Π. Μαντά 1, Ο. Παπανδρέου 2. Λέξεις κλειδιά: ανθεκτική επιληψία, κετονική δίαιτα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Π. Μαντά 1, Ο. Παπανδρέου 2. Λέξεις κλειδιά: ανθεκτική επιληψία, κετονική δίαιτα"

Transcript

1 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ Η Κετονική Δίαιτα στη Θεραπεία της Ανθεκτικής Επιληψίας στα Παιδιά Π. Μαντά 1, Ο. Παπανδρέου 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η επιληψία είναι μια σοβαρή νευρολογική διαταραχή με συχνή εμφάνιση τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες ( ετήσια επίπτωση περιπτώσεις/ πληθυσμού). Αντιεπιληπτική φαρμακευτική αγωγή εφαρμόζεται για έλεγχο των κρίσεων στη πλειονότητα των περιπτώσεων, αν και ένα σημαντικό ποσοστό φαίνεται ότι δεν ανταποκρίνεται στην θεραπεία. Η εφαρμογή της κετονικής δίαιτας δοκιμάστηκε για πρώτη φορά το 1920 στη θεραπευτική αντιμετώπιση της μη ανταποκρινόμενης στα φάρμακα επιληψίας. Η ανακάλυψη νέων φαρμακευτικών σκευασμάτων από το 1940 παρόπλισε τη κετονική δίαιτα. Την τελευταία όμως δεκαετία το ενδιαφέρον για τη κετονική δίαιτα έχει αυξηθεί, λόγω των παρενεργειών των νέων αντιεπιληπτικών φαρμάκων. Η κετονική δίαιτα είναι μια υψηλής περιεκτικότητας σε λίπος δίαιτα χαμηλή σε υδατάνθρακες και φυσιολογική σε πρωτεΐνη. Επειδή πλήθος ερευνητικών μελετών επισημαίνουν την επίδραση της νηστείας στη μείωση της συχνότητας εμφάνισης των επιληπτικών εκδηλώσεων, η κετονική δίαιτα έχει σχεδιαστεί να προκαλεί κέτωση, όπως και η κατάσταση νηστείας. H διαιτητική αγωγή μπορεί να αποβεί πολύτιμο θεραπευτικό εργαλείο στην αντιμετώπιση της ανθεκτικής επιληψίας, όταν οι μηχανισμοί με τους οποίους δρα διερευνηθούν και κατανοηθούν πλήρως. (Δελτ Α Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 2010,57 (1):43-53) Λέξεις κλειδιά: ανθεκτική επιληψία, κετονική δίαιτα 1 Κλινική Διαιτολόγος, Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» 2 Παιδίατρος, Παιδονευρολόγος, Α Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Νοσοκομείο Παίδων «Αγία Σοφία» Υποβλήθηκε: 23/09/2009 Τhe ketogenic diet as a treatment of the intractable childhood epilepsy. P. Manta, O. Papandreou (Ann Clin Paediatr 2010, 57 (1) :43-53) Epilepsy is the most prevalent of the serious neurological disorders, the highest incidence occurring in early childhood and old age. The ketogenic diet is a high fat, adequate protein, low carbohydrate diet that has been

2 44 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 used for the treatment of intractable childhood epilepsy since the 1920s. Although less commonly used in later decades because of the increased availability of anticonvulsants, the ketogenic diet has re-emerged as a therapeutic option, with concerns about side effects of medications. The diet mimics the biochemical changes associated with starvation, which create ketosis. Efficacy and safety have been demonstrated in several studies over the past decade. There are two main types of ketogenic diet. The classical diet is based on a ratio of fat to carbohydrate and protein. The fat component is long chain triglycerides, mainly provided from foods. Protein is based on minimum requirements for growth, and carbohydrate is very restricted. A modification of this diet was introduced using medium chain triglycerides as an alternative fat source. The Atkins diet is a recently used, less restrictive, therapy that also creates ketosis and can lower the number of seizures. Dietary therapies may become even more valuable in the therapy of epilepsy when the mechanisms underlying their success are understood. Key Words: Ketogenic diet, pediatric epilepsy, seizures ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η επιληψία είναι η νοσηρή κατάσταση κατά την οποία υπέρμετρη και παροξυσμική εκφόρτιση των εγκεφαλικών νευρώνων οδηγεί σε παροδική και επαναλαμβανόμενη διαταραχή της συνείδησης όπως και ποικίλων σωματικών και νοητικών λειτουργιών. Προκαλείται από διάφορες αιτίες όπως: εμπύρετες καταστάσεις, εγκεφαλική παράλυση ή νεοπλάσματα, ενώ στη πλειονότητα των περιπτώσεων (περίπου 70%) η αιτιολογία είναι άγνωστη. Κλινικά οι κρίσεις ταξινομούνται σε γενικευμένες και εστιακές. Η επιληψία που δεν έχει φυλετικές, πολιτισμικές ή εθνικές προτιμήσεις προσβάλλει περίπου 100 εκατομμύρια ανθρώπους στον πλανήτη. Σύμφωνα με την διεθνή οργάνωση κατά της επιληψίας (Ι.L.A.E International Leaque Against Epilepsy) αλλά και την Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (Π.Ο.Υ), στις αναπτυσσόμενες χώρες συχνά ένα μεγάλο ποσοστό ασθενών με επιληψία θεραπεύεται ατελώς 1. Αλλά και στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ αρκετοί ασθενείς (περίπου 15%) δεν ανταποκρίνονται στα υπάρχοντα σήμερα α- ντιεπιληπτικά φάρμακα (ΑΕΦ) και άλλες θεραπείες είναι απαραίτητες, όπως η χειρουργική παρέμβαση ή η επιλογή εμφύτευσης συσκευής διέγερσης του παρασυμπαθητικού συστήματος (vagal nerve Fatty acids KD: mmol/l Acetyl-CoA Acetoacetyl-CoA Fasting: mmol/l Acetoacetate NADH +h + β-ηydroxybutyrate dehydrogenase NAD + Acetone Σχήμα 1. Μεταβολικές οδοί που οδηγούν στην παραγωγή κετονικών σωμάτων σε περίοδο νηστείας ή κατά την εφαρμογή ΚΔ. Οι συγκεντρώσεις των κετονικών σωμάτων, β-υδροξυβουτυρικού οξέος, ακετοξικού και ακετόνης στο αίμα εγγράφονται στα ορθογώνια πλαίσια. Οι μετρήσεις ιδιαίτερα του β-υδροξυβουτυρικού στο αίμα κρίνονται απαραίτητες για τον έλεγχο της αποτελεσματικότητας της δίαιτας. stimulator). Η κετονική δίαιτα (ΚΔ), μια δίαιτα πλούσια σε λίπη και πτωχή σε υδατάνθρακες και λεύκωμα, έχει δοκιμασθεί σε ανθεκτικές επιληπτικές κρίσεις από το 1920, ενώ είχε εγκαταλειφθεί τη δεκαετία του 1970, λόγω της ταχείας ανάπτυξης νέων ΑΕΦ. Την τελευταία δεκαετία, μολονότι υπάρχουν αρκετές θεραπευτικές ή παρεμβατικές επιλογές για τους ασθενείς, υπάρχουν πολλοί λόγοι για τους οποίους η ΚΔ κερδίζει συνεχώς έδαφος διεθνώς 1 : Θεωρείται φυσική εναλλακτική λύση, τελικής επιλογής με μικρότερο κόστος. Έχει λιγότερες παρενέργειες από τα ΑΕΦ, οι περισσότερες των οποίων αντιμετωπίζονται ή είναι αναστρέψιμες. Σημειωτέον ότι ενώ έχουν παρασκευαστεί νέα φάρμακα, τα περισσότερα διατίθενται για λίγα μόλις χρόνια οπότε και η εμπειρία από την εφαρμογή τους σε παιδιατρικούς ασθενείς είναι περιορισμένη. Η αποτελεσματικότητά της είναι μεγαλύτερη σε σχέση με την αντιεπιληπτική αγωγή στα παιδιά με ανθεκτική επιληψία και υπάρχουν εντυπωσιακά αποτελέσματα εξάλειψης των κρίσεων που έχουν κεντρίσει το ενδιαφέρον της δημοσιότητας. Έχει δοκιμαστεί περίπου για έναν αιώνα. Η διακοπή της δίαιτας, εφόσον κριθεί αναποτελεσματική, είναι εύκολη και χωρίς επιπλοκές. Ιστορική αναδρομή Από τις αρχές του 20ού αιώνα οι επιλογές για τη θε- H β-ηydroxybutyrate Co 2 KD:?? 1-4 mmol/l Fasting: 10 mmol/l KD: 2-5 mmol/l Fasting: 5-8 mmol/l

3 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, Πίνακας 1. Διαιτητική αναλογία- Διαιτητικές μονάδες Διαιτητική Θερμίδες ανά Λίπος ανά Πρωτεΐνη + Υδ/κες ανά Αναλογία διαιτητική μονάδα διαιτητική μονάδα διαιτητική μονάδα 2 : : : : Glutamine GABA 3 Glutamate Aspartate (Glycolysis) Lactate Glucose Pyruvate Acetyl-CoA 2 Oxaloacetate α-ketoglutarate Citrate 3-OH-bytyrate Acetoacetate Acetoacetate-CoA Σχήμα 2. Μεταβολικές τροποποιήσεις στη σύνθεση γλουταμινικού και γ-αμινοβουτυρικού οξέος (GABA) λόγω κέτωσης από μειωμένη παροχή γλυκόζης. Κατά τη κέτωση το β-υδροξυβουτυρικό και το ακετοξικό συνεισφέρουν άμεσα στην παροχή ενέργειας στον εγκέφαλο. Ένα κλάσμα του πυροσταφυλικού (1) μετατρέπεται κανονικά σε ακετυλο-συνένζυμο Α δια μέσου της πυροσταφυλικής αφυδρογονάσης. Σε αντίθεση, όλα τα κετονικά σώματα παράγουν ακετυλο-συνένζυμο Α, το οποίο μπαίνει στο κύκλο του Krebs, δια μέσου της συνθετάσης του κιτρικού(2). Ο μεταβολικός αυτός δρόμος εμπλέκει το οξαλοξικό οξύ που είναι απαραίτητο για την τρανσαμίνωση του γλουταμινικού σε ασπαρτικό οξύ. Έτσι, λιγότερο οξαλοξικό χρησιμοποιείται μέσω της αμινοτρανσφεράσης του ασπαρτικού, οπότε λιγότερο γλουταμινικό μετατρέπεται σε ασπαρτικό και ως εκ τούτου περισσότερο γλουταμινικό διατίθεται για τη σύνθεση γ- αμινοβουτυρικού οξέος(3). 1 CO 2 (TCA Cycle) ραπευτική αντιμετώπιση της επιληψίας περιορίζονταν στη χρήση φαινοβαρβιτάλης και βρωμιούχων αλάτων. Η ιδέα για τη θεραπευτική αντιμετώπιση της επιληψίας με δίαιτα και μάλιστα υδρική προτάθηκε αρχικά από τον Rawle Geyelin το 1921 και εφαρμόστηκε σε παιδιά για 3 περίπου εβδομάδες. Ο Dr Wilder από την Mayo Clinic τον ίδιο χρόνο πρότεινε ένα νέο τύπο δίαιτας (με υψηλό ποσοστό λίπους και μηδαμινή συμμετοχή υδατανθράκων) για μακροπρόθεσμη εφαρμογή που μιμείται την κατάσταση νηστείας 2. Ο Talbot, το 1927, ανέπτυξε ένα πρωτόκολλο ΚΔ με αναλογία 4:1 γραμμαρίων λίπους προς υδατάνθρακες, το οποίο εισήγαγε μετά από περίοδο νηστείας σε συνδυασμό με περιορισμένη πρόσληψη υγρών 3. Είναι αξιοσημείωτο το γεγονός ότι η ίδια δίαιτα εφαρμόζεται και σήμερα, 80 χρόνια αργότερα. Μέχρι το 1938, η ΚΔ αποτελούσε ένα βασικό θεραπευτικό μέσο για την αντιμετώπιση της επιληψίας. Η ανακάλυψη, όμως, νέων φαρμακευτικών σκευασμάτων κατέστησε τη δίαιτα απαρχαιωμένη και μη αναγκαία. Για πολλές δεκαετίες μετέπειτα θεωρήθηκε ως ανθυγιεινή, δυνητικά επικίνδυνη και επιστημονικά επισφαλής. Το ενδιαφέρον για τα θεραπευτικά αποτελέσματα της δίαιτας ανέκυψε από το 1994 όταν εφαρμόστηκε για την αντιμετώπιση επιληψίας μη ανταποκρινόμενης τόσο σε χειρουργική παρέμβαση όσο και σε φαρμακευτική αγωγή 3. Tα τελευταία 8 χρόνια η χρήση της ΚΔ έχει θεαματικά αυξηθεί παγκοσμίως και εφαρμόζεται περίπου από 75 κέντρα σε 45 χώρες. Πολιτισμικές, θρησκευτικές και οικονομικές διαφορές μεταξύ των κέντρων έχουν οδηγήσει σε διαφορετικούς τρόπους προσέγγισης και εφαρμογής της δίαιτας. Μερικά κέντρα τροποποιούν την αναλογία λίπους προς υδατάνθρακες, άλλα εισάγουν μικρότερη ή καθόλου περίοδο νηστείας ενώ άλλα αυξάνουν την πρόσληψη υγρών όπως και των θερμίδων 4. Τύποι κετονικής δίαιτας Υπάρχουν διάφορα πρωτόκολλα ΚΔ, χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένη τυποποίηση ως προς τη δομή των διαφόρων διαιτητικών σχημάτων με συνέπεια να υπάρχουν παραλλαγές αλλά και διαφοροποιήσεις ακόμα και μεταξύ των κύριων τύπων δίαιτας (κλασσικής και τροποποιημένης με MCT) που χρησιμοποιούνται περισσότερο.

4 46 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 Πίνακας 2. Επιπλοκές της κετονικής δίαιτας Μεταβολικές Οξέωση Απώλεια βάρους Ανεπαρκής ανάπτυξη Ταχεία κέτωση/οξέωση Υπερλιπιδαιμία Ανεπάρκεια βιταμινών, ιχνοστοιχείων Υπογλυκαιμία Υπερουριχαιμία Χαμηλά επίπεδα Na, Mg Γαστρεντερικές Ναυτία/ έμετος (έναρξη της δίαιτας) Δυσκοιλιότητα( κλασσική κετονική) Διάρροια ( κετονική δίαιτα με MCT) Οξεία παγκρεατίτις Υποπρωτεϊναιμία Καρδιακές Σύνδρομο παρατεταμένου QT Καρδιομυοπάθεια Νεφρικές Συμπτωματική νεφρολιθίαση (6%) Νεφρική σωληναριακή οξέωση Fanconi Αφυδάτωση Νευρολογικές Αλλαγές βασικών γαγγλίων Κώμα, εξασθένιση Οπτική νευροπάθεια (ανεπάρκεια Β1) Αιματολογικές Αναιμία Εύκολες κακώσεις Λευκοπενία Ορθοπεδικές Κατάγματα Λοιμώξεις Επιδεκτικότητα στις λοιμώξεις Άγνωστες Οστά Μύες Ήπαρ Σημείωση: οι πλάγιοι χαρακτήρες υποδηλώνουν μεμονομένες περιπτώσεις. Κλασσική κετονική δίαιτα Το παραδοσιακό πρωτόκολλο της κλασσικής κετονικής δίαιτας με αναλογία 4g λίπους προς 1g πρωτεΐνης και υδ/κων (4:1) είναι εκείνο που χρησιμοποιείται περισσότερο και σημαίνει ότι 90% των θερμίδων προέρχεται από λίπος και 10% από πρωτεΐνη και υδ/κες 5 (πίνακας 1). Η σύσταση του λίπους αφορά τριγλυκερίδια μακράς αλύσου (LCT- Long Chain Triglycerides) κυρίως κεκορεσμένα, ακόρεστα ή πολυακόρεστα που φαίνεται ότι είναι περισσότερο κετογονικά από τα κορεσμένα 6. Το ποσοστό της πρωτεΐνης υπολογίζεται με βάση το απαιτούμενο ποσό για την ανάπτυξη, ενώ οι υδατάνθρακες περιορίζονται πάρα πολύ. Μικρότερη αναλογία 3:1, είναι δυνατόν να εφαρμοστεί σε μικρότερα παιδιά ή σε ασθενείς που είναι σε φαρμακευτική αγωγή που αυξάνει τον κίνδυνο για οξέωση και υπερβολική κέτωση. Μερικά κέντρα αρχίζουν την εφαρμογή της δίαιτας με αναλογία 2:1 και προσαρμόζουν σταδιακά σε υψηλότερη αναλογία σε διάστημα μερικών ημερών ή εβδομάδων. Η απευθείας εισαγωγή της δίαιτας με αναλογία 4:1 γίνεται μόνο σε νοσοκομείο. Τροποποιημένη κετονική δίαιτα με MCT Η τροποποιημένη ΚΔ με μέσης αλύσου τριγλυκερίδια (MCT- Medium Chain Triglycerides) ως εναλλακτικής πηγής λίπους εισήχθη το Η δίαιτα αυτή αποδίδει μεγαλύτερο ποσό κετονικών σωμάτων, τα οποία απορροφώνται πιο αποτελεσματικά και αποδίδονται άμεσα στο αίμα από το ήπαρ. Έτσι είναι δυνατόν να μειωθεί η ποσοστιαία συμμετοχή του λίπους στη δίαιτα, ενώ να αυξηθεί αντίστοιχα η συμμετοχή των υδατανθράκων και των πρωτεϊνών. Πρόσφατες μελέτες προτείνουν ως εξίσου αποτελεσματικές και τους δύο τύπους δίαιτας 8. Υπάρχει μάλιστα μία ελεγχόμενη μελέτη που συνέκρινε την κλασσική και την ΚΔ με MCT με μία τροποποιημένη δίαιτα (δίαιτα Radcliff) που περιέχει τόσο μακράς (LCT) όσο και μέσης αλύσου (MCT) λιπαρά οξέα και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχει διαφορά ως προς την αποτελεσματικότητα μεταξύ των τριών 9. Tροποποιημένη δίαιτα Atkins Η δίαιτα Atkins με μειωμένο ποσό υδατανθράκων (10-20g/ημέρα) και κατανομή 60% των ολικών θερμίδων από λίπος, 30% των θερμίδων από πρωτεΐνη και 10% των θερμίδων από υδατάνθρακες, θεωρείται ότι προκαλεί κέτωση όπως η κλασσική ΚΔ. Εισάγεται και εφαρμόζεται εύκολα χωρίς να απαιτείται εισαγωγή σε νοσοκομείο ή εφαρμογή νηστείας. Θεωρείται

5 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, ότι είναι χρήσιμη, ιδιαίτερα σε ασθενείς με πρώιμη έναρξη αλλά μικρότερου βαθμού επιληπτικές κρίσεις. Μπορεί επίσης να είναι η δεύτερη επιλογή μετά από σποραδική χρήση της παραδοσιακής ΚΔ από εφήβους και ενήλικες 10. Δίαιτα χαμηλού γλυκαιμικού δείκτη Στη δίαιτα αυτή η κατανάλωση φρούτων, ψωμιού και δημητριακών αποφεύγεται ενώ το επιτρεπόμενο ποσό υδατανθράκων είναι μικρότερο από εκείνο της τροποποιημένης δίαιτας Αtkins 11. Η τεράστια κλινική εμπειρία από την διαχρονική εφαρμογή της ΚΔ αποδεικνύει ότι σχεδόν κάθε τύπος δίαιτας που προκαλεί κετοναιμία και /ή μειωμένα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα μπορεί να έχει αντιεπιληπτική δράση. Κετονικές δίαιτες που αποτελούνται είτε από μακράς αλύσου τριγλυκερίδια (LCTs) ή τριγλυκερίδια μέσης αλύσου (MCTs) είναι εξίσου αποτελεσματικές στον έλεγχο των κρίσεων, όπως και δίαιτες που περιέχουν διάφορα είδη λιπών, αλλά με χαμηλό περιεχόμενο σε υδ/κες. Συνεπώς, ενώ η σύσταση της ΚΔ ως προς το λίπος, δεν φαίνεται να επηρεάζει την αποτελεσματικότητά της, εφόσον επέρχεται η επιδιωκόμενη κέτωση 4, η διαιτητική όμως αναλογία και ο περιορισμός των θερμίδων δρουν προστατευτικά στον έλεγχο των κρίσεων 12. Υπάρχει επιβεβαιωμένη βελτίωση του ελέγχου των αντιεπιληπτικών εκδηλώσεων όταν η ΚΔ εφαρμόζεται με διαιτητικές αναλογίες 3:1, αλλά σημαίνοντα ρόλο διαδραματίζει επίσης και ο θερμιδικός περιορισμός ανεξάρτητα από τον τύπο της δίαιτας που συστήνεται. Είναι γνωστό ότι, επιπλέον θερμίδες από υδατάνθρακες ή πρωτεΐνες διακινούνται μεταβολικά για τη παραγωγή γλυκόζης μέσω νεογλυκογένεσης με αποτέλεσμα να μειώνεται η αποτελεσματικότητα της ΚΔ. Συνεπώς αιφνίδια εμφάνιση κρίσεων αιτιολογείται από υπερεκτίμηση στη χορήγηση θερμίδων και ως εκ τούτου ο θερμιδικός περιορισμός ασκεί συμπληρωματικά αντιεπιληπτική δράση ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα της ΚΔ ανεξάρτητα από την ηλικία στην οποία αυτή εφαρμόζεται. Mηχανισμός δράσης Ο ακριβής αντιεπιληπτικός μηχανισμός δράσης της ΚΔ παραμένει αδιευκρίνιστος 12. Μεταξύ των επικρατέστερων θεωριών που έχουν προταθεί είναι: 1. Έμμεση επίδραση των κετονικών σωμάτων (Σχήμα 1.) Τα κετονικά σώματα ( β-υδροξυβουτυρικό, ακετοξικό και η ακετόνη) σχηματίζονται από το καταβολισμό των λιπαρών οξέων και των κετονικών αμινοξέων στο ήπαρ, όταν ο οργανισμός βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο νηστείας και η προσφερόμενη γλυκόζη δεν είναι επαρκής, εξασφαλίζοντας μια εναλλακτική πηγή ενέργειας για το σώμα και τον εγκέφαλο. Η χρησιμοποίηση των κετονικών σωμάτων από τον εγκέφαλο μπορεί να αλλάξει τον μεταβολισμό του γλουταμινικού οξέως που κατατάσσεται στους διεγέρτες των νευροδιαβιβαστών (Σχήμα 2). Η μειωμένη τρανσαμίνωση του γλουταμινικού σε ασπαρτικό οξύ αυξάνει άμεσα τη διαθεσιμότητα του γλουταμινικού οξέος για τη σύνθεση γ- αμινοβουτυρικού οξέος (GABA) που είναι αναστολέας νευροδιαβιβαστής στον εγκέφαλο. Οι αλλαγές στα επίπεδα του γ-αμινοβουτυρικού οξέος αλλά και άλλων αμινοξέων του εγκεφαλονωτιαίου υγρού φαίνεται ότι δρουν κατασταλτικά στην εμφάνιση επιληπτικών κρίσεων σε ασθενείς που εφαρμόζουν κετονική δίαιτα 13. Το β-υδροξυβουτυρικό οξύ είναι το κύριο κετονικό σώμα που μετριέται στο αίμα κατά την εφαρμογή της ΚΔ. Μολονότι παρατηρείται αύξηση των επιπέδων του στο αίμα κατά την εφαρμογή της ΚΔ, δεν προκύπτει άμεση συσχέτιση μεταξύ των τιμών του β-υδροξυβουτυρικού οξέος στο πλάσμα και της εμφάνισης ή όχι κρίσεων. Επιπλέον, ενώ φαρμακοδυναμικές μελέτες in vivo έχουν αποδείξει ότι τόσο το ακετοξικό οξύ όσο και η ακετόνη μπορεί να δρούν σαν αντιεπιληπτικοί παράγοντες, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι τα κετονικά σώματα μπορεί να τροποποιήσουν άμεσα τη συναπτική διαβίβαση και την νευρωνική διεγερσιμότητα. Πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν ότι το ακετοξικό οξύ και η ακετόνη ενδεχόμενα ενεργοποιούν μια νέα ομάδα καναλιών Κ και συγκεκριμένα τον τύπο Κ 2P, τα οποία υπερπολώνουν τις κυτταρικές μεμβράνες ρυθμίζοντας έτσι τη διεγερσιμότητα προ- και μετασυναπτικά 14. Τα κανάλια Κ 2P, τροποποιούνται από αλλαγές PH, οσμωτικότητας, θερμοκρασίας, όπως και από ορισμένα είδη λιπαρών οξέων. Η σχέση μεταξύ της αύξησης των κετονικών σωμάτων που προκαλεί η ΚΔ των λιπαρών οξέων και των καναλιών Κ 2P συνεχίζει να είναι υπό έρευνα. Από την κλινική εμπειρία, ως γνωστό, απαιτείται παρατεταμένη κέτωση προκειμένου να υπάρξει κλινική αποτελεσματικότητα, η οποία μεγιστοποιείται σε διάστημα εβδομάδων αντί ημερών, παρά το γεγονός ότι, η κέτωση επιτυγχάνεται εντός ωρών. Πιθανολογείται ότι διαιτητικοί και φαρμακοκινητικοί παράγοντες δρουν προστατευτικά στον έλεγχο των κρίσεων, η κλινική εκδήλωση των οποίων προαπαιτεί διάστημα

6 48 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 Πίνακας 3. Εργαστηριακός έλεγχος προς εκτίμηση των επιπλοκών της κετονικής δίαιτας 0, 3, 6 ημέρες και 1, 2, 3, 6, 12, 18, 24 μήνες Γενική αίματος και αιμοπετάλια, ουρία, κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες, Ca, P, ΑΦ, Mg, ουρικό οξύ, ηπατικές παράμετροι (ολική πρωτεΐνη/αλβουμίνη, ολική χολερυθρίνη, SGOT και SGPT, λιπιδαιμικό προφίλ (χοληστερόλη, HDL χοληστερόλη, τριγλυκερίδια), κετόνες αίματος, γλυκόζη αίματος, γενική ούρων 0, 3, 6, 12, 24 μήνες Επίπεδα αντιεπιληπτικών φαρμάκων στο αίμα, υπερηχογράφημα κοιλίας 0, 6, 12, 24 μήνες Ψευδάργυρος, Rö καρπού για οστική ηλικία και εφόσον ενδείκνυται DEXA, PTH, 25(ΟΗ) βιταμίνη D3, 1.25(ΟΗ)2 βιταμίνη D3, οστεοκαλσίνη και ηλεκτροκαρδιογράφημα περίπου 2 εβδομάδων για τον βέλτιστο αποτέλεσμα. Αυτό ίσως υποδηλώνει την φαρμακοδυναμική δράση της ΚΔ, που υπογραμμίζει και την αντιεπιληπτική της φύση. Συνεπώς, τα ερευνητικά δεδομένα υποδεικνύουν μάλλον προσαρμοστικούς μεταβολικούς μηχανισμούς παρά άμεση επίδραση της κέτωσης, ως βασική εξήγηση της αντιεπιληπτικής επίδρασης της ΚΔ 12, Ο ρόλος του περιορισμού της γλυκόζης. Σύμφωνα με υποθέσεις, ο περιορισμός της γλυκόζης κατά την εφαρμογή της ΚΔ ενεργοποιεί τα ATP κανάλια Κ (ΚΑΤΡ). Τα κανάλια αυτά εκφράζονται ευρέως δια μέσω του ΚΝΣ τόσο στα γάγγλια όσο και στην νευρογλοία, συνδέοντας τη διεγερσιμότητα της κυτταρικής μεμβράνης με τα αυξομειούμενα επίπεδα του ADP και ATP. Η ενεργοποίηση του υποδοχέα αυτού από την μείωση της σχέσης AΤP/ ADP, ανοίγει το κανάλι και οδηγεί στην υπερπόλωση της μεμβράνης. Όταν η γλυκόζη μειώνεται (π.χ. με την κλασσική ΚΔ που είναι περιορισμένη σε θερμίδες κατά 25%), τα κανάλια ΚΑΤΡ πιθανότατα ανοίγουν λόγω της διαφοράς δυναμικού στο κύτταρο, διότι η συγκέντρωση του ενδοκυττάριου ΑΤΡ πέφτει. Αντίστροφα όταν υπάρχει γλυκόζη και η συγκέντρωση του ΑΤΡ αυξάνεται, τα κανάλια ΚΑΤΡ κλείνουν. Έτσι δρουν προστατευτικά έναντι ποικίλων στρεσσογόνων παραγόντων όπως υποξίας, ισχαιμίας και υπογλυκαιμίας, ενώ πιθανότατα έτσι ρυθμίζουν και τον ουδό των επιληπτικών κρίσεων. 3. Ο ρόλος των λιπαρών οξέων Τα πολυακόρεστα λιπαρά οξέα (PUFAs- Polyunsaturated Fatty Acids), όπως το δοκοσαεξανοϊκό οξύ (DΗΑ), αραχιδονικό (ΑΑ), ή εικοσαπεντανοϊκό (ΕΡΑ), αναφέρεται ότι παρουσιάζονται αυξημένα τόσο στον ορό, όσο και στον εγκέφαλο ασθενών και πειραματόζωων με την εφαρμογή της ΚΔ. Γενικότερα τα PUFAs μπορεί να μπλοκάρουν την εμφάνιση κρίσεων με τους ακόλουθους τρόπους: αναστέλλοντας άμεσα τo δυναμικό στα κανάλια ιόντων Na + και Ca ++ συζευγμένα με τα κετονικά σώματα πιθανόν να ενεργοποιούν τη λιποευαίσθητη ομάδα των καναλιών Κ 2Ρ και ενισχύοντας τη δραστηριότητα της αντλίας Na. Τα αυξημένα επίπεδα των ω3 (PUFAs) και τα ελαττωμένα επίπεδα των ω6 (PUFAs) πολυακόρεστων λιπαρών οξέων στο πλάσμα αυξάνουν σημαντικά τη λειτουργία της αντλίας Na. Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι τα αυξημένα επίπεδα των PUFAs μετά την εφαρμογή της ΚΔ μπορεί με άμεσο τρόπο να συμβάλλουν στη μείωση της ευερεθιστότητας των νευρώνων Μοριακή ρύθμιση Προσαρμοστικοί μεταβολικοί μηχανισμοί ευαισθητοποιούνται σε κυτταρικό επίπεδο με την κετογένεση, όπως η ενεργοποίηση του μεταγραφικού παράγοντα των λιπαρών οξέων (πολλαπλασιαστικός υποδοχέας του περοξεισώματος- PPARa) που επιδρά στον μεταβολισμό των νευροδιαβιβαστών, ασκώντας σημαντικό ρόλο στην αντιεπιληπτική δράση της δίαιτας ο Ρόλος των νευροπεπτιδίων και της νορεπινεφρίνης. Σύμφωνα με την νοραδρενεργική υπόθεση (noradrenergic hypothesis) η δράση της ΚΔ συνδέεται με την νορεπινεφρίνη, τους υποδοχείς της, όπως και με τη σειριακή σηματοδότηση. Υποστηρίζεται μάλιστα ότι η αύξηση του νοραδρενεργικού τόνου ασκεί αντιεπιληπτική δράση. Οι αναστολείς της νορεπινεφρίνης μπορεί να αποτρέπουν την εμφάνιση κρίσεων σε αρουραίους με γενετική

7 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, προδιάθεση στην επιληψία ενώ οι φαρμακολογικοί αγωνιστές της νορεπινεφρίνης πιστεύεται ότι ασκούν αντιεπιληπτική δράση. Βλάβη στον υπομέλα τόπο μετατρέπει περιστασιακές κρίσεις σε αυτοσυντηρούμενο status epilepticus σε αρουραίους. Τα πειραματόζωα μάλιστα, σύμφωνα με μελέτες, είναι περισσότερο επιρρεπή σε κρίσεις όταν η νορεπινεφρίνη μειώνεται φαρμακολογικά από τη ρεζερπίνη. Συνεπώς, εάν η ΚΔ ενισχύει την απελευθέρωση της νορεπινεφρίνης, πιθανότατα προάγει τη δράση αντιπαροξυσμικών ορεξιογόνων πεπτιδίων όπως του νευροπεπτίδιο Υ και της γαλανίνης. Το νευροπεπτίδιο Υ έχει δειχθεί ότι αναστέλλει τη μέσω γλουταμινικού συναπτική διαβίβαση και την πρόκληση εμφάνισης κρίσεων in vitro. Η γαλανίνη έχει βρεθεί επίσης ότι, περιορίζει το αυτοσυντηρούμενο status epilepticus και μειώνει τόσο τη διέγερση της συναπτικής διαβίβασης όσο και τις επιληπτικές κρίσεις in vitro. Tα δύο αυτά νευροπεπτίδια αυξάνονται με τον περιορισμό των θερμίδων. Ωστόσο δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ενισχυμένης μεταγραφής των νευροπεπτιδίων αυτών στον εγκέφαλο με την εφαρμογή της ΚΔ, οπότε ενδεχόμενα να μην συνεισφέρουν σημαντικά στο αντιεπιληπτικό αποτέλεσμα 16. Ενδείξεις και αντενδείξεις εφαρμογής Η ΚΔ σήμερα είναι μια θεραπευτική επιλογή για ασθενείς όλων των ηλικιών με παροξυσμούς ποικίλου τύπου ή με διάφορα επιληπτικά σύνδρομα όπως: σύνδρομο Lennox-Gastaut, σπασμοί της βρεφικής ηλικίας, σοβαρή μυοκλονική επιληψία της βρεφικής ηλικίας ( σύνδρομο Dravet), οζώδης σκλήρυνση, ασταθής μυοκλονική επιληψία της παιδικής ηλικίας, σύνδρομο Landau-Kleffner και σύνδρομο Rett 17. Η ΚΔ γενικότερα εφαρμόζεται σε ασθενείς με ανθεκτική επιληψία στους οποίους η φαρμακευτική χορήγηση δύο τουλάχιστον φαρμακευτικών σκευασμάτων έχει αποτύχει ή έχει προκαλέσει δυσάρεστες επιπλοκές. Η χορήγηση ΑΕΦ με τη δίαιτα δεν επαυξάνει το θεραπευτικό αποτέλεσμα. Ο συνδυασμός όμως δίαιτας και πνευμονογαστρικού διεγέρτη μπορεί να αποδώσει. Μολονότι υπάρχουν αρκετές μελέτες που επισημαίνουν την αποτελεσματικότητα της δίαιτας στους ενήλικες, η πρωταρχική χρήση της αφορά κυρίως παιδιά 18. Η εφαρμογή της δίαιτας φαίνεται επίσης ότι επιδρά θετικά στην αντιμετώπιση προβλημάτων συμπεριφοράς σε παιδιά με αυτισμό 19, ενώ έχει περιορισμένο αποτέλεσμα σε παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς που εκδηλώνουν άρνηση τροφής. Η χρήση της δίαιτας έχει επεκταθεί στην αντιμετώπιση διαταραχών μεταβολισμού της ενέργειας, όπως στις περιπτώσεις ανεπάρκειας του ενζύμου GLUT-1 (glucose transporter protein deficiency) ή του ενζύμου της πυροσταφυλικής αφυδρογονάσης. Υπάρχουν όμως ορισμένες ενδογενείς μεταβολικές διαταραχές στις οποίες η δίαιτα αντενδεικνύεται όπως: ανεπάρκεια του ενζύμου της πυροσταφυλικής καρβοξυλάσης, διαταραχές στην οξείδωση των λιπαρών οξέων, έλλειψη καρνιτίνης, μερικά μιτοχονδριακά νοσήματα 20. Η ύπαρξη ηπατικής νόσου αποτελεί επίσης αντένδειξη, όπως και υπάρχον ιστορικό νεφρολιθίασης ή υπερλιπιδαιμίας. Η δίαιτα θα πρέπει να εφαρμόζεται με προσοχή από παιδιά που λαμβάνουν διουρητικά ή άλλα φάρμακα που ενέχουν τον κίνδυνο οξέωσης. Συνυπάρχουσα αγωγή με στεροειδικά φαρμάκων μπορεί επίσης να μειώσει τη κέτωση. Επιπλοκές Oι πιθανές επιπλοκές της ΚΔ διακρίνονται σε συχνές, λιγότερο συχνές και σπάνιες 1,18 ( πίνακας 2). Οι πιο συχνές επιπλοκές που εμφανίζονται με τη εισαγωγή της δίαιτας περιλαμβάνουν: οξέωση, υπογλυκαιμία, γαστρεντερικές διαταραχές, δυσκολία πρόσληψης βάρους, δυσκοιλιότητα, αφυδάτωση και λήθαργο. Οι λιγότερο συχνές περιλαμβάνουν: νεφρολιθίαση (6%), αναστολή της ανάπτυξης κυρίως στα μικρότερα παιδιά, και υπερλιπιδαιμία. Ο κίνδυνος νεφρολιθίασης δεν αυξάνεται με την επιπρόσθετη χορήγηση αντιπαροξυσμικών φαρμάκων (τοπιραμάτης, ζονισαμίδης) τα οποία αποτελούν ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου δημιουργίας νεφρολιθίασης σε ποσοστό 2-4%. Απώτερες επιπλοκές που εμφανίζονται σε παιδιά μετά από 3μηνη εφαρμογή της δίαιτας περιλαμβάνουν αύξηση της ολικής χοληστερόλης, των χαμηλής πυκνότητας λιποπρωτεϊνών και των τριγλυκεριδίων. Η αύξηση της χοληστερόλης μπορεί να οφείλεται στην προκαλούμενη από τη δίαιτα μείωση της απολιποπρωτεϊνης Β, του κύριου μεταφορέα της χοληστερόλης στον ορό. Τα επίπεδα βέβαια σταθεροποιούνται μετά από 6 μήνες εφαρμογής της ΚΔ και ομαλοποιούνται με τη διακοπή της. Διαιτητικές προσαρμογές με αύξηση της πρωτεϊνικής πρόσληψης και των πολυακορέστων λιπών συστήνονται ιδιαίτερα σε παιδιά με πολύ αυξημένα επίπεδα λιπιδίων. Οι μακροπρόθεσμες αυτές επιπλοκές δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς αν και αποτελούν την πιο συχνή αιτία διακοπής της δίαιτας. Σπάνιες επιπλοκές σε μεμονωμένες περιπτώσεις

8 50 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, 2009 περιλαμβάνουν: καρδιομυοπάθεια, παρατεταμένο σύνδρομο QT, ανεπάρκειες βιταμινών και μετάλλων, παγκρεατίτιδα 21, βλάβη βασικών γαγγλίων 22 και μώλωπες 23. Αποτελεσματικότητα Η αποτελεσματικότητα της ΚΔ έχει εκτιμηθεί με πλήθος επιστημονικών αναφορών 7,18,20,24,25,26,27 οι περισσότερες των οποίων αφορούν μη ελεγχόμενες προοπτικές ή αναδρομικές μελέτες. Η μεγαλύτερη μελέτη 24 που συμπεριέλαβε 150 παιδιά με επιληψία από το νοσοκομείο Johns Hopkins έδειξε ότι ένα χρόνο μετά από την εφαρμογή της δίαιτας 50% των παιδιών είχαν >50% μείωση των κρίσεων και ειδικότερα το 27% είχε βελτίωση >90%. Όταν επανελέχθηκαν μετά από 3 και 6 έτη, τα οφέλη παρέμειναν παρά τη διακοπή της δίαιτας με το 44% των παιδιών να έχει > 50% βελτίωση 25. Σε σύγκριση με την αποτελεσματικότητα των περισσότερων ΑΕΦ, τα οποία παρέχουν 30-40% δυνατότητα για >50% βελτίωση, η ΚΔ είναι εμφανέστατα περισσότερο αποτελεσματική, δεδομένου του γεγονότος, ότι οι περισσότεροι ασθενείς εντάχθηκαν σ αυτήν μετά από ανεπιτυχή χρήση τουλάχιστον τριών ΑΕΦ 24. Οι Νeal και συνεργάτες σε μια τυχαιοποιημένη ελεγχόμενη μελέτη 8 όπου συνέκριναν τη δράση δύο τύπων κετονικής δίαιτας, της κλασσικής και της τροποποιημένης με MCT, ως προς τον έλεγχο των κρίσεων, διεπίστωσαν ότι 38% των παιδιών συνολικά είχαν > 50% μείωση των κρίσεων σε σύγκριση με 6% της ομάδας ελέγχου. Επίσης, αναφέρεται ότι η βελτίωση στον έλεγχο των κρίσεων ήταν παρόμοια μεταξύ των παιδιών με συμπτωματική γενικευμένη επιληψία και αυτών που παρουσίαζαν εστιακά επιληπτικά σύνδρομα. Γενικότερα, από μια ολιστική εξέταση των ε- ρευνητικών μελετών της τελευταίας δεκαετίας 20, το 10-15% των παιδιών με επιληψία που άρχισαν τη δίαιτα, δεν παρουσίασαν καθόλου κρίσεις ένα χρόνο αργότερα, 30% είχε >90% μείωση και 40-50% των παιδιών διέκοψε τη δίαιτα κατά τη διάρκεια των πρώτων 6 μηνών, είτε λόγω προβλημάτων συμμόρφωσης είτε λόγω αναποτελεσματικότητας στον έλεγχο των κρίσεων. Περιγραφή της κλασσικής κετονικής δίαιτας Ο σχεδιασμός της δίαιτας βασίζεται σε 3 παράγοντες: Αναλογία γραμμαρίων λίπους προς γραμμαρίων πρωτεΐνης και υδατανθράκων( βλ. πίνακα 1) Ενεργειακές ανάγκες Πρωτεϊνικές ανάγκες Ενέργεια Το συνολικό ποσό των ημερήσια προσλαμβανόμενων θερμίδων στη ΚΔ μειώνεται σε σχέση με το απαιτούμενο για την ηλικία. Η μείωση της προσλαμβανόμενης ενέργειας κάτω από την προαπαιτούμενη για την ηλικία πρέπει να γίνεται με πολύ μεγάλη προσοχή. Αρχικά, συστήνεται μία συντηρητική θερμιδική μείωση της τάξης του 10% και γίνονται ανάλογες προσαρμογές στη συνέχεια, εφόσον δεν επιτευχθεί κέτωση. H ΚΔ έχει καλύτερα αποτελέσματα όταν εφαρμόζεται σε παιδιά που έχουν κανονικό βάρος για την ηλικία τους, καθόσον υπάρχει απόθεμα λίπους που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραγωγή ενέργειας στα μεσοδιαστήματα των γευμάτων. Εάν το απόθεμα λίπους είναι υπερβολικό, τότε δύσκολα επιτυγχάνεται κέτωση και έλεγχος των κρίσεων. Επισημαίνονται τα ακόλουθα σημεία που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής: Τα μικρότερα παιδιά έχουν μεγαλύτερες ενεργειακές απαιτήσεις κατά κιλό βάρους σώματος. Τα πιο δραστήρια παιδιά χρειάζονται περισσότερες θερμίδες σε σύγκριση με εκείνα που είναι σε αναπηρικό καροτσάκι. Τα ελλιποβαρή παιδιά χρειάζονται το φυσιολογικό ποσό θερμίδων για την ηλικία ενώ τα υπέρβαρα λιγότερο. Στην ΚΔ με MCT οι συστάσεις για την ενεργειακή πρόσληψη γίνονται με βάση το προαπαιτούμενο ποσό για την ηλικία, επιτρέποντας ένα μεγαλύτερο βαθμό ελευθερίας στη δίαιτα σε σχέση με τη κλασσική. Ωστόσο, πρόσφατες μελέτες δεν αναφέρουν διαφορές στο καθορισμό της ενεργειακής πρόσληψης μεταξύ των δύο τύπων δίαιτας 8,9. H προκαθορισμένη ενεργειακή πρόσληψη τόσο στη κλασσική όσο και στην τροποποιημένη ΚΔ με MCT επανελέγχεται λεπτομερειακά και τροποποιείται ανάλογα με την πορεία ανάπτυξης του παιδιού. Πρωτεΐνη Η σύσταση για το απαιτούμενο ποσό πρωτεΐνης στα πλαίσια της ΚΔ είναι 1g/kg για τα μεγαλύτερα παιδιά και 1.5g/kg για τα ταχέως αναπτυσσόμενα μικρά παιδιά. Συνεπώς, στην κλασσική ΚΔ η πρωτεϊνική πρόσληψη είναι εμφανώς μικρότερη της συστηνόμενης σε φυσιολογικές καταστάσεις. Ω- στόσο, διάφορες μελέτες έχουν δείξει ότι ο ρυθμός της ανάπτυξης και οι βιοχημικές και αιματολογικές

9 Δελτ Α' Παιδιατρ Κλιν Πανεπ Αθηνών 57, παράμετροι δεν φαίνεται να διαταράσσονται τόσο στα μικρότερα όσο και στα μεγαλύτερα παιδιά 28. Υδατάνθρακες Το ποσό των υδατανθράκων στη δίαιτα είναι μηδαμινό, αλλά επαρκές για να προλαμβάνει τις χαμηλές τιμές γλυκόζης στο αίμα ή τα συμπτώματα υπογλυκαιμίας. Λίπος Τα λίπη που χρησιμοποιούνται περισσότερο είναι: σαντιγύ υψηλών λιπαρών, κρέμα γάλακτος, Calogen (ειδικό διαιτητικό σκεύασμα με μακράς αλύσου λιπαρά οξέα), βούτυρο, όλα τα έλαια και οι μαργαρίνες (με 75g λίπος στα 100g προϊόντος). Όλες οι ανωτέρω πηγές λίπους, εκτός από το Calogen, είναι ιδιαίτερα υψηλής περιεκτικότητας σε βιταμίνη Α, γεγονός που θα πρέπει να συνυπολογισθεί στο προκαθορισμό της απαιτούμενης ποσότητας συμπληρωμάτων βιταμινών. Υγρά Τα υγρά δεν περιορίζονται. Επαρκής πρόσλη ψη υγρών κρίνεται απαραίτητη λόγω του πιθανολογούμενου κινδύνου νεφρολιθίασης. Ωστόσο, υπερβολικές ποσότητες προσλαμβανομένων υγρών θα πρέπει να μειώνονται στις φυσιολογικές απαιτήσεις λόγω του κινδύνου μείωσης της κέτωσης 29. Βιταμίνες και ιχνοστοιχεία Συμπληρώματα βιταμινών και μετάλλων κρίνονται απαραίτητα λόγω του περιορισμού της διαιτητικής πρόσληψης πρωτεϊνών και υδατανθράκων. Το σκεύασμα που συνήθως χρησιμοποιείται στη ΚΔ είναι το PhlexyVits. Υπολογισμός της δίαιτας Ο πιο απλός και ακριβής τρόπος σχεδιασμού, βασίζεται στη διαιτητική αναλογία που εκφράζεται ως μονάδες ενέργειας (πίνακας 1). Από την επιλεγμένη διαιτητική αναλογία με κατάλληλους διαιτητικούς χειρισμούς θα προσδιορισθεί η ημερήσια απαιτούμενη ποσότητα λίπους, πρωτεΐνης και υδατανθράκων στο σύνολο των θερμίδων, ώστε να σχεδιασθεί η δίαιτα με τη βοήθεια των ισοδυνάμων τροφίμων. Σχεδιασμός της δίαιτας με βάση τα ισοδύναμα τροφίμων Αρχικά υπολογίζεται η ποσότητα της πρωτεΐνης που προσλαμβάνεται από προϊόντα όπως κρέας, πουλερικά, ψάρια, αυγά κ.λ.π. με τη χρήση των ισοδυνάμων των 3g πρωτεΐνης. Κατόπιν υπολογίζεται το λίπος που προσλαμβάνεται από προϊόντα όπως κρέμα γάλακτος υψηλής περιεκτικότητας σε λιπαρά, βούτυρο, λάδι ελιάς ή άλλα σπορέλαια ή Calogen με τη χρήση των ισοδυνάμων των 15g λίπους. Τέλος, υπολογίζεται το ποσό των υδατανθράκων που απαιτείται, από φρούτα και λαχανικά χρησιμοποιώντας τον πίνακα των ισοδυνάμων των 2g από υδατάνθρακες. Ελεύθερα τρόφιμα όπως τσάι, καφές χωρίς προσθήκη γλυκαντικής ουσίας με μαλτοδεξτρίνες, μεταλλικό νερό, νερό, διάφορα λαχανικά για σαλάτα όπως σέλινο, ραδίκια, αγγούρι, μαρούλι, κρεμμυδάκια φρέσκα ή πράσινα λαχανικά όπως μπρόκολο, κουνουπίδι, κολοκύθια, φασολάκια πράσινα, πράσο, μανιτάρια, κρεμμύδια, πιπεριές, σπανάκι και καρυκεύματα όπως αλάτι, πιπέρι, αρωματικά βότανα, μπαχαρικά, ξύδι, κύβοι κρέατος, ζελατίνη μπορεί να καταναλώνονται σε λογικές ποσότητες. Αν γίνεται αλόγιστη χρήση το επίπεδο των κετονών στο αίμα πέφτει και δεν είναι δυνατόν να υπάρχει έλεγχος των κρίσεων. Τεχνητά γλυκαντικά Η ασπαρτάμη και η σακχαρίνη επιτρέπονται. Γλυκαντικά που περιέχουν σουκρόζη, φρουκτόζη, γλυκόζη, λακτόζη, μαλτοδεξτρίνη ή σορβιτόλη δεν επιτρέπονται. Προϊόντα για διαβητικούς δεν επιτρέπονται. Εισαγωγή της κετονικής δίαιτας Η εφαρμογή της ΚΔ εξατομικεύεται και απαιτεί: προσεκτική θερμιδική εκτίμηση με 4ημερη ανάλυση διατροφικού ιστορικού, εκτίμηση της ανάπτυξης( βάρος, ύψος), της νευρολογικής και κινητικής κατάστασης και της αντίστοιχης φαρμακευτικής αγωγής. Σύμφωνα με το αρχικό πρωτόκολλο του John Hopkins 5, τα παιδιά εισάγονται στο νοσοκομείο για 5 ημέρες και η δίαιτα εφαρμόζεται σταδιακά μετά από νηστεία ωρών, οπότε επιτυγχάνεται συνήθως κέτωση. Κατά τη περίοδο νηστείας ελέγχονται: τα αέρια αίματος, η γλυκόζη και οι κετόνες κάθε 4-6 ώρες στο αίμα και στα ούρα, ενώ επιτρέπεται η χορήγηση υγρών χωρίς θερμίδες. Σε περίπτωση υπογλυκαιμίας (γλυκόζη ορού < 30mg/dl), συνιστάται η χορήγηση 30ml χυμού και επανέλεγχος της γλυκόζης μετά από 1 ώρα, ενώ εάν εμφανιστούν νευρολογικά συμπτώματα η χορήγηση υδατανθράκων αυξάνεται (χορήγηση 100ml φρουτοχυμού). Η εμφάνιση υπερ-

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 3: ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη της απώλειας βάρους Ενίσχυση προγράμματος αποκατάστασης ΕΡΓΑΛΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις

Ισορροπημένη διατροφή. της αναλογίας της μέσης προς τους. Κλασσική Πυραμίδα τροφών. Πυραμίδες Τροφών. Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Άσκηση και διατροφή στην πρόληψη και αντιμετώπιση ασθενειών Ισορροπημένη διατροφή Κατανομή λίπους και χρόνιες παθήσεις Ο τρόπος εναπόθεσης του σωματικού λίπους έχει αποδειχτεί τελευταία πως αποτελεί ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ

ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΕΙΑ ΕΦΗΒΕΙΑ- ΑΝΑΓΚΕΣ v Επιτάχυνση ρυθμού ανάπτυξης v Ωρίμανση και αύξηση ιστών v Αποκτά το 20% του ύψους και το 50% του βάρους του ενήλικα, ενώ οι μύες, ο όγκος του αίματος και γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 6: ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΑ ΤΕΛΙΚΟΥ ΣΤΑΔΙΟΥ ΝΕΦΡΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ Η νεφρική υποκατάσταση (αιμοδιάλυση) οδηγεί στις ακόλουθες απώλειες: αμινοξέων (2gr/ώρα διάλυσης) και γλουταμίνης

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ - ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ οι χημικές αντιδράσεις που συμβαίνουν στον οργανισμό για την παραγωγή ενέργειας και τη διατήρηση της ζωής αναβολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΝΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΛΑΚΟΣΑΜΙΔΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΦΑΡΜΑΚΟΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑΚΗ ΕΠΙΛΗΨΙΑ Κωνσταντίνα Κυπριανού Α.Τ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 13: ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η χορήγηση διατροφής δεν ΠΡΕΠΕΙ να ξεπερνά την ικανότητα χρησιμοποίησης/οξείδωσης τους απο τον οργανισμό ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ

ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΟΞΕΙΕΣ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΕΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΛΛΙΟΠΗ ΚΩΤΣΑ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑΣ, ΔΙΑΒΗΤΗ, ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ Α ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΑΧΕΠΑ ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΚΕΤΟΞΕΩΣΗ ΥΠΕΡΓΛΥΚΑΙΜΙΚΟ ΥΠΕΡΩΣΜΩΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 18-2- 2014 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 1794 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Βρέφη 0-12 μηνών. Παιδιά 4-8 ετών. Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών. Ενήλικες > 50 ετών. Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες ΙΧΝΟΣΤΟΙΧΕΙΑ Ασβέστιο Συνιστώμενη ημερήσια πρόσληψη ασβεστίου Βρέφη 0-12 μηνών Παιδιά 1-3 ετών Παιδιά 4-8 ετών Παιδιά και έφηβοι 9-18 ετών Ενήλικες 19-50 ετών Ενήλικες > 50 ετών Γυναίκες έγκυες και θηλάζουσες

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση

Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Διατροφή στην καλαθοσφαίριση Υγεία & βελτίωση της αθλητικής απόδοσης Α.Ο. ΠΡΩΤΕΑΣ Αγγελοπούλου Μαντώ Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας & Διατροφής Διατροφή η σημαντικότερη διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙA 4 η Υ.ΠΕ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ-ΘΡΑΚΗΣ Δράμα 14-11- 2013 ΓΕΝΙΚΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΔΡΑΜΑΣ Αρ. Πρωτ. 10637 ΘΕΜΑ: «Ανάρτηση προδιαγραφών προς διαβούλευση στο Site του Νοσοκομείου» Δημόσια διαβούλευση Τεχνικών

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 2: ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια 25% - 40% των ασθενών με ΧΑΠ υποσιτίζονται. ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη

Διαβάστε περισσότερα

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο

Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο Μηδενική Δίαιτα: Η πιο αυστηρή Δεν γίνεται πρόσληψη ενέργειας Οργανισμός καταφεύγει σε αποθήκες του: Λίπος Πρωτεΐνες Γλυκογόνο 1 Γλυκογόνο: επαρκεί για μια ημέρα για ανάγκες εγκεφάλου -> Πρωτεΐνη: για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΑΓΚΡΕΑΤΙΤΙΔΑ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Πρόληψη/ αντιμετώπιση κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας βάρους Αντιμετώπιση της

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες

ΙΣΤΟΡΙΑ Η χοληστερίνη εντοπίστηκε για πρώτη φορά σε πέτρες της χολής το 1784.Η σχέση της με τα καρδιαγγειακά νοσήματα ανακαλύφθηκε στις τελευταίες ΧΟΛΗΣΤΕΡΙΝΗ Η χοληστερίνη ή η χοληστερόλη είναι κηρώδης στερόλης που βρίσκεται στη μεμβράνη των κυττάρων όλων των ιστών του σώματος, και στο πλάσμα του αίματος όλων των ζώων. Μικρότερες ποσότητες χοληστερίνης

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας

Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Οδηγίες για την Φαρμακευτική θεραπεία της επιληψίας Επιληψία είναι μία νόσος με πολλαπλά αίτια και η διάγνωση τίθεται όταν ο ασθενής εμφανίσει δύο επεισόδια μη προκλητών επιληπτικών κρίσεων ή ένα επεισόδιο

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ*

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΧΝΝ ΣΕ ΕΞΩΝΕΦΡΙΚΗ ΚΑΘΑΡΣΗ* ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ»

ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ. Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΕΦΑΡΜΟΓΗ HACCP ΣΤΗΝ ΚΟΥΖΙΝΑ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ ΕΙΔΙΚΕΣ ΔΙΑΙΤΕΣ Ελπίδα Παπαδοπούλου Διαιτολόγος, Ε. Α. Ν. Πειραιά «ΜΕΤΑΞΑ» ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΥΓΕΙΑΣ Πρόληψη εμφάνισης νοσημάτων Θεραπεία ασθενών στο χώρο του νοσοκομείου

Διαβάστε περισσότερα

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Γράφει η Ράνια Σαμαρά, Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Σε προηγούμενα άρθρα μιλήσαμε για τη σχέση σωστής διατροφής και αθλητισμού, διακρίναμε τη σημαντικότητα του ρόλου που διαδραματίζει και επικεντρωθήκαμε

Διαβάστε περισσότερα

Μέχρι σήµερα γνωρίζατε ότι η κατανάλωση ψωµιού είναι µία απολαυστική και θρεπτική συνήθεια. Από σήµερα η αγαπηµένη σας αυτή καθηµερινή συνήθεια µπορεί να παρέχει στον οργανισµό ακόµη περισσότερα θρεπτικά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Oι υδατάνθρακες αποτελούν την τάξη των θρεπτικών υλών που βρίσκεται σε μεγάλες ποσότητες στη φύση και στα περισσότερα τρόφιμα. Ζάχαρη Κρέμες, σοκολάτες Αλεύρι, δημητριακά

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα.

Βασικές ενεργειακές απώλειες κατά την εφηβεία Ανάπτυξη Τυπικές ηµερήσιες δραστηριότητες Ιδιαίτερες δραστηριότητες για το συγκεκριµένο άθληµα. ιατροφή στην εφηβεία και άθληση-ενεργειακή ισορροπία και πρόσληψη Ηµεροµηνία δηµοσίευσης: 17 Φεβρουαρίου 2003 Τα διαιτολόγιο ενός νεαρού αθλητή θα πρέπει αρχικά να είναι επαρκές σε θερµίδες αλλά και σε

Διαβάστε περισσότερα

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης

Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Παραρτημα III Μεταβολες στις περιληψεις των χαρακτηριστικων του προϊοντος και στα φυλλα οδηγιων χρησης Σημείωση: Οι εν λόγω τροποποιήσεις της περίληψης των χαρακτηριστικών του προϊόντος και του φύλλου

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 14: ΤΡΑΥΜΑ Η διατροφική υποστήριξη κρίνεται απαραίτητη κατά την φλεγμονώδη και μεταβολική φάση διότι βελτιώνει σημαντικά την έκβαση του ασθενούς. Η μέτρια

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΛΙΠΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Τα λίπη αποτελούν μια συμπυκνωμένη πηγή ενέργειας Ενεργούν σαν διαλύτες

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD

ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ. Μαρία Σκουρολιάκου, PhD ΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡΟΦΗ Η ΚΑΤΑΛΛΗΛΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΣΤΟ ΦΑΡΜΑΚΕΙΟ Μαρία Σκουρολιάκου, PhD Επίκουρη Καθηγήτρια Χαροκοπείου Πανεπιστηµίου ιαβήτης Ελλάδα: 1,000,000 ασθενείς Αδιάγνωστοι? Παγκοσµίως µια από τις κυριότερες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ

ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια

Διαβάστε περισσότερα

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών

Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Η οδός των φωσφορικών πεντοζών Ανασκόπηση μεταβολισμού υδατανθρακών ΗΠΑΡ Γλυκόζη ΤΡΟΦΗ Κυκλοφορία ΓΛΥΚΟΓΟΝΟ Γλυκόζη ΗΠΑΡ Κυτταρόπλασμα ΗΠΑΡ (Οξέωση) NADH CO 2 ΟΞΕΙΔ. ΦΩΣΦ.

Διαβάστε περισσότερα

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις

PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις PΟΛΟΣ ΤΩΝ ΛΙΠΑΡΩΝ ΥΛΩΝ ΣΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ H βιολογική σημασία των λιποειδών είναι μεγάλη : Eίναι δομικές μονάδες των μεμβρανών και συμμετέχουν στις διάφορες διεργασίες που γίνονται μέσω των μεμβρανών. Eίναι

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ

ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΥ ΤΩΝ ΛΙΠΟΕΙ ΩΝ Η επιβίωση των ζώντων οργανισµών οφείλεται εκτός των άλλων και στην ικανότητά τους να ρυθµίζουν την αποθήκευση και την κινητοποίηση της ενέργειας για το µεταβολισµότους.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες

ΜΑΘΗΜΑ 1 ο. Οι διατροφικές ανάγκες των παιδιών ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. 1.1 Ανακαλύπτοντας τις διατροφικές ανάγκες ΓΕΩΠΟΝΙΚΟΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑ ΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤΆ ΤΗ ΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΜΑΘΗΜΑ 1 ο Οι διατροφικές ανάγκες των

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5 ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Σύνδρομο βραχέος εντέρου ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη/αντιμετώπιση της κακής θρέψης Κάλυψη των ενεργειακών αναγκών Προσαρμογή του εναπομείναντος

Διαβάστε περισσότερα

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού

Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition. Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Τόνια Μαχαίρα MSc Sports Nutrition Διαιτολόγος ΠΑΕ Παναθηναϊκού Διατροφή Γενετική Ύπνος Δεξιότητες Απόδοση Προπόνηση Εξαρτήματα Ψυχολογία Σωστή διατροφή Υγιή ανάπτυξη Διατήρηση ιδανικού σωματικού βάρους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D.

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ. Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ Θανάσης Ζ. Τζιαμούρτας, Ph.D. Τι είναι σακχαρώδης διαβήτης; Παθοφυσιολογική κατάσταση η οποία χαρακτηρίζεται από αυξημένη συγκέντρωση σακχάρου στο αίμα Καμπύλη σακχάρου (75

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Παγκύπρια Μέρα Διατροφής 10-5-2009 Ποικιλία - Μέτρο Ισορροπία στην Διατροφή Η Παγκύπρια μέρα Διατροφής που γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 10/5 (από το 2008) φέτος είναι αφιερωμένη στις βασικές αρχές της διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΗΣ ΜΚ 0501, Διάλεξη 13η Η ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΙΣΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Φαμίσης Κωνσταντίνος Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας

Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας Διατροφή ινσουλινοεξαρτώμενων ατόμων νεαρής ηλικίας!φη Ευστρατίου Διαιτολόγος Επιστημονική συνεργάτης Δ Παιδιατρικής Κλινικής ΑΠΘ Ιατρείο Παιδιών και Εφήβων με Διαβήτη Νοσοκομείο Παπαγεωργίου Θεσ/νίκης

Διαβάστε περισσότερα

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από

Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΑΘΛΗΤΩΝ Οι αθλητές επιτυγχάνουν μέγιστη απόδοση με προπόνηση και σωστό διαιτολόγιο που περιλαμβάνει ποικιλία τροφών. Οι αθλητές ωφελούνται περισσότερο από την ποσότητα των υδατανθράκων που αποθηκεύονται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

ΘΈΜ Α: Λάρισα 25-4-2013 Πρωτ.:20477 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ

ΘΈΜ Α: Λάρισα 25-4-2013 Πρωτ.:20477 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ . ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ Λάρισα 25-4-13 Πρωτ.:477 Α/Α 5 η Υγειονομική Περιφέρεια Θεσσαλίας & Στερεάς Ελλάδας Π. Γ.Ν. ΛΑΡΙΣΑΣ- Γ.Ν.ΛΑΡΙΣΑΣ«ΚΟΥΤΛΙΜΠΑΝΕΙΟ &ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΕΙΟ» Ταχ. Δ/νση: Μεζούρλο

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφή και ηλικιωμένοι

Διατροφή και ηλικιωμένοι Διατροφή και ηλικιωμένοι Η διατροφή αποτελεί τη σημαντικότερη ανάγκη για τη διατήρηση της ανθρώπινη ζωής σε όλα τα στάδιά της. Το είδος και η ποσότητα της τροφής που χρειάζεται ο άνθρωπος εξαρτάται από

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου

Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Προστάτεψε την καρδία σου Καρδιολογική Εταιρεία Κύπρου Καρδιοαγγειακές παθήσεις και γυναικείο φύλο Εισαγωγή Οι καρδιαγγειακές παθήσεις αποτελούν σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία θανάτου στο γυναικείο

Διαβάστε περισσότερα

(dietary fiber, nonnutritive fiber)

(dietary fiber, nonnutritive fiber) KΥΤΤΑΡΙΝΗ - ΦΥΤΙΚΕΣ ΙΝΕΣ Στα τρόφιμα, παράλληλα με τους υδατάνθρακες που πέπτονται στον ανθρώπινο οργανισμό (δηλαδή που υδρολύονται, απορροφώνται και μεταβολίζονται κατά τα γνωστά), υπάρχουν και υδατάνθρακες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας

Κράμπα. Παράγοντες πρόκλησης μυϊκής κράμπας Κράμπα -Η εμφάνιση κράμπας είναι συχνότερη σε άτομα της 3ης ηλικίας, σε μη γυμνασμένους και υπέρβαρους ανθρώπους ακόμα και στους αθλητές,ιδίως ύστερα απο μακρά εξαντλητική προσπάθεια και έντονη εφίδρωση.

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα

Θέµατα ιάλεξης ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ. Λίπη. Ταξινόµηση λιπών. Τριακυλογλυκερόλες ή τριγλυκερίδια. Λιπαρά οξέα MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΛΙΠΩΝ Θέµατα ιάλεξης οµή και ρόλος των λιπών στην άσκηση ιαδικασία διάσπασης των ελεύθερων λιπαρών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1. ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ DYNAPEN 3 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ σε δραστικά συστατικά FISH OIL (EICOSAPENTAENOIC ACID) & (DOCOSAHEXAENOIC

Διαβάστε περισσότερα

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς

Διαιτητικές οδηγίες για το ΣΔ. Κατευθυντήριες οδηγίες για τη Διαχείριση του Διαβητικού Ασθενούς ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΚΑΘΟΡΙΖΟΥΝ ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ ΤΡΙΤΗΣ ΚΑΙ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Μαρία

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά)

2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της ημέρας; 3 (2 μεγάλα και 1 μικρό) 4 (2 μεγάλα και 2 μικρά) 5 (3 μεγάλα και 2 μικρά) 1. Ποιον θεωρείτε καλύτερο τρόπο, ώστε ένας αθλητής μειώσει το βάρος του; Να κάνει πιο έντονη προπόνηση Να κάνει περισσότερα μικρά γεύματα 2. Ποιον θεωρείτε ιδανικότερο αριθμό γευμάτων στη διάρκεια της

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας

Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Χάρις Μαραθεύτη Κλινική Διαιτολόγος Διατροφολόγος τηλ: 99-720235 email: harismaratheftis@hotmail.com Αντιοξειδωτικά στην διατροφή μας Τα τελευταία 50 χρόνια οι διατροφικές μας συνήθειες άλλαξαν δραστικά.

Διαβάστε περισσότερα

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου

Αγγελική Βουτσά. Παθολόγος-Διαβητολόγος. Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Αγγελική Βουτσά Παθολόγος-Διαβητολόγος Τ. Συν/στρια Δ/ντρια Παθολογικής Κλινικής Νοσοκομείου Λήμνου Τι είναι ο διαβήτης; Μεταβολική διαταραχή αυξημένα επίπεδα σακχάρου στο αίμα Ο διαβήτης οφείλεται σε

Διαβάστε περισσότερα

Η νηστεία κάνει θαύματα

Η νηστεία κάνει θαύματα Η νηστεία κάνει θαύματα Έρευνα του Πανεπιστημίου Κρήτης δείχνει ότι οι διατροφικές επιταγές της Ορθόδοξης Εκκλησίας είναι άκρως ευεργετικές για την υγεία των παιδιών Οι ειδικοί λένε ότι η αποχή από τις

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ

Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ Π.ΠΑΣΧΟΣ, Ε.ΜΠΕΚΙΑΡΗ, Ε.ΑΘΑΝΑΣΙΑΔΟΥ, Μ. ΣΑΡΗΓΙΑΝΝΗ, Α. ΤΣΑΠΑΣ, Κ. ΠΑΛΕΤΑΣ ΜΟΝΑΔΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ, Β ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΠΘ, ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Το 20 30% του γενικού πληθυσμού

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση

Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Υπερλιπιδαιμία και Άσκηση Κατηγοριοποίηση στις τιμές των λιπών Μεταβολισμός λιπιδίων κατά την άσκηση Επίδραση της οξείας άσκησης Επίδραση της χρόνιας άσκησης Επίδραση της έκκεντρης

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης.

Πρακτικές οδηγίες χρήσης του πρωτοκόλλου της διαβητικής κετοξέωσης. Πρακτικές οδηγίες χρσης του πρωτοκόλλου της διαβητικς κετοξέωσης. ΒΗΜΑ 1 ο : Όταν η γλυκόζη αίματος είναι >250mg/dl και ο ασθενς σε επηρεασμένη γενικ κατάσταση, ταχεία ενυδάτωση [ Ν/S 0,9% με 20ml/Kg σε

Διαβάστε περισσότερα

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης

Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις. Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Βρεφικά γάλατα για ειδικές καταστάσεις Dr Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής ΑΤΕΙ Θεσσαλονίκης Δεν αναφερόμαστε σε εμπλουτισμό που γίνεται για ν ανταποκριθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος

Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ. Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος. Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος Η ΔΙΑΤΟΦΗ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΑ Μαθητές: Τάτσιου Ελενη,ΖάχουΚατερίνα,Κοκκινίδου Αθανασία,Καρπόζηλος Κωνσταντίνος Καθηγητής: κ. Παπαμήτσος ΔΙΑΤΡΟΦH Η διατροφή στην ζωή του ανθρώπου παίζει τον μεγαλύτερο ρόλο. Για

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ

ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΔΙΑΙΤΟΛΟΓΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΩΝ ΚΥΠΡΟΥ Ανακοίνωση Συνδέσμου Διαιτολόγων και Διατροφολόγων Κύπρου για την Παγκύπρια Εβδομάδα Πρόληψης Καρδιοπαθειών (24-28/9/2012) Φετινό Θέμα: «Go Red for Women «Κόκκινος συναγερμός για την γυναικεία καρδιά»

Διαβάστε περισσότερα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα

η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα η λύση στο πρόβληµα της κυτταρίτιδας Συµπλήρωµα διατροφής µε ω3 - ω6, βιταµίνες Β6 & Ε και φυτικά εκχυλίσµατα "Κλινικά αποδεδειγµένα αποτελέσµατα σε 47 ηµέρες" Αντιμετώπιση της κυτταρίτιδας Ένα από τα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 18: ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΝΕΥΡΟΓΕΝΗΣ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Οι ασθενείς με νευρογενή ανορεξία παρουσιάζουν σημαντική απώλεια βάρους, είναι ανορεκτικοί και υποφέρουν από

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg).

Το Xarelto είναι φάρμακο που περιέχει τη δραστική ουσία ριβαροξαβάνη. Διατίθεται σε μορφή δισκίων (2,5, 10, 15 και 20 mg). EMA/230698/2013 EMEA/H/C/000944 Περίληψη EPAR για το κοινό ριβαροξαβάνη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ

ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣ/ΚΗ ΙΙ ΥΠ. ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ : ΚΥΠΑΡΙΣΗ ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΝΕΥΡΙΚΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ ΦΟΙΤΗΤΡΙΕΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΡΟΓΙΑΝΝΗ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΜΑΥΡΙΔΟΥ ΠΑΡΘΕΝΑ ΛΑΡΙΣΑ 2010 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων

Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι. Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ενυδάτωση & Ηλικωμένοι Αδελαΐς Αθανασάτου, MSc Υποψήφια Διδάκτωρ Διατροφής του Ανθρώπου Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνων Ποιοί είναι ηλικιωμένοι? Ορίζονται ως οι ενήλικοι ηλικίας μεγαλύτερης των 65 ετών Διαφοροποιήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος

Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Διατροφικές συστάσεις για νεαρούς αθλητές. Μέγιστη απόδοση στις διαδοχικές προπονήσεις. Άννα Ευλογημένου Κλινικός Διαιτολόγος - Διατροφολόγος Πότε και τι να τρώμε πριν την προπόνηση 1. Ένα μεγάλο γεύμα

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΛΚΟΟΛΙΣΜΟΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η υπέρμετρη κατανάλωση οινοπνεύματος αποτελεί τη μοναδική κυριότερη

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013

Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Διαβητολογική Εταιρεία Βορείου Ελλάδος 27ο Ετήσιο Πανελλήνιο Συνέδριο Θεσσαλονίκη, 14-16 Νοεµβρίου 2013 Γιαννουλάκη Παρθένα Κλινική Διαιτολόγος (ΜSc) Προϊσταµένη Τµήµατος Διαιτολογίας-Διατροφής Π.Γ.Ν.Θ

Διαβάστε περισσότερα

Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Version 7.2, 10/2006 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ι ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ 1 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Lactated Ringer s Injection/Fresenius, (3,1+0,3+6+0,2)g, ενέσιμο διάλυμα για έγχυση

Διαβάστε περισσότερα