό συµφέρον. Τίθεται, λοιπόν, το ερώτηµα, αν πράγµατι το κοινωνικό συµφέρον µπορεί να λειτουργήσει ως περιορισµός της ελευθερίας ή αντίθετα η ιδιαιτερότητα της κοινωνικοποιητικής λειτουργίας οδηγεί τελικά σε διεύρυνση των ορίων της. Η ίδρυση της οικογένειας ταυτίζεται µε την έναρξη της ιδιαίτερης σχέσης συµβίωσης γονέα και παιδιού. Η ιδιαιτερότητα της σχέσης έγκειται στην, καθοριστική για την εξέλιξη της κοινωνικοποίησης, σηµασία των συγκεκριµένων προσώπων που µετέχουν σε αυτήν. εν µπορεί, λοιπόν, η κρατική εξουσία να επεµβαίνει και να αναλαµβάνει η ίδια µια οιονεί «δηµόσια» κοινωνικοποίηση. Μάλιστα η ίδρυση της οικογένειας δεν αφορά µόνο τους γονείς, αλλά και το τέκνο. Κατοχυρώνεται έτσι ταυτόχρονα και το δικαίωµα του παιδιού στην οικογένεια, το οποίο καλύπτει την ίδρυση ή την αναβίωση µιας οικογένειας, ακόµη και την απλή γνώση της καταγωγής. 34 ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ

21 Εποµένως, εάν θεωρηθεί ότι το παιδί είναι υποκείµενο του δικαιώµατος στην οικογένεια, τότε παράλληλα αναγνωρίζεται ότι κάθε περιορισµός της ελευθερίας για την ίδρυση οικογένειας του γονέα λειτουργεί αντανακλαστικά ως αυθαίρετος περιορισµός της αντίστοιχης ελευθερίας του παιδιού. Έτσι, µία απόφαση για την ανάθεση της µέριµνας του παιδιού δε θίγει µόνο τον γονέα που στερείται του δικαιώµατος, αλλά και το ίδιο το παιδί, εποµένως δεν µπορεί να αγνοείται η θέλησή του, όταν αυτό είναι σε ηλικία που µπορεί να διαµορφώσει άποψη. Το ψυχολογικό στοιχείο του κοινωνικοποιητικού δεσµού απαιτεί την ενεργητική συνδροµή του παιδιού. Μόνο σε οριακές περιπτώσεις, όπως της εκούσιας κατάργησης της οικογένειας από τον γονέα, δεν έχει πρακτικό νόηµα η αναγνώριση του δικαιώµατος του παιδιού στην οικογένεια, διότι η επιθυµία αυτή αποτελεί ένδειξη της αδυναµίας να εκπληρωθεί ο σκοπός της οικογένειας, αφού το ένα από τα πρόσωπα αρνείται την κοινωνικοποιητική σχέση. Εποµένως, είναι αναµφίβολο ότι το Σύνταγµα δεν αποκλείει από την απόλαυση της ελευθερίας ίδρυσης οικογένειας το παιδί. Το δικαίωµα του παιδιού στην οικογένεια είναι ανεξάρτητο από το αντίστοιχο δικαίωµα του γονέα. Η αναγνώρισή του αποδεικνύει, ότι ο σκοπός της διάταξης 21 1 Συντ. δε λειτουργεί περιοριστικά, αλλά στην πραγµατικότητα διευρύνει τα υποκειµενικά όρια της απόλαυσης της ελευθερίας ίδρυσης οικογένειας. Ανάλογα ισχύουν και στην περίπτωση της αρνητικής όψης της ελευθερίας. To δικαίωµα κάποιου να µην ιδρύσει οικογένεια ανήκει εξ ορισµού στο περιεχόµενο της ελευθερίας ίδρυσης, όπως συµβαίνει µε την εξουσία που παρέχει κάθε ατοµική ελευθερία στο υποκείµενό της. Τούτο σηµαίνει, ότι ο σκοπός της οικογένειας δεν µπορεί να οδηγεί στην αναίρεση της παραπάνω εξουσίας, µετατρέποντας την ελευθερία σε υποχρέωση ίδρυσης. Έτσι η αναγνώριση του παιδιού ως υποκειµένου της ελευθερίας ίδρυσης αφορά και την αρνητική όψη της τελευταίας. To παιδί έχει δικαίωµα, εποµένως, και να µην ιδρύσει οικογένεια, ιδίως να µην συναινέσει στην ίδρυσή της, δικαίωµα που µπορεί να αντιτάξει στον φυσικό αλλά και στον υποψήφιο θετό ή ανάδοχο «γονέα». 20

22 Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΤΑΡΓΗΣΗΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ 35 Η ελευθερία κατάργησης της οικογένειας δεν πρέπει να συγχέεται µε την αρνητική όψη της ίδρυσης, διότι το υποκείµενο δεν αρνείται απλώς να ιδρύσει ένα νέο οικογενειακό δεσµό, αλλά καταργεί έναν ήδη υπαρκτό. Το ερώτηµα που τίθεται είναι, πώς δικαιολογείται η ανάθεση του ζητήµατος της κατάργησης της οικογένειας στην αποκλειστική βούληση του γονέα, όταν ο σκοπός της οικογένειας, πέρα από το ιδιωτικό συµφέρον του γονέα, αντιστοιχεί σε ένα ευρύτερο κοινωνικό σύνολο. Στον γάµο, η ελευθερία της λύσης συνάγεται από το ότι το πρόσωπο δεν µπορεί να παραιτηθεί πλήρως από την απόλαυση οποιασδήποτε ατοµικής ελευθερίας. Εάν δεν υπήρχε δυνατότητα λύσης του γάµου, το υποκείµενο της ελευθερίας σύναψης ασκώντας την θα είχε παραιτηθεί ταυτόχρονα από την απόλαυσή της στο µέλλον. Στην οικογένεια, όµως, δεν ισχύει αυτή η ιδιοµορφία. Εδώ είναι απεριόριστα δυνατή η άσκηση της ελευθερίας, όχι βέβαια µε την έννοια της αρχικής ίδρυσης, αλλά µε την έννοια της διαρκούς διεύρυνσης της κοινότητας. Η ύπαρξη ενός παιδιού, δεν αποκλείει την «απόκτηση» και δεύτερου. Η κατάργηση µάλιστα της οικογένειας επέρχεται ούτως ή άλλως αναγκαστικά, αφού παύει σε ορισµένο χρόνο η κοινωνικοποιητική της λειτουργία, συντελείται δηλαδή ο σκοπός που επιτελεί. Ο σκοπός, ωστόσο, παρέχει ακριβώς τις ενδείξεις της κατοχύρωσης και µιας ελευθερίας στην κατάργηση της οικογένειας. Η ρητή διατύπωσή του στην διάταξη 21 1 Συντ., φαίνεται να εννοεί και όχι να αντιµάχεται την ανάθεση του ζητήµατος της λύσης του οικογενειακού δεσµού στην πρωτοβουλία των προσώπων, ανεξάρτητα από το αν ο δεσµός εξυπηρετεί ένα γενικότερο κοινωνικό συµφέρον. Τούτο µπορεί να εξηγηθεί, διότι, χαρακτηρίζοντας την οικογένεια «θεµέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους», το Σύνταγµα υπαινίσσεται τελικά ότι στην κοινωνική ζωή είναι δυνατόν να υπάρξουν µορφώµατα µε ορισµένα οικογενειακά γνωρίσµατα, τα οποία όµως δεν εκπληρώνουν τον σκοπό, άρα δεν ανταποκρίνονται στην έννοια της «οικογένειας». ηλαδή, η κοινωνικοποιητική λειτουργία είναι ενδεχόµενο να µην επιτελείται στο πλαίσιο µίας συγκεκριµένης 35 ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., όπ.π., σελ

23 κοινότητας και οπωσδήποτε δεν επιτελείται όταν τα υποκείµενα της κοινωνικοποίησης -ο γονέας και τo παιδί- αρνούνται τη συµµετοχή στην λειτουργία αυτή. Στα παραπάνω συµπεράσµατα οδηγεί η κανονιστική φύση του σκοπού. Αν η ρήτρα της διάταξης 21 1 Συντ. είχε περιγραφικό χαρακτήρα, τότε δύσκολα θα αποδεικνυόταν η κατοχύρωση της ελευθερίας κατάργησης της οικογένειας. ιότι ο συντακτικός νοµοθέτης θα είχε αρκεσθεί στην ίδρυση της κοινότητας, ώστε να την ταυτίσει αόριστα µε ένα ευρύτερο κοινωνικό συµφέρον και δεν θα είχε ενδιαφερθεί για την συγκεκριµένη επιβεβαίωση της εξυπηρέτησης του συµφέροντος µετά την ίδρυση. Έτσι η αναγνώριση της ελευθερίας της κατάργησης δεν θα είχε νόηµα. Από την στιγµή που κάποιος αποφάσιζε την ίδρυση οικογένειας το κοινωνικό συµφέρον της κοινωνικοποίησης του παιδιού δεν θα επέτρεπε να εξαρτάται η µελλοντική επιβίωση της κοινότητας από την ελεύθερη βούληση εκείνου που την ίδρυσε. Θα ήταν σε τελική ανάλυση, αντιφατικό να αποφασίζει το πρόσωπο για την διατήρηση της οικογένειας, όταν η ιδιότητα της τελευταίας ως «θεµελίου» «της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους» εξ ορισµού θα παρέµενε ανεξάρτητη από οποιαδήποτε ατοµική βούληση: στην περίπτωση αυτή η κοινωνικοποίηση θα σήµαινε µία εντελώς παθητική σχέση µεταξύ γονέα και παιδιού. Η συνταγµατική ρήτρα, όµως, δεν «διαπιστώνει» µια ιδιότητα της κάθε κοινότητας, αφού ο κανονιστικός χαραχτήρας δεν λείπει από καµία συνταγµατική διάταξη. Τα στοιχεία αυτής της ρήτρας δεν είναι δεδοµένα καθ' όλη την διάρκεια της ύπαρξης των εµπειρικά συγκεκριµένων κοινοτήτων. Ορισµένες είναι πιθανόν να µην ικανοποιούν τον σκοπό της οικογένειας από κάποια στιγµή και έπειτα. Πρόκειται για παραδοχή που συµβαδίζει µε την ιδιαίτερη φύση της κοινωνικοποίησης ως διαδικασίας ενεργητικής συµµετοχής και κατάλληλης ψυχολογικής προδιάθεσης, τόσο του γονέα όσο και του παιδιού. Η ύπαρξη της οικογένειας είναι ζήτηµα που εξαρτάται κατ εξοχήν από τις ιδιαίτερες βουλήσεις και των δύο, ανήκει δηλαδή στην περιοχή του αυτοκαθορισµού τους. Σ αυτήν την παρατήρηση βασίζεται η ελευθερία της κατάργησης. Ο συντακτικός νοµοθέτης, προϋποθέτοντας την ενεργητική στάση των προσώπων στην 22

24 κοινωνικοποιητική λειτουργία, δεν αγνοεί την πιθανότητα µεταβολής αυτής της στάσης. 23

25 Κ Ε Φ Α Λ Α Ι Ο ΦΟΡΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ ΤΟΥ ΙΚΑΙΩΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΦΟΡΕΙΣ 36 Φορείς του δικαιώµατος που απορρέει από τη συνταγµατική προστασία της οικογένειας µπορούν προδήλως να είναι όχι τα νοµικά, παρά µόνο τα φυσικά πρόσωπα. Σε ό,τι αφορά τα τελευταία πάντως, και παρά την αναφορά του συντακτικού νοµοθέτη στη «συντήρηση και προαγωγή του Έθνους», δεν είναι καταρχήν επιτρεπτές διακρίσεις µεταξύ ηµεδαπών και αλλοδαπών, ιδίως µάλιστα σε βάρος µικτών οικογενειών (ο ένας γονέας ηµεδαπός, ο άλλος αλλοδαπός). To αντίθετο θα ισοδυναµούσε µε ερµηνεία του Συντάγµατος µε βάση ρατσιστικά κριτήρια φυλετικής «καθαρότητας», πράγµα εντελώς απαράδεκτο. Υποστηρίζεται η άποψη ότι η συµπλήρωση ορισµένης ηλικίας αποτελεί προϋπόθεση της άσκησης του δικαιώµατος ίδρυσης οικογένειας, διότι αυτή απαιτεί µια πνευµατική και σωµατική ωριµότητα. Και ακόµη ότι το παραπάνω όριο ηλικίας συναρτάται τελικά και µε την ίδια την ικανότητα του ατόµου να είναι φορέας του δικαιώµατος, δεδοµένου ότι το τελευταίο µόνο αυτοπροσώπως µπορεί ν' ασκηθεί. Η αποδοχή της άποψης αυτής θα οδηγούσε στο να στερηθούν της συνταγµατικής προστασίας οικογένειες στις οποίες οι γονείς έχουν ηλικία µικρότερη του ορίου αυτού, που ταυτίζεται µάλλον προς το κατά νόµο προβλεπόµενο για τη σύναψη γάµου (18ο έτος και για τα δύο φύλα µετά την τροποποίηση του άρθρου 1350 AK µε το άρθρο 12 ν. 1329/83). Εάν ήταν έτσι όµως, τότε θα έχανε µεγάλο µέρος του νοήµατός της η ιδιαίτερη συνταγµατική αναφορά στην οικογένεια, αφού ο γάµος αφενός και η παιδική ηλικία αφετέρου αποτελούν ούτως ή άλλως αντικείµενο συνταγµατικής προστασίας. εν φαίνεται λοιπόν ορθός ο περιορισµός των φορέων µε βάση την ηλικία, σε ό,τι αφορά κοινωνικές παροχές προς την οικογένεια ή τα µέλη της. 36 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ

26 ΑΠΟ ΕΚΤΕΣ 37 Αποδέκτες της ισχύος του δικαιώµατος στην οικογένεια µπορούν καταρχήν να είναι, πέρα από το κράτος και τα δηµόσια νοµικά πρόσωπα, και οι ιδιώτες. Σαφή ένδειξη προς την κατεύθυνση αυτή παρέχει η ίδια η διατύπωση του άρθρου 21 1 Συντ., εφόσον εκεί γίνεται λόγος όχι απλά για ελευθερία από παρεµβάσεις της κρατικής εξουσίας, αλλά για (θετική) προστασία την οποία οφείλει να παρέχει η τελευταία. Στην έννοια της προστασίας µπορεί να υπαχθεί και η παρεµπόδιση επεµβάσεων ιδιωτών στη σφαίρα, και σε βάρος, της οικογενειακής ζωής. To ζήτηµα εµφανίζει όµως αποχρώσεις: Κατά κανόνα οι επεµβάσεις αυτές θα βρίσκουν έρεισµα σε άλλα συνταγµατικά δικαιώµατα. Θα πρέπει εποµένως να εναρµονισθεί στην πράξη σε κάθε συγκεκριµένη περίπτωση, πάνω στη βάση των στοιχείων της κοινωνικής πραγµατικότητας, η άσκηση των εκατέρωθεν δικαιωµάτων, εφόσον κανένα από αυτά δεν έχει ιεραρχική προτεραιότητα και δεν επιτρέπεται να παραµερισθεί εντελώς έναντι του άλλου. Προβληµατική εµφανίζεται έτσι η συνταγµατικότητα ρητρών σε συµβάσεις εργασίας ιδιωτικού δικαίου, µε τις οποίες ο τυχόν µελλοντικός γάµος του εργαζόµενου και η δηµιουργία οικογένειας, ή ενδεχόµενα η απόκτηση τέκνων από αυτόν / αυτήν αναγορεύεται σε σπουδαίο λόγο λύσης της εργασιακής σχέσης. Στις περιπτώσεις αυτές ορθότερο είναι να γίνει δεκτό ότι κατά κανόνα η ελευθερία των συµβάσεων οφείλει να υποχωρήσει µπροστά στο δικαίωµα ίδρυσης οικογένειας. Και τούτο διότι ούτως ή άλλως η ίδρυση οικογένειας και µάλιστα η απόκτηση τέκνων είναι αδιαµφισβήτητο ότι έχει δυσχερανθεί υπέρµετρα υπό τις σηµερινές οικονοµικές και κοινωνικές συνθήκες, λόγω της προτεραιότητας που είναι σχεδόν αναγκασµένοι να δώσουν οι νέοι άνθρωποι, και των δύο φύλων, στις σπουδές και την επαγγελµατική τους σταδιοδροµία. Η προσθήκη νοµικών σ' αυτά τα πραγµατικά εµπόδια θα συνεπαγόταν ασφυκτικό περιορισµό του δικαιώµατος ίδρυσης οικογένειας, που δεν µπορεί να γίνει συνταγµατικά ανεκτός. Συνεπώς τέτοιες ρήτρες πρέπει να θεωρηθούν ως µη γραµµένες, λόγω αντίθεσής τους προς το άρθρο 21 1 Συντ., σύµφωνα µε το άρθρο 174 AK, χωρίς τούτο να συνεπάγεται ακυρότητα της σύµβασης εργασίας και χωρίς να είναι δυνατή, 37 ΧΡΥΣΟΓΟΝΟΣ Κ., όπ.π., σελ

27 στην περίπτωση αυτή, η επίκληση εκ µέρους του εργοδότη του άρθρου 181 AK, διότι έτσι θα καταστρατηγούνταν η συνταγµατική προστασία του εργαζοµένου. 26

28 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ Ο συντακτικός νοµοθέτης προστατεύει την οικογένεια ως θεµελιώδη θεσµό, ως «θεµέλιο της συντήρησης και προαγωγής του έθνους». Η οικογένεια νοείται ανεξάρτητα από τη νοµιµότητα και διαφοροποιείται από την αναφερόµενη στο γάµο ρύθµιση. εν προστατεύεται µόνο η «νόµιµη» οικογένεια, αλλά και η «φυσική» οικογένεια, ο δεσµός αίµατος που υπάρχει µεταξύ των συγγενών. Παραπέρα το άρθρο 21 1 Συντ. θεµελιώνει ένα κοινωνικό και ένα ατοµικό δικαίωµα. Εποµένως, όπως όλα τα συνταγµατικά δικαιώµατα, υπόκειται και αυτό σε οριοθετήσεις και περιορισµούς. ΠΕΡΙΛΗΨΗ - SUMMARY OF THE PROJECT Το Σύνταγµα του 1975 κατοχυρώνει τη θεµελιώδους σηµασίας προστασία της οικογένειας στο άρθρο Η ποικιλία των οικογενειακών µορφών, ιδίως στη σύγχρονη εποχή, είναι το αποτέλεσµα των γενικότερων µεταλλαγών. Το εν λόγω άρθρο εγγυάται καταρχήν την οικογένεια ως κοινωνικό θεσµό. Ως θεσµός προστατεύεται τόσο η νόµιµη όσο και η φυσική οικογένεια. Ειδοποιό χαρακτηριστικό της οικογένειας είναι ο χαρακτηρισµός «θεµέλιο της συντήρησης και προαγωγής του Έθνους». Η οικογένεια είναι, δηλαδή, ο χώρος όπου συντελείται η βασική «κοινωνικοποίηση» του παιδιού. Η θεσµική αυτή εγγύηση έχει διπλό περιεχόµενο, αρνητικό και θετικό. Το άρθρο 21 1 Συντ. θεµελιώνει και ένα κοινωνικό δικαίωµα, αφού υποχρεώνει το κράτος στη λήψη θετικών µέτρων προστασίας της οικογένειας. Επίσης, η προστασία της οικογένειας αποτελεί και ατοµικό δικαίωµα, θεµελιώνοντας ένα status negativus υπέρ του ατόµου και κατά της κρατικής εξουσίας (ή και κατά ιδιωτών) η οποία υποχρεούται να απέχει από κάθε σχετική παρενόχληση ή παρεµπόδιση. Φορείς των δικαιωµάτων που απορρέουν από τη συνταγµατική προστασία της οικογένειας µπορούν να είναι όχι τα νοµικά αλλά τα φυσικά πρόσωπα. Αποδέκτες της ισχύος του δικαιώµατος µπορούν να είναι καταρχήν, πέρα από το κράτος και τα δηµόσια νοµικά πρόσωπα, και ιδιώτες. 27

29 The Constitution of 1975 assures the fundamental principals of family protection in article The variety of the family types, especially on the modern era, is the effect of general conversions. This article recognizes first of all the family as a social institution. As an institution is protected not only the legal but also the physical family. The indication of the family as the Foundation of the maintenance and the protection of the Nation illustrates its importance. In other words, family is the place where the child learns the basic rules of the society. This kind of security has a double meaning, positive and negative. The article 21 1 of the Constitution founds a social right, as it obligates the state in taking positive measures for the protection of the family. In addition the protection of the family is also a private right, founding a status negativus for the individual and against the state authority (or even against others individuals) which is obliged to desist from every relevant obstruction. The rights that come through this constitutional protection of the family can be claimed by physical but not legal persons. Receivers of the power of right can be, apart from the state and the public legal persons, the individuals. ΛΗΜΜΑΤΑ Οικογένεια Νόµιµη οικογένεια Φυσική οικογένεια Ελεύθερη ένωση Κοινωνικοποίηση Ίδρυση οικογένειας Κατάργηση οικογένειας 28

30 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙ ΑΛΗΣ Τ., Η συνταγµατική διάσταση της εξουσίας στο γάµο και στην οικογένεια, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή 1996 ΑΓΤΟΓΛΟΥ Π., Ατοµικά ικαιώµατα, τοµ. Α, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή 2005 ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α., Συνταγµατικά δικαιώµατα, Γενικό Μέρος, Εκδόσεις Σάκκουλα, Αθήνα Θεσσαλονίκη 2005 ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ Α., Συνταγµατικά δικαιώµατα, Παραδόσεις συνταγµατικού δικαίου, τοµ. ΙΙΙ, φωτ. έκδοση, Αθήνα 2004 ΚΑΡΑΣΗΣ Μ., Γάµος και οικογένεια ως δικαιικοί θεσµοί, Εκδόσεις Σάκκουλα, Θεσσαλονίκη 1994 ΛΥΡΟΥ Η Ι., Η εφαρµογή των συνταγµατικών δικαιωµάτων στις σχέσεις γονέων και τέκνων, ηµοσιευµένη εργασία στο internet ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΣ Κ., Οικογενειακό ίκαιο, Εκδόσεις ίκαιο & Οικονοµία Π. Ν. Σάκκουλας, Αθήνα 1998 ΠΑΝΤΕΛΙ ΟΥ Κ., Η έννοια της οικογένειας στο άρθρο 932 εδ. 3 ΑΚ, Αρµ 36/1982 ΠΑΠΑΧΡΙΣΤΟΥ Θ., Εγχειρίδιο οικογενειακού δικαίου, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή 1998 ΡΑΙΚΟΣ ΑΘ., Συνταγµατικό ίκαιο, θεµελιώδη δικαιώµατα, Εκδόσεις Αντ. Ν. Σάκκουλα, Αθήνα Κοµοτηνή

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 1 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΑΒΙΑΣΤΟΥ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΑΞΙΑΣ» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

ΕΡΓΑΣΙΑ 5 η ΜΕ ΘΕΜΑ: «Η εφαρµογή του δικαιώµατος της επικοινωνίας στον οικογενειακό χώρο» Ι ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: κ. ΑΝ ΡΕΑΣ ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ- ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Η Αρχή της φορολογικής ισότητας

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα.

Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Το Σύνταγμα της Ελλάδας του 1975/86/01 στο δεύτερο μέρος του περιλαμβάνει τις διατάξεις τις σχετικές με τα ατομικά και κοινωνικά δικαιώματα. Ο κατάλογος των δικαιωμάτων αυτών αποτελεί τη βασική κατοχύρωση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ ΝΟΜΙΚΩΝ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ, ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΙΠΛΩΜΑ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ, 2003-2004

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ.

ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. ΝΟΜΟΣ ΥΠ' ΑΡΙΘ. 3089 (ΦΕΚ Α 327/23-12-2002) ΙΑΤΡΙΚΗ ΥΠΟΒΟΗΘΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ. Άρθρο πρώτο Στη θέση των ήδη καταργηµένων µε το άρθρο 17 του Ν. 1329/1983 άρθρων 1455-1460 του Αστικού Κώδικα

Διαβάστε περισσότερα

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ

Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Του Συνεργάτη μας Ηλία Κοντάκου, Δικηγόρου, υπ. διδάκτορος Παν/μίου Αθηνών ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Ικανότητα δικαίου έχει κάθε πρόσωπο, φυσικό και νομικό. Η φράση αυτή σημαίνει ότι όλα τα φυσικά και νομικά πρόσωπα

Διαβάστε περισσότερα

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ

1843 Ν. 187/91. Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ E.E., Παρ. I, Αρ. 2643, 1.11.91 1843 Ν. 187/91 Ο ΠΕΡΙ ΤΕΚΝΩΝ (ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΚΑΙ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΟΣΤΑΣΗ) ΝΟΜΟΣ ΤΟΥ 1991 ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΑΡΘΡΩΝ Άρθρο 1. Συνοπτικός τίτλος. 2. Ερμηνεία. ΜΕΡΟΣ Ι ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ ΜΕΡΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: Σχολιασµός της υπ αριθµ.

Διαβάστε περισσότερα

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

38η ιδακτική Ενότητα ΣΥΓΓΕΝΕΙΑ ΣΧΕΣΕΙΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 38η ιδακτική Ενότητα ΥΓΓΕΝΕΙΑ ΧΕΕΙ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΤΕΚΝΩΝ Παρατηρήσεις, χόλια, Επεξηγήσεις 1. υγγένεια το σηµείο αυτό χρήσιµο είναι ο µαθητής να γνωρίζει τους λόγους για τους οποίους είναι σηµαντική η γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας

Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη. i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Η κατοχύρωση της αρχής της ισότητας στην ελληνική έννομη τάξη Α) Η αρχή της ισότητας στο ελληνικό Σύνταγμα i) Το γενικό συνταγματικό πλαίσιο της αρχής της ισότητας Το Σύνταγμα της Ελλάδος του 1975 κατοχυρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η :

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ. ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 4 η : ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΘΡΟΥ 4 4 ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΒΑΣΗ ΣΤΙΣ ΗΜΟΣΙΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης

ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: ιδάσκων: ηµητρόπουλος Ανδρέας ΙΑΓΡΑΜΜΑ. 2.Σχολιασµός απόφασης ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: Η περιορισµένη εφαρµογή του δικαιώµατος της θρησκευτικής ελευθερίας στα πλαίσια της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης. (υπόθεση αλλόθρησκου δασκάλου). Επιµέλεια εργασίας: Πολίτης Σπύρος Εmail: s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές

Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 9 η : Αρχή της ισότητας: ειδικές μορφές Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Σελίδα 1 από 5. Τ

Σελίδα 1 από 5. Τ Σελίδα 1 από 5 ΔΕΟ 10 ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ- ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΤΟΜΟΙ Α & Α1 & Β ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ 1. Τι είναι κράτος; Κράτος: είναι η διαρκής σε νομικό πρόσωπο οργάνωση λαού

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ

Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΝΟΜΙΜΟΤΗΤΑΣ ΩΣ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΡΑΤΟΥΣ ΙΚΑΙΟΥ Καθορίζοντας το γενικό περιεχόµενο ενός δικαιώµατος, µε διατάξεις δικαίου στο πλαίσιο γενικής σχέσης, προσδιορίζονται τα ανώτατα όρια άσκησης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΙ ΙΚΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΗΜΟΣΙΟ ΙΚΑΙΟ ΑΚΑ ΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ 2003-2004 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΘΕΜΑ: ΘΕΣΜΙΚΗ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 7 η : Οικονομικήελευθερία Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας

7/3/2014. ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το δίκαιο του εργοδότη ; ή νομικός κανόνας Τ.Ε.Ι. Πειραιά Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών στην Λογιστική και Χρηματοοικονομική Ειδικά θέματα Δικαίου Δρ. Μυλωνόπουλος Δ. Αν. Καθηγητής δίκαιο άδικο ό,τι είναι νόμιμο είναι και ηθικό ; νόμος είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002)

Θέµα εργασίας. Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας (Εφετείο Λάρισας408/2002) Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα : Συνταγµατικό ίκαιο Καθηγητής:

Διαβάστε περισσότερα

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ

05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ 05 Ευτυχία Γ. Αρµένη Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΙΣΟΤΗΤΑΣ Η αρχή της ισότητας είναι άρρηκτα συνυφασµένη µε την πολιτική και την ατοµική ελευθερία, στις οποίες θεµελιώνεται η έννοια της ηµοκρατίας. Σε όλα τα δηµοκρατικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του Συντάγµατος ΙΚΑΙΩΜΑ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗΣ ΙΚΑΣΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Α. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ άρθρο 20 παρ. 1 του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος VΙΙ Ι. Γενικό Μέρος Α. Βασικές έννοιες... 1 1. Θέματα ορολογίας... 1 1.1. Οι χρησιμοποιούμενοι όροι... 1 1.2. Οι βασικές έννοιες... 2 1.3. «Εγγυήσεις θεσμών» και «εγγυήσεις θεσμικές»...

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης»

ΕΡΓΑΣΙΑ. «Το απαραβίαστο της ανθρώπινης αξίας, ως γενικής συνταγµατικής αρχής της ελληνικής έννοµης τάξης» Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου ----------------------------------------------------- Μεταπτυχιακό ίπλωµα

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 145/2011

Α Π Ο Φ Α Σ Η 145/2011 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 11-11-2011 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/7490/11-11-2011 Α Π Ο Φ Α Σ Η 145/2011 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Α' - ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Η σύναψη γάμου ή συμφώνου συμβίωσης στη χώρα μας νοείται και επιτρέπεται μόνο μεταξύ ετερόφυλων ζευγαριών. Ως αποτέλεσμα,

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές 21.4.93 Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων Αριθ. L 95/29 ΟΔΗΓΙΑ 93/13/ΕΟΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 5ης Απριλίου 1993 σχετικά με τις καταχρηστικές ρήτρες των συμβάσεων που συνάπτονται με καταναλωτές

Διαβάστε περισσότερα

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ)

669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) 669/2013 ΜΠΡ ΑΘ ( 597917) (Α ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΝΟΜΟΣ) Δικαίωμα για παροχή έννομης προστασίας κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ. Εννοια και περιεχόμενο. Θέσπιση από τον κοινό νομοθέτη περιορισμών και προϋποθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η

[όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Αστικός Κώδικας [όπως ισχύει μετά το ν. 2447/1996] ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Υ Μ Π Α Ρ Α Σ Τ Α Σ Η Άρθρο 1666 - Ποιοί υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση "Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται

Διαβάστε περισσότερα

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση:

Δικαστική συμπαράσταση. Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Δικαστική συμπαράσταση (Άρθρο 1666) Ποιοι υποβάλλονται σε δικαστική συμπαράσταση: Σε δικαστική συμπαράσταση υποβάλλεται ο ενήλικος όταν λόγω ψυχικής ή διανοητικής διαταραχής ή λόγω σωματικής αναπηρίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πηγές Συντακτική ομάδα ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ, ΔΟΚΙΜΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ... 2 1. Συμβάσεις εξαρτημένης εργασίας ορισμένου και αορίστου χρόνου... 2 1.1 Σύμβαση εργασίας αορίστου χρόνου... 3

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3378-2/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 56 /2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3378-2/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 56 /2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 14-07-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/3378-2/14-07-2016 Α Π Ο Φ Α Σ Η 56 /2016 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε στην έδρα της

Διαβάστε περισσότερα

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ

Aθήνα, 10 Απριλίου 2008. Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 ΠΟΡΙΣΜΑ Aθήνα, 10 Απριλίου 2008 ΠΟΡΙΣΜΑ Αρ.πρωτ.: 2015. 2. 3/08 Κατόπιν διερεύνησης της µε αριθµό πρωτοκόλλου 2015/2008 αναφοράς της κυρίας *** και της ανεπαρκούς αιτιολόγησης που παρείχε το Προξενείο Καϊρου,

Διαβάστε περισσότερα

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν.

Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Η νομολογία του ΔΕΚ και του ΣτΕ σχετικά με την ίση κοινωνικοασφαλιστική μεταχείριση ανδρών και γυναικών συμπλέουν. Πατρίνα Παπαρρηγοπούλου-Πεχλιβανίδη Επ. Καθηγήτρια Παν/μίου Αθηνών, Δικηγόρος Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛΗ Ν.Ο.Π.Ε. ΤΜΗΜΑ ΝΟΜΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΕΤΟΣ 2004-2005 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ» ΘΕΜΑ ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΚΑΙ ΔΙΑΖΥΓΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ

Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ Κύκλος ικαιωµάτων του Ανθρώπου ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν.3094/2003 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, αρ. 4 παρ.6] Βραβεία και υποτροφίες Ι.Κ.Υ. σε αλλοδαπούς φοιτητές Βοηθός Συνήγορος του Πολίτη: Ανδρέας Τάκης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Βιβλιογραφία... 25 1. Γενικά... 31 2. Φύση - αρχές... 35 3. Θεμελιώδεις έννοιες... 37 4. Έννομες σχέσεις - οικογενειακό δικαίωμα... 41 5. Δικαιώματα... 43 6. Δικαιώματα-καθήκοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟ ΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝ/ΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΜΕΑΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΕΡΓΑΣΙΑ 6 η : ΤΟ ΙΚΑΙΩΜΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ Ι ΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΣΤΗΝ ΕΝΝΟΜΗ ΣΧΕΣΗ ΤΗΣ ΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή.

ΕΡΓΑΣΙΑ. Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή. ΕΡΓΑΣΙΑ Θέµα:Ζήτηµα εφαρµογής συνταγµατικού δικαιώµατος σε διαπροσωπική σχέση, ανάλυση αυτού και ανάπτυξη της εφαρµογής όπως γίνεται αντιληπτή. ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ: ΠΟΛΙΤΗΣ ΣΠΥΡΟΣ ΕMAIL:s_polites@hotmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ

ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΝΩΜΟΛΟΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΕΡΩΤΗΜΑ Ερωτάται αν αν είναι στα πλαίσια ή όχι του Συντάγματος η εφαρμογή της παραγράφου 2 του άρθρου 139 του Κώδικα Δικαστικών Επιμελητών με την έκδοση της προβλεπόμενης Υπουργικής

Διαβάστε περισσότερα

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος

Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/ Οι θεμελιώδεις αρχές του πολιτεύματος Εισαγωγή στο Διεθνές και Ευρωπαϊκό Δίκαιο Α εξάμηνο 2015/2016 Ν. Κανελλοπούλου Αναπλ. Καθηγ. Συνταγματικού Δικαίου Το πολίτευμα που προβλέπει το ελληνικό Σύνταγμα του 1975/1986/2001/2008 Διάγραμμα του

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα Ιεραρχικός έλεγχος - εποπτεία

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα Ιεραρχικός έλεγχος - εποπτεία ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα Ιεραρχικός έλεγχος - εποπτεία 23/5/2016 Δημόσια νομικά πρόσωπα Κοινές αρχές λειτουργίας Αρχή της ουδετερότητας Έννοια: Το δημόσιο νομικό πρόσωπο οφείλει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση. Άρθρο 2 Προϋποθέσεις

ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση. Άρθρο 2 Προϋποθέσεις ΠΡΟΤΑΣΗ ΝΟΜΟΥ «ΣΥΜΦΩΝΟ ΕΛΕΥΘΕΡΗΣ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ» Άρθρο 1 Σύσταση Η συμφωνία δύο ενηλίκων προσώπων, διαφορετικού ή του ιδίου φύλου, με την οποία οργανώνουν τη συμβίωσή τους (σύμφωνο ελεύθερης συμβίωσης) καταρτίζεται

Διαβάστε περισσότερα

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις

32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ. Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις 32η ιδακτική Ενότητα ΓΕΝΙΚΑ - ΑΣΤΙΚΟ ΙΚΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΑ ΙΚΑΙΟΥ (ΠΡΟΣΩΠΑ) ΦΥΣΙΚΟ ΠΡΟΣΩΠΟ Παρατηρήσεις, Σχόλια, Επεξηγήσεις Κατηγορίες προσώπων ανάλογα µε την ικανότητα για δικαιοπραξία Από πλευράς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Δημόσια νομικά πρόσωπα ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Δημόσια νομικά πρόσωπα 17/5/2016 Ίδρυση Ιδρύονται με Νομοθετική πράξη Κανονιστική πράξη βάσει νομοθετικής εξουσιοδότησης Σε ορισμένες περιπτώσεις, με βάση το εταιρικό δίκαιο Όχι

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της ισότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου. Ενότητα 8 η : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

Αρχή της ισότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου. Ενότητα 8 η : ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 8 η : Αρχή της ισότητας Λίνα Παπαδοπούλου Επ. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών

Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών Περιεχόμενο: Αρχή διάκρισης των λειτουργιών ΜΑΘΗΜΑ: ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Παυλόπουλος, Δικηγόρος, Υπ. Διδάκτωρ Δημοσίου Δικαίου Παν/μίου Αθηνών Η αρχή της Διάκρισης των Λειτουργιών

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016

ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ. Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 ΓΕΝΙΚΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Εξωσυμβατική ευθύνη Δημοσίου 12/4/2016 Ευθύνη του Δημοσίου Έννοια ευθύνης του Δημοσίου υποχρέωση του Δημοσίου, των ΟΤΑ, των ΝΠΔΔ, να αποζημιώσουν τρίτα πρόσωπα για ζημίες που έχουν

Διαβάστε περισσότερα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα

Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα Νομοθετικού Συντονισμού και Ελέγχου Ευαγγελιστρίας Αθήνα Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Αρ. Πρωτ. : 7443.2.1/2009 Πληροφορίες : Γιάννης Μόσχος Μαρία Βουτσίνου Τηλέφωνο : 210 72 89 617 Υπουργείο Εσωτερικών Δ/νση Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης, Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ 1999 2004 Επιτροπή ικαιωµάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών 15 Φεβρουαρίου 2002 ΠΡΟΣΩΡΙΝΟ 2001/0111(COD) ΣΧΕ ΙΟ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗΣ της Επιτροπής ικαιωµάτων των Γυναικών και Ίσων Ευκαιριών

Διαβάστε περισσότερα

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α )

Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Τι προβλέπει ο νόμος για την Δικαστική συμπαράσταση (Μέρος Α ) Με τα άρθρα 1666 έως 1688 του ΑΚ, όπως αυτά αντικαταστάθηκαν από το άρθρο 13 του ν. 2447/1996 και ισχύουν από 20.12.1996, εισάγεται ο θεσμός

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών.

Άρθρο 1. Άρθρο 2. Άρθρο 3. Άρθρο 4. Επίσημα κείμενα και διδακτικό υλικό. Ορισμός του παιδιού. Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Ορισμός του παιδιού Παιδί θεωρείται ένα άτομο κάτω των 18 ετών. Άρθρο 1 Απαγόρευση διακρίσεων Κάθε παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται χωρίς διακρίσεις λόγω χρώματος, φύλου, γλώσσας, θρησκείας, άποψης, χώρας

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 1 Αθήνα, 25-04-2016 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/ 2656/25-04-2016 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ ΓΝΩΜΟ ΟΤΗΣΗ 2/2016 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε πλήρη Ολοµέλεια στο

Διαβάστε περισσότερα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα

Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα. Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Στρατιωτικό προσωπικό και Ανθρώπινα Δικαιώματα Πρόσφατες Εξελίξεις στην Ελλάδα Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι εννοιολογικά αδιαίρετα και ορίζουν το κοινωνικό δικαίωμα της ανθρώπινης ύπαρξης. Πράγματι, η

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ. Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΔΙΚΑΙΟ Δίκαιο είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων που ρυθμίζουν με τρόπο υποχρεωτικό την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων. 1.1.Χαρακτηριστικά του Δικαίου Ετερόνομοι κανόνες

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση

Διοικητικό Δίκαιο Ι. Μαθητική σχέση έννομη σχέση δημόσιου διοικητικού δικαίου. Αντικείμενο Διοικητικού Δικαίου Διοίκηση Διοικητικό Δίκαιο Ι Διοικητικό Δίκαιο: Κομμάτι δικαίου που μας συνοδεύει από τη γέννηση μέχρι το θάνατο μας. Είναι αδύνατον να μην βρεθούμε μέσα σε έννομες σχέσεις διοικητικού δικαίου. Μαθητική σχέση έννομη

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ

Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια. Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Κεφάλαιο 1: Γάμος Οικογένεια Οικογενειακή Αγωγή I Καζέλα Αργυρώ Στόχοι Οι μαθητές να: αναφέρουν και επεξηγούν ανάγκες που ικανοποιούνται μέσα από το γάμο. δικαιολογούν τη σημασία που έχει ο γάμος ως κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.»

«ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» Από τη δευτεροβάθμια συνδικαλιστική οργάνωση με την επωνυμία «ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑ ΣΩΜΑΤΕΙΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΑΕΡΟΠΟΡΙΑΣ Ο.Σ.Π.Α.» τέθηκαν υπόψη μου το εξής περιστατικά: Οκτώ (8) από τα είκοσι ένα (21) μέλη του Δ.Σ., το

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ

ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ ΣΥΝΗΓΟΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ ΑΡΧΗ 30 Ιανουαρίου 2003 Αριθµ. Πρωτ. 19020.2/01 Ειδ. Επιστήµονας: Ευτ. Φυτράκης 210-72.89.708 Κύριο Χρήστο Νικολουτσόπουλο Πρόεδρο Ένωσης Ελλήνων Εργατολόγων Αβέρωφ 11 104

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ.

Θέµα εργασίας: «Θεσµική εφαρµογή των θεµελιωδών δικαιωµάτων».υπόθεση Κλόντια Σίφερ. Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ:

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΤΟΣ: 2009-2010 ΘΕΜΑ: «Ο ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΦΥΤΡΟΥ ΛΥΔΙΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Πρόλογος 2. Ο Κανονισμός της βουλής 3. Η αρχή της αυτονομίας 4. Περιεχόμενο

Διαβάστε περισσότερα

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ.

V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. V/ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ. Η συμβολή της οικογένειας στην άσκηση κοινωνικής πολιτικής είναι μεγάλη και διαχρονική. Η μορφή και το περιεχόμενο, όμως, αυτής της συμβολής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ

ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΕΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΟΥ ΔΙΚΑΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ Δίκαιο: είναι το σύνολο των ετερόνομων κανόνων, που ρυθμίζουν, κατά τρόπο υποχρεωτικό, την κοινωνική συμβίωση των ανθρώπων (βλ. σελ. 5) Δημόσιο Δίκαιο:

Διαβάστε περισσότερα

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια

Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα. του Παιδιού. με απλά λόγια Η Διεθνής Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού με απλά λόγια Όλα τα παιδιά έχουν δικαιώματα που προβλέπονται από νόμους και διεθνείς συμβάσεις. Το σημαντικότερο κείμενο για τα δικαιώματα των παιδιών,

Διαβάστε περισσότερα

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***)

11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 11 Νοεµβρίου 2010 Αριθµ. Πρωτ.: 132327/48504/2010 Πληροφορίες: **************** (τηλ.:2107289***) 1. Περιφέρεια Αττικής Γενική ιεύθυνση Περιφέρειας ιεύθυνση Αλλοδαπών & Μετανάστευσης υτ. Αττικής & Πειραιά

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ

Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ 237 Digesta 2015 Η ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΠΟ ΠΡΟΞΕΝΙΚΗ ΑΡΧΗ ΘΕΩΡΗΣΗΣ ΕΙΣΟΔΟΥ (VISA) ΓΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΣΥΝΕΝΩΣΗ Κυριάκος Π. Παπανικολάου Λέκτωρ Νομικής Σχολής Δ.Π.Θ. Κωνσταντίνος Ν. Χριστογιάννης Πρόξενος Ελλάδας στην

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ

ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΗΜΟΣΙΑΣ ΤΑΞΗΣ ΚΑΙ ΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ Σχέδιο Νόµου «Εφαρµογή της αρχής των ίσων ευκαιριών και της ίσης µεταχείρισης ανδρών και γυναικών σε θέµατα εργασίας και απασχόλησης Εναρµόνιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ Β : TO ΔΙΚΑΙΟ Κεφάλαιο 2: Ατομικά & Κοινωνικά Δικαιώματα Περιεχόμενα 1. Δικαιώματα & υποχρεώσεις 2. Άσκηση & κατάχρηση δικαιώματος 3. Τα ατομικά δικαιώματα 4. Τα πολιτικά δικαιώματα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014

ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 ΟΔΗΓΟΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΒΙΒΛΙΟΥ «Επιτομή Γενικού Διοικητικού Δικαίου» του Απ. Γέροντα, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα - Θεσσαλονίκη 2014 Κεφάλαιο πρώτο: ΙΙ. Η διοίκηση, ΙΙΙ. Το διοικητικό δίκαιο (σελ. 16 25) Σκοπός των ως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4Α8Ω4691ΩΓ-3ΤΜ. e-mail : diefpar@ika.gr

ΑΔΑ: 4Α8Ω4691ΩΓ-3ΤΜ. e-mail : diefpar@ika.gr ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΑΣΦ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Αθήνα, 13/09/2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣH ΠΑΡΟΧΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΥΡΙΑΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Αριθ. Πρωτ. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ταχ. Δ/νση: Αγ. Κων/νου 8 (10241)

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας).

Θέµα εργασίας : Ερµηνεία του Άρθρο 78 παρ. 5 του Συντάγµατος (Εξαίρεση από την απαγόρευση της κανονιστικής φορολογικής αρµοδιότητας). Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήµιο Αθηνών Σχολή Νοµικών, Οικονοµικών και Πολιτικών Επιστηµών Τµήµα Νοµικής, Τοµέας ηµοσίου ικαίου. Μεταπτυχιακό ίπλωµα ηµοσίου ικαίου Μάθηµα «Συνταγµατικό ίκαιο», 2003

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΆΡΘΡΟ 1 ΣΚΟΠΟΣ. (άρθρο 1 και άρθρο 12 της οδηγίας)

ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ ΆΡΘΡΟ 1 ΣΚΟΠΟΣ. (άρθρο 1 και άρθρο 12 της οδηγίας) ΣΧΕΔΙΟ ΝΟΜΟΥ «ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΟΔΗΓΙΑΣ 2010/41/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ ΤΗΣ 7 Ης ΙΟΥΛΙΟΥ 2010 Για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών που ασκούν αυτοτελή

Διαβάστε περισσότερα

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας

Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας Κύκλος Κοινωνικής Προστασίας ΠΟΡΙΣΜΑ [Ν. 3094/03 Συνήγορος του Πολίτη και άλλες διατάξεις, άρ. 4 6] Θέµα: Η Α ΥΝΑΜΙΑ ΠΡΟΣΚΟΜΙΣΗΣ ΥΠΕΥΘΥΝΩΝ ΗΛΩΣΕΩΝ ΛΟΙΠΩΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ ΜΕΛΩΝ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΩΣ ΛΟΓΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006

Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Οργάνωση και Λειτουργία του Κράτους 19 ος Διαγωνισμός ΕΣΔΔ 2 ος Διαγωνισμός ΕΣΤΑ Σάββατο 09 Δεκεμβρίου 2006 Θέμα 2 ον : Η δικαστική λειτουργία αποτελεί μία από τις τρεις θεμελιώδεις λειτουργίες του κράτους.

Διαβάστε περισσότερα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα

Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα 1986L0378 EL 09.03.1997 001.001 1 Το έγγραφο αυτό συνιστά βοήθηµα τεκµηρίωσης και δεν δεσµεύει τα κοινοτικά όργανα B Ο ΗΓΙΑΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 24ης Ιουλίου 1986 για την εφαρµογή της αρχής της ίσης µεταχείρισης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /..

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015. Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟ ΔΙΚΑΙΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2015 01.09.2015 ΟΜΑΔΑ Α Ονοματεπώνυμο:. Α.Μ.: /.. ΠΡΟΣΟΧΗ: Οι απαντήσεις δίνονται κάτω από κάθε ζήτημα. Δεν επιτρέπεται η χρήση άλλης κόλλας και δεν παραλαμβάνεται παρά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 17/08/2011

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 17/08/2011 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα 17/08/2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Αρ. Πρωτ.: Φ80000/οικ.18562/1230 & ΚΟΙΚΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ : ΚΥΡΙΑΣ ΑΣΦ. ΜΙΣΘΩΤΩΝ ΤΜΗΜΑ : Γ Ταχ. Δ/νση

Διαβάστε περισσότερα

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος

Administrative eviction act and right to a prior hearing: observations on Naxos Court 27/2012 judgment. Αθανάσιος Παπαθανασόπουλος Πρωτόκολλο διοικητικής αποβολής από δασική έκταση και δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης του διοικουμένου: παρατηρήσεις επί της απόφασης 27/2012 του Μονομελούς Πρωτοδικείου Νάξου Administrative eviction act

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, Μ.Δ.Ε., Υπ. Δ.Ν ΘΕΜΑΤΑ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ ΔΟΚΙΜΩΝ ΣΗΜΑΙΟΦΟΡΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΟΥ 2011 ΜΑΘΗΜΑ: ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ - ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α) Πηγες Διοικητικου Δικαιου Ως πηγή διοικητικού

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 187/2014

Α Π Ο Φ Α Σ Η 187/2014 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 22-12-2014 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8093/22-12-2014 Α Π Ο Φ Α Σ Η 187/2014 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε στην έδρα της την Τρίτη

Διαβάστε περισσότερα

των ορίων ηλικίας που θα έχουν διαµορφωθεί κατά το έτος της συµπλήρωσης του 55 ου ή του 60 ου έτους της ηλικίας τους.

των ορίων ηλικίας που θα έχουν διαµορφωθεί κατά το έτος της συµπλήρωσης του 55 ου ή του 60 ου έτους της ηλικίας τους. ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Αθήνα, 26/09/2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ Αριθµ. πρωτ. : Φ. 80000/24506/1853 ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΣΦΑΛΙΣΕΩΝ ΠΡΟΣ : /νση Κύριας Ασφάλισης Μισθωτών Ι.Κ.Α. Ε.Τ.Α.Μ.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΔΑ: 4Α8Ω4691ΩΓ-3ΤΜ.

ΑΔΑ: 4Α8Ω4691ΩΓ-3ΤΜ. ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΑΡΤΗΤΕΟ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ ΓΕΝΙΚΗ Δ/ΝΣΗ ΑΣΦ. ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Αθήνα, 13/09/2011 ΔΙΕΥΘΥΝΣH ΠΑΡΟΧΩΝ ΤΜΗΜΑ ΚΥΡΙΑΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΚΟΥΡΙΚΗΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Αριθ. Πρωτ. ΕΓΚΥΚΛΙΟΣ Ταχ. Δ/νση: Αγ. Κων/νου 8 (10241)

Διαβάστε περισσότερα

της επαγγελματικής ελευθερίας και της προστασίας του ανταγωνισμού. Διατάξεις πο υ

της επαγγελματικής ελευθερίας και της προστασίας του ανταγωνισμού. Διατάξεις πο υ ΝΟΜΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΩΝ Θέμα : Η απελευθέρωση του ιατρικού επαγγέλματος. Έγκριση των καταστατικών ιατρικών εταψειών από το ΔΙ του ΙΣΑ. Η νέα εγκύκλιος και οι περαιτέρω δυνατότητες. (α)

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ. Μου ζητήθηκε από την Εκτελεστική Επιτροπή της Α.Δ.Ε.Δ.Υ. να γνωμοδοτήσω επί των κάτωθι ερωτημάτων:

ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ. Μου ζητήθηκε από την Εκτελεστική Επιτροπή της Α.Δ.Ε.Δ.Υ. να γνωμοδοτήσω επί των κάτωθι ερωτημάτων: ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ Ι. Επί των ερωτημάτων. Μου ζητήθηκε από την Εκτελεστική Επιτροπή της Α.Δ.Ε.Δ.Υ. να γνωμοδοτήσω επί των κάτωθι ερωτημάτων: «1. Είναι συμβατή με τις διατάξεις του ν.1264/1982 η πραγματοποιούμενη

Διαβάστε περισσότερα

«Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ»

«Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ» ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΗΜΟΣΙΟΥ ΙΚΑΙΟΥ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΝ ΡΕΑΣ Γ. ΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ «Η ΑΠΩΛΕΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΙΘΑΓΕΝΕΙΑΣ» ΑΛΕΞΟΠΟΥΛΟΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ Α.Μ.: 1340.2003.00953 alexopoulos_dim@hotmail.com τευχ. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου

Αρχή της αναλογικότητας. Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 6 η : Αρχή της αναλογικότητας Λίνα Παπαδοπούλου Aν. Καθηγήτρια Συνταγματικού Δικαίου Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1

ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ. Προλογικό σημείωμα... Εισαγωγικές παρατηρήσεις... 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Προλογικό σημείωμα...... VII Εισαγωγικές παρατηρήσεις............ 1 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οι υποχρεώσεις εχεμύθειας και μη ανταγωνισμού κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέµα: «Αναγνώριση δικαιώµατος διαµονής σε µέλη οικογένειας Έλληνα και πολιτών κρατών της Ε.Ε. και διαδικασία αρχικής χορήγησης δελτίου διαµονής»

Θέµα: «Αναγνώριση δικαιώµατος διαµονής σε µέλη οικογένειας Έλληνα και πολιτών κρατών της Ε.Ε. και διαδικασία αρχικής χορήγησης δελτίου διαµονής» Υπουργείο Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής ιακυβέρνησης Γενική Γραµµατεία Μεταναστευτικής Πολιτικής Σταδίου 27, 101 83 Αθήνα Αθήνα, 20 Ιουλίου 2010 Αρ. Πρωτ. :12872.2.3 /09 Χειριστής:.Βερέµης,

Διαβάστε περισσότερα

20 Νοεµβρίου 2014 Αριθµ. Πρωτ.: /57717/2014 Ειδική Επιστήµονας: Σοφία Αµοριανού

20 Νοεµβρίου 2014 Αριθµ. Πρωτ.: /57717/2014 Ειδική Επιστήµονας: Σοφία Αµοριανού 20 Νοεµβρίου 2014 Αριθµ. Πρωτ.: 185959/57717/2014 Ειδική Επιστήµονας: Σοφία Αµοριανού Ενιαίο Ταµείο Ασφάλισης Προσωπικού Μέσων Μαζικής Ενηµέρωσης ΕΤΑΠ-ΜΜΕ Τοµέας Σύνταξης Προσωπικού Ηµερήσιων Εφηµερίδων

Διαβάστε περισσότερα

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ *****

... ΕΝΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑ ***** ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΥ/ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΤΟΥ ΕΝΣΤΑΣΗ Της/του., µονίµου υπαλλήλου µε βαθµό Α κλάδου., υπηρετούσας-ντος στο ως άνω Ίδρυµα, κατοίκου., οδός αριθµός ΚΑΤΑ Των καταρτισθέντων βάσει του άρθρου

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ

ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΥΜΦΩΝΟ ΣΥΜΒΙΩΣΗΣ ------------------ Στην Αθήνα, σήμερα στις... (...)... του έτους δύο χιλιάδες... (20..), ημέρα της εβδομάδας..., στο γραφείο μου που βρίσκεται στην οδό... αριθμός...,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ : Γεώργιος Κ. Πατρίκιος, Δικηγόρος, LL.M., Υπ. Δ.Ν. ΕΝΟΤΗΤΑ : «ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ-ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ» - 1 - Οι δημόσιοι υπάλληλοι περαιτέρω οφείλουν να

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013

Αθήνα, Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/ Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 24-12-2013 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/8150/24-12-2013 Α Π Ο Φ Α Σ Η 158/2013 Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ Μαρία Μαγδαληνή Τσίπρα Aθήνα 8/10/2015 Δικηγόρος ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΝΕΟ ΑΣΦΑΛΙΣΤΙΚΟ Με το νόμο 4336/2015 τροποποιήθηκε το συνταξιοδοτικό καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων (ν.3865/2010).

Διαβάστε περισσότερα

1 Άρθρο µόνο, παρ.3 του Π 529/1989: «Ο αριθµός των αλλοδαπών µαθητών που εγγράφονται σε κάθε σχολική

1 Άρθρο µόνο, παρ.3 του Π 529/1989: «Ο αριθµός των αλλοδαπών µαθητών που εγγράφονται σε κάθε σχολική Αθήνα, 16.9.2005 Αρ.Πρωτ 14350.01/2005, 14352.01/2005 Χειριστές: Μίλτος Παύλου 210.7289718 Ματίνα Πούλου 210.7289697 Προς κύριο Κωνσταντίνο Ράµµα, Ειδικό Γραµµατέα Θεµάτων Σπουδών, Επιµόρφωσης και Καινοτοµιών

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009

Ε.Ε. Π α ρ.ι(i), Α ρ.4203, 24/4/2009 ΝΟΜΟΣ ΠΟΥ ΤΡΟΠΟΠΟΙΕΙ ΤΟΝ ΠΕΡΙ ΙΣΗΣ ΜΕΤΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΔΡΩΝ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΣΤΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΝΟΜΟ Προοίμιο. Επίσημη Εφημερίδα Ε.Ε.: L 204 της 26/07/2006, σελ. 23. Για σκοπούς εναρμόνισης

Διαβάστε περισσότερα

Α Π Ο Φ Α Σ Η 25/2012

Α Π Ο Φ Α Σ Η 25/2012 ΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ Ε ΟΜΕΝΩΝ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑ Αθήνα, 20-02-2012 Αριθ. Πρωτ.: Γ/ΕΞ/1222/20-02-2012 Α Π Ο Φ Α Σ Η 25/2012 (Τµήµα) Η Αρχή Προστασίας εδοµένων Προσωπικού Χαρακτήρα συνεδρίασε σε σύνθεση Τµήµατος

Διαβάστε περισσότερα

Σύμβαση για την ίση μεταχείριση ημεδαπών και αλλοδαπών στην κοινωνική ασφάλεια, 1962 Νο

Σύμβαση για την ίση μεταχείριση ημεδαπών και αλλοδαπών στην κοινωνική ασφάλεια, 1962 Νο Σύμβαση για την ίση μεταχείριση ημεδαπών και αλλοδαπών στην κοινωνική ασφάλεια, 1962 Νο. 118 1 Υιοθετήθηκε την 28η Ιουνίου 1962 από τη Γενική Συνδιάσκεψη της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας κατά την 46η σύνοδό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006

ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 24-10-2006 ΕΠΙΣΤΟΛΗ Γ.Σ.Ε.Ε. ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΕ ΡΟΥ ΤΟΥ ΑΡΕΙΟΥ ΠΑΓΟΥ Σας κοινοποιούµε την επιστολή που έστειλε η Γ.Σ.Ε.Ε. στην Ένωση ικαστών και Εισαγγελέων και στον ικηγορικό Σύλλογο

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Εξετάσεων Τμήμα: Νομική Αθηνών Μάθημα: Οικογενειακό Δίκαιο

Θέματα Εξετάσεων Τμήμα: Νομική Αθηνών Μάθημα: Οικογενειακό Δίκαιο Θέματα Εξετάσεων Τμήμα: Νομική Αθηνών Μάθημα: Οικογενειακό Δίκαιο Σεπτέμβριος 2015 θέμα Οι Α και Β τέλεσαν γάμο το 2000. Ο Α ήταν τότε ιδιωτικός υπάλληλος με μεσαίες αποδοχές, ενώ η Β επιχειρηματίας με

Διαβάστε περισσότερα