ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ, ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ «Πολιτισμικό κεφάλαιο και εκπαιδευτικές προσδοκίες γηγενών μαθητών δημοτικού σχολείου και μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών» Γεωργία Σπηλιοπούλου Α.Μ.: 376 Τριμελής Συμβουλευτική Επιτροπή Επιβλέπων Καθηγητής: Κουστουράκης Γεράσιμος, Επίκουρος Καθηγητής Συνεπιβλέπουσα Καθηγήτρια: Ασημάκη Άννυ, Επίκουρη Καθηγήτρια Συνεπιβλέπων Καθηγητής: Μπάλιας Στάθης, Αναπληρωτής Καθηγητής Πάτρα, Ιούνιος 214

2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στους ανθρώπους που με στήριξαν και συνέβαλαν στην περάτωση της διπλωματικής μου εργασίας. Κατ αρχάς, θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στον Επιβλέποντα Καθηγητή της διπλωματικής μου εργασίας, κ. Γεράσιμο Κουστουράκη, Επίκουρο Καθηγητή του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Πατρών, για την επιστημονική του καθοδήγηση, τις συμβουλές του και την πολύτιμη βοήθειά του, καθώς και για την υποστήριξη που μου παρείχε καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησής της. Θα ήθελα να απευθύνω θερμές ευχαριστίες και στα άλλα δύο μέλη της Τριμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής, στην κα Άννυ Ασημάκη-Δημακοπούλου, Επίκουρη Καθηγήτρια του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πατρών, για την πολύτιμη βοήθειά της στο πλαίσιο αυτής της εργασίας, καθώς και στον κ. Στάθη Μπάλια, Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία του Πανεπιστημίου Πατρών, για την πολύτιμη συνεισφορά του στην παρούσα εργασία. Ακόμα, ευχαριστώ θερμά τους διευθυντές/-ντριες των 16 δημοτικών σχολείων της περιοχής της Πάτρας που μου επέτρεψαν να πραγματοποιήσω την έρευνά μου στα σχολεία τους, καθώς και τους εκπαιδευτικούς της ΣΤ τάξης που με προθυμία μου έδωσαν τη δυνατότητα να χορηγήσω ερωτηματολόγια στους μαθητές τους. Ευχαριστώ θερμά τους μαθητές των δημοτικών σχολείων για το ενδιαφέρον και την προθυμία τους να συμμετάσχουν στη συμπλήρωση των ερωτηματολογίων, καθώς και τους 12 γονείς μαθητών της ΣΤ τάξης για την πρόθυμη συμμετοχή τους στη διεξαγωγή των συνεντεύξεων και για την εμπιστοσύνη που έδειξαν στο πρόσωπό μου παρέχοντάς μου πολύτιμες πληροφορίες. Ευχαριστώ, επίσης, άτομα από το συγγενικό και φιλικό μου περιβάλλον τα οποία βοήθησαν στη συλλογή των ερευνητικών μου δεδομένων. Τέλος, ευχαριστώ από καρδιάς την οικογένειά μου για τη διαρκή στήριξη και συμπαράσταση που μου παρείχε καθ όλη τη διάρκεια εκπόνησης της παρούσας εργασίας. 1

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ 5 ABSTRACT. 6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ.. 7 Προβληματική και κίνητρα για τη διεξαγωγή της έρευνας.. 7 Σκοπός και χρησιμότητα της έρευνας 9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Εισαγωγικά Επιλογή της θεωρίας του Pierre Bourdieu ως θεωρητικού πλαισίου Η έννοια του πολιτισμικού κεφαλαίου Μορφές του πολιτισμικού κεφαλαίου Εγγενής (ενσωματωμένη) μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου Εξωτερική μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου Θεσμοποιημένη μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου Η λογική της συσχέτισης των μορφών του πολιτισμικού κεφαλαίου Το οικονομικό κεφάλαιο Το κοινωνικό κεφάλαιο Η έννοια του «πεδίου» Η έννοια της πρακτικής Η έννοια της στρατηγικής 44 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ (ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΕΘΝΗΣ) Εισαγωγικά Επισκόπηση ερευνών στην Ελλάδα Επίδραση των προσδοκιών των εκπαιδευτικών στη σχολική επίδοση γηγενών και αλλοδαπών μαθητών Παράγοντες που επιδρούν στις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προσδοκίες μαθητών και γονέων Παράγοντες που επιδρούν στη σχολική ένταξη αλλοδαπών και παλιννοστούντων μαθητών Επισκόπηση ερευνών από το διεθνή χώρο Παράγοντες που επιδρούν στις εκπαιδευτικές προσδοκίες γονέων και μαθητών Εκπαιδευτικές προσδοκίες δασκάλων, γονέων και μαθητών Πολιτισμικό κεφάλαιο και εκπαιδευτικές προσδοκίες γονέων και μαθητών Πολιτισμικό κεφάλαιο και εκπαιδευτικές προσδοκίες φοιτητών Πολιτισμικό κεφάλαιο και εκπαιδευτικές ανισότητες Σύνδεση της βιβλιογραφικής επισκόπησης με την ερευνητική μας εργασία 8 2

4 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3. ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ - ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Εισαγωγικά Ερευνητικά ερωτήματα Μεθοδολογία της έρευνας Πολυμεθοδολογική έρευνα «Εργαλεία» συλλογής δεδομένων Συνέντευξη Ερωτηματολόγιο Τύπος δειγματοληψίας Δείγμα της έρευνας Διαδικασία συλλογής δεδομένων Επεξεργασία των δεδομένων Ηθική και δεοντολογία της έρευνας 91 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4. ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΜΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗΣ Αποτελέσματα και συζήτηση έρευνας από την επεξεργασία των δεδομένων των ερωτηματολογίων Αποτελέσματα και συζήτηση έρευνας από τη διεξαγωγή ημιδομημένων συνεντεύξεων Δημογραφικά στοιχεία της οικογένειας Πολιτισμικό κεφάλαιο της οικογένειας Μόρφωση των γονέων (τίτλοι σπουδών) / Θεσμοποιημένο πολιτισμικό κεφάλαιο Πολιτισμικά αγαθά που υπάρχουν στο σπίτι / Αντικειμενοποιημένο πολιτισμικό κεφάλαιο (έργα τέχνης, βιβλιοθήκη, είδος βιβλίων στη βιβλιοθήκη, μουσικά όργανα) Πολιτισμικές δραστηριότητες των μελών της οικογένειας στο σπίτι / Πολιτισμικά ενδιαφέροντα (ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων και εφημερίδων, είδος μουσικής που προτιμούν, θέματα συζήτησης μεταξύ των μελών της οικογένειας) Οικονομικό κεφάλαιο της οικογένειας Κοινωνικό κεφάλαιο της οικογένειας Γιορτές και συγκεντρώσεις των μελών της οικογένειας στο σπίτι / επιλογή καλεσμένων από συγγενικό, φιλικό και σχολικό περιβάλλον Συμμετοχή του παιδιού σε παρελάσεις, εκδηλώσεις και γιορτές του σχολείου Πρακτικές που εφαρμόζουν οι γονείς στο παιδί τους Εξωσχολικές δραστηριότητες του παιδιού (ξένες γλώσσες, αθλητισμός, ζωγραφική, μουσική, χορός) Πολιτισμικές δραστηριότητες των γονέων με το παιδί τους στον ελεύθερο χρόνο τους / Παρακολούθηση πολιτισμικών εκδηλώσεων Στρατηγικές που υιοθετούν οι γονείς στο ιδιωτικό πεδίο (σπίτι) και στο εκπαιδευτικό πεδίο (σχολείο) Η προσέγγιση του παιδιού-μαθητή από τους γονείς στο σπίτι Έλευση των γονέων στο σχολείο του παιδιού τους / Λόγοι έλευσής τους 246 3

5 Συνεργασία μεταξύ γονέων και εκπαιδευτικού / Επίπεδα συνεργασίας Προσδοκίες των γονέων για το εκπαιδευτικό μέλλον του παιδιού τους Προσδοκίες των γονέων για την εκπαιδευτική πορεία του παιδιού τους μετά το δημοτικό σχολείο Προσδοκίες των γονέων για τις εξωσχολικές δραστηριότητες που επιθυμούν να ακολουθήσει το παιδί τους μετά το δημοτικό σχολείο Προσδοκίες των γονέων για το επάγγελμα που επιθυμούν να ακολουθήσει το παιδί τους Γενικότερα όνειρα και επιδιώξεις των γονέων για το μέλλον των παιδιών τους. 253 ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 256 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ 267 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1: ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2: ΟΔΗΓΟΣ ΗΜΙΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3: ΑΠΟΜΑΓΝΗΤΟΦΩΝΗΣΗ ΗΜΙΔΟΜΗΜΕΝΩΝ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΩΝ

6 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το θέμα της εργασίας μας αναφέρεται στο πολιτισμικό κεφάλαιο και στις εκπαιδευτικές προσδοκίες γηγενών μαθητών δημοτικού σχολείου και μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών. Σκοπός της εργασίας αυτής είναι να διερευνηθούν: α) οι διαφοροποιήσεις και οι ομοιότητες μεταξύ του πολιτισμικού κεφαλαίου των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών της ΣΤ τάξης δημόσιων δημοτικών σχολείων της περιοχής της Πάτρας, β) κατά πόσο το πολιτισμικό κεφάλαιο των μαθητών αυτών συσχετίζεται με τις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό τους μέλλον και γ) η συσχέτιση του μορφωτικού επιπέδου και του επαγγέλματος των γονέων των μαθητών (γηγενών και προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών) με τις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό μέλλον των παιδιών τους. Η έρευνά μας, βασισμένη στο θεωρητικό πλαίσιο του Pierre Bourdieu, διεξήχθη με τη χρήση δύο ερευνητικών «εργαλείων»: του ερωτηματολογίου και της ημιδομημένης συνέντευξης. Τα ερευνητικά μας ευρήματα δείχνουν ότι οι διαφοροποιήσεις μεταξύ του πολιτισμικού κεφαλαίου των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών είναι περισσότερες σε σχέση με τις ομοιότητες που παρουσιάζουν και εστιάζονται, μεταξύ άλλων, στην ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων και στα πολιτισμικά αγαθά που υπάρχουν στο σπίτι τους. Οι γηγενείς μαθητές φαίνεται να συσσωρεύουν μεγαλύτερο όγκο «εγγενούς» και «αντικειμενοποιημένου» πολιτισμικού κεφαλαίου από την οικογένειά τους σε σύγκριση με τους μαθητές με μεταναστευτικό υπόβαθρο, το οποίο αποτυπώνεται στις επιλογές τους και στις δράσεις τους. Επιπλέον, προκύπτει ότι το πολιτισμικό κεφάλαιο των γηγενών μαθητών και των μαθητών με μεταναστευτικό υπόβαθρο στις περισσότερες εκφάνσεις του συσχετίζεται με τις εκπαιδευτικές τους προσδοκίες. Οι εκπαιδευτικές προσδοκίες των γονέων των μαθητών ανεξαρτήτως της εθνικής τους προέλευσης και του μορφωτικού τους υπόβαθρου φαίνεται ότι είναι πολύ υψηλές. Διαπιστώνεται επίσης ότι το μορφωτικό επίπεδο και το επάγγελμα των γονέων των μαθητών συσχετίζεται με τις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό μέλλον των παιδιών τους. Λέξεις κλειδιά: Πολιτισμικό κεφάλαιο, εκπαιδευτικές προσδοκίες, δημοτικό σχολείο, γηγενείς, μετανάστες. 5

7 ABSTRACT The subject of our paper refers to cultural capital and educational expectations of primary school native students as well as students come from immigrant families. This paper aims to investigate: a) differences and similarities between native students and students come from immigrant families who study at the 6 th grade of state primary schools in Patras area, b) to what extent their cultural capital is correlated with their expectations concerning their educational future and c) the correlation of educational level and occupation of students parents (natives and those come from immigrant families) with their expectations concerning the educational future of their children. Our research, based on the theoretical framework of Pierre Bourdieu, was carried out by means of two research tools : questionnaire and semi-structured interview. Our research findings show that there are more differences than similarities between cultural capital of native students and students come from immigrant families and they are focused, among others, on reading extracurricular books and cultural goods which exist into their house. Native students seem to accumulate larger volume of embodied and objectified cultural capital from their family compared to students with immigrant background, which is imprinted on their choices and their actions. In addition, it is evident that cultural capital of native students and students with immigrant background is correlated in most of its manifestations with their educational expectations. Educational expectations of students parents regardless of their national origin and their educational background seem to be very high. It is also revealed that educational level and occupation of students parents is correlated with their expectations concerning their children s educational future. Keywords: Cultural capital, educational expectations, primary school, natives, immigrants. 6

8 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Προβληματική και κίνητρα για τη διεξαγωγή της έρευνας Η πολυπολιτισμικότητα της ελληνικής κοινωνίας διευρύνεται τα τελευταία χρόνια από τη συνεχή έλευση των μεταναστών, γεγονός που αυξάνει τη γλωσσική και πολιτισμική ανομοιογένεια στο μακρο-επίπεδο της κοινωνίας αλλά και στο μικροεπίπεδο του σχολείου. Πλέον, η σχολική τάξη συντίθεται από γηγενείς και μετανάστες μαθητές, οι οποίοι διαθέτουν τη δική τους κουλτούρα, τις δικές τους συνήθειες και τις δικές τους αντιλήψεις, οι οποίες αποτυπώνονται στις πρακτικές τους (Ευαγγέλου & Κάντζου, 25, σελ. 14). Λαμβάνοντας υπόψη την υπάρχουσα κοινωνική και σχολική πραγματικότητα, εγείρονται μια σειρά από ερωτήματα όπως: Ποιες είναι οι ομοιότητες και οι διαφορές μεταξύ του πολιτισμικού κεφαλαίου που έχουν κληρονομήσει οι γηγενείς μαθητές από την οικογένειά τους και οι μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών; Το πολιτισμικό κεφάλαιο που διαθέτουν οι γηγενείς μαθητές και οι μαθητές προερχόμενοι από οικογένειες μεταναστών παίζει ρόλο στις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό τους μέλλον; Με βάση τα ανωτέρω ερωτήματα, προβαίνουμε στη διερεύνηση του εξής θέματος: «Πολιτισμικό κεφάλαιο και εκπαιδευτικές προσδοκίες γηγενών μαθητών δημοτικού σχολείου και μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών». Η εργασία μας εντάσσεται στην περιοχή της Κοινωνιολογίας της Εκπαίδευσης, και τούτο διότι το ερευνητικό μας θέμα το προσεγγίζουμε από κοινωνιολογική σκοπιά. Βασιζόμαστε στο Γάλλο Κοινωνιολόγο Pierre Bourdieu και αξιοποιούμε τη θεωρία του για να το ερμηνεύσουμε. Η προσωπική μας εμπλοκή με τάξεις Νηπιαγωγείου υπήρξε καθοριστική για την επιλογή του υπό διερεύνηση θέματος, καθώς διαπιστώσαμε ότι οι μαθητές φέρουν διαφορετικά πολιτισμικά εφόδια, τα οποία εκδηλώνονται μέσα από τον τρόπο σκέψης και δράσης τους. Διευρύνοντας την προσωπική μας διαπίστωση, μπορούμε να κάνουμε λόγο για πολυπολιτισμικές τάξεις, οι οποίες συγκροτούνται από μαθητές διαφορετικών κοινωνικών και πολιτισμικών προελεύσεων. Ο τρόπος με τον οποίο ο γηγενής μαθητής σκέφτεται και πράττει είναι απόρροια του πολιτισμικού κεφαλαίου που διαθέτει από την οικογένειά του, τον πρώτο φορέα κοινωνικοποίησής του (Giddens, 22; Hughes & Kroehler, 27). Το δικό του τρόπο σκέψης και δράσης έχει αντίστοιχα και ο μαθητής που προέρχεται από μεταναστευτική οικογένεια. Το πολιτισμικό κεφάλαιο των μαθητών αποτυπώνεται στις πρακτικές τους, αλλά και στις επιλογές τους στο πλαίσιο της εκπαίδευσης και της ζωής τους εν γένει. Το συγκεκριμένο ερευνητικό θέμα προέκυψε και από επιστημονικό ενδιαφέρον, και τούτο διότι μελετώντας την επιστημονική βιβλιογραφία διαπιστώσαμε ότι έχουν γίνει αρκετές μελέτες αναφορικά με τους γηγενείς μαθητές και τους μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, τόσο από Έλληνες ερευνητές (βλ. Γκότοβος & Μάρκου, 23-24), όσο και από ξένους (βλ. Bodovski, 21; Boyle & Charles, 211; Cots & Nussbaum, 28; Devine, 25, 29, 213; Kanno & Varghese, 21; Levels & Dronkers, 28; Levine-Rasky, 29; Meunier, De Coulon, Marcenaro-Gutierrez & Vignoles, 213; Seyfried & Chung, 22; Shah & Iqbal, 211; Toldson & Lemmons, 213; Van Houtte & Stevens, 21; Vervoort & Dagevos, 211). Μελετώντας την ελληνική επιστημονική βιβλιογραφία, παρατηρούμε ότι το εν λόγω ζήτημα έχει αποτελέσει αντικείμενο διερεύνησης. Για παράδειγμα, στο επιστημονικό περιοδικό «Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών» 7

9 έχουν γραφτεί άρθρα που αφορούν στους μαθητές που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών, όπως τα ακόλουθα: Κοφτερού, Α., & Ζάχου, Δ. (28). Η εκπαίδευση των παιδιών των μόνων μητέρων μεταναστριών στην Ελλάδα: δυσκολίες, προβλήματα και προοπτικές. Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών, ΙΓ (52), Μιχαήλ, Δ. (21). Η στάση των Αλβανών μεταναστών γονέων απέναντι στο ελληνικό Νηπιαγωγείο: Ζητήματα ταυτότητας, γλώσσας και στρατηγικής ενσωμάτωσης. Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών, ΙΕ (57), Θωμά, Δ. (21). Σχολική γνώση και αλλοδαποί μαθητές/-τριες. Τα προβλήματα και η δυναμική μιας πολυδιάστατης σχέσης. Το Βήμα των Κοινωνικών Επιστημών, ΙΕ (57), Το ζήτημα των γηγενών μαθητών και των μαθητών που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών έχει απασχολήσει και τη διεθνή επιστημονική βιβλιογραφία. Έτσι, μελετώντας άρθρα από διάφορα διεθνή επιστημονικά περιοδικά (Intercultural Education, Educational Studies, International Studies in Sociology of Education, British Journal of Sociology of Education, International Journal of Multilingualism, Compare: A Journal of Comparative and International Education) αναδύονται μια σειρά από ζητήματα, όπως: «Δάσκαλοι, μετανάστες μαθητές και γλωσσικές διαφορές» (Flynn, 213; Maurer-Hetto, 29; Welply, 21), «Γονική εμπλοκή και πολυπολιτισμικό σχολείο» (Levine-Rasky, 29; Turney & Kao, 29; Yoon & Gulson, 21), «Στάση των μεταναστών μαθητών και των γονέων τους απέναντι στην εκπαίδευση» (Devine, 29), «Μειονοτικό status μαθητών, κουλτούρα και ποικιλομορφία» (Alexiu & Sordé, 211; De Haan & Elbers, 24; Devine, 25), «Προσαρμογή των μεταναστών μαθητών στο σχολείο» (Giavrimis, Konstantinou & Hatzichristou, 23; Moon & Lee, 29), «Γονικές πρακτικές και σχολική επιτυχία των μεταναστών μαθητών» (Bodovski, 21; Toldson & Lemmons, 213), «Σχολικές πρακτικές και σχολική επιτυχία των μεταναστών μαθητών» (Asanova, 25). Το παρόν ερευνητικό θέμα προέκυψε και από κοινωνικό ενδιαφέρον, καθώς παρατηρείται μια έντονη ενασχόληση της κοινωνίας αναφορικά με τους μετανάστες. Υπάρχουν διάφοροι φορείς στην ελληνική κοινωνία, οι οποίοι αναλαμβάνουν δράσεις για τη συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Για παράδειγμα, τόσο στην Αθήνα, όσο και στην Πάτρα πραγματοποιούνται εκδηλώσεις για τους μετανάστες, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι πολίτες απέναντί τους. Με αφορμή τη 18 η Δεκεμβρίου (Παγκόσμια Ημέρα Μεταναστών), η Αναπτυξιακή Δημόσια Επιχείρηση Πατρών σε συνεργασία με το Δήμο Πατρέων υλοποίησαν το 211 το ευρωπαϊκό έργο «Sparda» με στόχο την ευαισθητοποίηση των πολιτών αναφορικά με την κοινωνική ένταξη των μεταναστών. Η συγκεκριμένη δράση δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο, προκειμένου να γνωστοποιηθεί στην ευρύτερη κοινότητα (Πάτρα: Παρουσίαση εκδηλώσεων με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μετανάστευσης, 211). Ακόμα, στην Αθήνα γίνονται δράσεις από διάφορους φορείς, προκειμένου να ευαισθητοποιηθούν οι τοπικές κοινωνίες σε ζητήματα που αφορούν στους μετανάστες/-στριες. Για παράδειγμα, το 212 το Κέντρο Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής Γ.Σ.Ε.Ε., η Ελληνική Ένωση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, το Ελληνικό Φόρουμ Μεταναστών και το Εργατοϋπαλληλικό Κέντρο Αθήνας πραγματοποίησαν εκδήλωση στο 1 ο Γυμνάσιο και Λύκειο από την περιοχή του Αγίου Δημητρίου στην Αθήνα με θέμα τις δράσεις για την ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών σε ζητήματα που αφορούν στους μετανάστες/-στριες. Ειδικότερα, διοργάνωσαν βιωματικά εργαστήρια για να συμμετάσχουν σε αυτά παιδιά προερχόμενα από οικογένειες μεταναστών 8

10 (Migrantfest212. Δράσεις για την ευαισθητοποίηση των τοπικών κοινωνιών σε ζητήματα που αφορούν μετανάστες-τριες, 212). Ζητήματα σχετικά με τους μετανάστες έχουν απασχολήσει σε μεγάλο βαθμό και τον Τύπο. Για παράδειγμα, στις 26/2/213 υπήρξε ένα δημοσίευμα στην εφημερίδα τα «Νέα» από τον Γιώργο Πουλιόπουλο με τίτλο: «Παγώνει τις ζωές μας ο νόμος για την ιθαγένεια». Το συγκεκριμένο δημοσίευμα αναφέρει ότι εκπρόσωποι μεταναστευτικών κοινοτήτων, οργανώσεων της Αριστεράς και άλλων φορέων που συμμετείχαν στη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε στις 26/2/213 με θέμα «Ιθαγένεια για όλα τα παιδιά» είχαν ως αίτημά τους την ισότητα των δικαιωμάτων για όλους τους ανθρώπους οι οποίοι πληρούν τις υποχρεώσεις τους ως Έλληνες πολίτες και είναι συνεπείς στις υποχρεώσεις τους απέναντι στο Κράτος (Πουλιόπουλος, 213). Επίσης, στην εφημερίδα τα «Νέα» υπήρξε ένα δημοσίευμα του Σταύρου Θεοδωράκη στις 26/1/212 με τίτλο: «Παιδιά μεταναστών, σημαιοφόροι στο Σύνταγμα». Το δημοσίευμα αναφερόταν σε 2 νεαρές αριστούχες μαθήτριες, παιδιά μεταναστών, οι οποίες κατοικούσαν στο κέντρο της Αθήνας και επρόκειτο να κρατήσουν την ελληνική σημαία στην παρέλαση της 28 ης Οκτωβρίου (Θεοδωράκης, 212). Σκοπός και χρησιμότητα της έρευνας Σκοπός της εργασίας μας είναι να διερευνηθούν οι διαφοροποιήσεις και οι ομοιότητες που υπάρχουν μεταξύ του πολιτισμικού κεφαλαίου των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών της ΣΤ τάξης δημοτικών σχολείων της περιοχής της Πάτρας και κατά πόσο το πολιτισμικό κεφάλαιο των μαθητών αυτών συσχετίζεται με τις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό τους μέλλον. Ειδικότερα, οι στόχοι της εργασίας μας είναι να διερευνηθούν τα εξής: Οι διαφοροποιήσεις και οι ομοιότητες μεταξύ του πολιτισμικού κεφαλαίου των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών, που φοιτούν στη ΣΤ τάξη δημοτικών σχολείων της περιοχής της Πάτρας. Κατά πόσο το πολιτισμικό κεφάλαιο των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών, που συμμετέχουν στην έρευνα, συσχετίζεται με τις εκπαιδευτικές τους προσδοκίες για το μέλλον. Η συσχέτιση του μορφωτικού επιπέδου και του επαγγέλματος των γονέων των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών με τις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό μέλλον των παιδιών τους. Η χρησιμότητα της εργασίας μας έγκειται στο γεγονός ότι δεν έχουν γίνει έρευνες, κυρίως στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στο εξωτερικό, που να εξετάζουν το παραπάνω ερευνητικό θέμα. Να σημειώσουμε ότι το πολιτισμικό κεφάλαιο και οι εκπαιδευτικές προσδοκίες έχουν αποτελέσει αντικείμενο διερεύνησης σε σχέση με διάφορους παράγοντες, όπως η εθνικότητα, η κοινωνική τάξη, το φύλο, καθώς και το μορφωτικό και επαγγελματικό επίπεδο των γονέων (Baker & Brown, 27; Dandy & Nettelbeck, 22; Funnell, 28; Pasztor, 21; Räty, Leinonen & Snellman, 22; Stevenson & Willott, 27). Ωστόσο, δεν έχει αποτελέσει αντικείμενο έρευνας ο συνδυασμός αυτών και μάλιστα σε συνάρτηση με τους γηγενείς μαθητές και τους μαθητές με «μεταναστευτικό» υπόβαθρο. Είναι σημαντικό να εμπλουτιστεί η επιστημονική βιβλιογραφία με αυτές τις πτυχές 9

11 αναφορικά με τις δύο ομάδες μαθητών, οι οποίες αποτελούν συστατικό μέρος του σχολείου και της κοινωνίας εν γένει. Ακόμα, η παρούσα έρευνα δύναται να δώσει τη δυνατότητα σε ερευνητές να αντλήσουν στοιχεία από τα ευρήματα που θα προκύψουν και να προβούν ενδεχομένως σε μελλοντικές έρευνες οι οποίες να αναδείξουν περαιτέρω πτυχές του συγκεκριμένου θέματος. Επίσης, τα ευρήματα της έρευνάς μας θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα στους εκπαιδευτικούς, καθώς θα ήταν σε θέση να εντοπίσουν τις ομοιότητες και τις διαφορές που υπάρχουν μεταξύ του πολιτισμικού κεφαλαίου των γηγενών μαθητών και των μαθητών που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών σε δημοτικά σχολεία κι έτσι να δώσουν έμφαση στην άμβλυνση του χάσματος μεταξύ της κουλτούρας των μαθητών μη προνομιούχων κοινωνικών τάξεων και της κουλτούρας του σχολείου. Αξίζει να σημειωθεί ότι η εργασία μας θα μπορούσε να φανεί χρήσιμη και στους γονείς καθώς πολλοί ερευνητές και εκπαιδευτικοί έχουν και το ρόλο του γονέα. Η μελέτη της εργασίας μας θα μπορούσε ενδεχομένως να τους προβληματίσει για τον τρόπο με τον οποίο θα ήταν ωφέλιμο για τα παιδιά τους να μεγαλώσουν, για τα πολιτισμικά εφόδια που θα μπορούσαν να τους παρέχουν και για τις πρακτικές που θα μπορούσαν να εφαρμόσουν στο σπίτι, προκειμένου να υπάρξει συνάντηση μεταξύ της κουλτούρας της οικογένειας και της κουλτούρας του σχολείου. Επιλέξαμε να διερευνήσουμε το συγκεκριμένο θέμα στη ΣΤ τάξη, καθώς τα παιδιά βρίσκονται στην τελευταία τάξη του Δημοτικού Σχολείου (Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση) και επιδιώκουμε να δούμε αν το πολιτισμικό τους κεφάλαιο, το οποίο έχουν αποκτήσει από το οικογενειακό τους περιβάλλον, επιδρά στις προσδοκίες τους για το εκπαιδευτικό τους μέλλον προτού μεταβούν στο Γυμνάσιο (Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση). Η δομή της παρούσας εργασίας διαρθρώνεται ως εξής: Στην Εισαγωγή διατυπώνεται η προβληματική και τα κίνητρα για τη διεξαγωγή της έρευνας, καθώς επίσης ο σκοπός και η χρησιμότητα αυτής. Το 1 ο κεφάλαιο περιλαμβάνει το θεωρητικό πλαίσιο στο οποίο βασίζεται η εργασία μας. Αξιοποιούνται οι θεωρητικές έννοιες από την κοινωνιολογική θεωρία του Γάλλου Κοινωνιολόγου Pierre Bourdieu με τις οποίες επιχειρείται η ερμηνεία των ευρημάτων της έρευνάς μας. Στο 2 ο κεφάλαιο παρουσιάζεται η βιβλιογραφική επισκόπηση της εργασίας μας, στην οποία παρατίθενται οι έρευνες ελληνικές και διεθνείς οι οποίες είναι συναφείς με το υπό διερεύνηση θέμα. Το 3 ο κεφάλαιο αναφέρεται στη μεθοδολογία και τα ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας. Ειδικότερα, παρουσιάζονται τα «εργαλεία» που χρησιμοποιήθηκαν για τη συλλογή των ερευνητικών δεδομένων το ερωτηματολόγιο και η ημιδομημένη συνέντευξη καθώς επίσης ο τύπος της δειγματοληψίας και το δείγμα της έρευνας. Ακόμα, παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο επεξεργαζόμαστε τα ερευνητικά μας δεδομένα και γίνεται αναφορά στα ζητήματα ηθικής και δεοντολογίας της έρευνας. Το 4 ο κεφαλαίο περιλαμβάνει την παρουσίαση και την ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας, καθώς επίσης μια πρώτη προσέγγιση συζήτησης. Ειδικότερα, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα που προέκυψαν από την επεξεργασία των ερωτηματολογίων τα οποία διανεμήθηκαν σε 48 μαθητές της ΣΤ τάξης δημόσιων δημοτικών σχολείων από την περιοχή της Πάτρας και επιχειρείται η ερμηνεία των αποτελεσμάτων σύμφωνα με το θεωρητικό πλαίσιο του Pierre Bourdieu και η συσχέτισή τους με τα ευρήματα συναφών ερευνών. Ακόμα, παρουσιάζονται τα αποτελέσματα που προέκυψαν από τη διεξαγωγή ημιδομημένων συνεντεύξεων σε 12 1

12 γονείς μαθητών της ΣΤ τάξης δημόσιων δημοτικών σχολείων από την περιοχή της Πάτρας και επιχειρείται η ερμηνεία των αποτελεσμάτων αυτών με βάση τη θεωρία του Pierre Bourdieu και η συσχέτισή τους με τα αποτελέσματα συναφών ερευνών. Στην ενότητα της συζήτησης και των συμπερασμάτων παρουσιάζονται τα βασικά συμπεράσματα που προκύπτουν από την παρούσα μελέτη, τα οποία συνδέονται με τα ερευνητικά ερωτήματα της εργασίας μας, καθώς επίσης γίνεται μια τελική συζήτηση σε σχέση με τα ερευνητικά μας ευρήματα. 11

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1. ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ 1.1. Εισαγωγικά Στο συγκεκριμένο κεφάλαιο, παρουσιάζουμε την κοινωνιολογική θεωρία την οποία χρησιμοποιούμε για την ερμηνεία των ευρημάτων της έρευνάς μας, αιτιολογούμε την επιλογή της θεωρίας που χρησιμοποιούμε, καθώς επίσης παρουσιάζουμε και αναλύουμε τις θεωρητικές έννοιες τις οποίες αξιοποιούμε στην εργασία μας Επιλογή της θεωρίας του Pierre Bourdieu ως θεωρητικού πλαισίου Για τη διαμόρφωση του θεωρητικού μας πλαισίου, επιλέγουμε να αξιοποιήσουμε τη θεωρία του Pierre Bourdieu. Θεωρούμε ότι η εν λόγω θεωρία, η οποία συγκαταλέγεται στις συνδυαστικές προσεγγίσεις, είναι η πλέον κατάλληλη για την ερμηνεία των αποτελεσμάτων της έρευνάς μας, και τούτο διότι εξηγεί τη διαλεκτική σχέση μεταξύ του μακρο- και μικρο-κοινωνιολογικού, του αντικειμενικού και του υποκειμενικού, της δομής και του δρώντος υποκειμένου (Eichholz, Assche, Oberkircher & Hornidge, 213, σελ. 869; Μυλωνάς, 1998, σελ. 24). Υπό αυτή την οπτική, στο πλαίσιο της έρευνάς μας, αξιοποιώντας τη θεωρία του Pierre Bourdieu, επιδιώκουμε να μελετήσουμε και να ερμηνεύσουμε τη σχέση που αναπτύσσεται μεταξύ δύο διαφορετικών τύπων κοινωνικής δομής: της μακροδομής της κοινωνίας, όπου οι γηγενείς μαθητές και οι μαθητές προερχόμενοι από οικογένειες μεταναστών ενσωματώνουν στο πλαίσιο του οικογενειακού τους πεδίου έναν πρωτογενή τρόπο σκέψης, αντίληψης και δράσης, και της μικρο-δομής της σχολικής τάξης, όπου δρώντας σε αυτήν οι εν λόγω μαθητές δομούν νέα σχήματα σκέψης και αντίληψης, τα οποία προστίθενται στις «ενσωματωμένες» κοινωνικές τους δομές. Οι «ενσωματωμένες» κοινωνικές δομές, που επηρεάζουν τις δυνατότητες στην εκπαίδευση, πηγάζουν από τη θέση του μαθητή στη μακρο-δομή της κοινωνίας και από τη θέση που αποκτά στη μικρο-δομή της σχολικής τάξης. Ο Bourdieu υποστηρίζει ότι το κοινωνικό υπόβαθρο συνιστά το θεμέλιο για το «ενσωματωμένο» πολιτισμικό κεφάλαιο (habitus), καθώς επίσης ότι οι άνθρωποι έχουν πολλές ικανότητες να μάθουν από τις κοινωνικές τους εμπειρίες και από τους νέους τύπους καταστάσεων στους οποίους συμμετέχουν. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να ενσωματωθεί νέα γνώση στο habitus του κοινωνικού υποκειμένου (Almquist, Modin & Ostberg, 21, σελ. 33). Στην περίπτωση της έρευνάς μας, ο κάθε μαθητής (γηγενής ή προερχόμενος από οικογένεια μεταναστών) μπορεί να ιδωθεί ότι εισέρχεται στη μικρο-δομή της σχολικής τάξης (στο μικρο-κοινωνιολογικό επίπεδο) με ένα ταξικό habitus το οποίο έχει σχηματοποιηθεί στο πλαίσιο της μακρο-δομής της κοινωνίας. Στη συνέχεια, το habitus του μαθητή τροποποιείται με βάση τις συνθήκες της δομής της σχολικής τάξης (Almquist et al., 21, σελ. 34). Όπως υποστηρίζει ο Bourdieu (1984, όπ. αναφ. στο Almquist et al., 21, σελ. 33), το habitus «συνιστά μια δομή, η οποία οικοδομείται από τον κοινωνικό κόσμο, ενώ την ίδια στιγμή οικοδομεί τον κοινωνικό κόσμο». Υπό αυτή την οπτική, στην έρευνά μας το habitus του γηγενούς μαθητή και του μαθητή προερχόμενου από οικογένεια μεταναστών δομείται και μέσα από τη μικρο-δομή της σχολικής τάξης (ως δευτερογενές habitus), ενώ την ίδια στιγμή δομεί τη μικρο-δομή της σχολικής τάξης 12

14 μέσα από τη μακρο-δομή της κοινωνίας την οποία έχει «ενσωματώσει» (Almquist et al., 21, σελ. 34). Οι θεωρητικοί των συνδυαστικών προσεγγίσεων υποστηρίζουν ότι η κοινωνική «πραγματικότητα» συγκροτείται και ανασυγκροτείται με βάση τις επιρροές και τους εξαναγκασμούς των «αντικειμενοποιημένων» στοιχείων της μακρο-κοινωνικής έννοιας της δομής και τη μετασχηματιστική δυναμική της ανθρώπινης δράσης, η οποία εκδηλώνεται στο μικρο-επίπεδο (Λάμνιας, 21, σελ. 245). Υπό αυτή την οπτική, στο πλαίσιο της έρευνάς μας το «ενσωματωμένο» πολιτισμικό κεφάλαιο των γηγενών μαθητών και των μαθητών προερχόμενων από οικογένειες μεταναστών της ΣΤ τάξης συγκροτείται και ανασυγκροτείται σύμφωνα με τις επιρροές της μακρο-δομής της κοινωνίας και τη μετασχηματιστική δυναμική της δράσης των συγκεκριμένων μαθητών, η οποία εκδηλώνεται στο μικρο-επίπεδο της σχολικής τάξης. Ειδικότερα, αξιοποιούμε τις εξής έννοιες από τη θεωρία του Pierre Bourdieu: «Πολιτισμικό κεφάλαιο», «Μορφές του πολιτισμικού κεφαλαίου»: [«Εγγενής (ενσωματωμένη) μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου ή Habitus», «Εξωτερική (αντικειμενοποιημένη) μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου», «Θεσμοποιημένη μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου»], «Οικονομικό κεφάλαιο», «Κοινωνικό κεφάλαιο», «Πεδίο», «Πρακτική» και «Στρατηγική», σύμφωνα με τις οποίες επιχειρούμε να ερμηνεύσουμε τα ευρήματα της έρευνάς μας. Όπως υποστηρίζει ο Robson (27, σελ. 72) η θεωρία συνιστά μια ερμηνεία σχετικά με την κατάσταση ή το φαινόμενο το οποίο τίθεται υπό διερεύνηση. Σύμφωνα με τη Mason (23, σελ ), η επιλογή του θεωρητικού πλαισίου μέσα από το οποίο θα επιχειρηθεί η παραγωγή των κοινωνιολογικών ερμηνειών, συνδέεται άρρηκτα με τον αρχικό σχεδιασμό της έρευνας, δηλαδή με τα ερευνητικά ερωτήματα, το σκοπό και το αντικείμενο της έρευνας. Οι Miles & Huberman (1994, σελ. 18, όπ. αναφ. στο Bell, 25, σελ. 142) υποστηρίζουν ότι το θεωρητικό πλαίσιο είναι ένα ερμηνευτικό εργαλείο «που ερμηνεύει είτε με γραφηματική, είτε με αφηγηματική μορφή τα κύρια πράγματα που πρέπει να μελετηθούν τους βασικούς παράγοντες, τις δομήσεις ή τις βασικές μεταβλητές και τις υποτιθέμενες μεταξύ τους σχέσεις». Το θεωρητικό πλαίσιο είναι «ένας αποτελεσματικός μηχανισμός για τη συγκέντρωση και την ανακεφαλαίωση συσσωρευμένων στοιχείων [ ] που καθιστά πιο προσιτό το σώμα των συσσωρευμένων γνώσεων, κι έτσι πιο χρήσιμο τόσο για όλους όσοι ασκούν το επάγγελμα και οι οποίοι επιδιώκουν να εφαρμόσουν τα ευρήματα, όσο και για τους ερευνητές, οι οποίοι επιδιώκουν να διευρύνουν τη βάση γνώσεων» (Polit & Hungler, 1995, σελ. 11, όπ. αναφ. στο Bell, 25, σελ ). Στη συνέχεια της εργασίας μας, παρουσιάζουμε και αναλύουμε τις έννοιες τις οποίες αξιοποιούμε από τη θεωρία του Pierre Bourdieu. 13

15 1.3. Η έννοια του πολιτισμικού κεφαλαίου Σύμφωνα με τον Bourdieu (1986, όπ. αναφ. στο Kim, 211, σελ. 111), το πολιτισμικό κεφάλαιο αναφέρεται σε μη οικονομικά αγαθά και υπηρεσίες που βοηθούν κάποιον να βελτιώσει το κοινωνικό του status. Το πολιτισμικό κεφάλαιο περιλαμβάνει τις γνώσεις, τις προδιαθέσεις, καθώς επίσης τα εκπαιδευτικά εφόδια και προσόντα, τα οποία εκτιμώνται ιδιαιτέρως σε συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα (Bourdieu, 1986, όπ. αναφ. στο Kanno & Varghese, 21, σελ. 313). Ακόμα, όπως υποστηρίζει ο Bourdieu (1986, όπ. αναφ. στο Gopaul, 211, σελ. 15), το πολιτισμικό κεφάλαιο αναφέρεται σε μια σειρά από ιδιότητες και χαρακτηριστικά, όπως δεξιότητες της γλώσσας, πολιτισμικές γνώσεις και τρόπους συμπεριφοράς, που πηγάζουν από την οικογένεια και προσδιορίζουν το status των κοινωνικών υποκειμένων. Το πολιτισμικό κεφάλαιο αφορά κατά βάση στις πολλαπλές δυνατότητες και ικανότητες που έχει μια οικογένεια να καλλιεργεί στα παιδιά της τις γνώσεις, τις ευαισθησίες, αλλά και τους τρόπους σκέψης και έκφρασης που χαίρουν της εκτίμησης και της αποδοχής του μεγαλύτερου μέρους της κοινωνίας. Θέτοντάς το με πιο εξευγενισμένους όρους, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα «corpus de savoir», «de savoir-faire», «de savoir-dire» και πάνω από όλα «de savoir-vivre» (Πατερέκα, 1986, σελ. 9). Ακόμη, το πολιτισμικό κεφάλαιο καλύπτει μια ευρεία ποικιλία γνώσεων, στάσεων και δεξιοτήτων (Barker, 213, σελ. 36), που ένα άτομο αποκτά στο πλαίσιο του οικογενειακού του περιβάλλοντος (Karadag, 29, σελ. 544; Silva, 28, σελ. 269), γεγονός που διαφοροποιείται ανάλογα με την κοινωνική προέλευση του κάθε ατόμου (Bourdieu, 1964, σελ. 77, όπ. αναφ. στο Πατερέκα, 1986, σελ. 9). Πιο συγκεκριμένα, εκφράσεις του πολιτισμικού κεφαλαίου συνιστούν η μουσική κουλτούρα, το «καλό γούστο», η προφορά, ο τόνος και το ύφος της φωνής, οι καλοί τρόποι που έχει κάποιος στο τραπέζι, η τέχνη της συζήτησης, η άνεση στη χρήση του λόγου, η βοήθεια σε μια εργασία στο πλαίσιο ενός μαθήματος, η ενασχόληση με πολιτισμικές δραστηριότητες, η συμπληρωματική διδασκαλία, οι σχέσεις που εξασφαλίζει η οικογένεια στα παιδιά της, ακόμη και η πρακτική του τένις και γενικότερα τα πολιτισμικά αγαθά που κληρονομούνται και μεταβιβάζονται μέσω της οικογένειας στα νεαρά μέλη της (Bourdieu, 1984, σελ. 192, όπ. αναφ. στο Ahmad, 213, σελ. 521). Επίσης, όπως υποστηρίζει ο Bourdieu (1979, σελ. 77, όπ. αναφ. στο Blackledge & Hunt, 1994, σελ. 262; Λάμνιας, 21, σελ. 158; Πατερέκα, 1986, σελ. 9), παράγοντες που συνιστούν το πολιτισμικό κεφάλαιο είναι η συχνότητα των επισκέψεων σε θέατρα και σε μουσεία, η ανάγνωση μη επαγγελματικών βιβλίων, η ακρόαση κλασικής μουσικής, καθώς και η ανάγνωση εφημερίδων. Με βάση τον Bourdieu (1977, 1984, όπ. αναφ. στο Jæger, 27, σελ. 532), το πολιτισμικό κεφάλαιο περιλαμβάνει τις γνώσεις των κανόνων του εκπαιδευτικού συστήματος, καθώς επίσης το γούστο και τις προτιμήσεις των γονέων, τις οποίες μεταβιβάζουν στα παιδιά τους. Αυτή η μορφή κεφαλαίου επιδρά στην εκπαιδευτική επιτυχία των παιδιών, καθώς το σπίτι λειτουργεί σαν «εργαστήριο μάθησης» σχετικά με την ανάπτυξη των εκπαιδευτικών προτιμήσεων των παιδιών και τη γνώση των κανονιστικών κωδίκων του εκπαιδευτικού συστήματος. Επιπλέον, οι γονείς οι οποίοι διαθέτουν υψηλά επίπεδα πολιτισμικού κεφαλαίου είναι περισσότερο ικανοί να βοηθήσουν τα παιδιά τους στις σχολικές τους εργασίες για το σπίτι. 14

16 Τα παιδιά που προέρχονται από οικογένειες οι οποίες αντανακλούν τις στάσεις, τις πεποιθήσεις και τις γνώσεις της κυρίαρχης κουλτούρας είναι πιο ευνοημένα στο σχολείο, το οποίο ενισχύει την προσπάθειά τους και τα επιβραβεύει. Αντίθετα, το σχολείο επιτείνει τα κοινωνικά μειονεκτήματα που φέρουν οι μη κοινωνικά ευνοημένοι (Mills & Gale, 22, σελ. 11). Έτσι, τα παιδιά με υψηλό κοινωνικο-οικονομικό υπόβαθρο κοινωνικοποιούνται με πολιτισμικού τύπου δραστηριότητες στο σπίτι, οι οποίες περιλαμβάνουν επισκέψεις σε θέατρα, κονσέρτα, μουσεία και βιβλιοθήκες, καθώς επίσης μέσα από την επαφή τους με τη λογοτεχνία και την τέχνη (Bourdieu, 1977; Bourdieu & Passeron, 1977, όπ. αναφ. στο Li, 27, σελ. 286). Εξάλλου, η κουλτούρα της αστικής τάξης είναι συνυφασμένη με την κουλτούρα του σχολικού συστήματος, γεγονός που δυσκολεύει ένα παιδί από τα λαϊκά στρώματα να την υιοθετήσει, καθώς είναι ανοίκεια σε σχέση με την κουλτούρα που υπάρχει στο οικογενειακό περιβάλλον στο οποίο μεγάλωσε. Όπως υποστηρίζει ο Bourdieu, οι δυνατότητες ενός παιδιού να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις της εκπαίδευσης είναι άμεση συνάρτηση της κουλτούρας που του έχει μεταβιβάσει η οικογένειά του (1981, σελ. 28, όπ. αναφ. στο Λάμνιας, 21, σελ. 156; Μυλωνάς, χ.χ., σελ. 213; Πατερέκα, 1986, σελ. 1). Το πολιτισμικό κεφάλαιο αναφέρεται στον τρόπο σκέψης και διάθεσης, όπου «οι προσδοκώμενες ικανότητες στη γλώσσα, οι ρητές και άρρητες αξίες, οι γνώσεις, και η σχέση με την ακαδημαϊκή κουλτούρα που απαιτούνται για την επιτυχία στο σχολείο είναι όλες ικανότητες που μια τάξη φέρνει μαζί της στο σχολείο» (Henry et al., 1988, σελ. 233, όπ. αναφ. στο Mills, 28, σελ. 84). «Ακόμη, το σχολείο προϋποθέτει και απαιτεί από όλους τους μαθητές να έχουν την κουλτούρα, τις στάσεις και τις αξίες της κυρίαρχης τάξης» (Henry et al., 1988, σελ , όπ. αναφ. στο Mills, 28, σελ. 84). Το σχολείο αναπαράγει ταξικά βασισμένες ιεραρχίες μέσα από την ενίσχυση της κυρίαρχης γλώσσας, του κυρίαρχου στυλ και των κυρίαρχων πρακτικών. Αυτό σημαίνει ότι οι παιδαγωγικές πρακτικές συνδέονται στενά με την κουλτούρα της κυρίαρχης τάξης. Η επιτυχία στο σχολείο δεν αποτιμάται με ουδέτερο τρόπο (Bourdieu & Passeron, 1977, όπ. αναφ. στο Flere, Krajnc, Klanjsek, Musil & Kirbis, 21, σελ. 47). Όπως ισχυρίζεται ο Bourdieu, μέσα από το θεσμό του σχολείου νομιμοποιούνται οι στάσεις, οι συμπεριφορές και οι προδιαθέσεις οι οποίες συνδέονται με την «κυρίαρχη» κουλτούρα, συμβάλλοντας με αυτόν τον τρόπο στην αναπαραγωγή της άνισης κατανομής των κοινωνικών προνομίων στο πλαίσιο των κοινωνικών τάξεων (Reese, Arauz & Bazán, 212, σελ. 984). Ακόμα, όπως υποστηρίζει ο Bourdieu, τα παιδιά της αστικής τάξης φέρουν τα «χαρακτηριστικά» του πολιτισμικού κεφαλαίου που απαιτεί το σχολείο, με αποτέλεσμα να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των εκπαιδευτικών τους. Αντίθετα, τα παιδιά των εργατών, αγροτών, χωρικών, κ.λπ., καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια, προκειμένου να διεισδύσουν πολιτισμικά στο πλαίσιο του σχολείου και να αποκτήσουν τις γνώσεις, στάσεις και δεξιότητες, τις οποίες δεν μπόρεσε η οικογένειά τους να τους μεταδώσει (Λάμνιας, 21, σελ. 156; Μυλωνάς, χ.χ., σελ. 213; Πατερέκα, 1986, σελ. 1). Κατά συνέπεια, τα παιδιά που προέρχονται από αγροτικά ή εργατικά οικογενειακά περιβάλλοντα αποκτούν ύστερα από μεγάλη προσπάθεια τους «καλούς» τρόπους, το ύφος, τα πνευματικά στοιχεία, τους τρόπους έκφρασης και ομιλίας που ζητά το σχολείο, κάτι το οποίο θεωρείται κεκτημένο για ένα παιδί αστικής 15

17 οικογένειας, καθώς μεγάλωσε σε ένα οικογενειακό πλαίσιο μιας τέτοιας κουλτούρας (Bourdieu, 1966, σελ. 389, όπ. αναφ. στο Πατερέκα, 1986, σελ. 1-11). Για τα παιδιά που προέρχονται από μη προνομιούχα κοινωνικά στρώματα, το σχολείο αποτελεί τη μοναδική «δίοδο» πρόσβασης στην «κυρίαρχη» κουλτούρα. Και αυτό είναι κάτι που αφορά όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης (Bourdieu & Passeron, 1996, σελ. 73). Σύμφωνα με τους Bourdieu & Passeron (1977, όπ. αναφ. στο Grayson, 24, σελ. 611), οι εκπαιδευτικές ανισότητες προκύπτουν ως αποτέλεσμα της άνισης κατανομής του πολιτισμικού κεφαλαίου στην κοινωνία, με τις οικογένειες που έχουν υψηλό κοινωνικό status να θεωρούνται ισχυρότερες σε πολιτισμικό κεφάλαιο από εκείνες που έχουν χαμηλό κοινωνικό status. Ένα βασικό χαρακτηριστικό του πολιτισμικού κεφαλαίου είναι ότι μπορεί να μεταβιβαστεί από το γονέα στο παιδί στο πλαίσιο της ανατροφής του. Ο ρόλος της οικογένειας είναι καθοριστικός στο πλαίσιο διατήρησης της κοινωνικής τάξης και αναπαραγωγής της δομής της κοινωνικού πεδίου και των κοινωνικών σχέσεων. Αποτελεί έναν από τους κατ εξοχήν «τόπους» συσσώρευσης των διαφόρων μορφών του κεφαλαίου και της μεταβίβασής τους από τη μία γενιά στην άλλη. Προστατεύει την ενότητά της χάρη και μέσω της μεταβίβασης προκειμένου οι διάφορες μορφές κεφαλαίου να μπορούν να περάσουν στην επόμενη γενιά (Bourdieu, 2, σελ. 129). Ύστερα από μια μακράς χρονικής διάρκειας και λεπτομερούς έρευνας αναφορικά με τους φοιτητές και τη σχέση που έχουν με τις σπουδές και την κουλτούρα, οι Bourdieu & Passeron διαπιστώνουν ότι οι «λαμπροί» φοιτητές και οι πιο καταρτισμένοι, εκείνοι οι οποίοι αποκτούν διπλώματα με τους υψηλότερους βαθμούς, που φοιτούν στα πιο «φημισμένα» ιδρύματα και τελικά καταλαμβάνουν τις θέσεις εξουσίας, είναι κατά συντριπτική πλειοψηφία παιδιά που ανήκουν στην αστική τάξη. Τα παιδιά αυτά μεγαλώνουν σε ένα προνομιούχο οικογενειακό περιβάλλον και απολαμβάνουν κοινωνικά προνόμια από τη στιγμή της γέννησής τους. Με άλλα λόγια, πρόκειται για κληρονόμους οι οποίοι διαθέτουν τόσο οικονομική, όσο και πολιτισμική κληρονομιά (Bourdieu & Passeron, 1996, σελ. 2-21). Αυτή η υπεροχή των κοινωνικών προνομιών παραμένει καλυμμένη τόσο στους ίδιους τους δικαιούχους, όσο και στους αποκλειόμενους από το σχολικό σύστημα λόγω του ότι το εκπαιδευτικό σύστημα, δυνάμει της σχετικής αυτονομίας του, έχει την ικανότητα να μετατρέπει σε σχολικά πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα «γλωσσικά» και «εξωγλωσσικά» χαρακτηριστικά τα οποία οφείλονται στην κοινωνική προέλευση των ατόμων (όπως για παράδειγμα, τον τρόπο έκφρασης, το προσωπικό ύφος, τη μικρότερη ή τη μεγαλύτερη εξοικείωση με τους γλωσσικούς κώδικες, κ.λπ.). Έτσι, το εκπαιδευτικό σύστημα μετατρέπει, κατά τρόπο ανεπίληπτο, αυτούς που κληρονομούν σε άτομα που αξίζουν, και συμβάλλει στην αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων εξουσίας (Bourdieu & Passeron, 1996, σελ. 21). 16

18 1.4. Μορφές του πολιτισμικού κεφαλαίου Σύμφωνα με τον Bourdieu, το πολιτισμικό κεφάλαιο κατηγοριοποιείται και απαντάται με βάση τις ακόλουθες τρεις μορφές (Nash, 199; Grenfell & James, 1998, σελ. 21, 59-63, όπ. αναφ. στο Λάμνιας, 21, σελ ; Grenfell & James, 1998, όπ. αναφ. στο O'Brien & Ó Fathaigh, 25, σελ. 68): i. Εγγενής (Εσωτερικευμένη, Ενσωματωμένη) ή Habitus ii. iii. Εξωτερική (Αντικειμενοποιημένη) Θεσμοποιημένη με τη μορφή τίτλων. Πιο συγκεκριμένα, το πολιτισμικό κεφάλαιο εμφανίζεται σαν «ενσωματωμένη» μορφή (προδιαθέσεις, τρόποι σκέψης και δράσης) «αντικειμενοποιημένη» μορφή (πρόσβαση σε πολιτισμικά αγαθά, όπως τέχνη και λογοτεχνία) και «θεσμοποιημένη» μορφή, η οποία αντανακλά το βαθμό επιτυχίας στην εκπαίδευση και εκφράζεται μέσα από την κατοχή πιστοποιημένων εκπαιδευτικών τίτλων και ακαδημαϊκών προσόντων (Bourdieu, 1998, όπ. αναφ. στο Baker & Brown, 29, σελ. 65; Jacobs, 27, σελ. 249; Sheng, 212, σελ. 132; Van de Werfhorst, 21, σελ. 158), που χρήζουν αναγνώρισης από εκείνους που κυριαρχούν στο χώρο της εκπαίδευσης (Lamaison & Bourdieu, 1986, σελ. 111, όπ. αναφ. στο Devine, 29, σελ. 522). Επίσης, η «θεσμοποιημένη» μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου αντιπροσωπεύει τους χώρους μάθησης τους οποίους μπορεί το κοινωνικό υποκείμενο να παρακολουθήσει και να πιστοποιήσει τις γνώσεις του (όπως διαφορετικούς τύπους σχολείων, κολλέγια, Πανεπιστήμια, τεχνολογικά ιδρύματα) (O'Brien & Ó Fathaigh, 25, σελ. 68) Εγγενής (ενσωματωμένη) μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου Η πρώτη μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου είναι η εγγενής (ενσωματωμένη). Το πολιτισμικό κεφάλαιο, στην ενσωματωμένη του κατάσταση, εμφανίζεται να είναι εσωτερικευμένο, εγγεγραμμένο και αναπόσπαστο μέρος του σώματος υπό τη μορφή διαθέσεων, καθώς αποτελεί «ένα έχειν που έγινε είναι, μια έξη, ένα habitus» (Bourdieu, 1994, σελ. 78, όπ. αναφ. στο Asimaki & Koustourakis, 214, σελ. 5). Σύμφωνα με τον Bourdieu, είναι ένα σύστημα προδιαθέσεων, δηλαδή διαρκείς τρόποι ύπαρξης, σκέψης και δράσης, ή ένα σύστημα μακρόχρονων σχημάτων ή δομών αντίληψης, εννοιολόγησης και πράξης (Ingram, 29, σελ ). Το habitus που αποκτάει κανείς στο πλαίσιο του οικογενειακού του περιβάλλοντος συνιστά τα θεμέλια για τη δημιουργία κάθε επερχόμενου habitus. Θέτοντάς το διαφορετικά, το πρωτογενές habitus θα μπορούσε να θεωρηθεί ως ο θεμέλιος λίθος των μετέπειτα γενικών προδιαγραφών αντίληψης, εκτίμησης, σκέψης και πράξης (Bourdieu, 197, σελ. 58, όπ. αναφ. στο Μυλωνάς, χ.χ., σελ. 215). Το πρωτογενές habitus πηγάζει από τις πρώιμες εμπειρίες του ατόμου στο πλαίσιο του οικογενειακού περιβάλλοντος. Προσδιορίζει τη στάση του ατόμου απέναντι στη σημασία που δίνει στην εκπαίδευση και στην πιθανότητα που έχει να επιτύχει στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαδικασίας (Jacobs, 27, σελ. 25). Ο Bourdieu υποστηρίζει ότι οι προδιαθέσεις τις οποίες το κοινωνικό υποκείμενο απόκτησε κατά την παιδική του ηλικία στο οικογενειακό περιβάλλον και οι οποίες του «εμφύτευσαν» ένα πρωτογενές habitus είναι περισσότερο «διαρκείς». Τα διαφορετικά κοινωνικά περιβάλλοντα στα οποία επικρατούν διαφορετικές 17

19 επιλογές πρακτικών, «γενεσιουργούν» και διαφορετικά habitus. Αυτό το πρωτογενές habitus δεν είναι πάγιο αλλά εξελίσσεται. Πάνω σε αυτό «μεταμοσχεύονται» τα δευτερογενή habitus, όπως είναι το σχολικό ή το επαγγελματικό. Φαίνεται ότι το habitus αποτελεί μια «εσωτερικευμένη δομή η οποία βρίσκεται στο δρόμο της διαρκούς αναδόμησης» (Accardo, 1983, σελ. 9-92, όπ. αναφ. στο Asimaki & Koustourakis, 214, σελ. 9). Ο Bourdieu (1977, σελ. 83, όπ. αναφ. στο Sianou-Kyrgiou & Tsiplianides, 29, σελ. 729), κάνει λόγο για το habitus και την επίδραση που αυτό έχει στις επιλογές των ατόμων. Το habitus είναι «ένα σύστημα διαρκών, μεταβιβάσιμων διαθέσεων που λειτουργεί κάθε στιγμή σαν ένα καλούπι αντιλήψεων, προτιμήσεων και δράσεων, αναπτύσσεται μέσα από την εμπειρία και επιδρά στις εκπαιδευτικές δυνατότητες και στις διαδικασίες επιλογής». Επίσης, το habitus έχει την ικανότητα να δημιουργεί προσδοκίες και φιλοδοξίες αναφορικά με την εκπαίδευση διαμορφώνοντας, αλλά όχι προκαθορίζοντας τις επιλογές της ζωής. Όπως οι διαφορετικές κοινωνικές ομάδες έχουν διαφορετικές εμπειρίες και ευκαιρίες στη ζωή, έτσι και το habitus της κάθε ομάδας είναι διαφορετικό. Έτσι, το habitus της μεσαίας τάξης καθιστά ικανούς τους φοιτητές της συγκεκριμένης τάξης να δημιουργήσουν προσδοκίες για την ανώτατη εκπαίδευση, «χωρίς να χρειάζεται να μπουν σε μια διαδικασία ορθολογικού υπολογισμού, προκειμένου να επιτύχουν τους στόχους τους, όπως αυτοί αρμόζουν καλύτερα με βάση τα ενδιαφέροντά τους» (Bourdieu, 199, σελ. 18, όπ. αναφ. στο Sianou-Kyrgiou & Tsiplianides, 29, σελ. 729). Το οικογενειακό habitus δομεί το «ρεπερτόριο» των συμπεριφορών των νεαρών μελών της οικογένειας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, το habitus που διαθέτουν κάποια παιδιά συνάδει με το σχολικό habitus, ενώ σε κάποια άλλα παιδιά όχι. Με άλλα λόγια, κάποιες οικογένειες έχουν κληροδοτήσει στα παιδιά τους το habitus που είναι παρόμοιο με αυτό του σχολείου, με αποτέλεσμα να σημειώνουν υψηλές σχολικές επιδόσεις και να επιλέγουν να συνεχίσουν περαιτέρω τις σπουδές τους (Bourdieu & Passeron, 199, σελ. 35, όπ. αναφ. στο Thompson, 29, σελ ). Με βάση τον Bourdieu (199), το habitus που αποκτούν οι προνομιούχες κοινωνικές τάξεις από την οικογένειά τους συμβάλλει στο να αποκτήσουν οι νέοι άνθρωποι εκπαιδευτικές φιλοδοξίες και να στραφούν σε επιλογές ανωτάτης εκπαίδευσης. Με αυτόν τον τρόπο, διαμορφώνεται ένα σταθερό οικογενειακό habitus που εφοδιάζει τα μέλη των οικογενειών με σιγουριά και αυτοπεποίθηση, προκειμένου να κάνουν φιλόδοξες επιλογές. Σε αντίθεση με τις οικογένειες της μεσαίας τάξης που χρησιμοποιούν το κεφάλαιό τους για να ενισχύσουν τη δυναμική τους, οι οικογένειες της εργατικής τάξης κάνουν λιγότερο φιλόδοξες επιλογές λόγω του ότι στερούνται του οικονομικού, πολιτισμικού και κοινωνικού κεφαλαίου που ζητά το σχολείο και η «κυρίαρχη» κουλτούρα (Sianou-Kyrgiou & Tsiplianides, 29, σελ. 729). Ο Bourdieu υποστηρίζει ότι όταν το πολιτισμικό κεφάλαιο εμφανίζεται σε εγγενή μορφή σημαίνει ότι εσωτερικεύεται από το δρών υποκείμενο με τη μορφή μόνιμων και διαρκών διαθέσεων και προδιαθέσεων (habitus). Επίσης, συνδέει τον εν λόγω τύπο του πολιτισμικού κεφαλαίου με το habitus, το οποίο διαμορφώνεται μέσα από μια διαδοχική σειρά κοινωνικοποιήσεων (Bourdieu, 1974, σελ. 1, 3-4, όπ. αναφ. στο Λάμνιας, 21, σελ. 157; Πατερέκα, 1986, σελ. 2-21). Το habitus χρειάζεται χρόνο, προκειμένου να συσσωρευτεί στην εγγενή του μορφή και μάλιστα η συσσώρευσή του πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο πρωταρχικά στο πλαίσιο της οικογένειας. Αυτό σημαίνει ότι τα χρονικά πλαίσια βάσει των οποίων επιβιώνει το habitus εξαρτώνται από το χρόνο στον οποίο επιβιώνει 18

20 ο κάτοχός του. Σε αυτήν την περίπτωση, η εγγενής μορφή του πολιτισμικού κεφαλαίου φέρει τα χαρακτηριστικά του «έμφυτου» και του «αποκτημένου», μολονότι πρόκειται για ένα κοινωνικά προσδιορισμένο προϊόν (Bourdieu, 1974, σελ. 1, 4, 6, όπ. αναφ. στο Λάμνιας, 21, σελ ; Πατερέκα, 1986, σελ. 21). Ο Bourdieu (199, σελ. 53, όπ. αναφ. στο Oliver & Kettley, 21, σελ ) ορίζει το habitus ως «διαρκείς, μεταβιβάσιμες προδιαθέσεις», οι οποίες ενσωματώνονται στην καθημερινότητα του ανθρώπου και οι οποίες διαφαίνονται μέσα από τον τρόπο ζωής, το στυλ και τη γλώσσα, καθοδηγώντας ασυνείδητα τη δράση του ανθρώπου. Υπό αυτή την οπτική, παρέχει τις συνδέσεις μεταξύ υποκειμένων και πρακτικών μέσα από «συστήματα προδιαθέσεων» τα οποία συνιστούν σωματικές ενσωματώσεις της κοινωνικής ιστορίας (Rawolle & Lingard, 28, σελ. 731). Έτσι, το habitus παράγει υποκείμενα των οποίων η συμπεριφορά ρυθμίζεται όχι τόσο από κωδικοποιημένους κανόνες, αλλά από μια λογική που κυβερνάται από την ομάδα στην οποία ανήκουν. Τα άτομα που διαθέτουν ένα συγκεκριμένο habitus τείνουν να συμπεριφέρονται με συγκεκριμένους τρόπους συμπεριφοράς. Μέσα από το πέρασμα του χρόνου, το habitus «ενσωματώνεται» στη διανοητική και φυσική δομή του ατόμου (Bourdieu & Wacquant, 1992, , όπ. αναφ. στο Singley, 23, σελ ). Τα κοινωνικά υποκείμενα «ενσωματώνουν» το πολιτισμικό κεφάλαιο της οικογένειάς τους, γεγονός που τα καθιστά ικανά να αρχίσουν να αποκτούν τα βασικά στοιχεία της νομιμοποιημένης ή μη κουλτούρας από την αρχή της ζωής τους με ασυνείδητο τρόπο (Bourdieu, 1984, σελ. 7-71, όπ. αναφ. στο Levitas, 24, σελ. 51). Το habitus ενός ατόμου αποτελείται από «ενσωματωμένες» κοινωνικές δομές, οι οποίες θέτουν τα standards για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και λειτουργεί στο πλαίσιο της ζωής του. «Πρόκειται για μια δομή, η οποία οικοδομείται από τον κοινωνικό κόσμο, ενώ την ίδια στιγμή οικοδομεί τον κοινωνικό κόσμο» (Bourdieu, 1984, όπ. αναφ. στο Almquist et al., 21, σελ. 33). Ο Bourdieu (1977, σελ. 86, όπ. αναφ. στο Bodovski, 214, σελ. 392) προσδιορίζει το habitus σαν «ένα υποκειμενικό σύστημα εσωτερικευμένων δομών, σχημάτων αντίληψης, σκέψης και πράξης που είναι κοινό σε όλα τα μέλη της ίδιας κοινωνικής ομάδας ή τάξης». Το habitus που διαθέτει ένα άτομο επηρεάζεται από εξωγενείς «συνθήκες ύπαρξης», συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής τάξης και της οικογένειας, «οι οποίες γίνονται η βάση της αντίληψης και της εκτίμησης όλης της επερχόμενης εμπειρίας» (Bourdieu & Passeron, 1977, σελ. 78, όπ. αναφ. στο Naidoo, 29, σελ. 264). Έτσι, το habitus ενός ατόμου σχηματοποιεί τις προσδοκίες και τους προσανατολισμούς του απέναντι στο μέλλον. Σύμφωνα με τον Bourdieu (1998, σελ. 81, όπ. αναφ. στο Lawy, 26, σελ. 335; 1998a, σελ. 81, όπ. αναφ. στο Reay, 24, σελ. 432), «το habitus συνιστά ένα κοινωνικοποιημένο σώμα. Ένα δομημένο σώμα, ένα σώμα το οποίο ενσωματώνει τις έμφυτες δομές ενός κόσμου ή ενός συγκεκριμένου χώρου αυτού του κόσμου ενός πεδίου και το οποίο δομεί την αντίληψη του κόσμου, καθώς επίσης τη δράση του κόσμου». Έτσι, χρησιμοποιεί την έννοια του habitus για να δείξει «τους τρόπους με τους οποίους όχι μόνο το σώμα ενσωματώνεται στον κοινωνικό κόσμο, αλλά επίσης τους τρόπους με τους οποίους ο κοινωνικός κόσμος ενσωματώνεται στο σώμα» (Bourdieu, 1977, όπ. αναφ. στο Reay, 24, σελ. 432; Bourdieu, 1981, όπ. αναφ. στο Keddie, Mills & Mills, 28, σελ. 195). Αναφέρει χαρακτηριστικά ότι το habitus είναι «μια 19

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ.

ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. ΙΙΙ. ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΞΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ. Είδαμε πως το 4.2% των μαθητών στο δείγμα μας δεν έχουν ελληνική καταγωγή. Θα μπορούσαμε να εξετάσουμε κάποια ειδικά χαρακτηριστικά αυτών των ξένων μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ & ΧΡΗΜΑΤΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ "ΛΟΓΙΣΤΙΚΗ & ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ" ΟΔΗΓΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Κοζάνη, 2015 Πίνακας περιεχομένων 1) ΓΕΝΙΚΑ ΠΕΡΙ ΕΡΓΑΣΙΩΝ....

Διαβάστε περισσότερα

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων

Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Η λειτουργία της εκπαίδευσης στην κοινωνικοποίηση των ατόμων για το ρόλο των φύλων Μάριος Βρυωνίδης 5ο Εκπαιδευτικό Συνέδριο ΟΕΛΜΕΚ - ΠΟΕΔ ΟΛΤΕΚ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ «Φύλο και Εκπαίδευση : Μια εξίσωση ισότητας» Σάββατο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1.

2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. 2000-2006 ( 2) 4, 4.1, 4.1.1, 4.1.1. : - :. : : ( /,, ) :...., -, -.,,... 1.,, 2,,,....,,,...,, 2008 1. 2. - : On Demand 1. 9 2. 9 2.1 9 2.2 11 2.3 14 3. 16 3.1 16 3.1.1 16 3.1.1. 16 3.1.1. 25 3.1.2 26

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ TIMSS 2015 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ TIMSS Τι είναι η Έρευνα TIMSS; Η Έρευνα Trends in International Mathematics and Science Study (TIMSS) του Διεθνούς Οργανισμού για την Αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΓΟΝΕΩΝ ΣΤΗΝ ΠΡΟΩΘΗΣΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ Λεωνίδας Κυριακίδης Τμήμα Επιστημών της Αγωγής, Πανεπιστήμιο Κύπρου ΕΙΣΑΓΩΓΗ H δημιουργία εκπαιδευτικών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες

Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Προσδοκώμενα αποτελέσματα: Στη διάρκεια του μαθήματος οι φοιτητές/τριες Μουσεία και Εκπαίδευση (υποχρεωτικό 3,4 εξ.) Περιγραφή του μαθήματος - στόχοι: Το μάθημα εξετάζει τις κοινωνικές, πολιτισμικές και ιστορικές διαστάσεις της ανάπτυξης του θεσμού του μουσείου και η ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών

Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι Εκπαιδευτικών Περιφερειακή Ενότητα Νομού Τρικάλων Δ/ΝΣΗ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΜΕΡΙΜΝΑΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Θεσμοί της Αυτοδιοίκησης και της κεντρικής Κυβέρνησης φιλικοί στο παιδί Βιωματικές δράσεις: Επιμορφωτικό Εργαστήρι

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου

Το νέο κοινωνιολογικό πλαίσιο του πολυπολιτισμικού σχολείου Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Σε συνεργασία με την Περιφερειακή Διεύθυνση Π.Ε. & Δ.Ε. Νοτίου Αιγαίου ΗΜΕΡΙΔΑ Το νέο κοινωνιολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ Πολιτισμική Ετερότητα, Ιδιότητα του Πολίτη και Δημοκρατία: Εμπειρίες, Πρακτικές και Προοπτικές. Αθήνα, 7 8 Μαΐου 2010 ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ Πληροφορίες : Παρθένης Χρήστος Τηλ. : 210-7277516 Δ/νση : Πανεπιστημιούπολη, Ιλίσια 157 84, Αθήνα Fax : 210-7277440 Email : information@keda.gr ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών

Γιώργος Σταμέλος ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Πατρών ΣΤΑΜΕΛΟΣ Γ., 004, Η αναγκαιότητα ύπαρξης μιας εκπαιδευτικής πολιτικής για τη διαπολιτισμική εκπαίδευση στα ελληνικά σχολεία, εις ΓΕΩΡΓΟΓΙΑΝΝΗΣ Π. (επιμ), Διαπολιτισμική Εκπαίδευση: Πρακτικά 1 ου Πανελλήνιου

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ

ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ . Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο- για τη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» ΕΝΔΟΣΧΟΛΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ Στρατηγικές για την ενίσχυση των μαθητών 2 & 3 Οκτωβρίου 2008 2ο Γυμνάσιο

Διαβάστε περισσότερα

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία»

«Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» «Ο ρόλος της εκπαίδευσης ενηλίκων στη σύγχρονη κοινωνία» Σίμου Δανάη Μεταπτυχιακή φοιτήτρια: Συνεχιζόμενη Εκπαίδευση και Δια Βίου Μάθηση danai.simou@st.ouc.ac.cy Περίληψη: Στη σημερινή κοινωνία παρατηρούνται

Διαβάστε περισσότερα

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr

Πληροφορίες και υλικό του μαθήματος είναι διαθέσιμα ηλεκτρονικά στην πλατφόρμα eclass.uth.gr Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κωδικός μαθήματος: SEAB109 (3Ω/Υ) Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο σπουδών: 3o και 4 ο Μονάδες ECTS: 6 Διδάσκων: Γιάννης Πεχτελίδης e mail: pechtelidis@uth.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΓΟΡΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Δ. ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ-ΜΕΝΕΜΕΝΗΣ Απρίλιος 2012 Ανάλυση της Τοπικής Αγοράς Εργασίας 1. Περιγραφή των βασικών χαρακτηριστικών της περιοχής παρέμβασης στην οποία θα εφαρμοστεί

Διαβάστε περισσότερα

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική

Γενικής Υποδομής Υποχρεωτικό. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις. Ελληνική ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Προπτυχιακό ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ GD0350 ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Κοινωνιολογία ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ»

Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Σεμινάριο στην Πύλο με θέμα: «ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ» Την Παρασκευή 5 Δεκεμβρίου πραγματοποιήθηκε στην Πύλο σεμινάριο με θέμα «Αειφόρο Σχολείο-Βιωματικές Δράσεις» το οποίο οργάνωσε η Σχολική

Διαβάστε περισσότερα

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης

Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Furthering Innovative and Entrepreneurial Regions of Europe Προώθηση Καινοτόμων και Επιχειρηματικών Περιφερειών της Ευρώπης Έκθεση Έρευνας μεταξύ Στελεχών Οργανισμών της Περιφέρειας Ελλάδα 2015 Αριθμός

Διαβάστε περισσότερα

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση

EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση EDU.20 Μια διαδικτυακή πλατφόρμα, ένα περιβάλλον αυτόνομης και διαφοροποιημένης διδασκαλίας και μάθησης στα Αγγλικά στη Δημοτική εκπαίδευση Ημερίδα για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην εκπαίδευση, Λεμεσός 23/2/13

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος

Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών. Οικονομικά της Εκπαιδευσης. Ακαδημαικό έτος 2013-2014. Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Τμήμα Οικονομικών Επιστημών Πανεπιστήμιο Πατρών Οικονομικά της Εκπαιδευσης Ακαδημαικό έτος 2013-2014 Διδάσκων: Νίκος Γιαννακόπουλος Εισαγωγικά Οικονομική επιστημη και εκπαίδευση Τα οικονομικά της εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ (Τ.Ε.Ι.) ΑΘΗΝΑΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΟΝΑΔΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ (ΔΜΥΠ) Η Πρακτιική Άσκηση των Φοιιτητών του Τμήματος Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΤΩΝ ΦΟΙΤΗΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

1. Σκοπός της έρευνας

1. Σκοπός της έρευνας Στατιστική ανάλυση και ερμηνεία των αποτελεσμάτων των εξετάσεων πιστοποίησης ελληνομάθειας 1. Σκοπός της έρευνας Ο σκοπός αυτής της έρευνας είναι κυριότατα πρακτικός. Η εξέταση των δεκτικών/αντιληπτικών

Διαβάστε περισσότερα

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων

«4.1.1. Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά των αποφοίτων Η ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ (ΠΤΠΕ) ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ: Η φοιτήτρια Δάφνη Καλογεράκη εκπόνησε κατά το ακαδ. έτος 2010-2011 την πτυχιακή εργασία:

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά)

ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ (ενδεικτικά) ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ Διεξαγωγή μικρής έρευνας στο Γυμνάσιο Β' Γυμνασίου Διδάσκουσα: Ασπράκη Γαβριέλλα Νεοελληνική Γλώσσα email: gabby.aspraki@gmail.com ΠΙΛΟΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ - Η

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης

του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Δρ Παναγιώηης Γαλάνης Σσνηονιζηής Εκπαίδεσζης Γραθείοσ Εκπαίδεσζης Σηοσηγάρδης Κοινωνικοποίηση του παιδιού στο σπίτι και στο σχολείο Στους ρυθμούς με τους οποίους

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΗΓΕΤΙΚΟΥ ΣΤΥΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ ΣΤΙΣ ΕΠΔΟΣΕΙΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ Ανδρέας Κυθραιώτης- Πέτρος Πασιαρδής Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Πανεπιστήμιο Κύπρου Συνέδριο Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70

(γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και. συµπεριφοράς) ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε. 70 Προβλήµατα διγλωσσίας ίγλωσση εκπαίδευση (γλώσσα και σχολική αποτυχία γλώσσα και µαθησιακές δυσκολίες προβλήµατα συµπεριφοράς) Σαλτερής Νίκος ρ. Πολιτικής Επιστήµης και Ιστορίας Σχολικός Σύµβουλος Π.Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών

Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Μεθοδολογία Έρευνας Κοινωνικών Επιστημών Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Ποιός είναι ο σκοπός του μαθήματος μας? Στο τέλος του σημερινού μαθήματος,

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης

Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Πρόλογος δεύτερης έκδοσης Δέκα έτη μετά την πρώτη έκδοση και την επιτυχημένη πορεία αυτού του βιβλίου θεωρήθηκε αναγκαία η επανέκδοσή του αφενός για να προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα κεφάλαια τα νέα ερευνητικά

Διαβάστε περισσότερα

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α

Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ Ι Κ Η Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ & ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Μ Ε Τ Α Π Τ Υ Χ Ι Α Κ Η Δ Ι Π Λ Ω Μ Α Τ

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Παραδόσεις 4 ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ

Παραδόσεις 4 ΥΠΟΧΡΕΩΤΙΚΟ. Δεν υφίστανται προϋποθέσεις ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ DP2021 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Τρίτο ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014

Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε ΕΠΠΑΙΚ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΚΑΔ. ΕΤΟΣ 2013-2014 ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ & ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΘΕΜΑ: ΤΟ ΑΙΤΗΜΑ ΓΙΑ ΙΣΟΤΗΤΑ ΕΥΚΑΙΡΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΟΜΑΔΑ 6 η : Μηλάκης

Διαβάστε περισσότερα

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy

Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση. Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Πετυχημένη Σχολική Ηγεσία: 10 ισχυρές παραδοχές-προκλήσεις για βελτίωση Δρ Μάριος Στυλιανίδης, ΕΔΕ ΥΠΠ stylmarios@cytanet.com.cy Δέκα ισχυρές παραδοχές για μια πετυχημένη σχολική ηγεσία Day, Sammons, Hopkins,

Διαβάστε περισσότερα

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες

Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Στάσεις και αντιλήψεις της ελληνικής κοινωνίας απέναντι στους μετανάστες Θεωρητικό πλαίσιο και ανάλυση αποτελεσμάτων της πανελλαδικής ποσοτικής έρευνας VPRC Φεβρουάριος 2007 13106 / Διάγραμμα 1 Γενικοί

Διαβάστε περισσότερα

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ

Κλίμακα. Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου. Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Ρομά και εκπαίδευση ΚΕΝΤΡΟ ΗΜΕΡΑΣ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΡΟΜΑ ΣΕΠΤΕΜΒΡΗΣ 2015 Κλίμακα Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου & Κοινωνικού Κεφαλαίου Η ΚΛΙΜΑΚΑ είναι

Διαβάστε περισσότερα

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης

ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης ιερεύνηση των Όρων και των Προϋποθέσεων που ενισχύουν την Ανάδειξη της Πολιτισµικής υναµικής της Εκπαίδευσης Η σύγχρονη εκπαίδευση στοχεύει στην ολόπλευρη ανάπτυξη του µαθητή τόσο σε ατοµικό όσο και σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015)

Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) Αξιολόγηση του Μουσικού Σχολείου (Οκτώβριος 2015) 1. Ταυτότητα της έρευνας Το Μουσικό Σχολείο (Μ.Σ.) λειτουργεί στην Κύπρο από το 2006. Η ίδρυσή του έγινε στα πλαίσια της Εκπαιδευτικής Μεταρρύθμισης, με

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1)

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (1) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (2) ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΣΧΕΔΙΟΥ ΔΟΜΗΜΕΝΗΣ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗΣ (3) Ε: Για το προσωπικό αναφέρεστε; Και μία τελευταία ερώτηση. Από πόσα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός. Mονογραφίες υπό έκδοση 2007-10 1. Ευθυμίου, Η., Βιτσιλάκη, Χ. (2007). Φύλο και Νέες Τεχνολογίες: Εμπειρικές Προσεγγίσεις. Επιστημονική Σειρά Σπουδών Φύλου, Διευθύντρια Σειράς: Χρυσή Βιτσιλάκη. Αθήνα: Ατραπός.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα

Τεχνικές συλλογής δεδομένων στην ποιοτική έρευνα Το κείμενο αυτό είναι ένα απόσπασμα από το Κεφάλαιο 16: Ποιοτικές ερμηνευτικές μέθοδοι έρευνας στη φυσική αγωγή (σελ.341-364) του βιβλίου «Για μία καλύτερη φυσική αγωγή» (Παπαιωάννου, Α., Θεοδωράκης Ι.,

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ

Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων. Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Εκπαιδευτική Έρευνα: Μέθοδοι Συλλογής και Ανάλυσης εδομένων Επιμέλεια: Άγγελος Μάρκος, Λέκτορας ΠΤ Ε, ΠΘ Περιεχόμενο μαθήματος (γενικά) Μέρος Ι: Εισαγωγή στην Εκπαιδευτική Έρευνα Μέρος ΙΙ: Ποσοτικές Προσεγγίσεις

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com

Αν. Καθηγητής Λοΐζος Σοφός ΠΤΔΕ Πανεπιστήμιο Αιγαίου www.lsofos.com 1. Περιεχόμενα 2. Παιδαγωγική Επιστήμη (35 θέματα)... 4 1. Επιστημονικό αντικείμενο στο πεδίο των σπουδών Παιδαγωγικής Επιστήμης... 4 2. Σχέση Θεωρίας και Πράξης (6 προσεγγίσεις Duncker)... 4 3. Δυσχέρειες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος 6 ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I 6 ΓΑΛ 170 e-french 6 ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής 6 πρώτο δεύτερο ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΑΛΛΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΑΛ 102 Προφορικός λόγος ΓΑΛ 103 Γραπτός λόγος I ΓΑΛ 170 e-french ΓΑΛ 100-299 Μάθημα περιορισμένης επιλογής ΓΑΛ 104 Γραπτός λόγος II ΓΑΛ 111 Φωνητική ΓΑΛ 1 Από

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΣΑΛΟΓΟ ΘΕΜΑΣΩΝ ΠΣΤΦΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΙΩΝ

ΚΑΣΑΛΟΓΟ ΘΕΜΑΣΩΝ ΠΣΤΦΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΙΩΝ Σελ. 1 από 6 Α/Α Θέμα Πτυχιακής Εργασίας ΑΝΝΑ ΦΑΣΖΗΠΑΝΑΓΙΩΣΙΔΗ (9) ΚΑΣΑΛΟΓΟ ΘΕΜΑΣΩΝ ΠΣΤΦΙΑΚΩΝ ΕΡΓΑΙΩΝ 1 Ανίχνευση στερεοτύπων-προκαταλήψεων και στάσεων μέσα από τα βιβλία γλώσσας του Δημοτικού σχολείου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΙΝΑΚΑΣ 32. Μέτρια 18.9% Καλή 40.2% Πολύ καλή 40.8% ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 31. 10 Αττική. Φαίνεται πως οι μαθητές στην Αττική έχουν καλύτερες γνώσεις Αγγλικών.

ΠΙΝΑΚΑΣ 32. Μέτρια 18.9% Καλή 40.2% Πολύ καλή 40.8% ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ 31. 10 Αττική. Φαίνεται πως οι μαθητές στην Αττική έχουν καλύτερες γνώσεις Αγγλικών. Β. Ενδιαφέροντα κι εξωσχολικές δραστηριότητες. Γνώση Αγγλικών Ένα εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό της τάξεως του 97.9% των ερωτηθέντων μαθητών γνωρίζει Αγγλικά. Το επίπεδο γνώσεών τους εκτιμάται απ τους ίδιους

Διαβάστε περισσότερα