3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. 29 Φεβρουαρίου - 2 Μαρτίου 2008

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. 29 Φεβρουαρίου - 2 Μαρτίου 2008"

Transcript

1 3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 29 Φεβρουαρίου - 2 Μαρτίου 2008 Αίθουσα Τελετών Παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Διαλέξεις και Εισηγήσεις Επιμέλεια: Ε. Συκαράς

2 2 3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Παρασκευή 29 Φεβρουαρίου 2008 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΊΑ ΚΑΙ Η ΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΎ ΣΤΟΝ ΘΡΉΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΈΝΘΟΣ Τσίκουλας Ι. A' Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη Ο θάνατος αγαπημένου προσώπου αποτελεί οριακό γεγονός στη ζωή κάθε ανθρώπου. Για την παιδική ηλικία το θέμα παίρνει ιδιαίτερες διαστάσεις λόγω των αναπτυξιακών διεργασιών στο σωματικό, πνευματικό και ψυχικό τομέα, που συντελούνται κατά την περίοδο αυτή της ζωής. Οι συνέπειες μπορεί να είναι σωματικές, πνευματικές και ψυχικές διαταραχές καθώς και κοινωνικά προβλήματα. Όσον αφορά στο φύλο, τα αγόρια παρουσιάζουν διαταραχές που εκδηλώνονται κυρίως στη συμπεριφορά τους, ενώ τα κορίτσια συχνότερα εκδηλώνουν τις διαταραχές με σωματικά συμπτώματα (ενούρηση, προβλήματα ύπνου κλπ). Στον πίνακα 1 φαίνονται οι παράγοντες που επηρεάζουν την αντίδραση του παιδιού και στον πίνακα 2 οι παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο το παιδί για εμφάνιση διαταραχών. Πίνακας 1. Παράγοντες που επηρεάζουν την αντίδραση του παιδιού 1. Ηλικία, φύλο, σωματική και ψυχική κατάσταση παιδιού και γονιών 2. Το άτομο που χάθηκε 3. Το είδος του θανάτου 4. Οικογενειακή κατάσταση Πίνακας 2. Παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο το παιδί για την εμφάνιση διαταραχών 1. Ηλικία κάτω των 5 χρονών και εφηβική ηλικία 2. Προϋπάρχουσες σωματικές ή ψυχικές διαταραχές στο παιδί ή τους γονείς 3. Απώλεια πατέρα για αγόρι εφηβικής ηλικίας 4. Απώλεια μητέρας για κορίτσι κάτω των 11 χρονών.

3 3 5. Αιφνίδιος θάνατος, φόνος, αυτοκτονία 6. Διαταραγμένες σχέσεις με το άτομο που χάθηκε και γενικά μεταξύ των μελών της οικογένειας 7. Οικονομικά προβλήματα, ακούσια μετακίνηση οικογένειας 8. Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης Χειρισμός του παιδιού σε περίπτωση επικείμενου θανάτου αγαπημένου προσώπου Η συνήθης τακτική είναι να αποκρύπτεται από το παιδί η σοβαρότητα μιας αρρώστιας αγαπημένου προσώπου και ο επικείμενος θάνατος για να μην πληγωθεί. Στην καθ' ημέρα πράξη όμως δεν είναι δυνατόν και δεν πρέπει, παρόλο που υπάρχουν και αντίθετες απόψεις, να στερείται το παιδί την εμπειρία της αρρώστιας και να αποκρύπτεται η απειλή του θανάτου όταν αυτά συμβαίνουν στο άμεσο περιβάλλον του, καθόσον αντιλαμβάνεται η έστω διαισθάνεται την αναστάτωση που επικρατεί και βέβαια ανησυχεί και αποδιοργανώνεται. Όταν οι ενήλικες σιωπούν, όταν παραπληροφορούν, όταν απομονώνουν ένα παιδί από τα γεγονότα, το ωθούν σ' αυτό που ονομάζεται «συναισθηματική εξορία», που μπορεί να είναι πιο τραυματική και από την ίδια την αρρώστια η το θάνατο. Το αποκλείουν από μια υπόθεση που το αφορά άμεσα και θα σημαδέψει τη ζωή του. Του δίνουν το μήνυμα ότι δε μπορεί να αντιμετωπίσει και να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες της ζωής και ότι δεν αξίζει για να ενημερώνεται και να συμμετέχει σε όσα συμβαίνουν σ' αυτόν που αγαπάει. Έρευνες έχουν δείξει, ότι τα παιδιά που συμμετέχουν και προσφέρουν στη φροντίδα αγαπημένου τους προσώπου κατά τη διάρκεια της αρρώστιας του και του επικείμενου θανάτου βιώνουν τη διεργασία του «προπαρασκευαστικού θρήνου» α- ντλώντας ικανοποίηση και αποθηκεύοντας πολύτιμες εμπειρίες και αναμνήσεις, που θα βοηθήσουν στη συνέχεια να δεχθούν την απώλεια και να προσαρμοσθούν σ' αυτή, αρκεί να τηρηθούν οι εξής προϋποθέσεις 1. Η ενημέρωση του παιδιού να είναι σύμφωνα με το επίπεδο κατανόησης του και τις ανάγκες του για πληροφόρηση εκείνη τη δεδομένη στιγμή. 2. Να του δίνεται διαρκώς η δυνατότητα να επιλέγει το ίδιο με ποιο τρόπο και σε ποιο βαθμό επιθυμεί να βρίσκεται στο πλευρό του αγαπημένου του προσώπου και να συμμετέχει στη φροντίδα του.

4 4 3. Οι ενήλικες να είναι σε εγρήγορση για να του συμπαρασταθούν και να το στηρίξουν καθ' όλη τη διάρκεια της εμπειρίας αυτής. Αντιδράσεις του παιδιού στο θάνατο και αντιμετώπιση ανάλογα με την ηλικία του Βρεφική και πρώτη νηπιακή ηλικία (μέχρι 3 ετών) Στην ηλικία αυτή το παιδί δεν αντιλαμβάνεται την έννοια του θανάτου, είναι όμως ικανό να διαπιστώσει την απουσία και να διαισθανθεί τη θλίψη των ενηλίκων, η οποία αντικατοπτρίζεται στη συμπεριφορά τους απέναντί του (μηχανική φροντίδα του παιδιού, απώλεια διαύγειας και διάθεσης για παιχνίδι μαζί του, άγχος, εκνευρισμός κ.λπ.). Με αυτό τον τρόπο το παιδί εισπράττει δύο απώλειες. Εκτός από τη στέρηση του αγαπημένου προσώπου νοιώθει να διαλύεται, και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο, η σχέση του με το πρόσωπο που απέμεινε και το φροντίζει και από το οποίο χρειάζεται τρυφερότητα, στοργή, αφοσίωση και γενικά ικανοποίηση των σωματικών και συναισθηματικών του αναγκών. Το παιδί μπορεί να αντιδράσει με παλινδρόμηση, διαταραχές σίτισης, διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα, υπερβολική προσκόλληση σ' αυτόν που το φροντίζει η αντίθετα αδιαφορία και συναισθηματική απομάκρυνση, που μπορεί να φθάσει μέχρι τη συμπτωματολογία του συνδρόμου του ιδρυματισμού. Θα ξαναβρεί τους φυσιολογικούς του ρυθμούς μόνον όταν νοιώσει ξανά ότι ικανοποιούνται οι συναισθηματικές του ανάγκες από το άμεσο περιβάλλον του. Αν ο εναπομείνας γονιός δε μπορεί να αυτοελεγχθεί, πρέπει κάποιος άλλος να αναλάβει τη στενή ανατροφή του παιδιού, τουλάχιστον τον πρώτο καιρό. Το παιδί στην ηλικία αυτή επηρεάζεται καθοριστικά από τη στάση των ενηλίκων. 1,3 Προσχολική ηλικία Το παιδί και της ηλικίας αυτής δεν έχει ακόμα αφομοιώσει την έννοια του θανάτου. Δεν έχει μεταφυσική αγωνία και δεν πιστεύει ότι ο θάνατος είναι γεγονός αμετάκλητο, ανεπανόρθωτο και τελειωτικό. Έχει όμως σχηματίσει κάποιες αόριστες εικόνες από τα γεγονότα, διηγήσεις η παραμύθια, με αποτέλεσμα να νοιώθει έναν αόριστο φόβο για το θάνατο. Η πιο κοινή θεώρηση για το θάνατο στην ηλικία αυτή είναι ότι «κοιμήθηκε για πάντα» αυτός που πέθανε η ότι «πήγε στον ουρανό η στον

5 5 παράδεισο» ανάλογα με το τι έχει υποβάλλει το περιβάλλον. Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η έκφραση «κοιμήθηκε για πάντα» πρέπει να αποφεύγεται. Πολλά παιδιά, πιστεύοντας ότι μπορεί κι αυτά να κοιμηθούν και να μην ξαναξυπνήσουν, προκαλούν προβλήματα κατά την ώρα του ύπνου, παρόλο που ακόμα δεν έχουν συνειδητοποιήσει, όπως αναφέρθηκε, το αμετάκλητο του θανάτου. Όσον αφορά στον «ουρανό η στον παράδεισο» θεωρείται ότι είναι καλό να δοθεί στο παιδί μια εικόνα της μεταθανάτιας ζωής, ανάλογα με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της οικογένειας. Οι συνήθεις αντιδράσεις της ηλικίας αυτής είναι εκτός από τον αόριστο φόβο, παλινδρόμηση, άγχος αποχωρισμού και προσκόλληση στον εναπομείναντα γονιό, ευερεθιστότητα, υπερκινητικότητα εναλλασσόμενη με κατάπτωση, νυκτερινοί τρόμοι και νυκτερινή ενούρηση. Λόγω της σύγχυσης που έχει για την έννοια του θανάτου μπορεί να χαρακτηρισθεί «άκαρδο» και «αναίσθητο». Εξάλλου, είναι γνωστό ότι στο παιδί της ηλικίας αυτής η λύπη για τον αποχωρισμό δεν καταργεί το γέλιο και το παιχνίδι του. Τέλος χαρακτηριστική αντίδραση της ηλικίας αυτής, που είναι και αυτή απόρροια της σύγχυσης του για την έννοια του θανάτου, είναι η ανησυχία του για το ποιος θα φροντίζει τον νεκρό, μήπως κρυώνει, πως θα αναπνέει στον τάφο κ.α. και βέβαια η ελπίδα επιστροφής του νεκρού. Στην ηλικία αυτή οι μεγάλοι δεν πρέπει να κρύβουν όπως στην προηγούμενη ηλικία τα αισθήματα θλίψης που νοιώθουν για την απώλεια για να μην πληγωθεί το παιδί. Αντίθετα, πρέπει να τα δείχνουν, αλλά με μέτρο όσο είναι δυνατό. Ηλικία 7-10 ετών Στην ηλικία αυτή αρχίζει να συλλαμβάνει τη μονιμότητα της απουσίας, που συνεπάγεται ο θάνατος. Δύο είναι τα συναισθήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν στην ηλικία αυτή: ο φόβος του θανάτου και η ενοχή. Ο φόβος του είναι μήπως χάσει και τον άλλο γονιό, όταν έχει χάσει τον ένα, η μήπως πεθάνει το ίδιο, ιδίως όταν έχει χάσει αδελφό. Το παιδί μπορεί με αγωνία να ρωτάει το γονιό του αν θα πεθάνει αυτός η αν θα πεθάνει το ίδιο. Η απάντηση πρέπει να είναι καθησυχαστική. Πρέπει οι μεγάλοι να απομακρύνουν χρονικά το θάνατο όσο γίνεται περισσότερο. Να λένε ότι είναι συνηθισμένο να πεθαίνουν οι άνθρωποι πολύ μεγάλοι και μόνο σπάνια όταν είναι νέοι. Βέβαια, όσο ωριμάζει το παιδί θα αντιλαμβάνεται καλύτερα την πραγματικότητα. Στην ηλικία αυτή, όπως αναφέρθηκε, είναι συχνά και τα αισθήματα ενοχής. Είναι συνηθισμένο να έχει ευχηθεί κάποτε το παιδί το θάνατο του γονιού είτε

6 6 αυθόρμητα σαν παιχνίδι της φαντασίας η σε στιγμές οργής ιδιαίτερα μετά αυστηρή τιμωρία. Έτσι, αν συμβεί να πεθάνει νοιώθει ένοχο. Άλλος λόγος ενοχής είναι οι απειλές των γονιών ότι θα πεθάνουν, όταν το παιδί είναι άτακτο η ανυπάκουο κλπ με αποτέλεσμα πάλι να θεωρεί τον εαυτό του ένοχο. Σε κάθε περίπτωση το παιδί πρέπει να καθησυχάζεται ότι δεν είναι υπεύθυνο, οτιδήποτε και αν προηγήθηκε. Είναι σημαντικό κι αν ακόμη το παιδί δεν εκδηλώνει αισθήματα φόβου η ενοχής, με τη συζήτηση να προσπαθούν οι ενήλικες να τα φέρουν στην επιφάνεια, γιατί μπορεί να τα κρύβει πίσω από προκλητικές ενέργειες η να τα εκφράσει με άρνηση, παλινδρόμηση η απομόνωση που μπορεί να φθάσει μέχρι την κατάθλιψη. Εφηβική ηλικία (11-17 ετών) Η εφηβεία είναι μια περίοδος βιοψυχολογικών αλλαγών, που σε άλλα παιδιά περνάει ευκολότερα και σε άλλα δυσκολότερα. Στην εφηβεία υπάρχει βέβαια πλήρης αντίληψη του θανάτου και των συνεπειών του. Στην ηλικία αυτή είναι συχνή η εμφάνιση ψυχολογικών μηχανισμών άμυνας. Ένας τέτοιος μηχανισμός είναι η εκλογίκευση, που κάνει το παιδί να φαίνεται κυνικό μπροστά στο θάνατο. Άλλος μηχανισμός άμυνας είναι η άρνηση. Ο φόβος μήπως το απορρίψουν οι συνομήλικοί του και το άγχος μήπως προδοθούν τα αισθήματά του στους ενήλικες, μπορεί να το κάνουν να κλεισθεί στον εαυτό του και να αρνηθεί κάθε ευαισθησία του με κίνδυνο να θεωρηθεί «αναίσθητο» απέναντι στο θάνατο αγαπημένου προσώπου και να απομακρυνθεί από τον πενθούντα ενήλικα, ο οποίος άδικα μπορεί να τον κατηγορήσει για υπέρμετρο εγωισμό. Τέλος, μπορεί να αντιδράσει με έναν άλλο μηχανισμό άμυνας που είναι η μετάθεση. Μπορεί δηλαδή να μεταθέσει τις δυσκολίες της διεργασίας του πένθους στα σύμφυτα με την εφηβεία σωματικά και ψυχικά προβλήματα. Αυτά μπορεί να μονοπωλήσουν τη σκέψη του και να διογκωθούν λόγω του θανάτου, κάνοντας να φαίνεται ότι ο χώρος για τη διεργασία του πένθους περιορίζεται αισθητά. Άλλες αντιδράσεις στην εφηβεία είναι ο θυμός, το άγχος, η απελπισία για το μέλλον, η σχολική αποτυχία, η παθολογική προσκόλληση στον εναπομείναντα γονιό, η ιδιαίτερη λύπη σε ειδικές χρονολογικά περιπτώσεις που σχετίζονται με το αγαπημένο πρόσωπο που χάθηκε (αντίδραση επετείου), η παραπτωματική συμπεριφορά, η αψήφηση του κινδύνου με αποτέλεσμα ατυχήματα, οι διατροφικές διαταραχές (ανορεξία, βουλιμία), η απομόνωση και η κατάθλιψη.

7 7 Τέλος ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους εφήβους είναι τα ναρκωτικά και η αυτοκτονία, όταν βρεθούν σε αδιέξοδο. Στην προσέγγιση του εφήβου χρειάζεται εκ μέρους των ενηλίκων αυθεντικότητα, προσπέραση των προκλήσεων του, διακριτική συμπαράσταση και όχι επιβολή της. Ένας τρόπος προσέγγισης του εφήβου, αλλά και μικρότερων παιδιών που έχασαν τους γονείς τους είναι και αυτός που περιγράφεται ως «αναδιαμόρφωση από το παιδί του γονιού που χάθηκε» με μια δέσμη αναμνήσεων, αισθημάτων, αντικειμένων και πράξεων που έχει ως εξής. 1. Συζήτηση με τον έφηβο για το γονιό που χάθηκε να συζητούνται τυχόν κοινές τους κλίσεις η ταλέντα. Να δείχνουν σεβασμό στη μνήμη του, αλλά να χρησιμοποιούν και το χιούμορ και να θυμούνται ευχάριστες στιγμές που διασκέδαζαν όλοι μαζί. Να ενθαρρύνουν τον έφηβο να διηγείται κοινές δραστηριότητες τους και να εκφράζει τα αισθήματά του. 2. Να του δίνονται ευκαιρίες συμμετοχής σε δραστηριότητες στη μνήμη του γονιού που χάθηκε (λουλούδια σε γιορτές, επετείους κλπ) και να κάνουν κάποια πράγματα που τον ευχαριστούσαν. 3. Να του δοθούν ενθύμια του χαμένου γονιού όπως φωτογραφίες, ρούχα, κοσμήματα κ.λπ. Αυτή η αναδιαμόρφωση του γονιού βοηθάει να προσεγγισθεί ο έφηβος, απαλύνει τον πόνο του, του δίνει μια αίσθηση συνέχειας και συμβάλλει στην προσαρμογή του στην απώλεια και στην αποφυγή των επιπτώσεών της. Παρακολούθηση κηδείας Συχνά τίθεται το ερώτημα αν πρέπει η όχι να παρακολουθήσει το παιδί την κηδεία αγαπημένου προσώπου. Η απάντηση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η ηλικία και η ωριμότητα του παιδιού, η σχέση του με αυτόν που χάθηκε, η γενικότερη ατμόσφαιρα που επικρατεί στο σπίτι, το αιφνίδιο η όχι του θανάτου είναι καθοριστικά στοιχεία. Ώριμο για την ηλικία του παιδί, σε περιβάλλον που δείχνει αυτοσυγκράτηση και μέτρο στις εκδηλώσεις του πόνου ασφαλώς μπορεί και πρέπει να παρακολουθήσει την κηδεία, εκτός ίσως από την ύστατη στιγμή που είναι ιδιαίτερα οδυνηρή. Αντίθετα, αν το παιδί είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, έχει διαταραχές συμπεριφοράς και η ατμόσφαιρα στο περιβάλλον είναι υπερβολικά φορτισμένη συγκινησιακά, είναι προτιμότερο να αποφύγει την κηδεία. Πάντως, δεν πρέπει να

8 8 παραβλέπεται το γεγονός ότι η φαντασία του παιδιού συχνά υπερβάλλει και την πιο τραγική πραγματικότητα και η μη συμμετοχή του μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη σύγχυση και απομόνωση κι αυτό πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπ' όψη. Ο ρόλος του σχολείου Ο ρόλος του σχολείου έχει δύο σκέλη. Το ένα είναι η άμεση και κατάλληλη στήριξη που μπορεί και πρέπει να δώσει στο μαθητή και την οικογένειά του, όταν η αρρώστια και ο θάνατος παρεμβαίνουν στη ζωή του σχολείου. Το άλλο σκέλος είναι η γενικότερη αγωγή των παιδιών σχετικά με το θάνατο για να είναι ενημερωμένα και προετοιμασμένα. Σε καμιά περίπτωση οι δάσκαλοι, όπως και οι γονείς, δεν πρέπει να αποφεύγουν τις σχετικές με την αρρώστια και το θάνατο συζητήσεις, φοβούμενοι ότι θα αναστατώσουν και θα προβληματίσουν τα παιδιά. Συζητήσεις γύρω από το θάνατο μπορούν να γίνουν από την πρώτη σχολική ηλικία με αφορμή τους «μικρούς θανάτους» που συμβαίνουν στη ζωή όλων των παιδιών (π.χ. το μικρό πουλάκι η γατάκι που βρέθηκε στην αυλή του σχολείου), ένα διήγημα που θα αναφέρεται σε αρρώστια η θάνατο του ήρωα, τα λουλούδια που «πεθαίνουν» το χειμώνα η ακόμα τα γεγονότα που επηρεάζουν την ευρύτερη κοινότητα. Το ιδανικό όμως είναι η αγωγή γύρω από το θάνατο να πάρει μια πιο οργανωμένη μορφή και να ενταχθεί στη διδακτέα ύλη διαφόρων μαθημάτων, αποτελώντας μέρος της ευρύτερης παιδείας των παιδιών και των εφήβων. Όταν τα παιδιά εκτίθενται στην αρρώστια και στο θάνατο αγαπημένου προσώπου θα στρέψουν το βλέμμα τους στους μεγάλους, που λειτουργούν γι' αυτά ως στηρίγματα αλλά και ως πρότυπα, που τους μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της ζωής, όχι τόσο με αυτά που τους λένε, αλλά κυρίως με τα όσα κάνουν. Γι' αυτό, σε αυτές τις δύσκολες και τραγικές ώρες οι μεγάλοι πρέπει να επιστρατεύσουν όσες δυνάμεις τους έχουν απομείνει, όλη τους τη ψυχραιμία και την αυτοσυγκράτηση, χωρίς όμως να κρύβουν τα αισθήματά τους. Να δείχνουν συνέπεια και σταθερότητα για να μπορεί το παιδί να στηριχθεί σ' αυτούς και βέβαια όλη τους την αγάπη. Με λόγια και με έργα να δείχνουν την πίστη τους στο αύριο, στο μέλλον, στη συνέχεια των γενεών, στη διαιώνιση των ανθρώπων. Τέλος είναι καθοριστικό να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά, ότι ο πόνος που μπορεί να βιώνουν όταν έχουν χάσει ένα αγαπημένο τους πρόσωπο είναι το τίμημα

9 9 που πληρώνουν επειδή έχουν αγαπήσει. Αλλά μόνο όταν αγαπούν, είναι η ζωή τους πλούσια και γεμάτη. Βιβλιογραφία Vidya BG. Manual of developmental and behavior problems in children, New York: Marcel Decker, 1999: Thompson MP, Kaslow NJ, Kingree JB, King M, Bryant L,Rey Jaud M. Psychological symptomatology following parental death in a predominantly minority sample of children and adoloscents. J Clin Chil Psychology 1998, 27: Dowdney L. Annotation: Childhood bereavement following parental death. J Child Psychol Psyc 2000, 7: Rotheram-Borus MJ, Stein JA, Lin YY. Impact of parent death and an inervention on the adjustment of adolescents whose parents have HIV/AIDS. J Consult Clin Psych 2001, 69: Van Eerdewegh M, Bieri M, Parilla R, Clayton P. The bereaved child. Brit J Psychiatr 1982, 140: Kranzler E. Parent death in childhood. In Arnold L.E (Ed) Childhood stress. New York: Willy, 1990: Kranzler EM, Shaffer D, Wasserman G, Davies M. Early childhood bereavement. J Am Acad Child Psy 1990, 29: West SG, Sandler I, Pillow DR, Baca L, Gersten JC. The use of structural equation modeling in generative research: Toward the design of a preventive intervention for bereaved children. Am J Commun Psychol 1991, 19: Van Eerderwegh MM, Clayton PJ, Van Eerderwegh P. The bereaved child: variables influencing early psychopathology. Brit J Psychiatr 1985, 147: Cheifeltz PN, Stavrakakis G, Lester EP. Studies of the affective state in bereaved children. Can J Psychiat 1989, 34: Gersten JC, Beals J, Kalllgren CA. Epidemiology and preventive intrventions: Parental death in childhood as case example. Am J Commun Psychol 1991, 19:

10 10 Saler L, Skolnick N. Childhood parental death and depression in adulthood: Roles of surviving parent and family environment. Am J Orthopsychiat 1992, 62: Dowdney L, Wilson R, Maughan B, Allerton M, Schofield P, Skuse D. Bereaved children: Psychological disturbance and service position. Brit Med J 1999, 319: Τσίκουλας Ι. Απώλειες στη ζωή του παιδιού. Ημερίδα Α Παιδ. Κλ., Θεσσαλονίκη, 2007 Papadatou D, Papadatos C. Children and death. Hemisphere publishing Co, New York, 1991: 3, 11, 33, 87. Nilsen M, Παπαδάτου Δ. To παιδί μπροστά στην αρρώστεια και το θάνατο. Πρακτικά Συμποσίου: «Όταν η αρρώστεια και ο θάνατος αγγίζουν τη σχολική ζωή». Αθήνα, 1999: 15. Forman MA, Dalton R. Separation and death. In: Nelson Textbook of Pediatrics, 16th Edition Philadelphia, Cerel J, Fristad M, Weller EB, Weller RA. Suicide-bereaved children and adoloscents: Parental and family functioning. J Am Acad Child Adol Psy 2000, 39: Schaefer D, Lyons C. How do we tell the children? A stepbystep guide for helping children two to teen cope when someone dies. Newmarket Press, New York Schonfield D. Crisis intervention for bereavement support: a model of intervention in children s school. Clin Pediatr 1989: Saldinger A, Cain A, Kalter N, Lohnes K. Anticipating parental death in families with young children. Am J Orthopsychiat 1999, 69: Nickman SL, Silverman PR, Normand C. Children s construction of a deceased parent: The surviving parent s contribution. Am J Orthopsychiat 1998, 68: Sanchez L, Fristad M, Weller R, Weller EB, Moye J. Anxiety in acutely bereaved prepubertal children. An Clin Psych 1994,6: Silverman PR, Worden JW. Children s reactions to the death of a patient in the early months after the death. Am J Orthopsychiat 1992, 62: Silverman PR, Nickman SN, Worden JW. Detachment revisited: The children s construction of a dead parent. Am J Orthopsychiat 1992, 62:

11 11 Normand CL, Silverman PR, Nickman S. Bereaved children s changing relationships with the deceased. In: Klass D, Silverman P, Nickman S. Continuing bonds: New understanding of grief. Washington: Taylor and Francis, 1996: Silverman PR, Worden JW. Children s understanding of funeral ritual. Omega 1992, 25:

12 12 Σάββατο 1 Μαρτίου 2008 ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Ματζιάρη Χ. ΓΕΝΕΤΙΚΉ ΜΗΧΑΝΙΚΉ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΊΑ Μουρελάτος Διονύσιος Καθηγητής Γενικής Βιολογίας-Γενετικής Ιατρικής Σχ. ΑΠΘ Ο τίτλος «Γενετική Μηχανική και Δεοντολογία» είναι πολύ γενικός και κατ ανάγκη περιοριζόμεθα σε δύο μόνο πλευρές του θέματος: πρώτα σε μερικές από τις νέες και μέχρι πριν από λίγο, απρόβλεπτες δυνατότητες, που ανοίγονται για την Ιατρική, χάρις στις πρόσφατες προόδους και εξελίξεις της Μοριακής Γενετικής και κατόπιν, στην επίδραση που έχουν ορισμένες γενετικές έννοιες και θεωρήσεις στην κατανόηση της φύσης της ανθρώπινης νόσου στην θεραπευτική της αντιμετώπιση και στην βιοηθική με έμφαση στην Αθλητιατρική. Το γονιδιακό doping συνιστά εφαρμογή της γονιδιακής θεραπείας σε υγιή άτομα. Ο ιϊκός φορέας γονιδίου που μας ενδιαφέρει για παράδειγμα ενίεται στον μυϊκό ιστό, όπου, μολύνει τον πυρήνα των μυϊκών κυττάρων αντιγράφει το γονίδιο που περιέχει και αυξάνει τελικά την μάζα των μυών (The World Anti-Doping Agengy) : Gene Doping. Play True, issue 1: 2-6 (2005). Εξάλλου η ερυθροποιητίνη αυξάνει τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων ενισχύοντας την ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου στον οργανισμό. Αυξημένα επίπεδα ερυθρών αιμοσφαιρίων βοηθούν σε διάκριση σε αθλήματα αντοχής. Εντούτοις θα χρειαστεί να περάσουν κάποια χρόνια ακόμη προκειμένου να αρχίσουμε κλινικές δοκιμές για γονιδιακή θεραπεία με το γονίδιο της ερυθροποιητίνης (Haisma HJ, et al : Gene Doping. Topical Publications by the Netherlands Centre for Doping affair. (NeCedo) Feb Ένας άλλος παράγοντας ο ινσουλινοειδής αυξητικός (IGF-1) δημιουργείται στο ήπαρ και από τα μυϊκά κύτταρα έχει αναβολικές ιδιότητες και η συγκέντρωσή του σχετίζεται με τη συγκέντρωση της αυξητικής ορμόνης(gh). Σε αντίθεση με το γονίδιο της ερυθροποιητίνης που μπορεί να διανεμηθεί ελεύθερα σε όλο το σώμα, το γονίδιο για τον 1GF-1 έχει αποκλειστικά ως στόχο συγκεκριμένους μύες. Έτσι, αυτός ο τύπος της γονιδιακής θεραπείας είναι σχετικά ασφαλής, δεδομένου ότι οποιεσδήποτε παρενέργειες θα είναι τoπικές στο συγκεκριμένο μυ. Συνδυασμός του 1GF-1 με

13 13 άλλους αυξητικούς παράγοντες και με ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα ενδυνάμωσης μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της μυϊκής μάζας (2). Συναφώς η μυοστατίνη είναι ένας αρνητικός ρυθμιστής στη διαδικασία σχηματισμού των μυών. Η απουσία μυοστατίνης επιτρέπει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των μυών και αλληλεπιδρά με την εναπόθεση λίπους, το αποτέλεσμα οδηγεί σε σωματική ισχνότητα και μυϊκή αύξηση (Lee SH: Gene Doping. Scientific American 291 (1): 62-69, (2004). Οι ενδορφίνες και εγκεφαλίνες είναι πεπτίδια του οργανισμού που δρούν ως ενδογενή αναλγητικά. Η καταπόνηση των μυών προκαλεί οξέωση παραγωγή γαλακτικού κατά την αναερόβια γλυκόλυση και πρόκληση πόνου. Άρα τα γονίδια των ενδορφινών και εγκεφαλινών θα μπορούσαν να εισαχθούν στον οργανισμό για περιορισμό του πόνου, βοηθώντας τους αθλητές να αποδίδουν καλύτερα μακροπρόθεσμα. Αυτού του τύπου η γονιδιακή θεραπεία είναι ακόμη στις αρχές της (2). Στους αθλητές εξάλλου η χρησιμοποίηση των γονιδίων του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα και του αυξητικού παράγοντα των ινοβλαστών θα ενίσχυε την δημιουργία αγγείων με επακόλουθο την αυξημένη αιμάτωση και οξυγόνωση των ιστών, ελαττώνοντας την αίσθηση της κόπωσης. Σε μία άλλη μορφή γονιδιακής παρέμβασης θα μπορούσε με τεχνητά μέσα να επιτευχθεί ένας βαθμός αναστολής του μετατρεπτικού ενζύμου της Αγγειοτενσίνης (α ΜΕΑ) και συνεπώς χαμηλά επίπεδα αγγειοτενσίνης ΙΙ. Αυτή η μείωση της αγγειοσύσπασης και επομένως η μεγαλύτερη προσφορά αίματος στους ιστούς, θα ήταν χρήσιμη για αθλητές της άρσης βαρών καθώς και για ορειβάτες (Montgomery H. et al : Human Geneson Physical performance. Nature 393: (1998). Ως προς την αυξητική ορμόνη παρά τους ισχυρισμούς ότι θα αποτελούσε ιδανική μέθοδο γονιδιακού doping χωρίς την παραμικρή δυνατότητα ανίχνευσης, δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα αξιόπιστες μελέτες που να αποδεικνύουν βελτίωση της αθλητικής απόδοσης (Bidlingmaier M. et al: Doping with Growth Hormone. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 14: , 2001). Από τις λίγες περιπτώσεις ειλικρινούς θαυμασμού του άλλου είναι ο πρωταθλητής, ο ολυμπιονίκης που εξάπτει τη συμπεριφορά της μάζας στην εποχή μας κατά πολύ υπέρτερα από το νομπελίστα το γίγαντα του πνεύματος, το συγγραφέα, τον πειραματιστή. Ο αλτρουισμός στην υπέρτατη έξαρσή του συμπαρασύρει και τον εθελοντισμό, μια ιδεαλιστική κοινωνική συμπεριφορά η οποία αναζωπυρώνεται από την ολυμπιακή φλόγα που συναδελφώνει κάθε 4 χρόνια τον πλανήτη στο πέρασμα της.

14 14 Δυστυχώς στην αμετροεπή αθέμιτη ανταγωνιστική αθλητική κονίστρα έχει εγκατασταθεί η απαξία του doping που υπονομεύει το ευ αγωνίζεσθαι και κατά επέκταση το ευ ζην. Οι ουσίες που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι διεγερτικές π.χ. εφεδρίνη, καφεΐνη, αμφεταμίνες κ.ά. για τη μείωση της κόπωσης, αναβολικές π.χ. τεστοστερόνη, για την αύξηση της μυϊκής μάζας και της δύναμης, πεπτιδικές ορμόνες π.χ. ερυθροποιητίνη, για ενδυνάμωση του μυϊκού συστήματος και του μεταβολισμού του, αυξητική ορμόνη κ.ά., ναρκωτικά και κανναβοειδή για τον πόνο από τραυματισμό και διουρητικά για γρήγορη απέκκριση της ουσίας προκειμένου να μην καταστεί ανιχνεύσιμη. Η χρησιμοποίηση αυτή των ουσιών ακόμα και η παρέκκλιση από τη φυσική δίαιτα ή η υπέρμετρη κατάχρηση βιταμινών προωθεί τις δυνατότητες του οργανισμού στα άκρα με επακόλουθο τον κίνδυνο κατάρρευσης. Οι παρενέργειες και τα στίγματα που αφήνουν είναι πολλά. Από τη βοτανοθεραπεία λοιπόν των αρχαίων ο άνθρωπος, πέρασε στη χημειοθεραπεία όπως προαναφέρθηκε, στη σύνθεση, με τη μεθοδολογία της Γενετικής Μηχανικής και χρήση χημικών ουσιών οι οποίες είναι πολύ αποτελεσματικές, όπως και πιο καταστροφικές. Εν συνεχεία διερευνούμε ήδη μία άλλη όψη της «ικανότητας» του ανθρώπου. Το αποκαλούμενο γενετικό doping. Δηλαδή την εισαγωγή ενός ή περισσοτέρων αποτελεσματικών γονιδίων στο κατάλληλο ιστό του αθλητή για να απoκτήσει μεγαλύτερες δυνατότητες, καλύτερες αποδόσεις. Η γενετική προσέγγιση του doping άρχισε από τη παρατήρηση ότι οι μεγάλοι σπρίντερς κατάγονται κυρίως από τη δυτική Αφρική ενώ από την Ανατολική προέρχονται αθλητές που επικρατούν στους δρόμους αντοχής. Οι κινέζοι επίσης είναι πολύ καλοί στη γυμναστική, οι Ευρασιάτες στην άρση βαρών και στη πάλη κ.ο.κ.. Έτσι πρόσφατα άρχισε σχεδόν η έρευνα αποκάλυψης συγκεκριμένων γενετικών διαφορών είτε μεταξύ πρωταθλητών διαφόρων αγωνισμάτων είτε μεταξύ αθλητών και ατόμων του γενικού πληθυσμού και συσχέτιση αυτών των διαφορών με τις επιδόσεις, εστιάζοντας δηλ. την προσοχή σε γονιδιακές παραλλαγές που συμβάλλουν στη απαιτούμενη δύναμη, ταχύτητα, αντοχή κ.ά.. Σε αυτό το σκεπτικό μερικά ερωτήματα που ανακύπτουν είναι τα ακόλουθα: Το καταπόσον οι ολυμπιονίκες π.χ. οι πρωταθλητές είναι εκ φύσεως εκ γενετής ξεχωριστοί, χαρισματικοί άνθρωποι που ξεχωρίζουν; Διαφέρουν γενετικά από τους κοινούς θνητούς; Δηλ. διαθέτουν ένα αθλητικό ταλέντο καταγεγραμμένο στα γονίδια τους; Οι αποτυχημένοι θα τα βάλουν με τα γονίδια τους ενοχοποιώντας τα; Και αν αυτό συμβαίνει τότε η γενετική βελτίωση είναι το επόμενο βήμα για καλύτερες

15 15 αποδόσεις; Τι θα συνιστούσε όμως μία τέτοια ενισχυτική πρακτική από νομικής και ηθικής απόψεως; Θα μπορούσε να προβλεφθεί μέσα από ένα αθλητικογενετικό ινστιτούτο ποια παιδιά π.χ. προορίζονται για πρωταθλητές και σε ποιο αγώνισμα; Προτού όμως απαντηθούν ερωτήματα ενισχυτικής αθλητιατρικής, καλό είναι να αποσαφηνισθούν τα ακόλουθα : Υπάρχουν καταστάσεις όπως π.χ. η θαλασσαιμία που δεν επηρεάζεται από το περιβάλλον και είναι ποιοτικός χαρακτήρας καθώς ελέγχεται αποκλειστικά από ένα γονίδιο. Άλλα χαρακτηριστικά όπως π.χ. η ευφυΐα, η αντοχή, η δύναμη, το ύψος κ.ά. είναι πολυγονιδιακά εξαρτώμενα από πολλά γονίδια, με τη διαμόρφωση τέτοιων πολυπαραγοντικών χαρακτηριστικών, ποσοτικών, όπως αποκαλούνται, να επηρεάζονται αποφασιστικά και από το περιβάλλον. Κατακολουθίαν η επιτυχία, η επίδοση σε ένα άθλημα εξαρτάται και από τα κίνητρα, πέρα του γενετικού εξοπλισμού, την ψυχολογική κατάσταση, την κατάλληλη προετοιμασία, την τακτική, την διατροφή που συνιστούν όλα περιβαλλοντικές παραμέτρους. Άρα σημαντικός παράγοντας αθλητικής απόδοσης μπορεί να είναι το έμφυτο ταλέντο, τα φυσικά, φυσιολογικά και μεταβολικά δηλαδή χαρακτηριστικά. Αυτού του είδους τα χαρακτηριστικά στη αθλητική ικανότητα, αποτελούν συνάρτηση του ύφους και της μάζας του σώματος, του μεγέθους της καρδιάς και των πνευμόνων, της ινώδους σύστασης των μυϊκών τύπων, που ελέγχονται σε κάποιο βαθμό από το γενετικό υπόβαθρο του αθλητή. Κατά συνέπεια μπορεί τα γονίδια να μην είναι οι μοναδικοί καθοριστικοί παράγοντες επιτυχίας σε δεδομένο άθλημα, μετά βεβαιότητας όμως συνιστούν την προϋπόθεση. Συνεπακόλουθα ο συντονισμός π.χ. ματιών χεριών, αναγκαίος για συγκεκριμένα αθλήματα όπως το τένις, αποτελεί μία δεξιότητα που μπορεί να εξελιχθεί με μακρόχρονη προπόνηση στην οποία συμμετέχει και το ταλέντο που εμπεριέχει σημαντικό γενετικό στοιχείο ως προς τη δυνατότητα μάθησης εκτέλεσης πολύπλοκων κινήσεων και τη δυνατότητα εντοπισμού ενός κινουμένου αντικειμένου. Επομένως η απορία για το εάν είναι σπουδαιότερη η συμμετοχή της φύσης δηλ. των γονιδίων, ή της αθλητικής παιδείας δηλ. του περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του ταλέντου ενός μεγάλου αθλητή δεν τυγχάνει μίας δογματικής απάντησης. Σε δημοσιευμένη μελέτη το 2003 στο Medicine and Science Sports and Exercise υποδεικνύεται η εμπλοκή 92 γενετικών τόπων στην επιτυχία σε διάφορα αθλήματα. Το γονιδιακό προϊόν π.χ. ένα ένζυμο επηρεάζει για το εάν ένας ιστός θα λειτουργεί φυσιολογικά ή όχι από την παρουσία ή αντίστοιχα την απουσία του ενζύμου. Αλλά και η δραστικότητα του ενζύμου που επηρεάζεται γενετικά από μεταλλάξεις καθορίζει τον ρυθμό της βιοχημικής διαδικασίας. Πολλά αμινοξέα και

16 16 πρωτεΐνες συνιστούν πρόδρομες ουσίες για πολλές ορμόνες, ως ρυθμιστικά μόρια, ως νευροδιαβιβαστές, ως υποδοχείς που προωθούν βιοχημικά σήματα. Η γονιδιακή έκφραση δεν είναι η ίδια σε όλους τους κυτταρικούς τύπους π. χ. ενώ σε όλα τα σωματικά κύτταρα εκφράζονται τα γονίδια που κωδικοποιούν τα ένζυμα της γλυκόλυσης, μόνο ορισμένα κύτταρα εκφράζουν γονίδια για εξειδικευμένες πρωτεΐνες όπως πχ. είναι η μυοσίνη, οι υποδοχείς ορμονών κλπ. Όπως όμως οι μύες προσαρμόζονται στην εκγύμναση έτσι αναλογικά μπορεί να προκληθεί μυοκαρδιακή και αγγειακή προσαρμογή σε περιπτώσεις εντατικής φυσικής καταπόνησης. Υπάρχουν γνώσεις για τη «γενετική της αθλητικής καρδιάς» που διαφοροποιούν τους ανθρώπους σε αυτούς με προσαρμοστική αντίδραση στην άθληση και σε εκείνους με χαμηλή προσαρμογή. Τα γονίδια επίσης που ενέχονται στη ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος μελετώνται ενώ έχει ερευνηθεί ακόμα και ο καρδιοαναπνευστικός φαινότυπος. Επισημαίνεται και το χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για το τρέξιμο που επιτυγχάνεται στους Κενυάτες και νοτιοαφρικανούς δρομείς σε σχέση με τους Καυκάσιους. Το κέρδος αυτό σχετίζεται με τη μέγιστη ποσότητα κατανάλωσης και αξιοποίησης του οξυγόνου, διεργασία στην οποία εμπλέκονται διάφορα γενετικά ενζυμικά συστήματα. Σε συνάρτηση με αυτό αξιολογούνται και τα κατάλληλα γονίδια που συμβάλλουν στο σωματότυπο των προαναφερθέντων αθλητών, όπως και η αρμόζουσα προπόνηση, που όλα μαζί συνέδειξαν π.χ. Κενυάτες αθλητές στα βάθρα των νικητών. Η περίπτωση του προαναφερθέντος «αυξητικού ινσουλινοειδούς παράγοντα» ενός πρωτεϊνικού μορίου που καθιστά τους μυς γυμνασμένους αποτελεί ένδειξη του ορίζοντα που μπορεί να ανοίξει στο πλαίσιο της ενισχυτικής Ιατρικής για τη βελτίωση π.χ. της ευφυΐας, της προσωπικότητας, της γοητείας. Συνακόλουθα με την ενισχυτική Ιατρική έτσι και με την ενισχυτική αθλητιατρική τα χαρακτηριστικά που ενδιαφέρουν κατά πλειοψηφία είναι πολυγονιδιακά, επηρεάζονται δηλ. από το περιβάλλον και κατά συνέπεια είναι δύσκολα στο γενετικό χειρισμό τους. Εκτός από τους επιβεβλημένους από τη φύση, αυτούς τους περιορισμούς κάποια γενετική ενίσχυση θα μπορούσε να συμβεί στο μέλλον και να κάνει τη διαφορά, πράγμα που ήδη βεβιασμένα επιχειρήθηκε επικίνδυνα με την εισπνοή «κατάλληλων» γονιδίων. Η γονιδιακή αυτή ενίσχυση ενέχει την δυσχέρεια της γονιδιακής θεραπείας το ότι δηλ. η ένθεση του εισαγομένου γονιδίου πραγματοποιείται σε τυχαίες θέσεις και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες όπως π.χ. αδρανοποίηση φυσιολογικών γονιδίων και θάνατο, όπως στα «σούπερ ποντίκια» που απέκτησαν προσωρινά, με γενετική

17 17 παρέμβαση, τη δυνατότητα να αντέχουν και να τρέχουν πολύ περισσότερο διπλασιάζοντας την απόδοση τους αλλά με το οδυνηρό επακόλουθο της κατάρρευσης του οργανισμού τους. Άρα η επιστήμη αδυνατεί να εγγυηθεί στους αθλητές «υπερανθρώπους» ρεκόρ άνευ επιπτώσεων στην υγεία τους. Στον άνθρωπο μία αντιμετώπιση αυτού του είδους δεν θα διέφερε από τη φαρμακοδιέγερση. Και τούτο διότι αν το ξένο γονίδιο προκαλέσει κάποια μικροδιαφορά καταργούνται πάλι οι ίσες ευκαιρίες και το αθλητικό ιδεώδες. Εκείνο που θα μπορούσε να αναμένεται από αυτές τις γενετικές προσεγγίσεις είναι μία εκτίμηση της προοπτικής ενός υποψήφιου αθλητή πράγμα που θα μπορούσε να επιτευχθεί όταν ανιχνευθούν αρκετά συμμετέχοντα συναφή γενετικά συστήματα. Απαιτείται ανάλογη διαπαιδαγώγηση και ενημέρωση για την απελευθέρωση των ηθικών ανακλαστικών ώστε να περιοριστεί το «όνειρο» των τεχνολογιών της γενετικής ενισχυτικής αθλητιατρικής στο πραγματικό πλαίσιο. Η φαρμακοδιέγερση και το γενετικό doping δεν αντιμετωπίζονται με ευχολόγια για αποκλεισμό των κερδοσκοπικών εταιριών προμήθειας ουσιών και παροχής τεχνογνωσίας. Απαιτείται σωστή παιδεία και αξιοποίηση της νέας γενετικής γνώσης που δύναται να ανιχνεύσει μόνο την προοπτική ενός αθλητή χωρίς να μυθοποιεί τις γενετικές διαφορές που μπορεί να οδηγήσουν και σε ρατσιστικές διαθέσεις. Διαφορετικά η απουσία ηθικής δεοντολογίας δύναται να οδηγήσει στο μέλλον στη γενετική τροποποίηση αθλητών ακόμα και με ξένα γονίδια άλλων ειδών, με γονίδια πάνθηρα ή γαζέλας π.χ. για την ταχύτητα, γορίλα για μυϊκή δύναμη κλπ. Οπότε δε θα πιθανολογεί κανείς ποιο θα είναι το ακόλουθο ρεκόρ διότι το ρεκόρ δεν θα είναι ανθρώπινο και το χειροκρότημα δεν θα επιβραβεύει τον αθλητή αλλά τον γενετιστή του. Και βέβαια το ερώτημα τελικά του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος περιπλέκεται ακόμα περισσότερο, καθώς όπως μέχρι σήμερα πιστεύουμε ότι ο άνθρωπος έχει έφεση στα γράμματα, τις τέχνες και τη μάθηση, στην ποιότητα της ζωής και την αισθητική, στη μοναδικότητα του πολιτισμού του της ηθικής του, των δυνατοτήτων των και της αυτογνωσίας του. Παρόλες τις προαναφερθείσες επιφυλάξεις για την ενδεχόμενη αλόγιστη χρήση γενετικών γνώσεων γίνεται αποδεκτό ότι η τεχνολογία του DNA δεν διαφέρει πολύ από τις παραδοσιακές τεχνολογίες σε επίπεδο ενδεχόμενων κινδύνων ή επεμβάσεων στη φύση. Οι παραδοσιακές ιατρικές θεραπείες θεωρείται ότι δεν διαφέρουν από τη γονιδιακή θεραπεία επί σωματικών κυττάρων. Επιστήμονες, φιλόσοφοι, νομικοί, θεολόγοι αλλά και απλοί φορολογούμενοι πολίτες που βλέπουν να αναπτύσσονται τεχνολογίες του

18 18 DNA στα πανεπιστήμια από τις δημόσιες επενδύσεις και κατόπιν να καταλαμβάνονται από τις ιδιωτικές φαρμακοβιομηχανίες έχουν εκφράσει επιφυλάξεις αναγόμενες σε θέματα ηθικής δεοντολογίας ως προς την έρευνα του ανασυνδυασμένου DNA. Ζητήματα όπως τα προεκτεθέντα δεν έχουν γενικά αποδεκτές και εύκολες απαντήσεις. Ενώ η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA είναι ζώσα, μία πραγματικότητα που διαρκώς ανανεώνεται, πιστεύεται ότι δεν θέτει φιλοσοφικά ή πραγματικά ζητήματα τέτοια που να υπονομεύουν κοινωνικές αξίες. Η δυνατότητα χρησιμοποίησης της, για το καλό ή το κακό, όπως αυτό ισχύει για κάθε τεχνολογία, είναι απεριόριστη, τόσο όσο και η ανθρώπινη σκέψη. Εξάλλου κρίνεται ως απαράδεκτη η πραγματοποίηση κλώνωσης ολόκληρου ανθρώπου ή τροποποίησης γεννητικών κυττάρων ως μη εθιμική πρακτική και ως αντιβαίνουσα στη νομοτέλεια της ζωής, όπως αυτή αντιμετωπίζεται από φιλοσοφική και πρακτική θεώρηση. Μερικοί για θρησκευτικούς και φιλοσοφικούς λόγους διατείνονται ότι μερικά πράγματα είναι καλύτερα να παραμένουν άγνωστα, θεωρώντας ότι είναι άκομψο και όχι ηθικό για τον άνθρωπο να παρεμβαίνει στα έργα υπέρτερης δημιουργικής δύναμης με το να περιπλανάται πειραματικά γύρω από την υπόσταση της ίδιας της ζωής. Προβληματίζει ότι η Γενετική επιστήμη αναπτύσσεται κατά τρόπο που δεν μπορεί να προβλεφθεί ή από πλευράς ασφάλειας να ελεγχθεί και ότι κατά συνέπεια το ζήτημα μετατοπίζεται στον επιστήμονα, τον άνθρωπο που διαθέτει νου, καρδιά και τιμιότητα, αλλά και συμπεριφέρεται ανάλογα. Βιβλιογραφία The World Anti-Doping Agengy): Gene Doping. Play True, issue 1: Haisma HJ, et al: Gene Doping. Topical Publications by the Netherlands Centre for Doping affair. (NeCedo) Feb Lee SH: Gene Doping. Scientific American 291 (1): 62-69,(2004).(Montgomery H. et al : Human Geneson Physical performance. Nature393: (1998. Bidlingmaier M. et al: Doping with Growth Hormone. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 14: , Αλαχιώτης Σ. Εισαγωγή στη Γενετική. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα Μουρελάτος Διον. Στοιχεία Εφαρμοσμένης Γενετικής του Ανθρώπου Προβλήματα και Αντιμετωπίσεις. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2009.

19 19 ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Καλογερόπουλος Ι. ΝΟΣΉΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΎ ΣΥΣΤΉΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΆΣΚΗΣΗ Μυλωνάς Α. Δεν έχει κατατεθεί κείμενο της ομιλίας.

20 20 ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Αγγελοπούλου - Σακαντάμη Ν. ΣΤΆΣΕΙΣ ΦΟΙΤΗΤΏΝ ΤΕΦΑΑ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΉ ΤΟΥΣ ΣΕ ΕΝΑ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΌ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΊΑ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΏΝ Κουτσούκη Δήμητρα, Καθηγήτρια Δρ. Καλύβας Βασίλης Εργαστήριο Προσαρμοσμένης Κινητικής Δραστηριότητας/Αναπτυξιακών & Κινητικών Διαταραχών ΤΕΦΑΑ / Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τα διαθεματικά με την αναπηρία προγράμματα σπουδών (ΔΑΠΣ) διαχέουν συστηματικά και μεθοδευμένα, γνώσεις, πληροφορίες και εμπειρίες σχετικά με τα άτομα με αναπηρία σε όλα τα μαθήματα του προγράμματος σπουδών (Appachie & Rizzo, 2005; Kowalski & Rizzo, 1996; Kowalski, 1995; DePauw & Karp, 1994). Τα Πανεπιστημιακά ΔΑΠΣ στη Φυσική Αγωγή (ΦΑ) χαρακτηρίζονται από τη διδακτική σύμπτυξη θεμάτων σχετικών με την αναπηρία, στο γενικό πρόγραμμα σπουδών (DePauw & Karp, 1994; Kowalski, 1995; De Pauw & Doll-Tepper, 2000). Η σύμπτυξη αυτή ορίζεται σαν «διαθεματική με την αναπηρία σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών» (disability-infusion curricula) και προτείνεται σαν ένα απαραίτητο βήμα επανασχεδιασμού και αναδιοργάνωσης των Πανεπιστημιακών προγραμμάτων σπουδών (DePauw & Karp, 1994; Kowalski, 1995; De Pauw & Doll- Tepper, 2000). Η διαθεματική προσέγγιση δεν υποστηρίζει την παράλειψη των εξειδικευμένων μαθημάτων Προσαρμοσμένης Κινητικής Αγωγής (ΠΚΑ) και της αντίστοιχης ειδικότητας (Rizzo & Kirkendall, 1995), αλλά προτείνει τη συμπληρωματικά διαθεματική σύνδεση των σχετικών με την αναπηρία γνώσεων και εμπειριών σε όλα τα υπόλοιπα μαθήματα του προγράμματος σπουδών. Η συνδυαστική αυτή προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη προετοιμασία των μελλοντικών Καθηγητών Φυσικής Αγωγής (ΚΦΑ) στην προσπάθειά τους, αφενός να εντάξουν τους μαθητές με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ στα γενικά σχολεία (Kozub, Sherblom & Perry, 1999), και αφετέρου να βελτιώσουν τις ικανότητές τους, όσον αφορά στην εκγύμναση και καθοδήγηση αθλητών με αναπηρίες σε Παραολυμπιακά αθλήματα (DePauw & Gavron, 2005).

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 1η ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

19/11/2007. Ορισμοί. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο. Πως φτάνουν στο κάψιμο; Μοντέλο καψίματος αθλητών και αθλητριών (Silva 1990) Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D.

19/11/2007. Ορισμοί. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο. Πως φτάνουν στο κάψιμο; Μοντέλο καψίματος αθλητών και αθλητριών (Silva 1990) Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ΤΕΦΑΑ 2007-2008 Ορισμοί Υπερπροπόνηση: (overtraining) Μη φυσιολογική επιβάρυνση (σε διάρκεια ή ένταση) του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΠΟΣ Αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση σε θέμα (περιοχή) ανάλογη με το επιστημονικό ενδιαφέρον του φοιτητή. Εκμάθηση της διαδικασίας απόκτησης τεκμηριωμένης

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας

Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας Τεχνικός Εκπρόσωπος ΕΟΧ/FIS Ως ανάπτυξη χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό Μάριος Γούδας η

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ TAE KWON DO (ITF) (Εβδομάδα 1η 10η)

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ TAE KWON DO (ITF) (Εβδομάδα 1η 10η) [1] ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ TAE KWON DO (ITF) (Εβδομάδα 1η η) [2] ΣΧΟΛΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΩΝ TAE KWON DO (ITF) Εβδομάδα 1 η [14-20/07/2014] Ώρα Δευτέρα Τρίτη Τετάρτη Πέμπτη Παρασκευή Σάββατο Κυριακή 1 η Αλεξανδρής Κ.

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ. Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Ελευθέριος Μουτσάνας Παιδίατρος Παλαμάς 18/03/2012 Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΡΟΦΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΦΗΒΩΝ Γεννιόμαστε ή γινόμαστε;

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής. Εισαγωγή. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση Υγεία και Ποιότητα Ζωής Εισαγωγή Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα μελετηθούν Ορισμοί σχετικοί με την ψυχολογία άσκησης, την ψυχική υγεία, κλπ. Ποια πρέπει να είναι τα χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς

«Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς «Εφηβεία από το Α έως το Ω» Μια Ακαδημία για Γονείς Ξενοδοχείο President 18 Νοεμβρίου 2015 1 η Συνάντηση Άρτεμις Κ. Τσίτσικα Επικ. Καθηγήτρια Παιδιατρικής-Εφηβικής Ιατρικής Επιστ. Υπεύθυνος Μονάδας Εφηβικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ονοματεπώνυμα Σπουδαστριών: Μποτονάκη Ειρήνη (5422), Καραλή Μαρία (5601) Μάθημα: Β06Σ03 Στατιστική

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται.

είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν, ακούν και γενικά αισθάνονται. Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Σοφία Μπάτσιου Απρίλιος 2012 είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, μια αναπηρία που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

1. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ια Βίου Φυσική Κατάσταση ΚΩ. Μ/ΤΟΣ-ΜΑΜ ΑΘΛ.012-11325 ΠΙΣΤΩΤΙΚΕΣ ΜΟΝΑ ΕΣ (ECTS) 3 ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Μάθηµα Επιλογής ΤΡΟΠΟΣ ΙΕΞΑΓΩΓΗΣ ιαλέξεις/εργαστηριακά Μαθήµατα/Πρακτική Εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958

Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΟΔΟΥ ΛΑΝΘΑΣΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΜΕΓΑΛΗ ΠΡΟΣΛΗΨΗ ΣΑΚΧΑΡΩΝ-ΠΡΟΤΕΙΝΕΤΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΣΕ ΑΛΜΥΡΟ ΝΕΡΟ ΥΠΟΓΛΥΚΑΙΜΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΟΝ ΣΔ -ΜΕΙΩΣΗ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα

Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας. Δημοσκοπική Έρευνα Ονοματεπώνυμο: Ελένη Ντίμερη Τάξη: Α Λυκείου Τμήμα: Α3 Σχολείο: 7 Λύκειο Καλλιθέας Δημοσκοπική Έρευνα Εισαγωγή Στην εφηβική ηλικία μπορεί να παρατηρηθούν διαταραχές πρόσληψης της τροφής, για παράδειγμα

Διαβάστε περισσότερα

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής

Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Βασιλική Ψάρρα, MSc Επιμελήτρια Β Ψυχιατρικής Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής Εισαγωγή Η διάγνωση καρκίνου του μαστού αποτελεί ιδιαίτερα τραυματικό γεγονός 1,2 Στην τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου

Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Η ανάπτυξη της κουλτούρας και του κλίματος του σχολείου Δρ Ανδρέας Κυθραιώτης Δρ Δημήτρης Δημητρίου Δρ Παναγιώτης Αντωνίου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Νεοπροαχθέντων. Διευθυντών Σχολείων Δημοτικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 2: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΙΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ

Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΙΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Η ΑΞΙΑ ΤΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΥΓΙΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ Οφελη στη σωματικη & Ψυχικη υγεια ΤΡΟΠΟΙ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΓΟΝΕϊΚΗΣ ΕΜΠΛΟΚΗΣ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ MSc Συμβουλευτικής Ψυχολογίας Αξίες Αθλητισμού

Διαβάστε περισσότερα

Επιθετικότητα. Βία και επιθετικότητα στον αθλητισµό. ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ έννοια. Θεωρίες για την επιθετικότητα. Ψυχολογικές θεωρίες για την

Επιθετικότητα. Βία και επιθετικότητα στον αθλητισµό. ΕΠΙΘΕΤΙΚΟΤΗΤΑ έννοια. Θεωρίες για την επιθετικότητα. Ψυχολογικές θεωρίες για την ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης9 Βία και στον αθλητισµό Μάριος Γούδας Επιθετικότητα - έννοια - διαφορά βίας - ς Θεωρίες

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΔΕΠ-Υ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΣΙΑΠΑΤΗ Δρ.Σχολικής Ψυχολογίας Παν/μιου Αθηνών Εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής & Οικογενειακή Θεραπεύτρια ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΤΗ ΔΕΠ-Υ Ευρήματα μελετών (Ηannafin

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση

Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Πρόληψη Ατυχημάτων για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Γυθείου 1 Α, 152 31 Χαλάνδρι Τηλ.: 210-6741 933, 210-6740 118, Fax: 210-6724 536 e-mail: info@pedtrauma.gr www.pedtrauma.gr Γιατί Πρόληψη Παιδικών Ατυχημάτων;

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ ΩΡΑ ΠΕΜΠΤΗ 6 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2014 16:30 Υποδοχή - Εγγραφή συνέδρων 18:00 Τελετή έναρξης 18:30 Κεντρική ομιλία Α. Καλαντζή-Αζίζι Η ψυχολογία των διδασκόντων στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009)

Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) Αξιολόγηση Προγράμματος Αλφαβητισμού στο Γυμνάσιο Πρώτο Έτος Αξιολόγησης (Ιούλιος 2009) 1. Ταυτότητα της Έρευνας Το πρόβλημα του λειτουργικού αναλφαβητισμού στην Κύπρο στις ηλικίες των 12 με 15 χρόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής

ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ. Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ Βασίλης Γιωργαλλάς Καθηγητής Φυσικής Αγωγής Αντοχή Δύναμη Επιμέρους ικανότητες Φυσικής Κατάστασης Ευκαμψία Ευλυγισία Ταχύτητα Αντοχή Αντοχή είναι η ικανότητα του

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ.

Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Ψυχολογική Προετοιμασία Αθλητών Τσορμπατζούδης Χαράλαμπος ΤΕΦΑΑ-Α.Π.Θ. Προσοχή - Συγκέντρωση Η συγκέντρωση αναφέρεται στην ικανότητα συνειδητής κατεύθυνσης της προσοχής σε ένα συγκεκριμένο μέρος του πεδίου

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 3: Δεξιότητες Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού 1 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΖΩΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου

Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Αποκατάσταση Καρδιοπαθούς Ασθενούς Ο ρόλος του Ψυχιάτρου Πανταζής Α. Ιορδανίδης Διδάκτωρ Ψυχιατρικής Α.Π.Θ Καθηγητής Ψυχολογίας & Διατροφής, ΑΤΕΙ Ιορδανίδης,, 10/3/11 1 ρ.πανταζής Ιορδανίδης, 10/3/11 2

Διαβάστε περισσότερα

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης

Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα. Θ. Τσιλιγιάννης Ενδείξεις της δοκιμασίας κόπωσης σε παιδιά με χρόνια αναπνευστικά προβλήματα Θ. Τσιλιγιάννης Παιδίατρος Εξειδικευμένος Παιδοπνευμονολόγος Διευθυντής Παιδοπνευμονολογικού Παιδιατρική Κλινική ΜΗΤΕΡΑ Φυσική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ (ΘΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ (ΘΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ (ΘΕΛΙΩΔΕΙΣ ΑΡΧΕΣ ΕΠΙΒΑΡΥΝΣΗΣ ΣΥΝΑΡΜΟΣΤΙΚΕΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΕΣ) Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.

Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές. Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo. Διαχείριση κρίσεων: Ψυχοκοινωνικές Γεωργία Κιζιρίδου, Εξελικτική Σχολική Ψυχολόγος, MSc, Εκπαιδεύτρια Ενηλίκων georgiakiz@yahoo.gr Διαχείριση κρίσεων: Ψυχο-κοινωνικές «Ακόμα και οι χώρες που είναι εξοπλισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού

Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ο ρόλος της Φυσικής δραστηριότητας στην κινητική επάρκεια και την ανάπτυξη του μυοσκελετικού συστήματος του παιδιού Ελευθέριος Κέλλης, Ph.D Αναπληρωτής Καθηγητής Διεθνής προβληματισμός Μη σωστή στάση Προβλήματα

Διαβάστε περισσότερα