Νευρομυϊκή Λειτουργία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Νευρομυϊκή Λειτουργία"

Transcript

1 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓ!ΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΤΙΚΗΣ!ΑrΡΙΚΗΣ 7 Νευρομυϊκή Λειτουργία ΝΙΚΟΣ ΓΟΡΠΑΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΝΕΥΡΟΜΥΙΚΗΣ ΣΥΝΑ ΨΗΣ Η νευρομυική σύναψη αποτελεί τη θέση όπου πραγματοποιείται η νευρομυική μετάδοση, δηλαδή η μεταφορά μηνυμάτων μεταξύ κινητικής νευρικής απόληξης και μυικής ίνας. Όπως όλες οι χημικές συνάψεις χαρακτηρίζεται από ταχύτατη (milliseconds) μεταφορά πληροφοριών σε συγκεκριμένο στόχο, γεγονός που εξασφαλίζεται από την ύπαρξη εξειδικευμένων προ και μετα συναπτικών δομών, οι οποίες βρίσκονται σε απόλυτη αντιπαράθεση κατά μήκος της συναπτικής σχισμής 1 Οι γραμμωτοί μύες δέχονται νεύρωση από κινητικούς νευρώνες τα σώματα των οποίων εντοπίζονται, είτε στους κινητικούς πυρήνες του εγκεφαλικού στελέχους, είτε στα πρόσθια κέρατα του νωτιαίου μυελού (Εικόνα 1Α). Κάθε νευράξονας φθάνοντας στο μυ στόχο διακλαδίζεται προκειμένου να κατανέμει νευρικές απολήξεις (μήκους 100 μ και διαμέτρου 10 μ περίη:ου), σε πολλές μυικές ίνες, που λειτουργικά σχηματίζουν την κινητική μονάδα (εικ. 1Β). Οι μυικές ίνες μιας κινητικής μονάδας δεν αποτελούν ένα συμπαγές σύνολο αλλά είναι διασκορπισμένες στο μυ, ο δε αριθμός τους κυμαίνεται από 5-15 (μικροί μύες δακτύλων, οφθαλμικοί μύες) μέχρι και 1000 μυικές ίνες (μεγάλοι μύες ράχης, άκρων). Οι κινητικοί νευράξονες δεν περιορίζονται στη μεταφορά ηλεκτρικών ερεθισμάτων, αλλά εμπεριέχουν και τον απαραίτητο βιοχημικό εξοπλισμό για την μετατροπή των ηλεκτρικών σε χημικά σήματα κατά τις θέσεις των νευρικών απολήξεων. Για το σκοπό αυτό διάφορα ένζυμα, μακρομόρια καθώς και συστατικά των μεμβρανών, απαραίτητα για το μεταβολισμό του μεταβιβαστή, συντίθενται και μεταφέρονται από το σώμα του νευρικού κυττάρου στην περιφέρεια. Οι νευρικές απολήξεις διαφοροποιούνται ουσιαστικά από τους νευράξονες καθώς είναι αμμύελες και καλύπτονται μόνο από τα κύτταρα του Schwann. Κάθε τέτοιο ινίδιο εισδύει σε μια υποδοχή της επιφάνειας της μεμβράνης της μυικής ίνας (ει κ. 1Γ). Το χάσμα που περιβάλλει το ινίδιο και συγχρόνως το χωρίζει από τη μυική ίνα ανέρχεται στα 50 nm περίπου και ονομάζεται συναπτική σχισμή. Συνήθως η Α Εικ.l. (Α) 1: Κινητικός νευρώνας, 2 νωτιαίος μυελός, 3: πρόσθια ρίζα, 4: πλέγμα, 5: μυς. (Β) 1: κινητικός νευράξονας, 2: μυική ίνα. (Γ) νευροw μυική σύναψη (Δ) 1: νευρική απόληξη, 2: κύτταρο Schwann, 3: σvναw πτικά κυστίδια, 4: ενεργείς ζώνες, 5: υποδοχείς ακετvλχολίνης 6: δευw τερογενής σχισμή, 7: συναπτικός πυρήνας, 8: βασική μεμβράνη. νευρική απόληξη αναφέρεται σαν προσυναπτική μεβράνη, το παρακείμενο τμήμα της μυικής ίνας σαν μετασυναπτική μεμβράνη, ολόκληρος δε ο ο συναπτικός σχηματισμός ονομάζεται τελική κινητική πλακα (τκπ) (Εικ. 1Δ). Στην τελευταία 10ετία η ηλεκτρονική μικροσκοπική

2 8 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣ!ΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΤΙΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ ' Εικ. 2. (Α, Β) ώριμες νευρομυικές'αυνάψεις βατραχοv. (Γ, Δ και Ε) νευρομυικές συνάψεις μεσσπλευρ(ωv μυο)v επιμύων της 14ης, 17ης και 19ης εμβρυικής ημέρας αντίστοιχα Οι ηλεκτρονικές μικροφωτογραφίες προέρχονται από τους: Zach W Η. and Sane.ι; 1 R. Synaptic Strncture and Development: TheNeuromu. cularlunction Cell, Vol. 72 (Neuron, Vol.JO (Suppl.) , απεικόνιση 'tης νευρομυικής σύναψης, έχει συμβάλλει αποφασιστικά στη μελέτη των εξειδικευμένων συναπτικών δομών της' ' ( εικ. 2). Συγκεκριμένα διαπιστώθηκε ότι η νευρική απόληξη δεν έχει ομοιογενές περιεχόμενο, αλλά υπάρχουν σ' αυτή πολυάριθμα συναπτικά κυστίδια διαμέτρου 20nm, που περιέχουν ακ:ετυλχολίνη (ΑCh). Μεγάλος αριθμός των κυστιδίων διατάσσεται σε επαναλαμβανόμενους τριγωνικούς σχηματισμούς, με την κορυφή καθε τριγώνου να περιβάλλεται από πεπαχυσμένες ταινίες της μεμβράνης που ονομάζονται ενεργείς ζώνες και αποτελούν τις θέσεις έκλυσης της ACh' Ακόμη παρατηρούνται ολιγάριθμα μεγαλύτερου μεγέθους κυστίδια που περιέχουν νευροπεπτίδια5 (calcitonin gene-related peptide CGRP), μικροσωληνάρια, μικρο'ίνίδια καθώς και πολυάριθμα μιτοχόνδρια, τα οποία παρέχουν την απαιτούμενη ενέργεια για τον μεταβολισμό του μεταβιβασrή. ( εικ. 3). Η μετασυναπτική μεμβράνη εμφανίζει κυματοειδείς αναδιπλώσεις μέσα στη μυική ίνα τις δευτερεύουσες σχισμές. Αυτές επικοινωνούν με την κύρια σχισμή μέσω στενών στομίων των πόρων, οι οποίοι διατάσσονται σε αντιπαράθεση με τις προσυναπτικές ενεργείς ζώνες. Στις θέσεις των στομίων παρατηρούνται

3 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣ!ΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊΙΚΗΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ 9 Ειχ. 3. Επιμήκης διατομιj νευρομυικής σύναψης βατράχου. Ο εμμύελος νευράξονας καταλήγει στη νευρική απόληξη, η οποία καλύπτεται. από ένα κύτταρο Schwarιn (πάνω). Η νευρικιf απόληξη εμφανίζει. αθροίσματα κυστιδίων γύρω από πεπαχvσμένες περιοχές της μεμβράνης τις ενεργείς ζώνες, ενώ σε κεντρικ6τερες θέσεις της παρατηρούνται μιτοχόνδρι.α και μικροσωληνάρια (μέσο). Η κύρια και οι δευτερεύουσες σχισμές χωρίζουν τη νευρικιj απόληξη από τον μυ (κάτω). Στα σrόμια των δευτερευουσών σχισμών η μετααυναπτική μεμβράνη εμφανι7;ει πυκνές περιοχές, που αποτελούν τις θέσεις των υποδοχέων ακετυλχολίνης Heuser.J. F. Morphology o.f.rynaptic ve.<;icle di. chaιge and ι eformantion of the frog neuromu.'icular}unction. In The8leff S. (ed) Motor Inneινatίon o.f Muscle. Acadenιίc Pre..s, Orlando, F. L παχύνσεις της μεμβράνης, που επεκτείνονται και στο εσωτερικό της μυικής ίνας και αποτελούν την χημειοδεκτική ζώνη των υποδοχέων της ακετυλχολίνης (AChR). Η συνολική επιφάνεια της μετασυναπτικής μεμβράνης είναι εκτεταμένη, μεταξύ δε αυτής και των συσταλτών στοιχείων της μυικής ίνας παρεμβάλεται μία ζώνη πλούσια σε συναπτικούς πυρήνες, μιτοχόνδρια, καθώς και άλλες δομές, που εξασφαλίζουν τη μετατροπή του χημικού μηνύματος σε μυική σύσπαση. ( εικ. 3). Παρά την ύπαρξη σαφούς μορφολογικής διαφοροποίηm1ς μεταξύ της μετασυναπτικ1jς μεμβράνης και της περί αυτήν μεμβράνης της μυικής ίνας, διαπιστώνεται και η παρουσία μιας ενδιάμεσης περισυναπτικής ζώνης. Αν και η μελέτη της περιοχής αυτής δεν έχει ολοκληρωθεί, αναφέρεται ήδη η παρουσία υποδοχέων ακετυλχολίνης καθώς και διαύλων Να'. Οι τελευταίοι υπάρχουν σε μεγαλύτερες πυκνότητες συγκριτικά με περιφερικώτερα τμήματα της μεμβράνης, γεγονός που αυξάνει την ευαισθησία της ζώνης στις μεταβολές του δυναμικού της τελικής κινητικής πλάκας". Το ενδιάμεσο τμήμα της νευρομυικής σύναψης η συναπτική σχισμή διασχίζεται από ένα είδος βασικής μεμβράνης, που αποτελεί συνέχεια των βασικών μεμβρανών της μυικής ίνας και των κυττάρων του Schwann (εικ. lδ). Αν και η συναπτική βασική μεμβράνη είναι μορφολογικά όμοια με την εξωσυναπτική, παρουσιάζει βιοχημική διαφοροποίηση. ΣυΊκεκριμένα περιέχει την ακετυλχολινεστεράση (AChE) που αδρανοποιεί την ACh, καθώς και άλλα συστατικά που μεσολαβούν στις εξελικτικές αλληλεπιδράσεις των συναπτικών στοιχείων (Agrin) ή εξασφαλίζουν την ισχυρή τους συνάφεια7 1 Στο ανθρώπινο ε(δος υπάρχει μία νευρομυική σύναψη για κάθε μυική ίνα με εξαίρεση τους εξοφθάλμιους μύες, όπου παρατηρούνται περισσότερες νευρομυικές συνάψεις σε κάθε μυικό κύτταρο. Εξ αιτίας της πολλαπλής νεύρωσης οι συγκεκριμένοι μύες

4 10 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΙΙΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ εμφανίζουν τονική συμπεριφορά, (βραδεία σύσπασηχάλαση) η οποία είναι απαραίτητη για τη διατήρηση του οφθαλμού σε σταθερή θέση. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΝΕΥΡΟΜΥΙΚΗΣ ΜΕΤΑΔΟΣΗΣ Σε αντίθεση με την αποσπασματικού χαρακτήρα μελέτη της ανατομίας της νευρομυικής σύναψης, η κατανόηση της φυσιολογίας της νευρομυικής μετάδοσης επιβάλλει την αποδοχή της σύναψης σαν ένα ενιαίο σύμπλεγμα, το οποίο εκτείνεται από τα συναπτικά κυστίδια της νευρικής απόληξης μέχρι τον κυτταρικό σκελετό της μυικής ίνας1 Οι πρώτες γνώσεις σχετικά με την φυσιολογία της νευρομυικής μετάδοσης προέκυψαν κατά τα μέσα της lοετίας του '60, με την παρατήρηση μικρών αυτόματων αποπολωτικών δυναμικών στις Ί'ΚΠς. Τα δυναμικά αυτά πέρα από το μικρό τους μέγεθος, που φθάνει μόνο στο l/100 των δυναμικών που προκαλούνται από τη διέγερση του κινητικού νεύρου, δεν διαφέρουν ως προς την μορφολογία ή τον τρόπο που επηρεάζονται από διάφορα φάρμακα και ονομάζονται ελάχιστα δυναμικά της τελικής κινητικής πλάκας (ΕΔΤΚΠ). Από την ηλεκτροφυσιολογική μελέτη των ΕΔ ΤΚΠ και τη συσχέτιση τους με τα κυστίδια της ACh στις νευρικές απολήξεις, εδραιώθηκε η κβαντική θεωρία (Quantal Theory) σύμφωνα με την οποία8: α) η έκλυση της ACh από την προσυναπτική μεμβράνη γίνεται υπό μορφή πολυμοριακών πακέτων (quanta). β) το ΕΔΤΚΠ παράγεται από την έκλυση ενός quanta ACh, που περιέχεται σε ένα κυστίδιο και γ) το κατόπιν νευρικού ερεθίσματος παραγόμενο δυναμικό της τκπ προέρχεται από τη σύγχρονη κένωση πολλών κυστιδίων. Η προσυναπτική μεμβράνη αποτελεί την αφετηρία της νευρομυικής μετάδοσης. Το δυναμικό δράσης της νευρικής απόληξης είναι το αρχικό γεγονός στη διαδικασία απελευθέρωσης της ACh χωρίς όμως να αποτελεί και την αιτία της. Η έκλυση της ACh πραγματοποιείται με την είσοδο Ca'+ στη νευρική απόληξη, έχει δε διαπιστωθεί ότι, η προσθήκη του ιόντος με τεχνικές εξωγενούς ιοντοφόρησης εκλύει τον μεταβιβαστή ακόμη και χωρίς εκπόλωση της προσυναπτικής μεμβράνης'. Η ποσότητα των εκλυομένων quanta εξαρτάται απόλυτα από τον αριθμό των ιόντων Ca'+ που εισέρχονται στη νευρική απόληξη και που είναι ανάλογος, της εξωκυττάριας συγκέντρωσης του ιόντος, καθώς και του χρονικού διαστήματος ενδοκυττ&ριας μετακίνησής του. Η εισροή του Ca'+ συμπίπτει χρονικά με την αιχμή του δυναμικού δράσης και σταματά με την επαναπόλωση της νευρικής απόληξης. Για το λόγο αυτό ουσίες που καθυστερούν την επαναπόλωση της προσυναπτικής μεμβράνης εμποδίζοντας την έξοδο κ+ ( 4-αμινοπυριδίνη, τετρααιθυλαμώνιο ), αυξάνουν υπερπολλαπλάσια (Xl00-200) το ποσό της εκλυόμενης ACh'. Η είσοδος του Ca'+ πραγματοποιείται μέσω ειδικών διαύλων, που όπως αναφέρθηκε διατάσσονται κατά μήκος των ενεργών ζωνών. Διαπιστώνεται η παρουσία δύο τουλάχιστον τύπων διαύλων, που η αγωγιμοτητά τους επηρεάζεται από τις μεταβολές του δυναμικού της μεμβράνης1". Ο πρώτος τύπος διαύλων που χαρακτηρίζεται από ταχεία διακίνηση, επειδή η αγωγιμότητά τους αυξάνει άμεσα με την εκπόλωση της νευρικής απόληξης, είναι πρωταρχικής σημασίας για την έκλυση της ACh. Η διαπερατότητά τους επηρεάζεται αρνητικά ακόμη και από χαμηλές συγκεντρώσεις δισθενών ιόντων (Mg'+, Cd'+, Mn2+), τα οποία εμποδίζοντας την διέλευση των Ca'+ περιορίζουν τη νευρομυική μετάδοση. Αντίθετα, η λειτουργία του συγκεκριμένου τύπου διαύλων, δεν επηρεάζεται από τους ανταγωνιστές ασβεστίου. Ο δεύτερος τύπος διαύλων χαρακτηρίζεται από βραδεία διακίνηση επειδή η διαπερατότητά τους εμφανίζει καθυστερημένη έναρξη και παρατεινόμενη διάρκεια. Επιπλέον, καθώς η ενεργοποίηση των βραδέων διαύλων αποδίδεται στο σχηματισμό camp (κυκλικής μονοφωσφωρικής αδενοσίνης) κατά τη διάρκεια του προσυναπτικού δυναμικού δράσης, οι ανταγωνιστές ασβεστίου περιορίζουν την μέσω αυτών διακίνηση Ca'+ (ελάτωση camp) ενώ αντίθετα η επινεφρίνη την αυξάνει (αύξηση camp)11 Αν και ο ακριβής μηχανισμός με τον οποίο τα Ca'+ προκαλούν την έκλυση της ACh δεν είναι απόλυτα σαφής, χρησιμοποιώντας ανοσο'ίστοχημικές μεθόδους έχει αναγνωριστεί η ύπαρξη μίας ομάδας πρωτε'ίνών (συναψίνη, συναπτοφυσίνη, sv, κ.ά.), που συμμετέχουν στη συγκεκριμένη διαδικασία ων'. Ειδικά για τη συναψίνη είναι γνωστό ότι λειτουργεί σαν σύνδεσμος μεταξύ των συναπτικών κυστιδίων και των νηματίων της ακτίνης, που περιλαμβάνονται στον κυτταρικό σκελετό της νευρικής απόληξης. Η φωσφωρυλίωσή της εξ αιτίας της ενεργοποίησης μιας πρωτεϊνικής κινάσης (Ca'+/calmodulin-dependent protein kinase Π) από την αύξηση του ελευθέρου Ca'+, αφ' ενός

5 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΊΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ 11 ελαττώνει τη συγγένειά της με τα συναπτικά κυστίδια και αφ' ετέρου εξασθενεί την σύνδεσή της με την ακτίνη. Με τον τρόπο αυτό πολυάριθμα συναπτικά κυστίδια ACh μετακινούνται προς τις θέσεις έκλυσης των ενεργών ζωνών1'. Η αλληλουχία των πρωτε"ίνικών αλληλεπιδράσεων που αναφέρθηκαν αν και απόλυτα συντονισμένη είναι περίπλοκη και απαιτεί χρονικό διάστημα 1ms περίπου για την ολοκλήρωσή της. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί την εμφάνιση της συναπτικής καθυστέρησής, που αναφέρεται στο χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ της προσυναπτικής εκπόλωσης και της εκπόλωσης της Τ.Κ.Π. Ακολουθεί η σύνδεση των κυστιδίων σε θέσεις που εντοπίζονται στα άκρα των ενεργών ζωνών, ή συγχώνευση της μεμβράνης των με εκείνη της νευρικής απόληξης και η εξωκύττωση της ACh στη συναπτική σχισμή. Η διαρκεια παραμονής των άδειων κυστιδίων στην επιφάνεια της νευρικής απόληξης είναι πολύ σύντομη, καθώς το υλικό τους ανακυκλώνεται και υπό μορφή ατελών κυστιδίων εμφανίζεται στο προσυναπτικό κυτταρόπλασμα, προκειμένου να συμμετέχει στη διαδικασία κινητοποίησης της ACh1Ό Το ποσό της ACh που απελευθερώνεται σε κάθε εκπόλωση της νευρικής απόληξης είναι πολύ μεγάλο, καθώς ανέρχεται σε τουλάχιστον 200 quanta, καθένα από τα οποία περιέχει 104 μόρια ACh περίπου17 Μετά επανειλημένες διεγέρσεις είναι απαραίτητο η νευρική απόληξη να διατηρήσει την δυνατότητα έκλυσης του μεταβιβαστή. Η αναπλήρωση της ACh γίνεται με τη διαδικασία της κινητοποίησης, η οποία περιλαμβάνει τα διαδοχικά στάδια σύνθεσης, αποθήκευσης και μεταφοράς της στις θέσεις απελευθέρωσης (εικ. 4). Η ACh συντίθεται στο αξόπλασμα των νευρικών απολήξεων από τη χολίνη και το ακετυλσυνένζυμο Α, παρουσία του ενζύμου χολινακετυλτρανσφεράση. Αν και η χολίνη υπάρχει σε μικρές ποσόστητες στα κινητικά νεύρα, το κύριο ποσό της ουσίας για τη σύνθεση της ACh προσλαμβάνεται από το εξωκυττάριο υγρό, που περιβάλλει τη νευρική απόληξη. Η χολίνη του εξωκυτταρίου υγρού δεν προέρχεται μόνο από το πλάσμα, αλλά και από την υδρόλυση της ACh που " απελευθερώνεται στη συναπτική σχισμή. Υπολογίζεται ότι, περίπου το 50% της χολίνης που προκύπτει από την υδρόλυση της ACh επαναπροσλαμβάνεται από τη νευρική απόληξη, με τη βοήθεια ενός ειδικού συστήματος μεταφοράς μεγάλης συγγένειας. Το ακετυλσυνένζυμο Α παράγεται στα μιτοχόνδρια των νευρικών απολήξεων. Η χολινακετυλ- τρανσφεράση συντίθεται στα ριβοσώματα των κινητικών νευρώνων και όπως ήδη αναφέρθηκε, μαζί με άλλα σύμπλοκα μόρια απαραίτητα στη διαδικασία της κινητοποίησης, μεταφέρεται από το σώμα του νευρικού κυττάρου στην περιφέρεια. Το ένζυμο βρίσκεται διάχυτο στο κυτταρόπλασμα της νευρικής απόληξης ενώ υπάρχει σε μικρές ποσότητες στις μεμβράνες και στο περίβλημα των συναπτικών κυστιδίων. Στη διαδικασία της σύνθεσης σημαντικός είναι ο ρόλος του Na+, καθώς η μετακίνησή του προς το εσωτερικό της προσυναπτικής μεμβράνης σχετίζεται με την πρόσληψη της χολίνης, καθώς και τη δραστηριότητα της χολινακετυλτρανσφεράσης και των μιτοχονδρίων". Εικ. 4. Σχηματική απεικόνιση της διαδικασίας κινητοποίησης της ACh στη νευρική απόληξη. Η ACh που συντίθεται από την χολίνη (cholίne) και το ακετvλσvνένζυμο Α (acetylcoa) παρουσι'α της χολινακετυλτρανσφεράσης (CAr), μεταφέρεται σε Κvστίδια, τα οποία στη συνέχεια μετακινούνται προς τις θέσεις έκλυσης του μεταβιβαστή. Μετά τη σύνθεσή της η ACh συγκεντρώνεται στο κυτταρόπλασμα (κυττοσολική μορφή 20% ), προκειμένου να μεταφερθεί στα συναπτικά κυστίδια ( κυστιδιακή μορφή 80% ). Ανάλογα με την προέλευσή τους τα κυστίδια διακρίνονται σε παλιά, που προκύπτουν από το μηχανισμό ανακύκλωσης και σε νέα, που σχηματίζονται στο κυτταρικό σώμα και μέσω των μικροσωληναρίων μεταφέρονται στη νευρική απόληξη. Ο αριθμός τους φθάνει τα 1000 κυστίδια/μm' έχοντας συνολικά σε μία νευρική απόληξη". Αν και ο μηχανισμός εισόδου της ACh στα κυστίδια δεν είναι γνωστός, πιθανολογείται η παρουσία ενός συστήματος ενεργού μεταφοράς, επειδή η συγκέ-

6 12 ντρωση του μεταβιβαστή στο εσωτερικό των κυστιδίων είναι πολύ μεγαλύτερη της συγκέντρωσης στο εξωτερικό τους. Πρόσφατα στοιχεία σχετικά με την οργάνωση των χολινεργικών συνάψεων συνηγορούν για την παρουσία δύο αλληλοεξαρτώμενων ομάδων κυστιδίων. Η μια ομάδα VP, (νesicle population 2), εντοπίζεται πολύ κοντά στις ενεργείς ζώνες και χαρακτηρίζεται από έντονη συμμετοχή στη λειτουργία της νευρομυϊκής μετάδοσης, με ταχείς ρυθμούς ανακύκλωσης των χρησιμοποιουμένων κυστιδίων και αναπλήρωσης του περιεχομένου τους. Η άλλη ομάδα VΡι είναι περισσότερο πολυάριθμη, βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση από τις ενεργείς ζώνες, λειτουργεί με βραδύτερους ρυθμούς και μάλλον έχει εφεδρικό ρόλο". Μετά την απελευθέρωσή της από τη νευρική απόληξη η ACh διαχέεται στη συναπτική σχισμή και αντιδρά με εξειδικευμένης πρωτεϊνικής σύστασης δομές της μετασυναπτικής μεμβράνης, τους υποδοχείς της ακετυλχολίνης (AChR). Οι συγκεκριμένοι υποδοχείς ανήκουν στην ομάδα των νικοτινικών χολινεργικών υποδοχέων, που ενεργοποιούνται από το αλκαλοειδές νικοτίνη. Εκτός από αυτούς υπάρχει και η ομάδα των μουσκαρινικών χολινεργικών υποδοχέων, που εντοπίζονται κυρίως στην καρδιά και τον εγκέφαλο και ενεργοποιούνται από το αλκαλοειδές μουσκαρίνη. Οι νικοτινικοί υποδοχείς της νευρομυικής σύναψης έχουν μελετηθεί περισσότερο από κάθε άλλο είδος υποδοχέων ως προς την χημική σύσταση και τις βιολογικές ιδιότητες, γεγονός στο οποίο έχουν συμβάλει: ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΤΙΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ α) η πολυάριθμη παρουσία τους στα ηλεκτρικά όργανα του θαλάσσιου είδους Torpedo, β) η απομόνωση της α-bungarotoxin, ενός πολυπεπτιδίου που εμφανίζει μεγάλη βιοχημική συγγένεια μ' αυτούς, γ) η χρήση ειδικών ουσιών που τους απομακρύνει από τις μεμβράνες, χωρίς να επηρεάζει τις βιολογικές τους ιδιότητες και δ) η απομόνωση του γενετικού υλικού που ελέγχει τη σύνθεσή τους και η επακόλουθη αναπαραγωγή τους σε ιστικές καλλιέργειες" ". Μορφολογικά οι υποδοχείς εμφανίζονται σαν κυλινδρικές δομές μήκους 14nm που διατρέχουν όλο το πάχος της μετασυναπτικής μεμβράνης, προβάλλοντας κατά 4nm και 6nm αντίστοιχα πάνω από την κυτταροπλασματική και τη συν απτική της επιφάνεια (ει κ. SA). Το ακριβές σχήμα τους είναι χοανοειδές, με στενώτερο το τμήμα του υποδοχέα που διασχίζει τη μετασυναπτική μεμβράνη και ευρύτερο το εξωκυττάριο τμήμα του που έχει εξωτερική διάμετρο 8nm23 Συνήθως διατάσσονται ανά ζεύγη σε βραχείες σειρές, ο δε συνολικός αριθμός τους σε κάθε τκπ φθάνει τους 4-SxlOΌ Πάντως η κατανομή τους στη μετασυναπτική μεμβράνη δεν είναι ομοιόμορφη, καθώς ο αριθμός τους κυμαίνεται από ""10'/μm' μέχρι ""lοίμm' υποδοχείς αντίστοιχα στις θέσεις των στομίων και των πυθμένων των δευτερευουσών σχισμών'. Έξω από τα όρια της ΤΚΠ ο αριθμός τους περιορίζεται ακόμη περισσότερο, φθάνοντας τους loachr/μm'. Κάθε υποδοχέας αποτελείται από 5 υπομονάδες που διατάσσονται παράλληλα γύρω από ένα κεντρικό πόρο, ο οποίος όταν ανοίγει λειτουργεί σαν δίαυλος ιόντων. Οι υπομονάδες που αποτελού- JS l)_ AChR!"-.. ο UTSIDE - ' 10nm : L/ 1 NSIDE Εικ.5. (Α): Σχηματικ1j απεικ6νιση επιμήκους διατομής του AChR με ανοικτό δίαυλο (αριστερά) και κλειστό δίαυλο (δεξιά). LίndMrom J. Autoimmune respon. e:; to acetylcholine receptor. in myasthenίa gι avi. and its anίmal models. Adv. lmmunol 27:1-10, (Β) Σχηματική απεικόνιση ταυ AChR με τις 5 υπομονάδες (αβεδ). Martyn J. Α. Ι., White D. Α., G1'0neιt G. Α., Jaffe R. S., Ward.τ. Μ Up-and down Regulation of Skeletal MuscleAcetylcholine Receptor.. Anesthe8iology 76: , 7992.

7 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓ!ΑΣ ΚΑΙ ΕΝrΑΊΊΚΗΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ νται από αμινοξέα χαρακτηρίζονται με τα γράμματα α,β,ε και δ κατά αυξανόμενη πρόοδο του μοριακού τους βάρους και εμφανίζονται στον υποδοχέα με αναλογ(α 2:1:1:122 (εικ. 5Β). Όπως ήδη αναφέρθηκε, υπάρχει απόλυτος ευθειασμός μεταξύ των θέσεων έκλυσης της ACh στα άκρα των ενεργών ζωνών και των μετασυναπτικών υποδοχέων, γεγονός που περιορίζει τις απώλειες του μεταβιβαστή. Η συγκράτηση των υποδοχέων στις συγκεκριμένες θέσεις γίνεται με ειδικά πρωτε'ίνικά νημάτια, μεταξύ των οποίων γνωστότερη είναι η πρωτε'ίνη 43Κ24 Τα νημάτια αυτά συνδέουν τους AChR με τον κυτταρικό σκελετό και μαζί με άλλους ανάλογους σχηματισμούς εξασφαλίζουν τη δομική σταθερότητα της νευρομυϊκής σύναψης. Σε κάθε υποδοχέα υπάρχουν δύο θέσεις αναγνώρισης για την ACh, που εντοπίζονται στην περιφέρεια των α-υπομονάδων και δεν εμφανίζουν ισοδύναμη χημική συγγένεια για τον αγωνιστή. Σύμφωνα με πρόσφατες απόψεις οι θέσεις αναγνώρισης δεν αποτελούνται από ένα μεμονωμένο αμινοξύ, αλλά από μια μικρή ομάδα αμινοξέων, που σχηματίζει μια εξειδικευμένη περιοχή. Η συγκεκριμένη υπόθεση δικαιολογεί τη συνέργεια μεταξύ στεροειδών και ισοκινολινών ανταγωνιστών (μυσχαλαρωτικών), με την ύπαρξη πολλαπλών θέσεων σύνδεσης". Για τη διάνοιξη του πόρου του υποδοχέα είναι απαραίτητη η κατάληψη και των δύο θέσεων αναγνώρισης από την ACh. Η σύνδεση του αγωνιστή προκαλεί μεταβολές στη διαμόρφωση των πρωτε'ίνικών μορίων του υποδοχέα, οι οποίες επιτρέπουν τη διακίνηση μόνο κατιόντων μέσω του ανοικτού πόρου, για ένα σύντομο διάστημα 1ms. Η εσωτερική διάμετρος του ανοικτού διαύλου που φθάνει τα 0,65nm επιτρέπει τη διακίνηση πολλών κατιόντων (10' ιόντα/ms), ανάλογα με τις υπάρχουσες διαφορές συγκέντρωσής τους εκατέρωθεν της μετασυναπτικής μεμβράνης. Συγκεκριμένα παρατηρείται είσοδος Na' και Ca" και έξοδος Κ', με επακόλουθη δημιουργία στοιχειωδών μικροσκοπικών ρευμάτων έντασης ελάχιστων picoampere, που προκαλούν μία αποπόλωση της μετασυναπτικής μεμβράνης της τάξης των 0,2μV. Η μελέτη της ηλεκτρικής λειτουργίας μεμονωμένων υποδοχέων με τη βοήθεια εξειδικευμένων ηλεκτροφυσιολογικών τεχνικών (Patch clamping), επιτρέπει την καταγραφή των στοιχειωδών ρευμάτων υπό μορφή ορθογωνίων εκπολωτικών κυμάτων ( εικ. 6). Τα στοιχειώδη ρεύματα σταματούν με τη σύγκλειση των πόρων, η οποία οφείλεται στην αποσύνδεση των δύο ή απλά και μόνο του ενός μορίου ACh από τις θέσεις αναγνώρισης. Το άθροισμα των μικροσκοπικών ρευμάτων που προκύπτουν από τη σύγχρονη ενεργοποίηση τουλάχιστον μετασυναπτικών υποδοχέων εξαιτίας της διέγερσης της νευρικής απόληξης, είναι υπεραρκετό για την εκπόλωση της τκπ, που τελικά θα προκαλέσει τη μυική σύσπαση1 7 '" ". Εικ. 6. κ Β IJUI ΓιΓιJ (Α) Ενεργοποιημένος AChR με ανοικτό δίαυλο (Β). Κάθε ορθογώνιο εκπολωτικ6 κύμα προκαλείται από ένα στοιχειώδες ρεύμα διάρκειας lms. Κατά την εκπόλωση της ΤΚΠ, η αναστροφή της πολικότητας της μετασυναπτικής μεμβράνης ευνοεί την κυκλική μετακίνηση φορτίων προς τις παρακείμενες περιοχές της μυ'ίκής μεμβάνης, το δυναμικό των οποίων ελαττώνεται. Όταν η εκπόλωση των γειτονικών αυτών θέσεων φθάσει σε ένα κρ(σιμο σημείο (-70m V), τότε ανοίγουν οι δίαυλοι Na' και δημιουργείται ένα νέο δυναμικό δράσης, το οποίο εξαπλώνεται ταχύτατα στην επιφάνεια της μυικής ίνας. Στην ολοκλήρωση της διαδικασίας είναι σημαντικός ο ρόλος της πει> ιτυναπτικής ζώνης, η οποία όπως ήδη 13

8 14 αναφέρθηκε παρουσιάζει μεγάλη ευαισθησία στις μεταβολές του δυναμικού της ΤΚΠ, εξ αιτίας της αυξημενης της συγκέντρωσης σε διαύλους Na+ καθώς και της παρουσίας σ' αυτήν AChR17 1'. Για τη σύζευξη της εκπόλωσης με τη σύσπαση της μυϊκής ίνας, είναι απαραίτητη η μετάδοση του δυναμικού δράσης από την επιφάνεια προς το εσωτερικό του μυικού κυττάρου μέσω του σαρκοσωληνωτού συστήματος. Επακολουθεί απελευθέρωση ιόντων Ca2+ από τις δεξαμενές του σαρκοπλασμικού δικτύου, τα οποία τροποποιώντας το σύστημα τροπονίνης-τροπομυοσίνης, επιτρέπουν τη σύνδεση των κεφαλών της μυοσίνης με τις αντίστοιχες θέσεις αναγνώρισης της ακτίνης. Το τελικό αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ ακτίνης (λεπτά ινίδια) και μυοσίνης (παχέα ινίδια) είναι η βράχυνση του σαρκομερίου και η σύσπαση της μυικής ίνας1' ( εικ. 7). Σύμφωνα με όσα αναφέρθηκαν το σύμπλεγμα υποδοχέα-διαύλου λειτουργεί σαν ενισχυτής, καθώς με την ενεργοποίησή του, η διακίνηση 2 μορίων ACh ακολουθείται από διακίνηση 10-4 κατιόντων. Στα πλαίσια των λειτουργικών τους δυνατοτήτων οι υποδοχείς μπορεί να βρίσκονται σε ενεργοποιημένη ή μη ενεργοποιημένη κατάσταση, με ανοικτό ή κλειστό πόρο αντίστοιχα. Ακόμη μπορεί να παρουσιάζουν διακυμάνσεις ως προς την χρονική διάρκεια διάνοιξης των πόρων. Στους παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργική κατάσταση των υποδοχέων περιλαμβάνονται διαφορες τοξίνες και φάρμακα. Αν και οι γνώσεις μας για τους ακριβείς μηχανισμούς αλληλεπίδρασης δεν είναι ολοκληρωμένες, υπάρχουν ενδείξεις ότι συμβαίνουν αντιδράσεις φωσφωρυλίωσης σε διάφορες θέσεις των υπομονάδων'". Επακολουθούν μεταβολές της πρωτε'ίνικής τους διαμόρφωσης, οι οποίες όχι μόνο δεν επιτρέπουν την διάνοιξη των διαύλων αλλά αντίθετα την εμποδίζουν. Αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι, η έκθεση του υποδοχέα στην καρβαμυλχολίνη προκαλεί την παραμόρφωσή του εξ αιτίας της σύγκαμψης μίας των υπομονάδων. Το τελικό αποτέλεσμα είναι η aπευαισθητοποίηση του υποδοχέα, φαινόμενο το οποίο χαρακτηρίζεται από αδυναμία διάνοιξης του διαύλου παρά τη σύνδεση των μορίων της ACh με τις θέσεις αναγνώρισής της". Στους φυσικούς παράγοντες που επηρεάζουν τη λειτουργική συμπεριφορά των AChR αναφέρονται το δυναμικό της μεμβράνης και η θερμοκασία. Συγκεκριμένα οι πόροι κλείνουν πολύ πιο γρήγορα όταν η μεμβράνη είναι αποπολωμένη, ενώ αντίθετα ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΙΙΣ!ΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊΊΚΙΙΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΙΙΣ το χρονικό διάστημα που παραμένουν ανοικτοί τριπλασιάζεται εξ αιτίας μιας ελάττωσης της θερμοκρασίας κατά l0 C17 Στην περιοχή της συναπτικής σχισμής τα μόρια της ACh που δεν αντιδρούν με τους ειδικούς υποδοχείς, ή μετά την αλληλεπίδραση μ' αυτούς αποδεσμεύονται από τις θέσεις αναγνώρισης καταστρέφονται ταχύτατα από το ένζυμο ακετυλχολινεστεράση (AChE). Η ακετυλχολινεστεράση είναι μία ασύμμετρη πρωτείνη, που συνδέεται στη βασική μεμβράνη της σχισμής με Α Tropomγosin Mγosin Troponin Εικ. 7. (Α). Σε κατάσταση ηρεμίας οι θέσεις αναγνώρισης των κεφα λών της μυοσι'νης πάνω στα ινιοια της ακτιvης καλύπτονται από την τροπόμυοσίνη. (Β) Τα Ca2+ τροποποιώντας το σύστημα τροπονίvηςτροπομυοσίνης αποκαλύπτουν ειδικές θέσεις της ακτίνης με τις οποίες συνδέονται οι κεφαλές της μυοσίνης κατά τη σύσπαση της μυικής ίνας. Ganong W. F. Excitable τis.vue: Mu.vcle ίn Revίew of Medίcal Physio/ogy, 13nth. Edition, Los Altos, Ca/ifomiα 198Ζ

9 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝ'fΑΊΊΚΗΣ ΙΑΊ'ΡΙΚΗΣ 15 λεπτές γέφυρες κολλαγόνου". Υπάρχουν διάφορες μορφές του ενζύμου, ανάλογα με την καθίζησή τους και τον αριθμό των περιλαμβανομένων υπομονάδων. Η μορφή του ενζύμου στην περιοχή της ΤΚΠ έχει καθίζηση 16S και αποτελείται από 4 υπομονάδες και 2 ενεργά υδρολυτικά κέντρα. Η συναπτική AChE έχει κυρίως μετασυναπτική προέλευση", αν και στην παραγωγή της συμμετέχει κατά ένα μικρό μέρος και η νευρική απόληξη". Σε σχηματική απεικόνιση παρουσιάζεται σαν μια δέσμη μπαλονιών, που συγκρατείται στη βασική μεμβράνη με λεπτούς μίσχους (ει κ. 8). Το ένζυμο διαθέτει μια αν ιοντική και μία εστερική περιοχή σύνδεσης, από τις οποίες η πρώτη έλκει τη θετικά φορτισμένη περιοχή του μορίου της ACh, ενώ η σύνδεση ολοκληρώνεται στην εστερική περιοχή σύνδεσης. Η υδρόλυση της ACh, σε χολίνη και οξεικό οξύ γίνεται με ταχυτατους ρυθμούς (ms). Ένα μόριο AChE είναι σε θέση να υδρολύσει 6 μόρια ACh, ενώ κάθε σύμπλεγμα υποδοχέα-διαύλου περιβάλλεται από 2 μόρια του ενζύμου. Η ολοκληρωμένη πορεία της ACh στη συναπτική σχισμή, αποτελείται από μία καθορισμένη σειρά γεγονότων. Αρχικά τα περισσότερα μόρια του μεταβιβαστή που εκλύονται από τη νευρική απόληξη, προσπερνούν τα μόρια της AChE και φθάνουν στους μετασυναπτικούς υποδοχείς με τους οποίους κατά μεγάλο ποσοστό συνδέονται, αν και υπάρχει και ελεύθερη ACh στην περιοχή. Στη συνέχεια η συγκέντρωση της ελεύθερης ACh στη συναπτική σχισμή ελαττώνεται, εξ αιτίας της ενζυμικής της υδρόλυσης. Τελικά προκαλείται διαχωρισμός του συμπλέγματος ακετυλχολίνης-υποδοχέα και τερματισμός της αλληλεπίδρασης, καθώς το συνολικό ποσό του μεταβιβαστή έχει υδρολυθεί και ο ελεύθερος πια υποδοχεας έχει αναλάβει την αρχική του διαμόρφωση. Στη φυσιολογική νευρομυ'ίκή σύναψη η λειτουργική επάρκεια του ενζυμικού συστήματος της AChE είναι πολύ μεγάλη. Το γεγονός αυτό κάνει τα μόρια της ACh εξαιρετικά βραχύβια (,; lms) και τους στερεί τη δυνατότητα ενεργοποίησης περισσότερων του ενός υποδοχέων" '" ''. Ολοκληρώνοντας την περιγραφή της φυσιολογίας της νευρομυ'ίκής μετάδοσης είναι απαραίτητη η επισήμανση των μεγάλων δυνατοτήτων του συστήματος. Με κάθε εκπόλωση της νευρικής απόληξης απελευθερώνεται ένας πολύ μεγάλος αριθμός μορίων ACh, που ενεργοποιεί έναν επίσης πολύ μεγάλο αριθμό συμπλεγμάτων υποδοχέα-διαύλου, προκαλώντας μια μέγιστη εκπόλωση της ΤΚΠ. Παράλληλα τόσο η εκλυόμενη ποσότητα του μεταβιβαστή, όσο και ο αριθμός των ενεργοποιούμενων μετασυναπτικών υποδοχέων, αντιπροσωπεύουν μόνο ένα μικρό ποσοστό των αντίστοιχων διαθεσίμων τους. Έτσι λοιπόν η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί μία "γέφυρα", η οποία εξασφαλίζει την επικοινωνία μεταξύ νευρικής απόληξης και μυικής ίνας, με μεγάλα περιθώρια ασφάλειας και σημαντικές εφεδρικές δυνατότητες. ΑΊΥΠΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ Εικ. 8. Σχηματική απεικόνιση της μετααvναπτικής μεμβράνης με τα μόρια της ακετυλχολινεστεράσης (AChE) να περιβάλλουν τους υποδοχείς της ακετυλχολίνης (AChR). Standaert F. G. Neuromuscular Physiology. Anesthesia 3rd edition. Edίted by Miller R. D. New York, Churchίll-Livίngstone , Εκτός από τους τυπικούς χολινεργικούς υποδοχείς των ώριμων νευρομυικών συνάψεων που ήδη αναφέρθηκαν εκτεταμένα, είναι γνωστή η ύπαρξη και άλλων τύπων χολινεργικών υποδοχέων που αρχικά ονομάστηκαν εξωσυναπτικοί υποδοχείς. Τελικά για το χαρακτηρισμό τους επικράτησε ο όρος άτυποι υποδοχείς, καθώς η εντόπισή τους δεν περιορίζεται μόνο στην εξωσυναπτική περιοχή της μεμβράνης της μυικής ίνας, αλλά αντίθετα άτυποι υποδοχείς παρατηρούνται στη μετασυναπτική μεμβράνη και στην προσυναπτική νευρική απόληξη. (ει κ. 9Α). Η παρουσία των άτυπων υποδοχέων αφορά φυσιολογικές (νεογνά, βρέφη), αλλά και παθολογικές καταστάσεις (μυική απονεύρωση). Ήδη με τη χρήση βιοσυνθετικών, ηλεκτροφυσιολογικών και ανοσο'ίστοχημικών

10 16 τεχνικών, υπάρχουν σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την μοριακή δομή και τις φυσιολογικές και φαρμακολογικές ιδιότητες των διαφόρων τύπων χολινεργικών υποδοχέων". Αν και η αναφορά σ' αυτούς ξεφεύγει από τα όρια της ανάπτυξης της φυσιολογίας της νευρομυικής μετάδοσης, είναι ιδιαίτερα σημαντική για την κατανόηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ νευρομυικής σύναψης και μυοχαλαρωτικών. Σχετικά με τη βιοσύνθεση των χολινεργικών υποδοχέων της μυικής μεμβράνης γνωρίζουμε ότι, τα μυικά κύτταρα έχουν τη δυνατότητα παραγωγής 5 διαφορετικών υπομονάδων, που χαρακτηρίζονται με τα γράμματα α, β, γ, δ και ε. Η αλληλουχία των αμινοξέων που αποτελούν τις υπομονάδες καθορίζεται από 5 διαφορετικά γονίδια, που υπάρχουν στους πολυάριθμους πυρήνες των μυικών κυττάρων. Επειδή στο σχηματισμό του πενταμερούς υποδοχέα συμμετέχουν πάντα 2 α υπομονάδες, αποκλείεται η παρουσία μίας από τις υπόλοιπες 4. Όπως ήδη αναφέρθηκε από τους τυπικούς συναπτικούς υποδοχείς απουσιάζει η γ υπομονάδα ( α,βεδ ), ενώ στους άτυπους υποδοχείς έχει παρατηρηθεί η απουσία της ε υπομονάδας (ωβγδ)30 (εικ. 9Β ). Δύο είναι οι σημαντικώτεροι παράγοντες που καθορίζουν τον παραγόμενο τύπο χολινεργικών υποδοχέων, η επίδραση της νευρικής απόληξης και η λειτουργική δραστηριότητα του μυικού κυττάρου. Η παρέμβαση των νευρικών απολήξεων γίνεται με την παραγωγή και απελευθέρωση ειδικών παραγόντων όπως οι πρωτε'ίνες ARIA (acetylcholine receptor-induced actiνity) και CGRP (calcitonin gene-related peptide), ενώ η λειτουργική δραστηριότητα του μυικού κυττάρου επηρεάζει τη βιοσυνθετική διαδικασία πιθανώς μέσω της ενδοκυττάριας εισόδου Ca'+ '"' ". Κατά την αρχική εμβρυική περίοδο τα μυικά κύτταρα στερούμενα νευρικών επιδράσεων παράγουν μόνο άτυπους υποδοχείς, οι οποίοι κατανέμονται σ' ολόκληρη την επιφάνεια της κυτταρικής μεμβράνης. Όταν στη συνέχεια με την εξε'λιξη του εμβρύου τα μυικά κύτταρα αποκτήσουν νεύρωση, τότε αρχίζει η σύνθεση και τυπικών υποδοχέων, που συγκεντρώνονται στην αναπτυσσόμενη τελική κινητική πλάκα. Από τη γέννηση και μέχρι την ηλικία των 2 ετών, οπότε και ολοκληρώνεται η ωρίμανση της νευρομυικής σύναψης, τα μυικά κύτταρα παράγουν και τα δύο είδη υποδοχέων. Στην περίοδο αυτή, ο αριθμός και η κατανομή των άτυπων υποδοχέων περιορίζεται βαθμιαία από τη συνολική επιφάνεια του μυικού κυττάρου προς τη μετασυναπτι- ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΤΑΊΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ κή μεμβράνη, μέχρι η σύνθεσή τους να διακοπεί εντελώς. Μετά την ολοκλήρωση της ωρίμανσης των συνάψεων, η σύνθεση άτυπων υποδοχέων ξαναρχίζει μόνο όταν ελατώνονται οι επιδράσεις των νευρικών απολήξεων στις μυικές ίνες. Τέτοιες συνθήκες δημιουργούνται από βλάβες του κατώτερου κινητικού νευρώνα (νευρική διατομή, Guillain-Barre, πολυομυελίτιδα) και του ανώτερου κινητικού νευρώνα (διατομή νωτιαίου μυελού-αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια), καθώς και από άμεσες μυικές κακώσεις μηχανικής ή θερμικής αιτιολογίας. Όταν οι νευρικές επιδράσεις ελαττώνονται χωρίς να καταργούνται εντελώς, τότε οι άτυποι υποδοχείς εντοπίζονται στην συναπτική και την περισυναπτική περιοχή της μυικής μεμβράνης. Παράλληλα συνεχίζεται και η παραγωγή τυπικών υποδοχέων, ώστε και οι δύο τύποι να συνυπάρχουν στη μετασυναπτική μεμβράνη. Σε σοβαρώτερες βλάβες με πλήρη και παρατεταμένη κατάργηση των νευρικών επιδράσεων (διατομή νεύρων), οι παραγόμενοι άτυποι υποδοχείς κατανέμονται σ' ολόκληρη την επιφάνεια της μυικής ίνας, συγχρόνως δε η παραγωγή τυπικών υποδοχέων σταματά εντελώς" ". Οι δύο τύποι χολινεργικών υποδοχέων παρουσιάζουν σημαντικές φυσιολογικές και φαρμακολογικές διαφορές. Στις πρώτες, πέρα από την διαφορετική εντόπιση που ήδη αναφέρθηκε περιλαμβάνεται και η μεταβολική αστάθεια των άτυπων υποδοχέων, η ημιπερίοδος ζωής των οποίων είναι πολύ σύντομη ( o524h) και αντιπροσωπεύει μόνο το 1/10 του αντίστοιχου μεγέθους των τυπικών συναπτικών υποδοχέων Η σημαντικώτερη όμως φυσιολογική διαφορά έχει σχέση με τη μικρότερη αγωγιμότητα των άτυπων υποδοχέων, καθώς και τη διάνοιξή τους για χρονικό διάστημα 2-10 φορές μεγαλύτερο εκείνου των τυπικών υποδοχέων34 Από τις φαρμακολογικές διαφορές ιδιαίτερη κλινική σημασία έχουν εκείνες που αφορούν τις αλληλεπιδράσεις των υποδοχέων με τα μυοχαλαρωτικά. Αν και οι θέσεις αναγνώρισης της ACh εντοπίζονται στις α υπομονάδες, η αντικατάσταση της ε από την γ υπομονάδα στους άτυπους υποδοχείς διαφοροποιεί σημαντικά την ευαισθησία τους σε αγωνιστές και ανταγωνιστές. Συγκεκριμένα οι άτυποι υποδοχείς ενεργοποιούνται από χαμηλώτερες συγκεντρώσεις αγωνιστών, ενώ η διάνοιξη των διαύλων τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα επιτρέπει τη διακίνηση μεγαλύτερου αριθμού κατιόντων. Αντίθετα και πάντοτε σε σύγκριση με τους τυπικούς, οι άτυποι υποδοχείς απαιτούν υψηλώτερες συγκεντρώσεις

11 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊΊΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ 17 ανταγωνιστών για τον αποκλεισμό τους" ". Στις συγκεκριμένες φαρμακολογικές ιδιότητες των άτυπων υποδοχέων, αποδίδεται η επικίνδυνη υπερκαλιαιμ,ία που ακολουθεί τη χορήγηση σουκινυλχολίνης σε ασθενείς με εκτεταμένη μυική απονεύρωση καθώς και η δυσκολία πρόληψης της επιπλοκής με τη χρήση μη αποπολωτικών μυοχαλαρωτικών36 Σε ηπιώτερες διαταραχές όπου η κατανομή των άτυπων υποδοχέων περιορίζεται μόνο στην τκπ, ο κίνδυνος υπερκαλιαιμίας από τη χορήγηση αποπολωτικών μυοχαλαρωτικών είναι ανύπαρκτος. Στις περιπτώσεις αυτές ενδέχεται να μας προβληματίσει η μειωμένη ευαισθησία στα μη αποπολωτικά μυοχαλαρωτικά. Επισημαίνεται ότι η διαφοροποίηση της ευαισθησίας των προσβεβλημένων μυών στα μυοχαλαρωτικά ενδέχεται να εμφανιστεί πολύ γρήγορα, καθώς ένας σημαντικός αριθμός άτυπων υποδοχέων μπορεί να αναπτυχθεί τόσο στη συναπτική όσο και στην εξωσυναπτική περιοχή της μυικής μεμβράνης μέσα σε ώρες από τη βλάβη (τραυματισμός, ακινητοποίηση). Στην παρουσία των άτυπων υποδοχέων αποδίδεται και η απρόβλεπτη συμπεριφορά του μυικού συστήματος των νεογνών και των βρεφών στα μυοχαλαρωτικά. Στο χρονικό διαστημα από τη γέννηση μέχρι το 2ο έτος της ηλικίας η τκπ περιέχει ένα μίγμα τυπικών και άτυπων υποδοχέων, η μεταξύ των οποίων αναλογία μεταβάλλεται συνεχώς εξαρτώμενη από παράγοντες όπως η ηλικία και η νευρομυ"ίκή δραστηριότητα. Η συγκεκριμένη ιδιομορφία των aνώριμων νευρομυικών συνάψεων, ευθύνεται για την απρόβλεπτη ευαισθησία τους στα αποπολωτικά και μη αποπολωτικά μυοχαλαρωτικά Η ύπαρξη προσυναπτικών χολινεργικών υποδοχέων είχε πιθανολογηθεί πριν από αρκετά χρόνια, προκειμένου να εξηγηθούν οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ προσυναπτικών φαινομένων και χολινεργικών αγωνιστών και ανταγωνιστών. Η υπόθεση επιβεβαιώθηκε από μεταγενέστερες παρατηρήσεις σύμφωνα με τις οποίες η α-bungarotoxin, ένα πεπτίδιο που όπως ή δη αναφέρθηκε έχει μεγάλη συγγένεια με τους χολινεργικούς υποδοχείς, συνδέεται στις προσυναπτικές μεμβράνες. Σήμερα, παρά το γεγονός ότι η μελέτη των προσυναπτικών χολινεργικών υποδοχέων υστερεί συγκριτικά με την αντίστοιχη των μετασυναπτικών, υπάρχουν αρκετές γνώσεις σχετικά με τη δομή και τη φυσιολογία τους. Κατ' αντιστοιχία με τους μυικούς οι προσυναπτικοί χολινεργικοί υποδοχείς είναι κυλινδρικά αθροίσματα πρωτε'ίνικών υπομονάδων που διασχίζουν τη μεμβράνη της νευρικής απόληξης και αφού ενεργοποιηθούν επιτρέπουν τη διακίνηση ιόντων. Κάθε υποδοχέας αποτελείται από ζυγό αριθμό υπομονάδων (συνήθως 4 ή 6 υπομονάδες) οι οποίες ομοιάζουν με τις α και β υπομονάδες των μυικών χολινεργικών υποδοχέων. ( εικ. 9Β). Η ανακάλυψη 7 και 4 υποτύπων για τις α και β υπομονάδες αντίστοιχα και η δυνατότητα πολυάριθμων συνδυασμών τους, παρέχει μία μεγάλη ποικιλία προσυναπτικών χολινεργικών υποδοχέων με ενδεχόμενες φυσιολογικές και φαρμακολογικές ιδιομορφίες37 '". Πάντως η διερεύνηση των διαφορών τους έχει μόλις αρχίσει". Α Εικ. 9. (Α) Σχηματικιj καταvομιj των χολινεργικών υποδοχέων: R τυπικοί συναπτικοί υποδοχεtς, R άτυποι υποδοχείς μυικής μεμβράνης, R πρσσυναπτικοί υποδοχείς. (Β) Σχηματική απεικόνιση της δομιjς των χολινεργικών υποδοχέων 1: τυπικοί συναπτικοί υποδοχείς, 2: άτυποι υποδοχείς μυικιjς μεμβράνης, 3: προσυναπτικοί υποδοχείς. Stanclaert F. G. Neuι-omu8cular Physiology. Ane. the8ia 3rd editίon. Edited by Miller R. D. New York, Churchill-E.iving.vtone , Ως προς το λειτουργικό τους ρόλο, υποστηρίζεται ότι οι προσυναπτικοί υποδοχείς επηρεάζουν την είσοδο Na' στη νευρική απόληξη και παρεμβαίνουν στη διαδικασία κινητοποίησης της ACh, αποτελώντας έτσι ένα σύστημα παλίνδρομης ρύθμισης. Συγκεκριμένα οι υποδοχείς αφού ανιχνεύσουν το

12 18 ποσό της ACh στη συναπτική σχισμή, παρεμβαίνουν στην κινητοποίησή της κατά τρόπον ώστε η νευρική απόληξη να ανταποκρίνεται συνεχώς στις απαιτήσεις της νευρομυικής μετάδοσης'" ". Επιπλέον και σε αναλογία με άλλες θέσεις του νευρικού συστήματος αναφέρεται η παρουσία και μουσκαρινικών υποδοχέων στις νευρικές απολήξεις, οι οποίοι λειτουργούν σαν ένα σύστημα αρνητικής παλίνδρομης ρύθμισης στην έκλυση της ACh. Ήδη είναι γνωστά τα γονίδια 5 υπο- ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣ!ΟΛΟΠΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊ!ΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ τύπων τέτοιων υποδοχέων με σκοπό να επακολουθήσει η συσχέτισή τους με συγκεκριμένες φαρμακολογικές δραστηριότητες40'41 Κατά τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία ραγδαία αύξηση των γνώσεων γύρω από τους προσυναπτικούς χολινεργικούς υποδοχείς, αναμφίβολα δε η κατανόηση των νέων στοιχείων θα διαφωτίσει απόλυτα τη φαρμακολογία των μυοχαλαρωτικών. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Hal\ Z.W., Sanes J.R.: Synaptίc Structure and Deνeloprnent: The Neurornuscular Junctίon. Cell 72S: , Engel A.G. The neurornuscular function. In Myology, A.G. Engel and B.Q. Banker, eds. New York Mc Graw Hίll, , Ogata Τ. Structure of rnotor endplates ίη the dίfferent fiber types of νertebrate skeletal rnuscles. Arch. Hίstol. Cytol. 51: , Heuser J.E., Reese T.S. Structural changes after transrnitter release a t the frog neurornuscular junctίon J. Cell ΒίοΙ. 88: , Matteoli Μ., Balbί S., Sala C., Chίnί Β., Cirnίno Μ., Vitadel\o Μ. and Furnagali G. Deνeloprnentally regulated expressίon of calcitonίn gene-related peptίd at rnarnalian neurornuscular junction. J. Mol. Neurosc. 2: , Betz W.J., Caldwell J.H., Κinnarnon S.C. Increased sodίurn conductance ίη the synaptίc region of rat skeletal rnuscle fibres. J. Physiol. 352: , Marx J. Getting it together at the synapse. Science 258: , Ceccarellί Β., Hurlbut W.P. Vesίcle hypothesis of the release of quanta of acetylcholine. Physίol. Reν. 60: , 1980a. 9. Katz :Β., Miledi R. Estirnates of quantal content during "chernical potentίation" of transrnίtter release. Proc. R. Soc. Lond. [ΒίοΙ] 215: , lo.terrar D.A. Structure and functίon of calcίurn channels and the action of anaesthetics Br. J. Anaestb. 71: 39-46, Standaert F. G., Dretschen Κ. L. Cyclic nucleotίdes ίη neurornuscular transrnission. Anesth. Analg. 60:91-97, Buckley R., Kelly R. Β. Identίfication of a transrnernbrane g]ycoprotein specific for secretary νesίcles of neuronal and endocrine cells. J. Cell Βίο!. 100: , Wίederrnan Β., Franke W. Identificatίon and localization of synaptophysin, an integra\ rnernbrane glycoprotein of Μ characteristic of presynaptίc νesicles, Cell. 41: , Baumert Μ., Maycox P.R. Naνone F., De Carnilli Ρ., Jahn R., Synaptobrevίn an integral rnernbrane proteine of dalton present in srnall synaptic vesic\es of rat brain. Eur. Mol. ΒίοΙ. Organ J. 8: , Torrί-Tarellί F., Villa Α., Valtorta F., De Carnίlli Ρ., Greengard Ρ., Ceccarelli Β. Redistribution of Synaptophysin and Synapsin Ι during a Latratoxin-induced release of neurotransrnitter at the neurornuscu\ar junctίon. J. Cell Βίο!. 110: , Va\torta F., Jahn R., Fesce R. Synaptophysίn (p. 38) at the frog neurornuscu\ar junction. Its ίncorporation into the axolernrna and recycling after intense quantal secretion. J. Cell Βίο\. 107: , Standaert F. G. Neurornuscular physίology, Anesthesia 3rd editίon. Edίted by Mίller R. D. New York, Churchill-Lίvίngstone , Bowrnan W. C. Pharrnacology of Neurornuscular Functίon. 2nd Edίtίon, Wrίght London Bowrnan W. C. Anatorny and Pharrnacology of Neurornuscular Transrnίssίon. Refresher course

13 ΘΕΜΑΤΑ ΑΝΑΙΣΘΗΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΝΊΑΊΙΚΗΣ ΙΑΊΡΙΚΗΣ 19 Lectures of 10th World Congress of Anaesthesίologists. Β. 501, Meldolesί J., Ceccarellί Β. Exocytosίs and membrane recyclίng. Curr. Top. Membr. Trans. 32: , Whittaker V. Ρ. The organίzatίon of the cholίnergίc synnapse. Κeίο J. Med. 37: , Martyn J. Α. J., Whίte D. Α., Gronert G. Α., Jaffe R. S., Ward J. Μ. Up-and-down Regulatίon of Skeletal muscle acetylcholine receptors. Anesthesίology 76: , Mίtra Α. Κ., Mc Carthy Μ. Ρ., Stroud R. Μ. Three -dίmensίonal structure of the nίcotίnίc acetylcholίne receptor and locatίon of the major assocίated 43-KD cytoskeletal proteίn, determίned at 22Α by low dose electron mίcroscopy and x-ray dίffractίon to 12,5Α J. Cell ΒίοΙ. 109: , Froehner S. C. The submembrane machίnery for nίcotίnίc acetylcholine receptor clusterίng. J. Cell ΒίοΙ. 114: 1-7, Standaert F. G. Basίc Chemίstry of acetylcholine receptors. Anesth. Clίn. North. Amer. 11: , Hopfίeld J. F., Tank D. W., Greengard Ρ. Functίonal modulatίon of the nίcotίnίc acetylcholine receptor by tyrosίne phosphorylatίon. Nature 336: , Taylor Ρ., Schumacher Μ., Mc Phee-Quίngley Κ. The structure of acetylcholίnesterase: Relatίonshίp to ίts functίon and cellular dίsposίstίon. Trends Neuroscί 10: , De la Porte S., Vallette F., Grassί J., Vίgny Μ., Kolnίg J. Presynaptίc or postsynaptίc orίgίn of acetylcholίnesterase at neuromuscular junctίons. An ίmmunologίcal study ίη heterologous nervemuscle cultures Dev. ΒίοΙ. 116: 69-77, Anlister L. Acetylcholinesterase from the motor nerve terminal accumulates on the synaptic basal lamίna at the myotίber. J. Cell. ΒίοΙ. 115: , Gu Υ., Hall Ζ. W. Immunologίcal evίdence for a change ίη subunίts of the acetylcholίne receptor ίη developing and denervated rat muscle. Neuron 1: , Uchίda S., Yamamoto Η. S., Matsumoto Ν., Wang Χ. Β., Yonehara Ν., Imai Υ., Inoki R., Yoshida Η. Release of calcitonin gene-related peptide-like immunoreactive substance from neuromuscular junctίon by nerve excitatίon and ίts actίon on striated muscle. J. Neurochem 54: , Rotzler S., Schramek Η., Breuner Η. Metabolic stabilization of end plate acetylcholine receptors regulated by Ca'+ influx asociated with muscle actίvity. Nature 349: , Shyng S. L. Salpeter Μ. Μ. Effect of reίnnervation on degradation rate of junctίonal acetylcholίne receptors synthesίsed in denervated skeletal muscles. J. Neurosci 10: , Brehm Ρ., Henderson L. Regulation of acetylcholine receptor channel function during development of skeletal muscle Dev. ΒίοΙ. 129: 1-11, Lorkovic Η. Acetylcholίne-incuced currents in denervated mouse soleus muscle: Effects of antagonίsts. Neuropharmacology 29: , Yentis S. Μ. Suxamethonium and hyperkalemia. Anaesth. Intensive Care. 18: , Steinbach J. Η., Ifane C. How many kinds of nicotinίc acetylcholine receptors are there? Trends Neurosci 12: 2-5, Luetje C. W., Patrick J. Both alpha and beta subunits contribute to the agonist sensitivity of neuronal nίcotinic acetylcholine receptors J. Neurosci 11: , Wessler Ι. Control of transmίtter release from the motor nerve by presynaptίc nicotinic and muscaπωc autoreceptors. Trends in Pharmacological Sciences 10: , D' Agostino G., Chiarί Μ. C., Grana Ε. Muscarίnic inhibition of acetylcholine release from a novel in vitro preparation of the guinea-pig trachea. Arch. Pharrnacol. 342: , Hulme Ε. C., Birsdall Ν. J., Buckley Ν. J. Muscarinic receptor subtypes. Ann. Rev. Pharmacol. Toxicol , 1990.

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΙΑΒΙΒΑΣΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΜΥΪΚΗ ΣΥΝΑΨΗ Η νευρομυϊκή σύναψη αποτελεί ιδιαίτερη μορφή σύναψης μεταξύ του κινητικού νευρώνα και της σκελετικής μυϊκής ίνας Είναι ορατή με το οπτικό μικροσκόπιο Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Α ΣΥΝΑΠΤΙΚΗ ΟΛΟΚΛΗΡΩΣΗ Όπως συμβαίνει με τη συναπτική διαβίβαση στη νευρομυϊκή σύναψη, σε πολλές μορφές επικοινωνίας μεταξύ νευρώνων στο κεντρικό νευρικό σύστημα παρεμβαίνουν άμεσα ελεγχόμενοι

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας

Θέµατα διάλεξης ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ. Τρόποι µετάδοσης των νευρικών σηµάτων. υναµικό Ηρεµίας. Νευρώνας Θέµατα διάλεξης MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΑΙ ΜΥΪΚΗ ΣΥΣΤΟΛΗ Τρόποι µετάδοσης νευρικών σηµάτων Ρόλος και λειτουργία των νευροδιαβιβαστών

Διαβάστε περισσότερα

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ

+ - - εκπολώνεται. ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΟMYΟΓΡΑΦΗΜΑ Στόχοι Κατανόησης: -Να σας είναι ξεκάθαρες οι έννοιες πόλωση, εκπόλωση, υπερπόλωση, διεγερτικό ερέθισμα, ανασταλτικό ερέθισμα, κατώφλιο δυναμικό, υποκατώφλιες εκπολώσεις, υπερκατώφλιες

Διαβάστε περισσότερα

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες

9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΝΕΥΡΙΚΩΝ. Νευρώνες 9. ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα μαζί με το σύστημα των ενδοκρινών αδένων συμβάλλουν στη διατήρηση σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος (ομοιόσταση), ελέγχοντας και συντονίζοντας τις λειτουργίες των

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φυσιολογία Ι Μυϊκή συστολή Διδάσκων: Αν. Καθηγήτρια Πατρώνα Βεζυράκη Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons.

Διαβάστε περισσότερα

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015

TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι. Φυσιολογία Μυών. Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 TMHMA ΙΑΤΡΙΚΗΣ - ΠΑΝ/ΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι Φυσιολογία Μυών Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος Αναπληρωτής Καθηγητής * Εργαστήριο Φυσιολογίας 2015 ΣΚΕΛΕΤΙΚΟΣ ΜΥΣ ΜΥΕΣ ΜΥΪΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (ΜΥΪΚΗ ΙΝΑ) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ & ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΣΤΟΛΟΓΙΑΣ Μ. ΠΑΥΛΙ ΗΣ Hράκλειο, εκέμβριος 2011 ΤΥΠΟΙ ΙΣΤΩΝ 1. Eπιθηλιακός Πολυεδρικά κύτταρα που είναι πάρα πολύ στενά συνδεδεμένα και φέρουν ελάχιστη μεσοκυττάρια ουσία 2. Συνδετικός Κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1

Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Νευρικό 1 Κεφαλαιο 11 ο ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Νευρικό 1 ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστηµα συντονίζει τη λειτουργία όλων των άλλων συστηµάτων. Χωρίζεται σε δύο επί µέρους συστήµατα: Το Σωµατικό Νευρικό Σύστηµα το οποίο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Περιοδική υπερκαλιαιμική παράλυση ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ Αγόρι 6 ετών μεταφέρεται στον οικογενειακό ιατρό από τους γονείς του λόγω εμφάνισης δυσκολίας στην κίνηση των άκρων (άνω και

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth. ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310-999054 (προσωπικό) 2310-999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Σύνοψη των όσων εξετάσαμε για τους ιοντικούς διαύλους: 1. Διαπερνούν

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες.

Βιοδυναμικά: Ασθενή ηλεκτρικά ρεύματα τα οποία παράγονται στους ιστούς των ζωντανών οργανισμών κατά τις βιολογικές λειτουργίες. Bιοηλεκτρισμός To νευρικό σύστημα Το νευρικό κύτταρο Ηλεκτρικά δυναμικά στον άξονα Δυναμικά δράσης Ο άξονας ως ηλεκτρικό καλώδιο Διάδοση των δυναμικών δράσης Δυναμικά δράσεις στους μύες Δυναμικά επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου

2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου 2. Μεμβρανικά δυναμικά του νευρικού κυττάρου Στόχοι κατανόησης: Διαφορά δυναμικού της κυτταρικής μεμβράνης ενός νευρικού κυττάρου: Τί είναι; Πώς δημιουργείται; Ποιά είδη διαφοράς δυναμικού της μεμβράνης

Διαβάστε περισσότερα

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013)

Kυτταρική Bιολογία ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) Kυτταρική Bιολογία ΔIAΛEΞΗ 4 (6/3/2013) ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΜΕΜΒΡΑΝΕΣ, ΜΕΜΒΡΑΝΙΚΑ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑΤΑ & ΔΙΑΛΟΓΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ Οι λιπιδικές διπλοστιβάδες ως φραγμοί Νερό Υδρόφιλες φωσφολιπιδικές κεφαλές Φωσφολιπιδική μεμβράνη

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 3: Μεμβράνες - Ηλεκτρικά δυναμικά, Νευρικό & μυϊκό σύστημα Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ

Διαβάστε περισσότερα

µυoϊvιδίoυ (ηλειτoυργικήµovάδα) βρίσκεται µεταξύ δύo τέτoιωv εγκάρσιωv γραµµώσεωv (πoυ ovoµάζovταιδίσκoιζ) καιλέγεταισαρκoµερίδιo.

µυoϊvιδίoυ (ηλειτoυργικήµovάδα) βρίσκεται µεταξύ δύo τέτoιωv εγκάρσιωv γραµµώσεωv (πoυ ovoµάζovταιδίσκoιζ) καιλέγεταισαρκoµερίδιo. ΜΥIΚΕΣ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ (Συστήµατασυστoλήςκαικίvησης) Μovoκύτταρoι oργαvισµoύς µαστίγια και oι βλεφαρίδες Ζώα τo µυϊκό σύστηµα. Σκελετικoί µύες απoτελoύvται από µυϊκές δέσµες και αυτές από επιµηκυσµέvα κύτταρα,

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας:

Όνομα φοιτητή/φοιτήτριας: ΠΡΟΟΔΟΣ 2: Δυναμικό Ενεργείας-Ηλεκτροφυσιολογικές Καταγραφές -Ηλεκτρομυογράφημα (ΗΜΓ) ΟΔΗΓΙΕΣ: Οι ερωτήσεις είναι του τύπου "σωστό ή λάθος". Κωδικοποιήστε τις απαντήσεις σας ως εξής: "1"= Σωστό, "0"=Λάθος

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο

1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1. Εισαγωγή στο Κύτταρο 1.1. Ορισμός του κυττάρου. Το κύτταρο είναι η δομική και λειτουργική μονάδα της ζωής (σχήμα 1). Το κύτταρο αποτελεί τη βάση της δομικής και λειτουργικής οργάνωσης ενός οργανισμού.

Διαβάστε περισσότερα

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ

K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ K. I. Boυμβουράκης Αν. Καθηγητής Νευρολογίας Β Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Π.Γ.Ν. ΑΤΤΙΚΟΝ κατάσταση ετοιμότητος του μυός ενός βαθμού μόνιμης σύσπασης που διατηρούν οι μύες στην ηρεμία αποτελεί

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Χηµική Μεταβίβαση Σήµατος Ηλίας Ηλιόπουλος Εργαστήριο Γενετικής, Τµήµα Γεωπονικής Βιοτεχνολογίας, Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών 1 Η Επικοινωνία στα Ζωϊκά Κύτταρα 1. Δίκτυα εξωκυτταρικών και ενδοκυτταρικών

Διαβάστε περισσότερα

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα.

Σύναψη µεταξύ της απόληξης του νευράξονα ενός νευρώνα και του δενδρίτη ενός άλλου νευρώνα. ΟΙ ΝΕΥΡΩΝΕΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΟΥΝ ΜΕΣΩ ΤΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ Άντα Μητσάκου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Πανεπιστήµιο Πατρών Γνωρίζουµε ότι είµαστε ικανοί να εκτελούµε σύνθετες νοητικές διεργασίες εξαιτίας της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΕΥΡΟΠΑΘΟΛΟΓΙA Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΚΝΣ: πολυσύνθετο σύστηµα πολλές από τις λειτουργίες του αδιευκρίνιστες Πρώτες ανατοµικές µελέτες Αριστοτέλης και Γαληνός

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΜΥΪΚΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ

ΤΡΟΦΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΜΥΪΚΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ 3. ΜΥΪ ΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΤΡΟΦΙΚΗ ΕΞΑΡΤΗΣΗ ΤΩΝ ΣΚΕΛΕΤΙΚΩΝ ΜΥΪΚΩΝ ΙΝΩΝ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΚΙΝΗΤΙΚΟΥΣ ΝΕΥΡΩΝΕΣ Οι βλάβες ενός κινητικού νευρώνα έχει βαρειές συνέπειες για τις μυϊκές ίνες που νευρώνει. Α: Φυσιολογική νευρική

Διαβάστε περισσότερα

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ.

314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. 314 ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗ ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΦΑΤΟΥΡΟΣ Γ. ΙΩΑΝΝΗΣ, Ph.D. Επίκουρος Καθηγητής Τ.Ε.Φ.Α.Α. Δ.Π.Θ. ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΜΥΪΚΗΣ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΧΡΟΝΙΑ Ή ΜΟΝΙΜΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΜΥΪΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ I ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιμος Π. Βανδώρος ΒΑΣΙΚΕΣ ΔΟΜΕΣ - ΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ Οι βασικές δομές που εξετάζουμε στην ανατομία μπορούν ιεραρχικά να ταξινομηθούν ως εξής:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310 999054 (προσωπικό) 2310 999185 (γραμματεία) anogian@auth.

ΓΕΝΙΚΗ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310 999054 (προσωπικό) 2310 999185 (γραμματεία) anogian@auth. Γιώργος Ανωγειανάκις Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας 2310 999054 (προσωπικό) 2310 999185 (γραμματεία) anogian@auth.gr Ενημέρωση για τον τρόπο διεξαγωγής του μαθήματος της ΓΕΝΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ (13.3.08)

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΙΑΤΡΙΚΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ (ΕΚΠΑ) ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΑΚ.ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΧΗΜΕΙΑ ΘΕΜΑΤΑ 1.Πώς οι κινητικές παράμετροι Κ m και K cat χρησιμεύουν για να συγκριθεί η ανακύκλωση διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ. Χημεία της ζωής 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 Ο H XHΜΕΙΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ Χημεία της ζωής 1 2.1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Η Βιολογία μπορεί να μελετηθεί μέσα από πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Οι βιοχημικοί, για παράδειγμα, ενδιαφέρονται περισσότερο

Διαβάστε περισσότερα

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι:

Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Συνδυάζοντας το πρώτο και το δεύτερο θερμοδυναμικό αξίωμα προκύπτει ότι: Για να είναι μια αντίδραση αυθόρμητη, πρέπει η μεταβολή της ελεύθερης ενέργειας της αντίδρασης να είναι αρνητική. Η μεταβολή της

Διαβάστε περισσότερα

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα).

Β. ΚΑΜΙΝΕΛΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). ΒΙΟΛΟΓΙΑ Είναι η επιστήμη που μελετά τους ζωντανούς οργανισμούς. (Αποτελούνται από ένα ή περισσότερα κύτταρα). Είδη οργανισμών Υπάρχουν δύο είδη οργανισμών: 1. Οι μονοκύτταροι, που ονομάζονται μικροοργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Εγκέφαλος Μεγάλη αιµάτωση, πολύ σηµαντική για την λειτουργία του Επικοινωνία µε το περιβάλλον Χρησιµοποιεί το 20% του Ο 2 και ως πηγή ενέργειας γλυκόζη Στις χειρουργικές επεµβάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας

Ηεξέλιξη της πολυκυτταρικότητας ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ Τα κύτταρα επικοινωνούν µεταξύ τους και µε το περιβάλλον προκειµένου να συντονίζουν τις λειτουργίες που απαιτούνται για την αύξηση, ανάπτυξη και λειτουργία ενός οργανισµού Η επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια

Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα. Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Κινητικό σύστημα του ανθρώπου Μέρος Ι: Ερειστικό, μυϊκό και συνδεσμικό σύστημα Μάλλιου Βίβιαν Καθηγήτρια ΤΕΦΑΑ ΔΠΘ Φυσικοθεραπεύτρια Τα συστήματα του ανθρώπινου σώματος Αναπνευστικό σύστημα (αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων

Θέµατα ιάλεξης ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ. ιαχωρισµός Αµινοξέων MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ - ΕΝΖΥΜΑ Θέµατα ιάλεξης οµή, αριθµός και διαχωρισµός των αµινοξέων Ένωση αµινοξέων µε τον πεπτιδικό δεσµό

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος.

Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ. Αρχιτομία. Αγενής αναπαραγωγή. Παρατομία. Εκβλάστηση. Εγγενής αναπαραγωγή Διπλοφασικός κύκλος. Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΖΩΩΝ Αρχιτομία Αγενής αναπαραγωγή Παρατομία Εκβλάστηση Εγγενής αναπαραγωγή Απλοφασικός κύκλος Διπλοφασικός κύκλος Ισογαμία Ανισογαμία Ωογαμία Η ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ Οι οργανισμοί εξασφαλίζουν ενέργεια, για τις διάφορες λειτουργίες τους, διασπώντας θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στην τροφή τους. Όμως οι φωτοσυνθετικοί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ

ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Ι * ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΗ ΑΣΚΗΣΗ: ΔΥΝΑΜΙΚΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Υπεύθυνος: Κων/νος Παπαθεοδωρόπουλος, Αναπληρωτής καθηγητής ΑΣΚΗΣΗ 1. ΕΞΑΣΚΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Διάλεξη 5 Μοντέλο Hodgkin-Huxley (Hodgkin-Huxley Model) Απόκριση στην Έγχυση Ρεύματος 2 Hodgin και Huxley Οι Sir Alan

Διαβάστε περισσότερα

Βιοϊατρική τεχνολογία

Βιοϊατρική τεχνολογία Τμήμα Μηχανικών Πληροφορικής & Τηλεπικοινωνιών Βιοϊατρική τεχνολογία Ενότητα 6: Νευρικό & μυϊκό σύστημα (Part II) Ηλεκτρομυογράφημα Αν. καθηγητής Αγγελίδης Παντελής e-mail: paggelidis@uowm.gr ΕΕΔΙΠ Μπέλλου

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΜΥΪΚΗ ΥΠΕΡΤΡΟΦΙΑ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Γραμμωτοί-σκελετικοί μύες Αποτελούν το 40-50% του Σ.Β. Ιστολογική

Διαβάστε περισσότερα

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό

Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών μορίων Τα ορμονικά μόρια και η διαχείριση τους μέσα στο φυτό Φυσιολογία Φυτών 3 ου Εξαμήνου Δ. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Φυσιολογία Φυτών Διαχείριση ορμονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες

IΣTOΛOΓIA. Tα δείγµατα του βιολογικού υλικού λαµβάνονται µε > βελόνες ενδοσκοπικούς σωλήνες εύκαµπτους καθετήρες IΣTOΛOΓIA H ιστολογία κλάδος της ιατρικής που µελετά > υφή βιολογικού υλικού και τους τρόπους που τα επιµέρους συστατικά στοιχεία σχετίζονται µεταξύ τους δοµικά & λειτουργικά Tα δείγµατα του βιολογικού

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (II) Γιάννης Τσούγκος Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γ.Τσούγκος Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Γ.Τσούγκος Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

Ρύθμιση της λειτουργίας

Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση της λειτουργίας Ρύθμιση λειτουργίας ΓΕΣ Νευρική Υποβλεννογόνιο πλέγμα (πλέγμα Meissner) ΛΕ, ΠΕ Μυεντερικό πλέγμα (πλέγμα Auerbach) Από τον οισοφάγο μέχρι το ορθό Ορμονική Ρύθμιση της λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

8. ΜΥΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΥΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ

8. ΜΥΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΥΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 8. ΜΥΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΥΙΚΟΣ ΙΣΤΟΣ Το σύνολο των μυών του σώματος αποτελεί το μυϊκό σύστημα, του οποίου ο βασικότερος ι- στός είναι ο μυϊκός. Χαρακτηριστική ιδιότητα των κυττάρων του μυϊκού ιστού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4

ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ. Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΔΟΜΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Πετρολιάγκης Σταμάτης Τμήμα Γ4 ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΣΜΑΤΙΚΗΣ ΜΕΜΒΡΑΝΗΣ Η κυτταρική μεμβράνη ή πλασματική μεμβράνη είναι η εξωτερική μεμβράνη που περιβάλλει το κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος

ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ. Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Κάντε κλικ για να επεξεργαστείτε τον υπότιτλο του υποδείγματος ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Το νευρικό σύστημα θέτει σε επικοινωνία τον οργανισμό μας με τον έξω κόσμο. Μοιάζει με τηλεφωνικό δίκτυο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ 1 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ [ ΦΥΣΙΚΗ ΤΟΥ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΥ ] 1.1 ΣΤΑΤΙΚΟΣ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ 1.1.1 ΤΟ ΑΤΟΜΟ Άτομα ονομάζονται τα σωματίδια με πολύ μικρές διαστάσεις που αποτελούν την ύλη. Συνδέονται μεταξύ τους

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32)

Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Γνωστική Ψυχολογία Ι (ΨΧ32) Διάλεξη 6 Μηχανισμοί επεξεργασίας οπτικού σήματος Οι άλλες αισθήσεις Πέτρος Ρούσσος Η αντιληπτική πλάνη του πλέγματος Hermann 1 Πλάγια αναστολή Η πλάγια αναστολή (lateral inhibition)

Διαβάστε περισσότερα

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη

δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη δύναμη και προπόνηση δύναμης προπόνηση με βάρη ταξινόμιση της φυσικής κατάστασης Δύναμη Αντοχή φυσική κατάστασ η Ταχύτητα Ευλυγισία ποιοι ασχολούνται με την άσκηση με βάρη οι αθλητές της άρσης βαρών, οι

Διαβάστε περισσότερα

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών

Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών 9-1 Κεφάλαιο 9 Η κυτταρική µετατόπιση των πρωτεϊνών Εισαγωγή Στο κύτταρο η έκφραση των πρωτεϊνών γίνεται από µόνο ένα τύπο ριβοσώµατος (εκτός των µιτοχονδριακών και των χλωροπλαστικών που µοιάζουν µε αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία

Θέματα πριν τις εξετάσεις. Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία Θέματα πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Καλή επιτυχία 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Μετουσίωση είναι το φαινόμενο α. κατά το οποίο συνδέονται δύο αμινοξέα για τον σχηματισμό μιας πρωτεΐνης β. κατά

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ

2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ 2 ο ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΤΗΣ EΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ Οργάνωση: Εργαστήριο Ηλεκτρομυογραφίας και Κλινικής Νευροφυσιολογίας Α Νευρολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών Αθήνα, 23 26 Σεπτεμβρίου 2012

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Ανατομική περιφερικών νεύρων και παθοφυσιολογικές διεργασίες της νευρικής κάκωσης Α. Παναγόπουλος ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΩΝ ΝΕΥΡΩΝ Κινητική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ

ΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr 1. Χημική σύσταση του κυττάρου. 2. Δομή και λειτουργία του κυττάρου. 3. Μεταβολισμός: βασικές αρχές,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Διάλεξη 6 Συναπτική Διαβίβαση (Synaptic Transmition) Συνάψεις (Synapses) Ένας νευρώνας εννευρώνει (innervates), δηλαδή

Διαβάστε περισσότερα

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως

Όραση Α. Ιδιότητες των κυµάτων. Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού. Ορατό φως Ιδιότητες των κυµάτων Όραση Α Μήκος κύµατος: απόσταση µεταξύ δύο διαδοχικών κυµατικών µορφών Συχνότητα: αριθµός κύκλων ανά δευτερόλεπτα (εξαρτάται από το µήκος κύµατος) Ορατό φως Ανατοµικάστοιχείαοφθαλµού

Διαβάστε περισσότερα

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί

Κεφαλαίο 3 ο. Μεταβολισμός. Ενέργεια και οργανισμοί Κεφαλαίο 3 ο Μεταβολισμός Ενέργεια και οργανισμοί Η ενέργεια είναι απαρέτητη σε όλους τους οργανισμούς και την εξασφαλίζουν από το περιβάλλον τους.παρόλα αυτά, συνήθως δεν μπορούν να την χρησιμοποιήσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής

ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ. Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΠΡΟΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΥΔΩΝ ΤΕΦΑΑ/ΔΠΘ ΜΑΘΗΜΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΙΚΗΣ ΒΙΟΧΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ Φατούρος Γ. Ιωάννης, Επίκουρος Καθηγητής ΔΙΑΛΕΞΗ 1 - ΓΡΗΓΟΡΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΑΣΙΚΩΝ ΓΝΩΣΕΩΝ A. Το Περιβάλλον του

Διαβάστε περισσότερα

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο

ηλικία περιεκτικότητα σε λίπος φύλο ΥΓΡΑ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ Το ύδωρ αποτελεί το 60% του βάρους σώματος α) από την ηλικία (νεογνά 75%) β) περιεκτικότητα σε λίπος (ο λιπώδης ιστός έχει μικρή περιεκτικότητα σε ύδωρ) γ) το φύλο ( το ύδωρ είναι λιγότερο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος

ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ. Καρβουντζή Ηλιάνα Βιολόγος ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΑΝΑΠΝΟΗ Η τροφή αποτελείται και από ουσίες μεγάλου μοριακού βάρους (πρωτεΐνες, υδατάνθρακες, λιπίδια, νουκλεϊνικά οξέα). Οι ουσίες αυτές διασπώνται (πέψη) σε απλούστερες (αμινοξέα, απλά σάκχαρα,

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα

Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3. Κυκλοφορικό Σύστημα. Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Βιολογία Α Λυκείου Κεφ. 3 Κυκλοφορικό Σύστημα Καρδιά Αιμοφόρα αγγεία Η κυκλοφορία του αίματος Αίμα Η μεταφορά των θρεπτικών ουσιών στα κύτταρα και των ιστών και η απομάκρυνση από αυτά των άχρηστων γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΤΟΥΣΗΣ

Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΤΟΥΣΗΣ Εισαγωγή στις Νευροεπιστήμες ΔΙΔΑΣΚΩΝ: ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΟΥΤΟΥΣΗΣ Βιολογική Ψυχολογία (Kalat) Επικοινωνία kmoutou@phs.uoa.gr daphne.roumani@gmail.com Τι είναι οι νευροεπιστήμες Νευροανατομία, Νευροφυσιολογία,

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογικές μεμβράνες

Βιολογικές μεμβράνες Κυτταρική οργάνωση ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ 4.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.2 ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΤΥΠΙΚΟΥ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΟΥ ΚΥΤΤΑΡΟΥ (απλή αναφορά) 4.3 ΑΠΟ ΤΟ ΠΡΟΚΑΡΥΩΤΙΚΟ ΣΤΟ ΕΥΚΑΡΙΩΤΙΚΟ ΚΥΤΤΑΡΟ (απλή αναφορά) 4.4 Η ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα

Μάθημα 10 ο. Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας. Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Μάθημα 10 ο Ο Περιοδικός Πίνακας και ο Νόμος της Περιοδικότητας Μέγεθος ατόμων Ενέργεια Ιοντισμού Ηλεκτρονιακή συγγένεια Ηλεκτραρνητικότητα Σχέση σειράς συμπλήρωσης τροχιακών και ΠΠ Μνημονικός κανόνας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν

εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Κατιόν µαγνησίουmg 2+ εισέρχεται στο φυτό ως ενυδατωµένο κατιόν Θρέψη Φυτών. Μπουράνης, Σ. Χωριανοπούλου 1 Επίπεδο Μg για κανονική αύξηση 0,15 0,35% ή60 140 µmol Mg gξμ -1 ΤοMgκινείταιστοΞΑΣκαιστοΗΑΣ HΑΣ100

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ:

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ: ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΙΙΙ: Εργαστήριο Φυσιολογίας Τµήµα Ιατρικής Πανεπιστηµίου Θεσσαλίας Λάρισα 2010 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ ΥΠΝΟΣ 2 ΗΛΕΚΤΡΟΕΓΚΕΦΑΛΟΓΡΑΦΗΜΑ Ιστορικά στοιχεία Οι πρώτοι ερευνητές που διαπίστωσαν

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο

ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. Ηλεκτρισμένα σώματα. πως διαπιστώνουμε ότι ένα σώμα είναι ηλεκτρισμένο ; Ηλεκτρικό φορτίο ΦΥΣΙΚΗ Γ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 1 Η ΕΝΟΤΗΤΑ ΗΛΕΚΤΡΙΣΜΟΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Ο Ηλεκτρική δύναμη και φορτίο Ηλεκτρισμένα σώματα 1.1 Ποια είναι ; Σώματα (πλαστικό, γυαλί, ήλεκτρο) που έχουν την ιδιότητα να ασκούν δύναμη σε ελαφρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15

ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-15 Θέμα 2ο 2ο ΓΕΛ Χαλανδρίου Βιολογία Β Λυκείου Περιεχόμενα ΘΕΜΑ 14306... 2 ΘΕΜΑ 14351... 2 ΘΕΜΑ 14360... 3 ΘΕΜΑ 14363... 3 ΘΕΜΑ 14364... 4 ΘΕΜΑ 14366... 5 ΘΕΜΑ 14367... 5 ΘΕΜΑ 14369...

Διαβάστε περισσότερα

Νευρομυϊκές Προσαρμογές με την προπόνηση αντιστάσεων. Εισηγητής Πήδουλας Γ.,

Νευρομυϊκές Προσαρμογές με την προπόνηση αντιστάσεων. Εισηγητής Πήδουλας Γ., Νευρομυϊκές Προσαρμογές με την προπόνηση αντιστάσεων Εισηγητής Πήδουλας Γ., ΕΕΔΙΠ/Ι Φυσικής Αγωγής Σ.Ι. 1 ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΙΔΑΝΙΚΟ ΣΩΜΑ 2 ΕΥΕΡΓΕΤΙΚΕΣ ΕΠΙΔΡΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΠΟΝΗΣΗΣ ΜΕ ΑΝΤΙΣΤΑΣΕΙΣ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΙ ΑΘΛΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015

ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Μαντώ Κυριακού 2015 ΓΕΝΙΚΗ ΜΙΚΡΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Μαντώ Κυριακού 2015 Ενεργειακό Στα βιολογικά συστήματα η διατήρηση της ενέργειας συμπεριλαμβάνει οξειδοαναγωγικές αντιδράσεις παραγωγή ATP Οξείδωση: απομάκρυνση e από ένα υπόστρωμα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 8ο ΜΕΡΟΣ Α ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟ-ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΣ ΦΡΑΓΜΟΣ ΚΑΙ ΦΡΑΓΜΟΣ ΑΙΜΑΤΟΣΕΓΚΕΦΑΛΟΝΩΤΙΑΙΟΥ ΥΓΡΟΥ Το ΚΝΣ για να λειτουργεί φυσιολογικά χρειάζεται πολύ σταθερό περιβάλλον Η σταθερότητα αυτή

Διαβάστε περισσότερα

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική

Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Εξερευνώντας τα Βιομόρια Ένζυμα: Βασικές Αρχές και Κινητική Βιοχημεία Βιομορίων Αθήνα 2015 Γενικές Ιδιότητες Ένζυμα : Βιολογικοί Καταλύτες Τα ένζυμα είναι πρωτεϊνικά μόρια Μικρή ομάδα καταλυτικών RNA H

Διαβάστε περισσότερα

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια)

ρευστότητα (εξασφαλίζεται µε τα φωσφολιπίδια) Λειτουργίες Πλασµατική µεµβράνη οριοθέτηση του κυττάρου εκλεκτική διαπερατότητα ή ηµιπερατότητα αναγνώριση και υποδοχή µηνυµάτων πρόσληψη και αποβολή ουσιών Πλασµατική µεµβράνη Ιδιότητες σταθερότητα ρευστότητα

Διαβάστε περισσότερα

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού

Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού Η Λευκή Ουσία του Νωτιαίου Μυελού λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Ανιόντα Δεµάτια του Νωτιαίου Μυελού Ανιόντα Δεµάτια της Πρόσθιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Πλάγιας Δέσµης Ανιόντα Δεµάτια της Οπίσθιας Δέσµης Κατιόντα

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα