3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. 29 Φεβρουαρίου - 2 Μαρτίου 2008

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. 29 Φεβρουαρίου - 2 Μαρτίου 2008"

Transcript

1 3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ 29 Φεβρουαρίου - 2 Μαρτίου 2008 Αίθουσα Τελετών Παλαιάς Φιλοσοφικής Σχολής Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Διαλέξεις και Εισηγήσεις Επιμέλεια: Ε. Συκαράς

2 2 3 0 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗΣ & 8 0 ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΕΙΔΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Παρασκευή 29 Φεβρουαρίου 2008 ΕΝΑΡΚΤΗΡΙΑ ΟΜΙΛΙΑ Η ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΊΑ ΚΑΙ Η ΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΎ ΣΤΟΝ ΘΡΉΝΟ ΚΑΙ ΣΤΟ ΠΈΝΘΟΣ Τσίκουλας Ι. A' Παιδιατρική Κλινική Α.Π.Θ., Θεσσαλονίκη Ο θάνατος αγαπημένου προσώπου αποτελεί οριακό γεγονός στη ζωή κάθε ανθρώπου. Για την παιδική ηλικία το θέμα παίρνει ιδιαίτερες διαστάσεις λόγω των αναπτυξιακών διεργασιών στο σωματικό, πνευματικό και ψυχικό τομέα, που συντελούνται κατά την περίοδο αυτή της ζωής. Οι συνέπειες μπορεί να είναι σωματικές, πνευματικές και ψυχικές διαταραχές καθώς και κοινωνικά προβλήματα. Όσον αφορά στο φύλο, τα αγόρια παρουσιάζουν διαταραχές που εκδηλώνονται κυρίως στη συμπεριφορά τους, ενώ τα κορίτσια συχνότερα εκδηλώνουν τις διαταραχές με σωματικά συμπτώματα (ενούρηση, προβλήματα ύπνου κλπ). Στον πίνακα 1 φαίνονται οι παράγοντες που επηρεάζουν την αντίδραση του παιδιού και στον πίνακα 2 οι παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο το παιδί για εμφάνιση διαταραχών. Πίνακας 1. Παράγοντες που επηρεάζουν την αντίδραση του παιδιού 1. Ηλικία, φύλο, σωματική και ψυχική κατάσταση παιδιού και γονιών 2. Το άτομο που χάθηκε 3. Το είδος του θανάτου 4. Οικογενειακή κατάσταση Πίνακας 2. Παράγοντες που θέτουν σε κίνδυνο το παιδί για την εμφάνιση διαταραχών 1. Ηλικία κάτω των 5 χρονών και εφηβική ηλικία 2. Προϋπάρχουσες σωματικές ή ψυχικές διαταραχές στο παιδί ή τους γονείς 3. Απώλεια πατέρα για αγόρι εφηβικής ηλικίας 4. Απώλεια μητέρας για κορίτσι κάτω των 11 χρονών.

3 3 5. Αιφνίδιος θάνατος, φόνος, αυτοκτονία 6. Διαταραγμένες σχέσεις με το άτομο που χάθηκε και γενικά μεταξύ των μελών της οικογένειας 7. Οικονομικά προβλήματα, ακούσια μετακίνηση οικογένειας 8. Έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης Χειρισμός του παιδιού σε περίπτωση επικείμενου θανάτου αγαπημένου προσώπου Η συνήθης τακτική είναι να αποκρύπτεται από το παιδί η σοβαρότητα μιας αρρώστιας αγαπημένου προσώπου και ο επικείμενος θάνατος για να μην πληγωθεί. Στην καθ' ημέρα πράξη όμως δεν είναι δυνατόν και δεν πρέπει, παρόλο που υπάρχουν και αντίθετες απόψεις, να στερείται το παιδί την εμπειρία της αρρώστιας και να αποκρύπτεται η απειλή του θανάτου όταν αυτά συμβαίνουν στο άμεσο περιβάλλον του, καθόσον αντιλαμβάνεται η έστω διαισθάνεται την αναστάτωση που επικρατεί και βέβαια ανησυχεί και αποδιοργανώνεται. Όταν οι ενήλικες σιωπούν, όταν παραπληροφορούν, όταν απομονώνουν ένα παιδί από τα γεγονότα, το ωθούν σ' αυτό που ονομάζεται «συναισθηματική εξορία», που μπορεί να είναι πιο τραυματική και από την ίδια την αρρώστια η το θάνατο. Το αποκλείουν από μια υπόθεση που το αφορά άμεσα και θα σημαδέψει τη ζωή του. Του δίνουν το μήνυμα ότι δε μπορεί να αντιμετωπίσει και να αντεπεξέλθει στις δυσκολίες της ζωής και ότι δεν αξίζει για να ενημερώνεται και να συμμετέχει σε όσα συμβαίνουν σ' αυτόν που αγαπάει. Έρευνες έχουν δείξει, ότι τα παιδιά που συμμετέχουν και προσφέρουν στη φροντίδα αγαπημένου τους προσώπου κατά τη διάρκεια της αρρώστιας του και του επικείμενου θανάτου βιώνουν τη διεργασία του «προπαρασκευαστικού θρήνου» α- ντλώντας ικανοποίηση και αποθηκεύοντας πολύτιμες εμπειρίες και αναμνήσεις, που θα βοηθήσουν στη συνέχεια να δεχθούν την απώλεια και να προσαρμοσθούν σ' αυτή, αρκεί να τηρηθούν οι εξής προϋποθέσεις 1. Η ενημέρωση του παιδιού να είναι σύμφωνα με το επίπεδο κατανόησης του και τις ανάγκες του για πληροφόρηση εκείνη τη δεδομένη στιγμή. 2. Να του δίνεται διαρκώς η δυνατότητα να επιλέγει το ίδιο με ποιο τρόπο και σε ποιο βαθμό επιθυμεί να βρίσκεται στο πλευρό του αγαπημένου του προσώπου και να συμμετέχει στη φροντίδα του.

4 4 3. Οι ενήλικες να είναι σε εγρήγορση για να του συμπαρασταθούν και να το στηρίξουν καθ' όλη τη διάρκεια της εμπειρίας αυτής. Αντιδράσεις του παιδιού στο θάνατο και αντιμετώπιση ανάλογα με την ηλικία του Βρεφική και πρώτη νηπιακή ηλικία (μέχρι 3 ετών) Στην ηλικία αυτή το παιδί δεν αντιλαμβάνεται την έννοια του θανάτου, είναι όμως ικανό να διαπιστώσει την απουσία και να διαισθανθεί τη θλίψη των ενηλίκων, η οποία αντικατοπτρίζεται στη συμπεριφορά τους απέναντί του (μηχανική φροντίδα του παιδιού, απώλεια διαύγειας και διάθεσης για παιχνίδι μαζί του, άγχος, εκνευρισμός κ.λπ.). Με αυτό τον τρόπο το παιδί εισπράττει δύο απώλειες. Εκτός από τη στέρηση του αγαπημένου προσώπου νοιώθει να διαλύεται, και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο, η σχέση του με το πρόσωπο που απέμεινε και το φροντίζει και από το οποίο χρειάζεται τρυφερότητα, στοργή, αφοσίωση και γενικά ικανοποίηση των σωματικών και συναισθηματικών του αναγκών. Το παιδί μπορεί να αντιδράσει με παλινδρόμηση, διαταραχές σίτισης, διαταραχές ύπνου, ευερεθιστότητα, υπερβολική προσκόλληση σ' αυτόν που το φροντίζει η αντίθετα αδιαφορία και συναισθηματική απομάκρυνση, που μπορεί να φθάσει μέχρι τη συμπτωματολογία του συνδρόμου του ιδρυματισμού. Θα ξαναβρεί τους φυσιολογικούς του ρυθμούς μόνον όταν νοιώσει ξανά ότι ικανοποιούνται οι συναισθηματικές του ανάγκες από το άμεσο περιβάλλον του. Αν ο εναπομείνας γονιός δε μπορεί να αυτοελεγχθεί, πρέπει κάποιος άλλος να αναλάβει τη στενή ανατροφή του παιδιού, τουλάχιστον τον πρώτο καιρό. Το παιδί στην ηλικία αυτή επηρεάζεται καθοριστικά από τη στάση των ενηλίκων. 1,3 Προσχολική ηλικία Το παιδί και της ηλικίας αυτής δεν έχει ακόμα αφομοιώσει την έννοια του θανάτου. Δεν έχει μεταφυσική αγωνία και δεν πιστεύει ότι ο θάνατος είναι γεγονός αμετάκλητο, ανεπανόρθωτο και τελειωτικό. Έχει όμως σχηματίσει κάποιες αόριστες εικόνες από τα γεγονότα, διηγήσεις η παραμύθια, με αποτέλεσμα να νοιώθει έναν αόριστο φόβο για το θάνατο. Η πιο κοινή θεώρηση για το θάνατο στην ηλικία αυτή είναι ότι «κοιμήθηκε για πάντα» αυτός που πέθανε η ότι «πήγε στον ουρανό η στον

5 5 παράδεισο» ανάλογα με το τι έχει υποβάλλει το περιβάλλον. Εδώ χρειάζεται προσοχή. Η έκφραση «κοιμήθηκε για πάντα» πρέπει να αποφεύγεται. Πολλά παιδιά, πιστεύοντας ότι μπορεί κι αυτά να κοιμηθούν και να μην ξαναξυπνήσουν, προκαλούν προβλήματα κατά την ώρα του ύπνου, παρόλο που ακόμα δεν έχουν συνειδητοποιήσει, όπως αναφέρθηκε, το αμετάκλητο του θανάτου. Όσον αφορά στον «ουρανό η στον παράδεισο» θεωρείται ότι είναι καλό να δοθεί στο παιδί μια εικόνα της μεταθανάτιας ζωής, ανάλογα με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις της οικογένειας. Οι συνήθεις αντιδράσεις της ηλικίας αυτής είναι εκτός από τον αόριστο φόβο, παλινδρόμηση, άγχος αποχωρισμού και προσκόλληση στον εναπομείναντα γονιό, ευερεθιστότητα, υπερκινητικότητα εναλλασσόμενη με κατάπτωση, νυκτερινοί τρόμοι και νυκτερινή ενούρηση. Λόγω της σύγχυσης που έχει για την έννοια του θανάτου μπορεί να χαρακτηρισθεί «άκαρδο» και «αναίσθητο». Εξάλλου, είναι γνωστό ότι στο παιδί της ηλικίας αυτής η λύπη για τον αποχωρισμό δεν καταργεί το γέλιο και το παιχνίδι του. Τέλος χαρακτηριστική αντίδραση της ηλικίας αυτής, που είναι και αυτή απόρροια της σύγχυσης του για την έννοια του θανάτου, είναι η ανησυχία του για το ποιος θα φροντίζει τον νεκρό, μήπως κρυώνει, πως θα αναπνέει στον τάφο κ.α. και βέβαια η ελπίδα επιστροφής του νεκρού. Στην ηλικία αυτή οι μεγάλοι δεν πρέπει να κρύβουν όπως στην προηγούμενη ηλικία τα αισθήματα θλίψης που νοιώθουν για την απώλεια για να μην πληγωθεί το παιδί. Αντίθετα, πρέπει να τα δείχνουν, αλλά με μέτρο όσο είναι δυνατό. Ηλικία 7-10 ετών Στην ηλικία αυτή αρχίζει να συλλαμβάνει τη μονιμότητα της απουσίας, που συνεπάγεται ο θάνατος. Δύο είναι τα συναισθήματα που πρέπει να αντιμετωπισθούν στην ηλικία αυτή: ο φόβος του θανάτου και η ενοχή. Ο φόβος του είναι μήπως χάσει και τον άλλο γονιό, όταν έχει χάσει τον ένα, η μήπως πεθάνει το ίδιο, ιδίως όταν έχει χάσει αδελφό. Το παιδί μπορεί με αγωνία να ρωτάει το γονιό του αν θα πεθάνει αυτός η αν θα πεθάνει το ίδιο. Η απάντηση πρέπει να είναι καθησυχαστική. Πρέπει οι μεγάλοι να απομακρύνουν χρονικά το θάνατο όσο γίνεται περισσότερο. Να λένε ότι είναι συνηθισμένο να πεθαίνουν οι άνθρωποι πολύ μεγάλοι και μόνο σπάνια όταν είναι νέοι. Βέβαια, όσο ωριμάζει το παιδί θα αντιλαμβάνεται καλύτερα την πραγματικότητα. Στην ηλικία αυτή, όπως αναφέρθηκε, είναι συχνά και τα αισθήματα ενοχής. Είναι συνηθισμένο να έχει ευχηθεί κάποτε το παιδί το θάνατο του γονιού είτε

6 6 αυθόρμητα σαν παιχνίδι της φαντασίας η σε στιγμές οργής ιδιαίτερα μετά αυστηρή τιμωρία. Έτσι, αν συμβεί να πεθάνει νοιώθει ένοχο. Άλλος λόγος ενοχής είναι οι απειλές των γονιών ότι θα πεθάνουν, όταν το παιδί είναι άτακτο η ανυπάκουο κλπ με αποτέλεσμα πάλι να θεωρεί τον εαυτό του ένοχο. Σε κάθε περίπτωση το παιδί πρέπει να καθησυχάζεται ότι δεν είναι υπεύθυνο, οτιδήποτε και αν προηγήθηκε. Είναι σημαντικό κι αν ακόμη το παιδί δεν εκδηλώνει αισθήματα φόβου η ενοχής, με τη συζήτηση να προσπαθούν οι ενήλικες να τα φέρουν στην επιφάνεια, γιατί μπορεί να τα κρύβει πίσω από προκλητικές ενέργειες η να τα εκφράσει με άρνηση, παλινδρόμηση η απομόνωση που μπορεί να φθάσει μέχρι την κατάθλιψη. Εφηβική ηλικία (11-17 ετών) Η εφηβεία είναι μια περίοδος βιοψυχολογικών αλλαγών, που σε άλλα παιδιά περνάει ευκολότερα και σε άλλα δυσκολότερα. Στην εφηβεία υπάρχει βέβαια πλήρης αντίληψη του θανάτου και των συνεπειών του. Στην ηλικία αυτή είναι συχνή η εμφάνιση ψυχολογικών μηχανισμών άμυνας. Ένας τέτοιος μηχανισμός είναι η εκλογίκευση, που κάνει το παιδί να φαίνεται κυνικό μπροστά στο θάνατο. Άλλος μηχανισμός άμυνας είναι η άρνηση. Ο φόβος μήπως το απορρίψουν οι συνομήλικοί του και το άγχος μήπως προδοθούν τα αισθήματά του στους ενήλικες, μπορεί να το κάνουν να κλεισθεί στον εαυτό του και να αρνηθεί κάθε ευαισθησία του με κίνδυνο να θεωρηθεί «αναίσθητο» απέναντι στο θάνατο αγαπημένου προσώπου και να απομακρυνθεί από τον πενθούντα ενήλικα, ο οποίος άδικα μπορεί να τον κατηγορήσει για υπέρμετρο εγωισμό. Τέλος, μπορεί να αντιδράσει με έναν άλλο μηχανισμό άμυνας που είναι η μετάθεση. Μπορεί δηλαδή να μεταθέσει τις δυσκολίες της διεργασίας του πένθους στα σύμφυτα με την εφηβεία σωματικά και ψυχικά προβλήματα. Αυτά μπορεί να μονοπωλήσουν τη σκέψη του και να διογκωθούν λόγω του θανάτου, κάνοντας να φαίνεται ότι ο χώρος για τη διεργασία του πένθους περιορίζεται αισθητά. Άλλες αντιδράσεις στην εφηβεία είναι ο θυμός, το άγχος, η απελπισία για το μέλλον, η σχολική αποτυχία, η παθολογική προσκόλληση στον εναπομείναντα γονιό, η ιδιαίτερη λύπη σε ειδικές χρονολογικά περιπτώσεις που σχετίζονται με το αγαπημένο πρόσωπο που χάθηκε (αντίδραση επετείου), η παραπτωματική συμπεριφορά, η αψήφηση του κινδύνου με αποτέλεσμα ατυχήματα, οι διατροφικές διαταραχές (ανορεξία, βουλιμία), η απομόνωση και η κατάθλιψη.

7 7 Τέλος ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους εφήβους είναι τα ναρκωτικά και η αυτοκτονία, όταν βρεθούν σε αδιέξοδο. Στην προσέγγιση του εφήβου χρειάζεται εκ μέρους των ενηλίκων αυθεντικότητα, προσπέραση των προκλήσεων του, διακριτική συμπαράσταση και όχι επιβολή της. Ένας τρόπος προσέγγισης του εφήβου, αλλά και μικρότερων παιδιών που έχασαν τους γονείς τους είναι και αυτός που περιγράφεται ως «αναδιαμόρφωση από το παιδί του γονιού που χάθηκε» με μια δέσμη αναμνήσεων, αισθημάτων, αντικειμένων και πράξεων που έχει ως εξής. 1. Συζήτηση με τον έφηβο για το γονιό που χάθηκε να συζητούνται τυχόν κοινές τους κλίσεις η ταλέντα. Να δείχνουν σεβασμό στη μνήμη του, αλλά να χρησιμοποιούν και το χιούμορ και να θυμούνται ευχάριστες στιγμές που διασκέδαζαν όλοι μαζί. Να ενθαρρύνουν τον έφηβο να διηγείται κοινές δραστηριότητες τους και να εκφράζει τα αισθήματά του. 2. Να του δίνονται ευκαιρίες συμμετοχής σε δραστηριότητες στη μνήμη του γονιού που χάθηκε (λουλούδια σε γιορτές, επετείους κλπ) και να κάνουν κάποια πράγματα που τον ευχαριστούσαν. 3. Να του δοθούν ενθύμια του χαμένου γονιού όπως φωτογραφίες, ρούχα, κοσμήματα κ.λπ. Αυτή η αναδιαμόρφωση του γονιού βοηθάει να προσεγγισθεί ο έφηβος, απαλύνει τον πόνο του, του δίνει μια αίσθηση συνέχειας και συμβάλλει στην προσαρμογή του στην απώλεια και στην αποφυγή των επιπτώσεών της. Παρακολούθηση κηδείας Συχνά τίθεται το ερώτημα αν πρέπει η όχι να παρακολουθήσει το παιδί την κηδεία αγαπημένου προσώπου. Η απάντηση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες. Η ηλικία και η ωριμότητα του παιδιού, η σχέση του με αυτόν που χάθηκε, η γενικότερη ατμόσφαιρα που επικρατεί στο σπίτι, το αιφνίδιο η όχι του θανάτου είναι καθοριστικά στοιχεία. Ώριμο για την ηλικία του παιδί, σε περιβάλλον που δείχνει αυτοσυγκράτηση και μέτρο στις εκδηλώσεις του πόνου ασφαλώς μπορεί και πρέπει να παρακολουθήσει την κηδεία, εκτός ίσως από την ύστατη στιγμή που είναι ιδιαίτερα οδυνηρή. Αντίθετα, αν το παιδί είναι εξαιρετικά ευαίσθητο, έχει διαταραχές συμπεριφοράς και η ατμόσφαιρα στο περιβάλλον είναι υπερβολικά φορτισμένη συγκινησιακά, είναι προτιμότερο να αποφύγει την κηδεία. Πάντως, δεν πρέπει να

8 8 παραβλέπεται το γεγονός ότι η φαντασία του παιδιού συχνά υπερβάλλει και την πιο τραγική πραγματικότητα και η μη συμμετοχή του μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερη σύγχυση και απομόνωση κι αυτό πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπ' όψη. Ο ρόλος του σχολείου Ο ρόλος του σχολείου έχει δύο σκέλη. Το ένα είναι η άμεση και κατάλληλη στήριξη που μπορεί και πρέπει να δώσει στο μαθητή και την οικογένειά του, όταν η αρρώστια και ο θάνατος παρεμβαίνουν στη ζωή του σχολείου. Το άλλο σκέλος είναι η γενικότερη αγωγή των παιδιών σχετικά με το θάνατο για να είναι ενημερωμένα και προετοιμασμένα. Σε καμιά περίπτωση οι δάσκαλοι, όπως και οι γονείς, δεν πρέπει να αποφεύγουν τις σχετικές με την αρρώστια και το θάνατο συζητήσεις, φοβούμενοι ότι θα αναστατώσουν και θα προβληματίσουν τα παιδιά. Συζητήσεις γύρω από το θάνατο μπορούν να γίνουν από την πρώτη σχολική ηλικία με αφορμή τους «μικρούς θανάτους» που συμβαίνουν στη ζωή όλων των παιδιών (π.χ. το μικρό πουλάκι η γατάκι που βρέθηκε στην αυλή του σχολείου), ένα διήγημα που θα αναφέρεται σε αρρώστια η θάνατο του ήρωα, τα λουλούδια που «πεθαίνουν» το χειμώνα η ακόμα τα γεγονότα που επηρεάζουν την ευρύτερη κοινότητα. Το ιδανικό όμως είναι η αγωγή γύρω από το θάνατο να πάρει μια πιο οργανωμένη μορφή και να ενταχθεί στη διδακτέα ύλη διαφόρων μαθημάτων, αποτελώντας μέρος της ευρύτερης παιδείας των παιδιών και των εφήβων. Όταν τα παιδιά εκτίθενται στην αρρώστια και στο θάνατο αγαπημένου προσώπου θα στρέψουν το βλέμμα τους στους μεγάλους, που λειτουργούν γι' αυτά ως στηρίγματα αλλά και ως πρότυπα, που τους μαθαίνουν να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις της ζωής, όχι τόσο με αυτά που τους λένε, αλλά κυρίως με τα όσα κάνουν. Γι' αυτό, σε αυτές τις δύσκολες και τραγικές ώρες οι μεγάλοι πρέπει να επιστρατεύσουν όσες δυνάμεις τους έχουν απομείνει, όλη τους τη ψυχραιμία και την αυτοσυγκράτηση, χωρίς όμως να κρύβουν τα αισθήματά τους. Να δείχνουν συνέπεια και σταθερότητα για να μπορεί το παιδί να στηριχθεί σ' αυτούς και βέβαια όλη τους την αγάπη. Με λόγια και με έργα να δείχνουν την πίστη τους στο αύριο, στο μέλλον, στη συνέχεια των γενεών, στη διαιώνιση των ανθρώπων. Τέλος είναι καθοριστικό να συνειδητοποιήσουν τα παιδιά, ότι ο πόνος που μπορεί να βιώνουν όταν έχουν χάσει ένα αγαπημένο τους πρόσωπο είναι το τίμημα

9 9 που πληρώνουν επειδή έχουν αγαπήσει. Αλλά μόνο όταν αγαπούν, είναι η ζωή τους πλούσια και γεμάτη. Βιβλιογραφία Vidya BG. Manual of developmental and behavior problems in children, New York: Marcel Decker, 1999: Thompson MP, Kaslow NJ, Kingree JB, King M, Bryant L,Rey Jaud M. Psychological symptomatology following parental death in a predominantly minority sample of children and adoloscents. J Clin Chil Psychology 1998, 27: Dowdney L. Annotation: Childhood bereavement following parental death. J Child Psychol Psyc 2000, 7: Rotheram-Borus MJ, Stein JA, Lin YY. Impact of parent death and an inervention on the adjustment of adolescents whose parents have HIV/AIDS. J Consult Clin Psych 2001, 69: Van Eerdewegh M, Bieri M, Parilla R, Clayton P. The bereaved child. Brit J Psychiatr 1982, 140: Kranzler E. Parent death in childhood. In Arnold L.E (Ed) Childhood stress. New York: Willy, 1990: Kranzler EM, Shaffer D, Wasserman G, Davies M. Early childhood bereavement. J Am Acad Child Psy 1990, 29: West SG, Sandler I, Pillow DR, Baca L, Gersten JC. The use of structural equation modeling in generative research: Toward the design of a preventive intervention for bereaved children. Am J Commun Psychol 1991, 19: Van Eerderwegh MM, Clayton PJ, Van Eerderwegh P. The bereaved child: variables influencing early psychopathology. Brit J Psychiatr 1985, 147: Cheifeltz PN, Stavrakakis G, Lester EP. Studies of the affective state in bereaved children. Can J Psychiat 1989, 34: Gersten JC, Beals J, Kalllgren CA. Epidemiology and preventive intrventions: Parental death in childhood as case example. Am J Commun Psychol 1991, 19:

10 10 Saler L, Skolnick N. Childhood parental death and depression in adulthood: Roles of surviving parent and family environment. Am J Orthopsychiat 1992, 62: Dowdney L, Wilson R, Maughan B, Allerton M, Schofield P, Skuse D. Bereaved children: Psychological disturbance and service position. Brit Med J 1999, 319: Τσίκουλας Ι. Απώλειες στη ζωή του παιδιού. Ημερίδα Α Παιδ. Κλ., Θεσσαλονίκη, 2007 Papadatou D, Papadatos C. Children and death. Hemisphere publishing Co, New York, 1991: 3, 11, 33, 87. Nilsen M, Παπαδάτου Δ. To παιδί μπροστά στην αρρώστεια και το θάνατο. Πρακτικά Συμποσίου: «Όταν η αρρώστεια και ο θάνατος αγγίζουν τη σχολική ζωή». Αθήνα, 1999: 15. Forman MA, Dalton R. Separation and death. In: Nelson Textbook of Pediatrics, 16th Edition Philadelphia, Cerel J, Fristad M, Weller EB, Weller RA. Suicide-bereaved children and adoloscents: Parental and family functioning. J Am Acad Child Adol Psy 2000, 39: Schaefer D, Lyons C. How do we tell the children? A stepbystep guide for helping children two to teen cope when someone dies. Newmarket Press, New York Schonfield D. Crisis intervention for bereavement support: a model of intervention in children s school. Clin Pediatr 1989: Saldinger A, Cain A, Kalter N, Lohnes K. Anticipating parental death in families with young children. Am J Orthopsychiat 1999, 69: Nickman SL, Silverman PR, Normand C. Children s construction of a deceased parent: The surviving parent s contribution. Am J Orthopsychiat 1998, 68: Sanchez L, Fristad M, Weller R, Weller EB, Moye J. Anxiety in acutely bereaved prepubertal children. An Clin Psych 1994,6: Silverman PR, Worden JW. Children s reactions to the death of a patient in the early months after the death. Am J Orthopsychiat 1992, 62: Silverman PR, Nickman SN, Worden JW. Detachment revisited: The children s construction of a dead parent. Am J Orthopsychiat 1992, 62:

11 11 Normand CL, Silverman PR, Nickman S. Bereaved children s changing relationships with the deceased. In: Klass D, Silverman P, Nickman S. Continuing bonds: New understanding of grief. Washington: Taylor and Francis, 1996: Silverman PR, Worden JW. Children s understanding of funeral ritual. Omega 1992, 25:

12 12 Σάββατο 1 Μαρτίου 2008 ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Ματζιάρη Χ. ΓΕΝΕΤΙΚΉ ΜΗΧΑΝΙΚΉ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΊΑ Μουρελάτος Διονύσιος Καθηγητής Γενικής Βιολογίας-Γενετικής Ιατρικής Σχ. ΑΠΘ Ο τίτλος «Γενετική Μηχανική και Δεοντολογία» είναι πολύ γενικός και κατ ανάγκη περιοριζόμεθα σε δύο μόνο πλευρές του θέματος: πρώτα σε μερικές από τις νέες και μέχρι πριν από λίγο, απρόβλεπτες δυνατότητες, που ανοίγονται για την Ιατρική, χάρις στις πρόσφατες προόδους και εξελίξεις της Μοριακής Γενετικής και κατόπιν, στην επίδραση που έχουν ορισμένες γενετικές έννοιες και θεωρήσεις στην κατανόηση της φύσης της ανθρώπινης νόσου στην θεραπευτική της αντιμετώπιση και στην βιοηθική με έμφαση στην Αθλητιατρική. Το γονιδιακό doping συνιστά εφαρμογή της γονιδιακής θεραπείας σε υγιή άτομα. Ο ιϊκός φορέας γονιδίου που μας ενδιαφέρει για παράδειγμα ενίεται στον μυϊκό ιστό, όπου, μολύνει τον πυρήνα των μυϊκών κυττάρων αντιγράφει το γονίδιο που περιέχει και αυξάνει τελικά την μάζα των μυών (The World Anti-Doping Agengy) : Gene Doping. Play True, issue 1: 2-6 (2005). Εξάλλου η ερυθροποιητίνη αυξάνει τον αριθμό των ερυθρών αιμοσφαιρίων ενισχύοντας την ικανότητα μεταφοράς οξυγόνου στον οργανισμό. Αυξημένα επίπεδα ερυθρών αιμοσφαιρίων βοηθούν σε διάκριση σε αθλήματα αντοχής. Εντούτοις θα χρειαστεί να περάσουν κάποια χρόνια ακόμη προκειμένου να αρχίσουμε κλινικές δοκιμές για γονιδιακή θεραπεία με το γονίδιο της ερυθροποιητίνης (Haisma HJ, et al : Gene Doping. Topical Publications by the Netherlands Centre for Doping affair. (NeCedo) Feb Ένας άλλος παράγοντας ο ινσουλινοειδής αυξητικός (IGF-1) δημιουργείται στο ήπαρ και από τα μυϊκά κύτταρα έχει αναβολικές ιδιότητες και η συγκέντρωσή του σχετίζεται με τη συγκέντρωση της αυξητικής ορμόνης(gh). Σε αντίθεση με το γονίδιο της ερυθροποιητίνης που μπορεί να διανεμηθεί ελεύθερα σε όλο το σώμα, το γονίδιο για τον 1GF-1 έχει αποκλειστικά ως στόχο συγκεκριμένους μύες. Έτσι, αυτός ο τύπος της γονιδιακής θεραπείας είναι σχετικά ασφαλής, δεδομένου ότι οποιεσδήποτε παρενέργειες θα είναι τoπικές στο συγκεκριμένο μυ. Συνδυασμός του 1GF-1 με

13 13 άλλους αυξητικούς παράγοντες και με ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα ενδυνάμωσης μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη αύξηση της μυϊκής μάζας (2). Συναφώς η μυοστατίνη είναι ένας αρνητικός ρυθμιστής στη διαδικασία σχηματισμού των μυών. Η απουσία μυοστατίνης επιτρέπει την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη των μυών και αλληλεπιδρά με την εναπόθεση λίπους, το αποτέλεσμα οδηγεί σε σωματική ισχνότητα και μυϊκή αύξηση (Lee SH: Gene Doping. Scientific American 291 (1): 62-69, (2004). Οι ενδορφίνες και εγκεφαλίνες είναι πεπτίδια του οργανισμού που δρούν ως ενδογενή αναλγητικά. Η καταπόνηση των μυών προκαλεί οξέωση παραγωγή γαλακτικού κατά την αναερόβια γλυκόλυση και πρόκληση πόνου. Άρα τα γονίδια των ενδορφινών και εγκεφαλινών θα μπορούσαν να εισαχθούν στον οργανισμό για περιορισμό του πόνου, βοηθώντας τους αθλητές να αποδίδουν καλύτερα μακροπρόθεσμα. Αυτού του τύπου η γονιδιακή θεραπεία είναι ακόμη στις αρχές της (2). Στους αθλητές εξάλλου η χρησιμοποίηση των γονιδίων του αγγειακού ενδοθηλιακού αυξητικού παράγοντα και του αυξητικού παράγοντα των ινοβλαστών θα ενίσχυε την δημιουργία αγγείων με επακόλουθο την αυξημένη αιμάτωση και οξυγόνωση των ιστών, ελαττώνοντας την αίσθηση της κόπωσης. Σε μία άλλη μορφή γονιδιακής παρέμβασης θα μπορούσε με τεχνητά μέσα να επιτευχθεί ένας βαθμός αναστολής του μετατρεπτικού ενζύμου της Αγγειοτενσίνης (α ΜΕΑ) και συνεπώς χαμηλά επίπεδα αγγειοτενσίνης ΙΙ. Αυτή η μείωση της αγγειοσύσπασης και επομένως η μεγαλύτερη προσφορά αίματος στους ιστούς, θα ήταν χρήσιμη για αθλητές της άρσης βαρών καθώς και για ορειβάτες (Montgomery H. et al : Human Geneson Physical performance. Nature 393: (1998). Ως προς την αυξητική ορμόνη παρά τους ισχυρισμούς ότι θα αποτελούσε ιδανική μέθοδο γονιδιακού doping χωρίς την παραμικρή δυνατότητα ανίχνευσης, δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα αξιόπιστες μελέτες που να αποδεικνύουν βελτίωση της αθλητικής απόδοσης (Bidlingmaier M. et al: Doping with Growth Hormone. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 14: , 2001). Από τις λίγες περιπτώσεις ειλικρινούς θαυμασμού του άλλου είναι ο πρωταθλητής, ο ολυμπιονίκης που εξάπτει τη συμπεριφορά της μάζας στην εποχή μας κατά πολύ υπέρτερα από το νομπελίστα το γίγαντα του πνεύματος, το συγγραφέα, τον πειραματιστή. Ο αλτρουισμός στην υπέρτατη έξαρσή του συμπαρασύρει και τον εθελοντισμό, μια ιδεαλιστική κοινωνική συμπεριφορά η οποία αναζωπυρώνεται από την ολυμπιακή φλόγα που συναδελφώνει κάθε 4 χρόνια τον πλανήτη στο πέρασμα της.

14 14 Δυστυχώς στην αμετροεπή αθέμιτη ανταγωνιστική αθλητική κονίστρα έχει εγκατασταθεί η απαξία του doping που υπονομεύει το ευ αγωνίζεσθαι και κατά επέκταση το ευ ζην. Οι ουσίες που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι διεγερτικές π.χ. εφεδρίνη, καφεΐνη, αμφεταμίνες κ.ά. για τη μείωση της κόπωσης, αναβολικές π.χ. τεστοστερόνη, για την αύξηση της μυϊκής μάζας και της δύναμης, πεπτιδικές ορμόνες π.χ. ερυθροποιητίνη, για ενδυνάμωση του μυϊκού συστήματος και του μεταβολισμού του, αυξητική ορμόνη κ.ά., ναρκωτικά και κανναβοειδή για τον πόνο από τραυματισμό και διουρητικά για γρήγορη απέκκριση της ουσίας προκειμένου να μην καταστεί ανιχνεύσιμη. Η χρησιμοποίηση αυτή των ουσιών ακόμα και η παρέκκλιση από τη φυσική δίαιτα ή η υπέρμετρη κατάχρηση βιταμινών προωθεί τις δυνατότητες του οργανισμού στα άκρα με επακόλουθο τον κίνδυνο κατάρρευσης. Οι παρενέργειες και τα στίγματα που αφήνουν είναι πολλά. Από τη βοτανοθεραπεία λοιπόν των αρχαίων ο άνθρωπος, πέρασε στη χημειοθεραπεία όπως προαναφέρθηκε, στη σύνθεση, με τη μεθοδολογία της Γενετικής Μηχανικής και χρήση χημικών ουσιών οι οποίες είναι πολύ αποτελεσματικές, όπως και πιο καταστροφικές. Εν συνεχεία διερευνούμε ήδη μία άλλη όψη της «ικανότητας» του ανθρώπου. Το αποκαλούμενο γενετικό doping. Δηλαδή την εισαγωγή ενός ή περισσοτέρων αποτελεσματικών γονιδίων στο κατάλληλο ιστό του αθλητή για να απoκτήσει μεγαλύτερες δυνατότητες, καλύτερες αποδόσεις. Η γενετική προσέγγιση του doping άρχισε από τη παρατήρηση ότι οι μεγάλοι σπρίντερς κατάγονται κυρίως από τη δυτική Αφρική ενώ από την Ανατολική προέρχονται αθλητές που επικρατούν στους δρόμους αντοχής. Οι κινέζοι επίσης είναι πολύ καλοί στη γυμναστική, οι Ευρασιάτες στην άρση βαρών και στη πάλη κ.ο.κ.. Έτσι πρόσφατα άρχισε σχεδόν η έρευνα αποκάλυψης συγκεκριμένων γενετικών διαφορών είτε μεταξύ πρωταθλητών διαφόρων αγωνισμάτων είτε μεταξύ αθλητών και ατόμων του γενικού πληθυσμού και συσχέτιση αυτών των διαφορών με τις επιδόσεις, εστιάζοντας δηλ. την προσοχή σε γονιδιακές παραλλαγές που συμβάλλουν στη απαιτούμενη δύναμη, ταχύτητα, αντοχή κ.ά.. Σε αυτό το σκεπτικό μερικά ερωτήματα που ανακύπτουν είναι τα ακόλουθα: Το καταπόσον οι ολυμπιονίκες π.χ. οι πρωταθλητές είναι εκ φύσεως εκ γενετής ξεχωριστοί, χαρισματικοί άνθρωποι που ξεχωρίζουν; Διαφέρουν γενετικά από τους κοινούς θνητούς; Δηλ. διαθέτουν ένα αθλητικό ταλέντο καταγεγραμμένο στα γονίδια τους; Οι αποτυχημένοι θα τα βάλουν με τα γονίδια τους ενοχοποιώντας τα; Και αν αυτό συμβαίνει τότε η γενετική βελτίωση είναι το επόμενο βήμα για καλύτερες

15 15 αποδόσεις; Τι θα συνιστούσε όμως μία τέτοια ενισχυτική πρακτική από νομικής και ηθικής απόψεως; Θα μπορούσε να προβλεφθεί μέσα από ένα αθλητικογενετικό ινστιτούτο ποια παιδιά π.χ. προορίζονται για πρωταθλητές και σε ποιο αγώνισμα; Προτού όμως απαντηθούν ερωτήματα ενισχυτικής αθλητιατρικής, καλό είναι να αποσαφηνισθούν τα ακόλουθα : Υπάρχουν καταστάσεις όπως π.χ. η θαλασσαιμία που δεν επηρεάζεται από το περιβάλλον και είναι ποιοτικός χαρακτήρας καθώς ελέγχεται αποκλειστικά από ένα γονίδιο. Άλλα χαρακτηριστικά όπως π.χ. η ευφυΐα, η αντοχή, η δύναμη, το ύψος κ.ά. είναι πολυγονιδιακά εξαρτώμενα από πολλά γονίδια, με τη διαμόρφωση τέτοιων πολυπαραγοντικών χαρακτηριστικών, ποσοτικών, όπως αποκαλούνται, να επηρεάζονται αποφασιστικά και από το περιβάλλον. Κατακολουθίαν η επιτυχία, η επίδοση σε ένα άθλημα εξαρτάται και από τα κίνητρα, πέρα του γενετικού εξοπλισμού, την ψυχολογική κατάσταση, την κατάλληλη προετοιμασία, την τακτική, την διατροφή που συνιστούν όλα περιβαλλοντικές παραμέτρους. Άρα σημαντικός παράγοντας αθλητικής απόδοσης μπορεί να είναι το έμφυτο ταλέντο, τα φυσικά, φυσιολογικά και μεταβολικά δηλαδή χαρακτηριστικά. Αυτού του είδους τα χαρακτηριστικά στη αθλητική ικανότητα, αποτελούν συνάρτηση του ύφους και της μάζας του σώματος, του μεγέθους της καρδιάς και των πνευμόνων, της ινώδους σύστασης των μυϊκών τύπων, που ελέγχονται σε κάποιο βαθμό από το γενετικό υπόβαθρο του αθλητή. Κατά συνέπεια μπορεί τα γονίδια να μην είναι οι μοναδικοί καθοριστικοί παράγοντες επιτυχίας σε δεδομένο άθλημα, μετά βεβαιότητας όμως συνιστούν την προϋπόθεση. Συνεπακόλουθα ο συντονισμός π.χ. ματιών χεριών, αναγκαίος για συγκεκριμένα αθλήματα όπως το τένις, αποτελεί μία δεξιότητα που μπορεί να εξελιχθεί με μακρόχρονη προπόνηση στην οποία συμμετέχει και το ταλέντο που εμπεριέχει σημαντικό γενετικό στοιχείο ως προς τη δυνατότητα μάθησης εκτέλεσης πολύπλοκων κινήσεων και τη δυνατότητα εντοπισμού ενός κινουμένου αντικειμένου. Επομένως η απορία για το εάν είναι σπουδαιότερη η συμμετοχή της φύσης δηλ. των γονιδίων, ή της αθλητικής παιδείας δηλ. του περιβάλλοντος για την ανάπτυξη του ταλέντου ενός μεγάλου αθλητή δεν τυγχάνει μίας δογματικής απάντησης. Σε δημοσιευμένη μελέτη το 2003 στο Medicine and Science Sports and Exercise υποδεικνύεται η εμπλοκή 92 γενετικών τόπων στην επιτυχία σε διάφορα αθλήματα. Το γονιδιακό προϊόν π.χ. ένα ένζυμο επηρεάζει για το εάν ένας ιστός θα λειτουργεί φυσιολογικά ή όχι από την παρουσία ή αντίστοιχα την απουσία του ενζύμου. Αλλά και η δραστικότητα του ενζύμου που επηρεάζεται γενετικά από μεταλλάξεις καθορίζει τον ρυθμό της βιοχημικής διαδικασίας. Πολλά αμινοξέα και

16 16 πρωτεΐνες συνιστούν πρόδρομες ουσίες για πολλές ορμόνες, ως ρυθμιστικά μόρια, ως νευροδιαβιβαστές, ως υποδοχείς που προωθούν βιοχημικά σήματα. Η γονιδιακή έκφραση δεν είναι η ίδια σε όλους τους κυτταρικούς τύπους π. χ. ενώ σε όλα τα σωματικά κύτταρα εκφράζονται τα γονίδια που κωδικοποιούν τα ένζυμα της γλυκόλυσης, μόνο ορισμένα κύτταρα εκφράζουν γονίδια για εξειδικευμένες πρωτεΐνες όπως πχ. είναι η μυοσίνη, οι υποδοχείς ορμονών κλπ. Όπως όμως οι μύες προσαρμόζονται στην εκγύμναση έτσι αναλογικά μπορεί να προκληθεί μυοκαρδιακή και αγγειακή προσαρμογή σε περιπτώσεις εντατικής φυσικής καταπόνησης. Υπάρχουν γνώσεις για τη «γενετική της αθλητικής καρδιάς» που διαφοροποιούν τους ανθρώπους σε αυτούς με προσαρμοστική αντίδραση στην άθληση και σε εκείνους με χαμηλή προσαρμογή. Τα γονίδια επίσης που ενέχονται στη ρύθμιση του αυτόνομου νευρικού συστήματος μελετώνται ενώ έχει ερευνηθεί ακόμα και ο καρδιοαναπνευστικός φαινότυπος. Επισημαίνεται και το χαμηλότερο ενεργειακό κόστος για το τρέξιμο που επιτυγχάνεται στους Κενυάτες και νοτιοαφρικανούς δρομείς σε σχέση με τους Καυκάσιους. Το κέρδος αυτό σχετίζεται με τη μέγιστη ποσότητα κατανάλωσης και αξιοποίησης του οξυγόνου, διεργασία στην οποία εμπλέκονται διάφορα γενετικά ενζυμικά συστήματα. Σε συνάρτηση με αυτό αξιολογούνται και τα κατάλληλα γονίδια που συμβάλλουν στο σωματότυπο των προαναφερθέντων αθλητών, όπως και η αρμόζουσα προπόνηση, που όλα μαζί συνέδειξαν π.χ. Κενυάτες αθλητές στα βάθρα των νικητών. Η περίπτωση του προαναφερθέντος «αυξητικού ινσουλινοειδούς παράγοντα» ενός πρωτεϊνικού μορίου που καθιστά τους μυς γυμνασμένους αποτελεί ένδειξη του ορίζοντα που μπορεί να ανοίξει στο πλαίσιο της ενισχυτικής Ιατρικής για τη βελτίωση π.χ. της ευφυΐας, της προσωπικότητας, της γοητείας. Συνακόλουθα με την ενισχυτική Ιατρική έτσι και με την ενισχυτική αθλητιατρική τα χαρακτηριστικά που ενδιαφέρουν κατά πλειοψηφία είναι πολυγονιδιακά, επηρεάζονται δηλ. από το περιβάλλον και κατά συνέπεια είναι δύσκολα στο γενετικό χειρισμό τους. Εκτός από τους επιβεβλημένους από τη φύση, αυτούς τους περιορισμούς κάποια γενετική ενίσχυση θα μπορούσε να συμβεί στο μέλλον και να κάνει τη διαφορά, πράγμα που ήδη βεβιασμένα επιχειρήθηκε επικίνδυνα με την εισπνοή «κατάλληλων» γονιδίων. Η γονιδιακή αυτή ενίσχυση ενέχει την δυσχέρεια της γονιδιακής θεραπείας το ότι δηλ. η ένθεση του εισαγομένου γονιδίου πραγματοποιείται σε τυχαίες θέσεις και μπορεί να προκαλέσει παρενέργειες όπως π.χ. αδρανοποίηση φυσιολογικών γονιδίων και θάνατο, όπως στα «σούπερ ποντίκια» που απέκτησαν προσωρινά, με γενετική

17 17 παρέμβαση, τη δυνατότητα να αντέχουν και να τρέχουν πολύ περισσότερο διπλασιάζοντας την απόδοση τους αλλά με το οδυνηρό επακόλουθο της κατάρρευσης του οργανισμού τους. Άρα η επιστήμη αδυνατεί να εγγυηθεί στους αθλητές «υπερανθρώπους» ρεκόρ άνευ επιπτώσεων στην υγεία τους. Στον άνθρωπο μία αντιμετώπιση αυτού του είδους δεν θα διέφερε από τη φαρμακοδιέγερση. Και τούτο διότι αν το ξένο γονίδιο προκαλέσει κάποια μικροδιαφορά καταργούνται πάλι οι ίσες ευκαιρίες και το αθλητικό ιδεώδες. Εκείνο που θα μπορούσε να αναμένεται από αυτές τις γενετικές προσεγγίσεις είναι μία εκτίμηση της προοπτικής ενός υποψήφιου αθλητή πράγμα που θα μπορούσε να επιτευχθεί όταν ανιχνευθούν αρκετά συμμετέχοντα συναφή γενετικά συστήματα. Απαιτείται ανάλογη διαπαιδαγώγηση και ενημέρωση για την απελευθέρωση των ηθικών ανακλαστικών ώστε να περιοριστεί το «όνειρο» των τεχνολογιών της γενετικής ενισχυτικής αθλητιατρικής στο πραγματικό πλαίσιο. Η φαρμακοδιέγερση και το γενετικό doping δεν αντιμετωπίζονται με ευχολόγια για αποκλεισμό των κερδοσκοπικών εταιριών προμήθειας ουσιών και παροχής τεχνογνωσίας. Απαιτείται σωστή παιδεία και αξιοποίηση της νέας γενετικής γνώσης που δύναται να ανιχνεύσει μόνο την προοπτική ενός αθλητή χωρίς να μυθοποιεί τις γενετικές διαφορές που μπορεί να οδηγήσουν και σε ρατσιστικές διαθέσεις. Διαφορετικά η απουσία ηθικής δεοντολογίας δύναται να οδηγήσει στο μέλλον στη γενετική τροποποίηση αθλητών ακόμα και με ξένα γονίδια άλλων ειδών, με γονίδια πάνθηρα ή γαζέλας π.χ. για την ταχύτητα, γορίλα για μυϊκή δύναμη κλπ. Οπότε δε θα πιθανολογεί κανείς ποιο θα είναι το ακόλουθο ρεκόρ διότι το ρεκόρ δεν θα είναι ανθρώπινο και το χειροκρότημα δεν θα επιβραβεύει τον αθλητή αλλά τον γενετιστή του. Και βέβαια το ερώτημα τελικά του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος περιπλέκεται ακόμα περισσότερο, καθώς όπως μέχρι σήμερα πιστεύουμε ότι ο άνθρωπος έχει έφεση στα γράμματα, τις τέχνες και τη μάθηση, στην ποιότητα της ζωής και την αισθητική, στη μοναδικότητα του πολιτισμού του της ηθικής του, των δυνατοτήτων των και της αυτογνωσίας του. Παρόλες τις προαναφερθείσες επιφυλάξεις για την ενδεχόμενη αλόγιστη χρήση γενετικών γνώσεων γίνεται αποδεκτό ότι η τεχνολογία του DNA δεν διαφέρει πολύ από τις παραδοσιακές τεχνολογίες σε επίπεδο ενδεχόμενων κινδύνων ή επεμβάσεων στη φύση. Οι παραδοσιακές ιατρικές θεραπείες θεωρείται ότι δεν διαφέρουν από τη γονιδιακή θεραπεία επί σωματικών κυττάρων. Επιστήμονες, φιλόσοφοι, νομικοί, θεολόγοι αλλά και απλοί φορολογούμενοι πολίτες που βλέπουν να αναπτύσσονται τεχνολογίες του

18 18 DNA στα πανεπιστήμια από τις δημόσιες επενδύσεις και κατόπιν να καταλαμβάνονται από τις ιδιωτικές φαρμακοβιομηχανίες έχουν εκφράσει επιφυλάξεις αναγόμενες σε θέματα ηθικής δεοντολογίας ως προς την έρευνα του ανασυνδυασμένου DNA. Ζητήματα όπως τα προεκτεθέντα δεν έχουν γενικά αποδεκτές και εύκολες απαντήσεις. Ενώ η τεχνολογία του ανασυνδυασμένου DNA είναι ζώσα, μία πραγματικότητα που διαρκώς ανανεώνεται, πιστεύεται ότι δεν θέτει φιλοσοφικά ή πραγματικά ζητήματα τέτοια που να υπονομεύουν κοινωνικές αξίες. Η δυνατότητα χρησιμοποίησης της, για το καλό ή το κακό, όπως αυτό ισχύει για κάθε τεχνολογία, είναι απεριόριστη, τόσο όσο και η ανθρώπινη σκέψη. Εξάλλου κρίνεται ως απαράδεκτη η πραγματοποίηση κλώνωσης ολόκληρου ανθρώπου ή τροποποίησης γεννητικών κυττάρων ως μη εθιμική πρακτική και ως αντιβαίνουσα στη νομοτέλεια της ζωής, όπως αυτή αντιμετωπίζεται από φιλοσοφική και πρακτική θεώρηση. Μερικοί για θρησκευτικούς και φιλοσοφικούς λόγους διατείνονται ότι μερικά πράγματα είναι καλύτερα να παραμένουν άγνωστα, θεωρώντας ότι είναι άκομψο και όχι ηθικό για τον άνθρωπο να παρεμβαίνει στα έργα υπέρτερης δημιουργικής δύναμης με το να περιπλανάται πειραματικά γύρω από την υπόσταση της ίδιας της ζωής. Προβληματίζει ότι η Γενετική επιστήμη αναπτύσσεται κατά τρόπο που δεν μπορεί να προβλεφθεί ή από πλευράς ασφάλειας να ελεγχθεί και ότι κατά συνέπεια το ζήτημα μετατοπίζεται στον επιστήμονα, τον άνθρωπο που διαθέτει νου, καρδιά και τιμιότητα, αλλά και συμπεριφέρεται ανάλογα. Βιβλιογραφία The World Anti-Doping Agengy): Gene Doping. Play True, issue 1: Haisma HJ, et al: Gene Doping. Topical Publications by the Netherlands Centre for Doping affair. (NeCedo) Feb Lee SH: Gene Doping. Scientific American 291 (1): 62-69,(2004).(Montgomery H. et al : Human Geneson Physical performance. Nature393: (1998. Bidlingmaier M. et al: Doping with Growth Hormone. J. Pediatr. Endocrinol. Metab. 14: , Αλαχιώτης Σ. Εισαγωγή στη Γενετική. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα Μουρελάτος Διον. Στοιχεία Εφαρμοσμένης Γενετικής του Ανθρώπου Προβλήματα και Αντιμετωπίσεις. University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 2009.

19 19 ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Καλογερόπουλος Ι. ΝΟΣΉΜΑΤΑ ΤΟΥ ΠΕΠΤΙΚΟΎ ΣΥΣΤΉΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΆΣΚΗΣΗ Μυλωνάς Α. Δεν έχει κατατεθεί κείμενο της ομιλίας.

20 20 ΔΙΑΛΕΞΗ Προεδρείο: Αγγελοπούλου - Σακαντάμη Ν. ΣΤΆΣΕΙΣ ΦΟΙΤΗΤΏΝ ΤΕΦΑΑ ΣΧΕΤΙΚΆ ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΉ ΤΟΥΣ ΣΕ ΕΝΑ ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΌ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΠΗΡΊΑ ΠΡΌΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΏΝ Κουτσούκη Δήμητρα, Καθηγήτρια Δρ. Καλύβας Βασίλης Εργαστήριο Προσαρμοσμένης Κινητικής Δραστηριότητας/Αναπτυξιακών & Κινητικών Διαταραχών ΤΕΦΑΑ / Εθνικό & Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τα διαθεματικά με την αναπηρία προγράμματα σπουδών (ΔΑΠΣ) διαχέουν συστηματικά και μεθοδευμένα, γνώσεις, πληροφορίες και εμπειρίες σχετικά με τα άτομα με αναπηρία σε όλα τα μαθήματα του προγράμματος σπουδών (Appachie & Rizzo, 2005; Kowalski & Rizzo, 1996; Kowalski, 1995; DePauw & Karp, 1994). Τα Πανεπιστημιακά ΔΑΠΣ στη Φυσική Αγωγή (ΦΑ) χαρακτηρίζονται από τη διδακτική σύμπτυξη θεμάτων σχετικών με την αναπηρία, στο γενικό πρόγραμμα σπουδών (DePauw & Karp, 1994; Kowalski, 1995; De Pauw & Doll-Tepper, 2000). Η σύμπτυξη αυτή ορίζεται σαν «διαθεματική με την αναπηρία σύνδεση των προγραμμάτων σπουδών» (disability-infusion curricula) και προτείνεται σαν ένα απαραίτητο βήμα επανασχεδιασμού και αναδιοργάνωσης των Πανεπιστημιακών προγραμμάτων σπουδών (DePauw & Karp, 1994; Kowalski, 1995; De Pauw & Doll- Tepper, 2000). Η διαθεματική προσέγγιση δεν υποστηρίζει την παράλειψη των εξειδικευμένων μαθημάτων Προσαρμοσμένης Κινητικής Αγωγής (ΠΚΑ) και της αντίστοιχης ειδικότητας (Rizzo & Kirkendall, 1995), αλλά προτείνει τη συμπληρωματικά διαθεματική σύνδεση των σχετικών με την αναπηρία γνώσεων και εμπειριών σε όλα τα υπόλοιπα μαθήματα του προγράμματος σπουδών. Η συνδυαστική αυτή προσέγγιση μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη προετοιμασία των μελλοντικών Καθηγητών Φυσικής Αγωγής (ΚΦΑ) στην προσπάθειά τους, αφενός να εντάξουν τους μαθητές με αναπηρία στο μάθημα της ΦΑ στα γενικά σχολεία (Kozub, Sherblom & Perry, 1999), και αφετέρου να βελτιώσουν τις ικανότητές τους, όσον αφορά στην εκγύμναση και καθοδήγηση αθλητών με αναπηρίες σε Παραολυμπιακά αθλήματα (DePauw & Gavron, 2005).

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 1η: Εισαγωγή, Έννοιες, Ορισμοί Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε

Διαβάστε περισσότερα

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας

σκοπός Νευροαναπτυξιακές διαταραχές της σχολικής ηλικίας ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος σκοπός Να γνωρίσετε τις μορφές των νευροαναπτυξιακών διαταραχών των μαθητών που συναντάμε πιο συχνά στο σχολικό περιβάλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία

Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Διαταραχές Πρόσληψης Τροφής στην Εφηβεία Β. Α. Παπαγεωργίου MD, Med, Δρ. Α.Π.Θ. Παιδοψυχίατρος - TEACCH Consultant τ. Επίκουρος Καθηγήτρια Παιδοψυχιατρικής Οι Δ.Π.Τ. Δεν είναι απλώς αποκλίνουσες διατροφικές

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό. Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ανάπτυξη ψυχολογικών δεξιοτήτων μέσα από τον αθλητισμό Ψούνη Λίνα ΚΦΑ, Ψυχολόγος. MSc, υποψήφια διδάκτωρ Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Ποιες είναι οι ψυχολογικές Ο όρος «Εξάσκηση Ψυχολογικών Δεξιοτήτων» χρησιμοποιείται

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογική υποστήριξη παιδικού αθλητισμού

Ψυχολογική υποστήριξη παιδικού αθλητισμού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ Ψυχολογία Φυσικής Αγωγής ΜΚ 208, Διάλεξη 12 ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Συγχρηματοδότηση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (Ε.Κ.Τ.) Ευρωπαϊκό Ταμείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΕΙΣΗΓΗΣΕΩΝ ΕΙΔΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΕΠΕΑΕΚ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ & ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ Αναμόρφωση Προγράμματος Προπτυχιακών Σπουδών του Τ.Ε.Φ.Α.Α. Π.Θ. - Αυτεπιστασία ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ Συγχρηματοδότηση Ευρωπαϊκό Κοινωνικό

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα

Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα Έφηβος και Διαδίκτυο Ο Ρόλος του Γονέα 22 Μαρτίου 2014 Ανδρέας Ευαγόρου Ψυχολόγος Εφηβεία Ψυχική και σωματική ανάπτυξη Πέρασμα από την παιδική στην ενήλικη ζωή Ενδοψυχικές αναδομήσεις Ανάγκη αυτονομίας

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης Ενότητα 7: Προγραμματισμός προπόνησης ανάπτυξης φυσικής κατάστασης Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ

Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Εισήγηση στο 12 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας (Μάιος, 2009) Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΓΟΝΙΟΥ-ΠΑΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΧΡΗΣΗ ΤΩΝ ΜΜΕ Μπετίνα Ντάβου, Πανεπιστήμιο Αθηνών Κατερίνα Σπετσιώτου, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ

ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ ΣΤΟ STRESS STRESS: ΠΙΕΣΗ Στρεσσογόνος παράγοντας Οτιδήποτε κάνει τον άνθρωπο να βιώνει στρες Είναι μια αλλαγή στην ομοιόσταση του ατόμου Παράγοντες που προκαλούν στρες Ενδογενείς Εξωγενείς Ενδογενείς

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ)

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) Σαββίδου Αβρόρα Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) - διεθνώς Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD) -

Διαβάστε περισσότερα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα

Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΟ ΓΥΝΑΙΚΕΙΟ ΦΥΛΟ ΣΤΟΝ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟ Στυλιανή Ανή Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας ΤΕΦΑΑ, ΠΘ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΘΕΜΑΤΑ ΦΥΛΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς

Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 6η Διαταραχές Συμπεριφοράς Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Διαταραχές Συμπεριφοράς Ο όρος σημαίνει

Διαβάστε περισσότερα

Οι γνώμες είναι πολλές

Οι γνώμες είναι πολλές Η Ψυχολογία στη Φυσική Αγωγή στο πλαίσιο του σχολικού περιβάλλοντος ΚασταμονίτηςΚωνσταντίνος Ψυχολόγος Οι γνώμες είναι πολλές Πολλές είναι οι γνώμες στο τι προσφέρει τελικά ο αθλητισμός στην παιδική ηλικία

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας

Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Γράφει: Δανιηλίδου Νικολίνα, Ψυχολόγος, MSc στην Ψυχολογία της Υγείας Η ιατρική ορίζει ως χρόνια ασθένεια την ασθένεια που είναι μακρόχρονη ή με συχνά επεισόδια. Παλαιότερα, η διάγνωση μιας σημαντικής

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια

Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Διαταραχές συμπεριφοράς στην Άνοια Κώστας Νικολάου ψυχίατρος Παρουσίαση βασισμένη στο: BPSD Educational Pack, International Psychogeriatric Association (IPA) 2002 Τα Συμπεριφορικά και Ψυχολογικά συμπτώματα

Διαβάστε περισσότερα

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία.

Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Έρευνα: Γνώσεις και στάσεις των μαθητών/τριών του Λυκείου Αγίου Γεωργίου Λακατάμειας σχετικά με την σεξουαλική και αναπαραγωγική τους υγεία. Οικογενειακή Αγωγή Ι Σχολική Χρονιά: 2007 2008 Καθηγήτρια Οικιακής

Διαβάστε περισσότερα

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη,

Διπολική διαταραχή μανιοκατάθλιψη, ΨΥΧΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Ο όρος ψυχική διαταραχή περιλαμβάνει ένα μεγάλο εύρος προβλημάτων που έχουν σχέση με την ψυχική κατάσταση και την συμπεριφορά ενός ατόμου. Οι διάφορες ψυχικές διαταραχές εκδηλώνονται

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας;

Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Παιδί: Απλά ζωηρό και απρόσεκτο ή παρουσιάζει Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητας; Η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή ΔΕΠΥ όπως είναι γνωστή από τα ακρωνύμια, αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την

«Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστήμιου Πατρών Πρόγραμμα Αγωγής Σταδιοδρομίας «Escape: Μια εκπαιδευτική Αθλητική Πρόκληση για την ενίσχυση της αυτογνωσίας των μαθητών». ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΗΣ ΑΓΩΝΩΝ ΔΡΟΜΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Γενετικό Ντόπινγκ. Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος. Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης

Γενετικό Ντόπινγκ. Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος. Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Γενετικό Ντόπινγκ Τζιαμούρτας Ζ. Αθανάσιος Επίκουρος Καθηγητής Βιοχημείας της Άσκησης Γενετικό Ντόπινγκ Ως γενετικό ντόπινγκ ορίζεται η μη θεραπευτική χρήση γονιδίων, γενετικών στοιχείων και / ή κυττάρων,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ

ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 1η ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Στον χρόνιο αλκοολισμό, παρουσιάζονται διαταραχές ποικίλου βαθμού του νευρικού συστήματος (τρεμούλιασμα, πολυνευρίτιδα, διανοητική σύγχυση,

Στον χρόνιο αλκοολισμό, παρουσιάζονται διαταραχές ποικίλου βαθμού του νευρικού συστήματος (τρεμούλιασμα, πολυνευρίτιδα, διανοητική σύγχυση, Αλκοολισμός ΟΡΙΣΜΟΣ Ο όρος αναφέρεται για πρώτη φορά από έναν Ολλανδό γιατρό στα τέλη της δεκαετίας του 1840, ενώ αναλύθηκε σε νόσο το 1972 από το γιατρό John Coakley Lettson. Αλκοολισμός σημαίνει δηλητηρίαση

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη!

«Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! «Tα 14 Πράγματα που Κάνουν οι Καταπληκτικοί Γονείς», από την ψυχολόγο-συγγραφέα Dr. Λίζα Βάρβογλη! Οι καταπληκτικοί γονείς κάνουν καταπληκτικά πράγματα! Και δεν εννοώ περίπλοκα, δύσκολα, ή κάτι τέτοιο,

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό

Παράγοντες που ευθύνονται για τους τραυµατισµούς ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 12 Η ψυχολογία των τραυµατισµών στον αθλητισµό Μάριος Γούδας ΤΙΤΛΟΙ ΘΕΜΑΤΩΝ ΙΑΛΕΞΗΣ περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα

Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Οι δεξιότητες πέρα από τη χαρισματικότητα Βίκη Παυλίδη Εκπαιδευτική Ψυχολόγος, ΜΑ,MSc Τμήμα Συμβουλευτικής & Ψυχολογίας Εκπαιδευτήρια Γείτονα Χαρακτηριστικά της χαρισματικότητας Γνωστικές Δεξιότητες Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης»

«Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» «Η απασχόληση Ψυχολόγων και Παιδαγωγών στις δράσεις της Ιατρικής Παρέμβασης» ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Η Ιατρική Παρέμβαση (Medical Intervention -Med.In) είναι μια Ελληνική ιατρική οργάνωση αρωγής με δράσεις εντός

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ)

Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) Οδηγός γονέων Διαταραχή Ελλειμματικής προσοχής με ή χωρίς υπερκινητικότητα (ΔΕΠ/Υ) ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΕΠΥ; Αποτελεί μια ομάδα διαταραχών όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται πριν από την ηλικία των 12 ετών. Τα κυριότερα

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ.

«ΕΘΙΣΜΟΣ. ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. «ΕΘΙΣΜΟΣ ΣΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ» Χρήση και Κατάχρηση Διαδικτύου σε παιδιά & εφήβους ΦΡΕΣΚΟΥ ΑΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΠΑΙΔΟΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ Μ.Ε.Υ. Άρτεμις Τσίτσικα - Λέκτορας Εφηβικής Παιδιατρικής Επιστημονική

Διαβάστε περισσότερα

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

Πώς Μπορούμε να. Θετικό Τρόπο με τα. Αλληλεπιδράσουμε με. Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Πώς Μπορούμε να Αλληλεπιδράσουμε με Θετικό Τρόπο με τα Παιδιά μας ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΡΗΝΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Η Σχέση Γονέα Παιδιού Αν ένα παιδί μεγαλώνει με επικρίσεις, μαθαίνει να καταδικάζει.

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων

Φυσική δραστηριότητα. Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Φυσική δραστηριότητα Μάνου Βασιλική, Ph.D Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ Τρικάλων Δεδομένα έρευνας Το 24% περίπου των παιδιών δεν συμμετέχει σε καμία οργανωμένη φυσική δραστηριότητα. Μόλις το 4% δεν συμμετέχει σε

Διαβάστε περισσότερα

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας

Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας 1 2 Η ιδέα διεξαγωγής έρευνας με χρήση ερωτηματολογίου δόθηκε από τη δημοσιογραφική ομάδα του Σχολείου μας, η οποία στα πλαίσια έκδοσης της Εφημερίδας μας, διεξήγαγε έρευνα ανάμεσα στους συμμαθητές μας.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΤΑΛΕΝΤΟ. Επιμέλεια football-academies Δευτέρα, 04 Μάρτιος 2013

ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΚΟ ΤΑΛΕΝΤΟ. Επιμέλεια football-academies Δευτέρα, 04 Μάρτιος 2013 Στο ποδόσφαιρο η έναρξη της συστηματικής προπονητικής διαδικασίας γίνεται ολοένα και πιο νωρίς. Αυτό πλέον αποτελεί τη βάση της προπονητικής φιλοσοφίας μεγάλων ευρωπαϊκών και όχι μόνο συλλόγων. Η προπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα

ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ. Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα ΤΡΟΧΑΙΟ ΔΥΣΤΥΧΗΜΑ Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Στηρίζοντας το παιδί που θρηνεί το θάνατο αγαπημένου προσώπου από τροχαίο δυστύχημα Tα παιδιά έχουν

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ

Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής και Υπερκινητικότητας (Attention Deficit Hyperactivity Disorder,ADHD) στην Εφηβεία Δημήτριος Ι Ζαφειρίου Καθηγητής Παιδιατρικής Νευρολογίας- Αναπτυξιολογίας ΑΠΘ Μαρία Κυριαζή

Διαβάστε περισσότερα

Υποστηρίζοντας τα παιδιά με γενετικά νοσήματα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Πέμπτη, 16 Ιούνιος :58

Υποστηρίζοντας τα παιδιά με γενετικά νοσήματα - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Πέμπτη, 16 Ιούνιος :58 Από: K-Life (Καθημερινή) Τα γενετικά νοσήματα είναι ιδιαίτερα σπάνιες ασθένειες που οφείλονται σε μεταλλάξεις γονιδίων. Τα παιδιά που πάσχουν από αυτά χρειάζονται φροντίδα, ψυχολογική στήριξη αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο

Ο καθημερινός άνθρωπος ως «ψυχολόγος» της προσωπικότητάς του - Νικόλαος Γ. Βακόνδιος - Ψυχο Έ να πολύ μεγάλο ποσοστό ανθρώπων που αντιμετωπίζουν έντονο άγχος, δυσθυμία, «κατάθλιψη» έχει την «τάση» να αποδίδει λανθασμένα τις ψυχικές αυτές καταστάσεις, σε έναν «προβληματικό εαυτό του», (μία δυστυχώς

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

DANA ALLIANCE FOR BRAIN

DANA ALLIANCE FOR BRAIN ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ «Η λειτουργία του Ύπνου και η σημασία της για τη Μνήμη και τη Μάθηση αλλά και τη Σωματική και Ψυχική Υγεία» Ενημερωτική Εκδήλωση την Τετάρτη 27 Μαρτίου 2013, στο Ίδρυμα Ευγενίδου Αθήνα, Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους

Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Καρδιακοί κτύποι στους εφήβους Σαμαρά Β., Γιαταγαντζίδης Α., Δώνης Α., Ισαακίδου Σ., Κοντού Ε., Κουγιουμτζίδης Ν., Μαρτάκου Α., Μεχανετζίδου Μ., Μπαλτζόπουλος Α., Νούλης Β., Πάδη Μ., Παπαϊωαννίδης Γ.,

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138

Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία. Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 Ψυχοφαρμακολογία των διατροφικών διαταραχών στην παιδική και εφηβική ηλικία Pediatr Clin N Am 58 (2011) 121-138 a Nevile H. Golden, MD, b Evelyn Attia, MD a Division of Adolescent Medicine, Stanford University

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης

Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Σχεδιασμός, εφαρμογή και καθοδήγηση προγραμμάτων άσκησης Ενότητα 1: Η επίδραση της άσκησης στην υγεία Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Ειδική Φυσική Αγωγή. Ενότητα 4η: Αναπτυξιακές Διαταραχές Σχολικών Επιδόσεων Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Ειδική Φυσική Αγωγή. Ενότητα 4η: Αναπτυξιακές Διαταραχές Σχολικών Επιδόσεων Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 4η: Αναπτυξιακές Διαταραχές Σχολικών Επιδόσεων Ι Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας

ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό. Μάριος Γούδας ΕΠΕΑΕΚ : AΝΑΜΟΡΦΩΣΗ A ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΑΘΛΗΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΜΚ 108) Θέµα διάλεξης 13 Έλεγχος βάρους και διατροφικές ανωµαλίες στον αγωνιστικό αθλητισµό Μάριος Γούδας η

Διαβάστε περισσότερα

Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας

Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας Μούλελης Ηλίας Καθηγητής Φ.Α. Δευτεροβάθμιας εκπσης Κάτοχος Μεταπτυχιακού Διπλώματος Προπονητικής Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Προπονητής Χιονοδρομίας Τεχνικός Εκπρόσωπος ΕΟΧ/FIS Ως ανάπτυξη χαρακτηρίζονται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών

Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Ο ρόλος της οικογένειας στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές επιλογές των μαθητών Η οικογένεια είναι το κατ εξοχήν περιβάλλον στο οποίο ζει, αναπτύσσεται και διαμορφώνεται το παιδί. Αντιλαμβάνεται λοιπόν

Διαβάστε περισσότερα

19/11/2007. Ορισμοί. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο. Πως φτάνουν στο κάψιμο; Μοντέλο καψίματος αθλητών και αθλητριών (Silva 1990) Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D.

19/11/2007. Ορισμοί. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο. Πως φτάνουν στο κάψιμο; Μοντέλο καψίματος αθλητών και αθλητριών (Silva 1990) Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D. Υπερπροπόνηση & Κάψιμο Στυλιανή «Ανή» Χρόνη, Ph.D. Λέκτορας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, ΤΕΦΑΑ 2007-2008 Ορισμοί Υπερπροπόνηση: (overtraining) Μη φυσιολογική επιβάρυνση (σε διάρκεια ή ένταση) του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση

Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Έφηβοι και αυτοεκτίμηση Με τον όρο αυτοεκτίμηση εννοούμε τον βαθμό στον οποίο εκτιμούμε, σεβόμαστε αλλά και αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι. Με λίγα και απλά λόγια, είναι η εσωτερική αντίληψη που

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ο εαυτός ως αντικείμενο συνειδητής σκέψης αποτελεί κεντρικό θέμα διερεύνησης από διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Η άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας και τις

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό!

Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό! Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό! ΟΛΑ ΟΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Ο ΓΟΝΙΟΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ, της Ψυχολόγου Έλλης Τιγγινάγκα, MSc Τι είναι ο αυτισμός, ποια τα αίτια που τον προκαλούν; Ο αυτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΚΩΔΙΚΟΣ: Ε.202-2 ΕΝΤΥΠΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΕΝΤΥΠΟ: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΔΟΤΗΣ: ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΣΥΝΤΑΞΗΣ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟΥ Ε.202-2: ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ A ΜΕΡΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ: Υ ΕΞΑΜΗΝΟ: Γ ΜΑΘΗΜΑ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής

ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ. Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ. Τμήμα Νοσηλευτικής ΚΟΥΜΠΟΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ Συνεργάτης ΤΕΙ ΛΑΡΙΣΑΣ Τμήμα Νοσηλευτικής ΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Το παιδί από τη γέννησή του μέχρι την ηλικία των 19 έως 20 ετών παρουσιάζει μία αύξηση του βάρους αλλά και του ύψους. Αν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Σκοπός του Προγράμματος

Σκοπός του Προγράμματος www.espa.gr Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τη Δημόσια Υγεία: Αποτύπωση Πρόληψη και Αντιμετώπιση της παιδικής παχυσαρκίας. Δράσεις για την άσκηση και την υγιεινή διατροφή. www.ygeia-pronoia.gr Tμήμα Επιστήμης

Διαβάστε περισσότερα

Αντοχή. Γρίβας Γεράσιμος

Αντοχή. Γρίβας Γεράσιμος Αντοχή Γρίβας Γεράσιμος Αντοχή είναι η ικανότητα: α. αντίστασης στην κόπωση και β. γρήγορης ανάληψης. Η ικανότητα αντοχής χαρακτηρίζεται από: Ø Τη σωματική, πνευματική και ψυχική ικανότητα του ατόμου να

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Η ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΤΑΞΙΝΟΜΙΚΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΓΕΩΡΓΙΛΑ ΕΛΕΝΗ Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΕΙΣΑΓΩΓΗ Διάγνωση: είναι η πολύπλοκη διαδικασία αναγνώρισης και ταυτοποίησης μιας διαταραχής που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου

Παράγοντες Προστασίας και Κινδύνου Η ψυχική ζωή του παιδιού οικοδομείται μέσα από μια σχέση αλληλεπίδρασης με τους σημαντικούς Άλλους, τη μητέρα και τον πατέρα αρχικά και το ευρύτερο περιβάλλον στη συνέχεια. Μέσα από αυτήν τη συναισθηματική

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΠΑΙΔΩΝ - ΠΡΟΕΦΗΒΩΝ -

ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΠΑΙΔΩΝ - ΠΡΟΕΦΗΒΩΝ - ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗ ΠΑΙΔΩΝ - ΠΡΟΕΦΗΒΩΝ - ΣΕΦΑΑ ΕΦΗΒΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Εμμανουήλ Ζαχαράκης Επίκ. Καθηγητής Νικόλαος Κωστόπουλος Επίκ. Καθηγητής Η ομάδα των 6-7 ετών Έχουν σημαντικές ατομικές διαφορές Ασήμαντες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 Α' ΕΤΟΣ Ημ/νία Μάθημα Τμήματα Ώρα Χώρος Πέμπτη 19/1/2017

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 Α' ΕΤΟΣ Ημ/νία Μάθημα Τμήματα Ώρα Χώρος Πέμπτη 19/1/2017 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2017 Α' ΕΤΟΣ Ημ/νία Μάθημα Τμήματα Ώρα Χώρος Διδακτική της Παιδαγωγικής Γυμναστικής Ι πράξη Α5 Α8 9:00 Φωλέα Κλειώ Α1 Α2 Α3 Α4 Α5 18:00 19:00 Αμφιθέατρο

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΝΤΟΠΙΓΚ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» Δρ. ΚΩΣΤΑΣ ΣΧΙΖΑΣ ΙΑΤΡΟΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΘΛΗΤΡΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΑΕΚ

ΑΝΤΙΝΤΟΠΙΓΚ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» Δρ. ΚΩΣΤΑΣ ΣΧΙΖΑΣ ΙΑΤΡΟΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΘΛΗΤΡΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΑΕΚ ΑΝΤΙΝΤΟΠΙΓΚ «ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΙ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ» Δρ. ΚΩΣΤΑΣ ΣΧΙΖΑΣ ΙΑΤΡΟΣ ΠΑΘΟΛΟΓΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΑΘΛΗΤΡΙΑΤΡΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΚΑΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑ 30-31/1/2010 - 2-1/ Το Ντόπιγκ είναι ένα παγκόσµιο πολυδιάστατο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Βετεράνοι αθλητές. Απόδοση & Ηλικία. Βασικά στοιχεία. Αθλητισμός Επιδόσεων στη 2η και 3η Ηλικία. Γενικευμένη θεωρία για τη

Βετεράνοι αθλητές. Απόδοση & Ηλικία. Βασικά στοιχεία. Αθλητισμός Επιδόσεων στη 2η και 3η Ηλικία. Γενικευμένη θεωρία για τη Αθλητισμός Επιδόσεων στη 2η και 3η Ηλικία. Γενικευμένη θεωρία για τη Διατήρηση η της αθλητικής απόδοσης 710: 8 η Διάλεξη Μιχαλοπούλου Μαρία Ph.D. Περιεχόμενο της διάλεξης αυτής αποτελούν: Αγωνιστικός αθλητισμός

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες

Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Άσκηση στις αναπτυξιακές ηλικίες Ενότητα 10: Προγραμματισμός προπόνησης ανάπτυξης φυσικής κατάστασης Γεροδήμος Βασίλειος, Καρατράντου Κωνσταντίνα Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗN ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΚΛΑΣΙΚΟΥ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΡΟΜΟΙ ΣΚΟΠΟΣ Αξιόπιστη και τεκμηριωμένη γνώση σε θέμα (περιοχή) ανάλογη με το επιστημονικό ενδιαφέρον του φοιτητή. Εκμάθηση της διαδικασίας απόκτησης τεκμηριωμένης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ!

ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ΥΠΕΡΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΒΛΑΠΤΕΙ! Είναι αλήθεια ότι η άσκηση βοηθά σημαντικά στην διατήρηση της υγείας. Μπορεί όμως να γίνει επικίνδυνη όταν δεν γίνεται με τον σωστό τρόπο!

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή

Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής- Υπερκινητικότητας ή Υπερκινητική Διαταραχή Δρ. Αναστασία Κουμούλα Παιδοψυχίατρος Συντ. Διευθύντρια Τμ. Ψυχιατρικής Παιδιών & Εφήβων Διευθύντρια ψυχιατρικού Τομέα Σισμανόγλειο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας

ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας ΜΙΛΩΝΤΑΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΑΒΒΑΔΙΑ Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας 29.05.2015 Ερωτήματα που μας απασχολούν Τι κάνουμε όταν αμφιβάλλουμε για το αν θα τα καταφέρουμε να κρατήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας;

Σχιζοφρένεια. Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Από Τι Προκαλείται η Σχιζοφρένεια; Ποια Είναι Τα Συμπτώματα Της Σχιζοφρένειας; Σχιζοφρένεια Τι Είναι η Σχιζοφρένεια; Η σχιζοφρένεια, μια πνευματική ασθένεια που προκαλεί διαταραχή στον τρόπο που σκέφτεται το άτομο, επηρεάζει περίπου το 1% του πληθυσμού. Συνήθως ξεκινά από τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμολογία των μαθητών

Βαθμολογία των μαθητών Βαθμολογία των μαθητών Τι σημαίνει βαθμολογία Η βαθμολογία ως παιδαγωγική ενέργεια ισοδυναμεί με τη διαδικασία απόδοσης βαθμού Βαθμός σημαίνει συγκεκριμενοποίηση της αξιολόγησης με έναν αριθμό ή χαρακτηρισμό

Διαβάστε περισσότερα