ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ"

Transcript

1 1 ΠΑΠΑΝΤΩΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΘΗΜΑ : ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (Ε π ι λ ο γ ή ς) 1. Ορισμός και χαρακτηριστικά της Παιδικής Λογοτεχνίας 2. Στοιχεία από την πορεία της παιδικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα 3. Παιδευτική αξία της Λογοτεχνίας Παιδικής Λογοτεχνίας 4. Σκέψεις για τη διδασκαλία της Παιδικής Λογοτεχνίας Στόχοι του μαθήματος Η διδασκαλία του μαθήματος Λογοτεχνία και Παιδική Λογοτεχνία αποβλέπει να ενημερώσει τους φοιτητές Στο γνωστικό περιεχόμενο της Λογοτεχνίας και της Παιδικής Λογοτεχνίας και να επισημάνει διαφορές ανάμεσα στις δύο εκφάνσεις του λογοτεχνικού φαινομένου. Στις τάσεις και στα ρεύματα της Λογοτεχνίας και της Παιδικής Λογοτεχνίας

2 2 Στην πορεία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας (ποίηση πεζογραφία) Στην παιδαγωγικότητα της παιδικής λογοτεχνίας με την επισήμανση συγκεκριμένων δεξιοτήτων που καλλιεργεί Στη προσέγγιση ενός ολόκληρου λογοτεχνικού κειμένου μέσα στην τάξη. Απαιτούμενες δεξιότητες Η παρακολούθηση του μαθήματος δεν απαιτεί ιδιαίτερες δεξιότητες. Απαιτεί όμως ιδιαίτερη αγάπη στη λογοτεχνία και στη γλώσσα. Μέσα στα πλαίσια των δεξιοτήτων που «απαιτούνται» για να γίνει κανείς ένας καλός δάσκαλος, απαιτείται να έχει διεισδυτικότητα και ικανότητα «πρόσληψης του κειμένου», ώστε να καναστεί ικανός να διδάξει παιδική λογοτεχνία μελλοντικά στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Σχετιζόμενα μαθήματα Η φύση και το περιεχόμενο της Λογοτεχνίας γενικότερα απαιτεί ευρύτητα σκέψης. Έτσι, ως γνωστικό αντικείμενο συνδέεται άμεσα με τη Γλώσσα, την Ιστορία, τη Λαογραφία, τη διαπολιτισμική εκπαίδευση, ενώ στα πλαίσια της διδασκαλίας της συνείρεται άμεσα με τη Διδακτική και την Ειδική Διδακτική. Καταλληλότερο εξάμηνο για παρακολούθηση του μαθήματος από τους φοιτητές Οι φοιτητές μπορούν να επιλέξουν το μάθημα σε οποιοδήποτε εξάμηνο. Προσφέρεται ιδιαίτερα τα δύο τελευταία εξάμηνα των σπουδών, λόγω των στοιχείων της Διδακτικής που εμπεριέχει και της Ιστορίας της Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας καθώς και των ρευμάτων της, τα οποία είναι χρήσιμα για το διαγωνισμό του ΑΣΕΠ, εφόσον υφίσταται ο διαγωνισμός.

3 3 1 η Διδακτική ενότητα Κεφάλαιο Α Ορισμός και χαρακτηριστικά της Παιδικής Λογοτεχνίας Είναι αλήθεια ότι κατά καιρούς έχει επιχειρηθεί να δοθεί ένας ορισμός της Παιδικής Λογοτεχνίας, ενός κλάδου της λογοτεχνίας ο οποίος έχει πλέον αυτονομηθεί, παρά την αμοιβαιότητα που μπορεί να επισημάνει κανείς ανάμεσα στη Λογοτεχνία για ενηλίκους και στη Λογοτεχνία για παιδιά. Οι εκάστοτε ορισμοί λαμβάνουν υπόψη τους συγκεκριμένα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας. Η Rebecca J. Lukens 1, ξεκινώντας από την αρχή ότι τα παιδιά διαφέρουν μεταξύ τους ως προς τις εμπειρίες και όχι ως προς τη μορφή, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η διαφορά έγκειται στο βαθμό και όχι στο είδος. Γι αυτό και η Λογοτεχνία για παιδιά διαφέρει από τη Λογοτεχνία για ενηλίκους ως προς το βαθμό και όχι ως προς το είδος. Η Παιδική Λογοτεχνία άλλωστε προσφέρει την ίδια απόλαυση με αυτήν που προσφέρει και η Λογοτεχνία των ενηλίκων. Τα παιδιά αναζητούν να απολαύσουν μια ιστορία, αλλά οι πηγές αυτής της απόλαυσης είναι πιο περιορισμένες, γιατί οι εμπειρίες τους είναι περισσότερο περιορισμένες, εφόσον τα παιδιά αδυνατούν να κατανοήσουν τις ιδέες λόγω της συνθετότητάς τους. Για το λόγο αυτό θα πρέπει και η διατύπωσή τους να είναι πιο απλή, τόσο στη γλώσσα όσο και στη μορφή. Οι ιστορίες έχουν μια αμεσότητα, αποφεύγονται οι πολλές παρεκβάσεις και η σχέση που διέπει τα δρώντα πρόσωπα με τη δράση είναι εμφανέστερη. Ευκρινέστερες είναι επίσης και οι σχέσεις που διέπουν τα δρώντα πρόσωπα είτε αυτά είναι υποκείμενα δράσης ή κατάστασης είτε αντικείμενα αξίας κ.ά. Εξάλλου, τα παιδιά προτιμούν τον κυριολεκτικό λόγο περισσότερο από τους ενηλίκους, ενώ είναι δεκτικότερα και επιρρεπέστερα στις φαντασιακές καταστάσεις. Ο Peter Hunt, αφού διαπιστώσει ότι υπάρχουν χαρακτηριστικά που καθιστούν εμφανή τα βιβλία για παιδιά, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα κειμενικά χαρακτηριστικά είναι αναξιόπιστα. Πιστεύει μάλιστα ότι η Λογοτεχνία για παιδιά είναι κατώτερη από τη Λογοτεχνία των ενηλίκων» 2. Έχει βέβαια διευκρινιστεί ότι, όταν αναφερόμαστε στην Παιδική Λογοτεχνία, δεν εννοούμε το σύνολο των βιβλίων που κυκλοφορούν για παιδιά, επειδή σ αυτά μπορεί να ενταχθούν και η παραλογοτεχνία ή κείμενα χαμηλής ή αμφίβολης αισθητικής αξίας κτλ.. Τα κείμενα αυτά προφανώς έχουν πενιχρό λεξιλόγιο και δεν έχουν κανένα συγκεκριμένο στόχο, εκτός ίσως από το να τέρψουν και παρεμπιπτόντως να αφήσουν να διαφανεί κάποιος διδακτισμός. Συχνά μάλιστα αρέσκονται σε βωμολοχίες. Αντίθετα, είναι η τέχνη του λόγου που καλλιεργείται από ενηλίκους και απευθύνεται κατά κύριο λόγο στα παιδιά - είτε ενσυνείδητα το επιδιώκουν αυτό οι δημιουργοί της είτε όχι. Με άλλα λόγια, είναι το σύνολο των αισθητικά δικαιωμένων κειμένων που είναι σε θέση να συμβάλλουν στην ψυχαγωγία των παιδιών και στην πνευματική τους καλλιέργεια, δηλαδή στην ανάπτυξη της ικανότητας για αντίληψη της ομορφιάς 1 Rebecca Lukens: A Critical Handbook of Children s Literature, HarperCollins College Publishers, N.Y , σελ Peter Hunt: Defining Children s Literature στο Only Connect. Readings on Children s Literature, Oxford University Press, Toronto, , σελ

4 4 στην ωρίμαση της προσωπικότητας και στη διαμόρφωση ελεύθερης συνείδησης 3. Άλλωστε, η Παιδική Λογοτεχνία περιλαμβάνει α) κείμενα πρωτότυπης παραγωγής, β) Κριτικά κείμενα, τα οποία εντάσσονται στον ευρύτερο χώρο της Θεωρίας της Λογοτεχνίας και της Κριτικής και γ) εργασίες, οι οποίες προσεγγίζουν την πρωτότυπη παραγωγή της Παιδικής Λογοτεχνίας κατά τρόπο ερμηνευτικό και διδακτικό. Ως ιδιαίτερος κλάδος της λογοτεχνίας γνωρίζει σημαντική ανάπτυξη τα τελευταία χρόνια σε παγκόσμια κλίμακα είτε ως πρωτότυπη παραγωγή είτε ως μελέτη της παραγωγής αυτής. Ο όρος αναπόφευκτα οδηγεί σε διχοτόμηση της λογοτεχνίας. Έτσι, τα δυο σκέλη της από τη μια φαίνονται αυτόνομα: Παιδική Λογοτεχνία ή καλύτερα Λογοτεχνία για παιδιά, όπως θα ήταν προτιμότερο να ονομάζεται, και Λογοτεχνία για ενηλίκους. Από την άλλη όμως φαίνεται ότι οι δύο αυτοί τομείς βρίσκονται σε διαρκή επικοινωνία και στενή σχέση, γιατί 1) και η Λογοτεχνία για παιδιά διαβάζεται από ενηλίκους, οι οποίοι συχνά λειτουργούν ως λογοκριτές και ανάλογα επιτρέπουν ή απαγορεύουν στα παιδιά ένα συγκεκριμένο ανάγνωσμα. 2) Η μια τροφοδοτεί την άλλη, ώστε να διαπιστώνεται μια σχέση αμοιβαιότητας, εφόσον κείμενα γραμμένα για παιδιά είναι δυνατόν να μεταμορφωθούν σε κείμενα για ενηλίκους και το αντίστροφο, κείμενα για ενηλίκους να διασκευαστούν σε κείμενα για παιδιά. Κλασική περίπτωση είναι είτε τα ομηρικά ποιήματα με τις αμφίβολης ποιότητας διασκευές τους ή Το παραμύθι χωρίς όνομα της Πηνελόπης Δέλτα κα το ομώνυμο θεατρικό έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Οι περισσότεροι τουλάχιστον μελετητές στην προσπάθειά τους να ορίσουν τον όρο Παιδική Λογοτεχνία ακολουθούν την ίδια πορεία. Προσδιορίζουν αρχικά το γενικότερο όρο Λογοτεχνία, προχωρούν στη διερεύνηση του ερωτήματος Τι είναι παιδί και τέλος επιχειρούν να οριοθετήσουν την Παιδική Λογοτεχνία 4. Στο δεύτερο ερώτημα επιχειρούν να ανιχνεύσουν χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας, τα οποία είναι διαχρονικά και διαπολιτισμικά. Έτσι, για την Isabelle Jan η λογοτεχνία για τα παιδιά υφίσταται μόνο από τη στιγμή που γίνεται η διάκριση παιδιού ενηλίκου. Σύμφωνα με την τακτική αυτή, ο P. Hunt ανιχνεύει διακριτικά όπως η αυθορμησία, η αποδοχή της πνευματικής υπεροχής, οι ψυχολογικοί εξαναγκασμοί, η συναισθηματική προσήλωση σε ώριμα πρόσωπα, η αδυναμία αφηρημένης σκέψης, ο βαθμός απόσπασης της προσοχής που διαφοροποιείται από τον αντίστοιχο των ενηλίκων 5. Τα χαρακτηριστικά αυτά κάνουν τα παιδιά πιο ευκολοπροσάρμοστα από τους ενηλίκους. Ο Miles McDowell μάλιστα καταφεύγει στα χαρακτηριστικά του παιδικού βιβλίου, καθώς επιχειρεί να ορίσει την Παιδική Λογοτεχνία. Γράφει συγκεκριμένα «Τα παιδικά βιβλία είναι γενικά συντομότερα, τείνουν να ευνοήσουν μια ενεργητική περισσότερο παρά μια παθητική συμπεριφορά με διάλογους περισσότερο με επεισόδια παρά με περιγραφές και ενδοσκοπήσεις. Το παιδί-πρωταγωνιστής είναι ο κανόνας. Χρησιμοποιούνται πολύ οι συμβάσεις. Η ιστορία αναπτύσσεται μέσα σε ξεκάθαρους (= αυστηρά καθορισμένους) ηθικούς σχηματισμούς που πολλοί ενήλικοι αγνοούν. Τα παιδικά βιβλία τείνουν να είναι αισιόδοξα περισσότερο παρά 3 Δ. Γιάκου: Ιστορία της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας από το ΙΘ αι. έως και σήμερα, Αθήνα: Παπαδήμας, , επίσης Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου, Η παιδική λογοτεχνία στην εποχή μας, σελ. 14, Αθήνα: Καστανιώτης, 1990 και Άντα Κατσίκη-Γκίβαλου, Το θαυμαστό ταξίδι, Αθήνα: Πατάκης, 1995, σελ Peter Hunt: Defining Children s Literature στο Only Connect. Readings on Children s Literature, Toronto: Oxford University Press, , σελ Peter Hunt: Defining Children s Literature στο Only Connect. Readings on Children s Literature, Toronto: Oxford University Press, , σελ.. 5

5 5 αποθαρρυντικά. Η γλώσσα είναι προσανατολισμένη προς το παιδί. Η πλοκή γίνεται με μια ευδιάκριτη σειρά, η πιθανότητα συχνά απορρίπτεται. Τέλος, θα μπορούσε κανείς να μιλήσει για μαγική και φαντασιακή ατμόσφαιρα, καθώς και για απλότητα και περιπέτεια» 6. O Perry Nodelman 7, στην προσπάθειά του να προσδιορίσει επίσης τα χαρακτηριστικά της Λογοτεχνίας για παιδιά, διαπιστώνει ότι η Παιδική Λογοτεχνία 1) είναι απλή, 2) επικεντρώνεται στη δράση, 3) απευθύνεται στην παιδική ηλικία, 4) εκφράζει τις απόψεις του παιδιού, 5) είναι αισιόδοξη, 6) τείνει προς το φαντασιακό, 7) είναι μια μορφή ιερού ειδυλλίου, 8) εγκλείει την αθωότητα, 9) είναι διδακτική, 10) είναι επαναληπτική, 11) τείνει να εξισορροπήσει το ιδεώδες και το διδακτικό. Στο χώρο της ποίησης τα πράγματα είναι επίσης εξίσου συγκεκριμένα. Βασικά χαρακτηριστικά της είναι η φυσική απλότητα, ειλικρίνεια συναισθημάτων, χιούμορ, αποφθεγματική πείρα ζωής, λιτότητα, ρυθμός, λυρισμός, αισιοδοξία. Στο 19 ο αιώνα, η ελληνική ποίηση κάνει τα πρώτα δειλά της βήματα με πρωτεργάτες τους Αλέξανδρο Ρίζο Ραγκαβή, Αλέξανδρο Κατακουζηνό και Ηλία Τανταλίδη. Και πάλι διακρίνεται για το χιούμορ, τη γλωσσική, την πειθαρχημένη και συναισθηματική διατύπωσή της. Τα ποιήματα αυτά είναι γεμάτα πνοή ζωής, δροσιά και χάρη, έχουν αισθητική πληρότητα, έχουν αμεσότητα προβολής στην ψυχή του παιδιού και δείχνουν βαθιά γνώση της παιδικής ψυχολογίας. Στη σύγχρονη ποίηση για παιδιά επισημαίνονται βέβαια αρκετές διαφοροποιήσεις, οι οποίες εντοπίζονται τόσο στη μορφή όσο και στη θεματολογία. Τα παλιά θέματα αναπροσαρμόζονται ή εισάγονται νέα. Προβάλλουν πανανθρώπινα ιδανικά όπως είναι η συναδέλφωση των λαών, ενώ παράλληλα παρατηρείται μια τάση να απαλλαγούν τα ποιήματα αυτά από κομπασμούς και υπερβολές. H Παιδική Λογοτεχνία αποβλέπει να ενισχύσει την κοινωνικότητά του λοιπόν, μέσα από την προβολή κοινωνικών και ηθικών αξιών 6 Miles McDowell: Fiction for Children and adult: some essential differences, Children s Literature in Education 10 (March 1973); repr. In Writers, Critics, and Children, eds Fox et al.: στο Peter Hunt Defining Children s Literature στο Only Connect. ό.π. σελ Perry Nodelman: The Pleasures of the Children s literature, σελ , Longman, New York & London Ο ρώσος παιδαγωγός Kornei Chukovsky (From two to five, Berkeley & Los Angeles: University of Kalifornia Press, 1968), ο οποίος μελέτησε τους τρόπους, με τους οποίους τα παιδιά γράφουν ποιήματα (κι εδώ προφανώς έχουμε το παιδί όχι μόνο ως αναγνώστη αλλά και ως δημιουργό) διαπίστωσε ότι η παιδική ποίηση επιβάλλεται να διακρίνεται από τα παρακάτω χαρακτηριστικά: 1) Κάθε στροφή του ποιήματος πρέπει να αποτελεί μια εικόνα. Δίνεται δηλαδή προτεραιότητα στο εικονοποιητικό σύστημα. 2) Η εικόνα με τη ζωγραφική απεικόνιση που τη διακρίνει να περιέχει έντονο λυρισμό, ενώ παράλληλα να διακρίνεται για τη μουσικότητα και την ποιητική της έκφραση. 3) Επιβάλλεται να υπάρχει ομοιοκαταληξία με βαρύτητα στις λέξεις που τη δημιουργούν. 4) Η έντονη παρουσία των εικόνων να προβάλλει τη δράση, η οποία πρέπει να υπάρχει στα ποιήματα αυτά. Θα πρέπει μάλιστα να λαμβάνεται υπόψη ότι τα μικρά παιδιά αγαπούν τα ποιήματα που σχετίζονται με οποιοδήποτε τρόπο με το παιχνίδι. 5) Πάντως σε κάθε περίπτωση η παιδική ποίηση θα πρέπει να είναι το παράλληλο της ποίησης των ενηλίκων.

6 6 όπως είναι η ειρήνη, η ελευθερία, η δικαιοσύνη κ.ά. ώστε να του εμπνεύσει ένα υπερατομικό και κοινωνικό συναίσθημα. Η «ωραιοποίηση» ωστόσο και η προσπάθεια του συγγραφέα να εμφανιστούν οι ενήλικοι ότι έχουν προσεγγίσει το παιδί, γιατί το αγαπούν, και πως έχει γεφυρωθεί το χάσμα των γενεών, δημιουργεί συχνά καταστάσεις αφύσικες. Μια τέτοια περίπτωση έχουμε στην τριλογία της Κίρας Σίνου Το αίνιγμα του Πύργου, Το συμβόλαιο του Πύργου και Ο αιχμάλωτος του Πύργου, στην οποία, παρά την αριστουργηματική πλοκή και παρά τις γνώσεις που μπορεί να αποκομίσει ένα παιδί, εμφανίζονται στοιχεία αφύσικα. Γιατί, όσο καλή θέληση και αν έχει ο ενήλικος αναγνώστης αλλά και ο κριτικός, δύσκολα θα παραγνωρίσει το γεγονός ότι ο πατέρας δικηγόρος δίνει «αναφορά» στον ανήλικο γιο του για σοβαρές υποθέσεις, όταν μάλιστα το παιδί δε διακρίνεται για την εχεμύθειά του. Το παιδί-αναγνώστης βέβαια αγνοεί ότι νομικά και ηθικά δεν επιτρέπεται η μετάδοση πληροφοριών για οποιεσδήποτε υποθέσεις, λόγω επαγγελματικής δεοντολογίας. Οι ενήλικοι όμως είναι αδύνατο να αγνοήσουν το αδίκημα που διαπράττει ο πατέρας-δικηγόρος του Αλέξη, παραβαίνοντας το επαγγελματικό απόρρητο. Μια παρεμφερής όμως στάση του συγγραφέα απέναντι στο θέμα του ωστόσο ευνοεί την οικονομία του έργου. Στην ίδια διαπίστωση οδηγείται κανείς διαβάζοντας και το κείμενο της Νίτσας Τζώρτζογλου Εδώ Σελήνη, όπου μια παρέα παιδιών εισέρχεται με μοναδική ευκολία σε κοσμοδρόμιο, από όπου ξεκινούν διαπλανητικά ταξίδια της γήινης ομοσπονδίας, όσο και αν τα επίπεδα ελευθερίας και τελειότητας του ανθρώπου είναι υψηλά. Οι κατά συνθήκη αυτές «συμπτώσεις» είναι απόλυτα κατανοητές και επιτρεπτές, γιατί δεν παραβιάζεται κανένας κώδικας δεοντολογίας ούτε κανένα σύστημα αξιών, αρκεί να μη θέτουν σε κίνδυνο τη φυσικότητα, την αξιοπιστία και την αληθοφάνεια ενός κειμένου. Μια άλλη περίπτωση «αφύσικης» συμπεριφοράς παιδιού αποτελεί το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας του Χάρη Σακελλαρίου Τρία παιδιά χαμένα στο διάστημα. Εδώ αφθονεί το γνωμικό στοιχείο, το οποίο ακούγεται όχι από τα χείλη του αφηγητή ή του συγγραφέα αλλά από τα χείλη των μικρών ηρώων που δεν έχουν τελειώσει ούτε τη στοιχειώδη εκπαίδευση. Στην προθετικότητα ενδεχομένως του δημιουργού εντάσσεται και το γεγονός ότι ορισμένοι επιδιώκουν με τα κοινωνικά στοιχεία «να αποκαλύψουν τα δεινά αυτού του κόσμου» 8. Επικρίνοντας τη θεωρία αυτή η Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου υποστηρίζει ότι τα παιδιά «δεν είναι κατάλληλοι αποδέκτες τέτοιων καταγγελιών». Το να ασχολείται βέβαια ένας δημιουργός μόνο με τις θετικές και ευχάριστες όψεις της ζωής είναι σημαντικό σφάλμα, γιατί η ζωή σύγκειται εξ αντιθέτων. Η ωραιοποίηση άρα αρνητικών όψεων μάλλον κακό προκαλεί, επειδή δημιουργεί λανθασμένα «βιώματα» μέσω της ανάγνωσης στο παιδί, με αποτέλεσμα να μην τοποθετείται σωστά απέναντι στη ζωή. Η άμβλυνση αντίθετα των εντυπώσεων όχι μόνο είναι επιθυμητή αλλά και επιβαλλόμενη, για να μη δημιουργήσει φοβίες και τραυματικές «εμπειρίες» μέσα από την ανάγνωση των βιβλίων. Ωστόσο, τα ποικίλα κοινωνικά προβλήματα, τόσο αυτά που απασχολούν μια συγκεκριμένη κοινωνία όσο και εκείνα που ταλανίζουν την πανανθρώπινη κοινωνία (οικολογικό, ενεργειακό, πόλεμος/ ειρήνη, συναδέλφωση λαών κ.ά.) νομίζουμε ότι είναι καλό να τίθενται επί τάπητος και να προβληματίζεται το παιδί. Προφανώς, τα παιδιά δεν είναι υπεύθυνα για τα κοινωνικά αυτά προβλήματα ούτε είναι σε θέση να προτείνουν ή να επιβάλλουν λύσεις. Άλλωστε, η ενημέρωση για τα προβλήματα αυτά θα γίνει από το δημιουργό με τρόπο που να μη φαίνεται ότι στο σημείο αυτό έχουμε δεοντολογία ή διδακτισμό. Πάντως, πιστεύουμε ότι τα κείμενα για παιδιά είναι ένας μοναδικός ίσως 8 Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου: Η παιδική λογοτεχνία στην εποχή μας, σελ. 132.

7 7 τρόπος, για να πληροφορήσουμε τα ανήλικα μέλη της κοινωνίας για τα υπάρχοντα προβλήματα, εφόσον η αντιμετώπιση πολλών προβλημάτων είναι θέμα παιδείας και τα κείμενα αυτά εγκλείουν και παιδευτική αξία. Θεματογραφία του παιδικού μυθιστορήματος Όσον αφορά στα θέματα που έχουν μελετηθεί, μια πρόχειρη έρευνα αποδεικνύει ότι οι μελετητές έχουν ασχοληθεί με το πρόβλημα της ιδεολογίας στα παιδικά λογοτεχνήματα, το χιούμορ στην παιδική λογοτεχνία, την οικολογία στην ελληνική παιδική λογοτεχνία, τους ήρωες και τα πρότυπα συμπεριφοράς στην παιδική λογοτεχνία, το ατομικό και επικό στοιχείο στο έργο της Π. Δέλτα και τέλος τα ζώα στην παιδική λογοτεχνία. Ένα παράδειγμα. Η ποίηση του Μιχ. Στασινόπουλου κ.ά. Η μελέτη βέβαια επιμέρους θεμάτων, όπως ο θυμός, η ειρωνεία, ο κώδικας υπακοής, η χειραγώγηση, τα αντικείμενα αξίας, η κοινωνική διαστρωμάτωση, οι οικονομικοί κώδικες, το παιδί-αγωνιστής, η νοσταλγία της παιδικής ηλικίας, το παιδί-θύμα της κοινωνικής αδικίας, το παιδί και ο θάνατος 9 ή το κακοποιημένο παιδί, το περιθωριακό παιδί και τόσα άλλα θέματα, είναι ακόμα ισχνή και μόνο λίγα δείγματα μας έχει δώσει. Η έρευνα επομένως της Παιδικής Λογοτεχνίας οφείλει να στραφεί και προς την κατεύθυνση αυτή. Ένα ταξίδι στον κόσμο του παιδικού βιβλίου και στο χώρο του παιδικού ιδιαίτερα μυθιστορήματος επιτρέπει τη χαρτογράφηση και καταλογογράφηση των θεμάτων με τη βοήθεια των οποίων πετυχαίνουν να απεικονίσουν το μυθικό και ιδεολογικό τους σύμπαν οι συγγραφείς. Με βάση τα δεδομένα που διαθέτουμε, η θεματική στρωματογραφία του ελληνικού παιδικού μυθιστορήματος οδηγεί στην εξής ταξινόμηση: 1. Αστυνομικό μυθιστόρημα - Μυθιστόρημα περιπέτειας : Αν και η λειτουργία του παιδικού βιβλίου θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι επικεντρώνεται βασικά στον παιδαγωγικό του χαρακτήρα, δεν απουσιάζουν και οι περιπτώσεις εκείνες που παραμερίζεται ο παράγοντας όχι βία μπροστά στα παιδιά και στο όνομα ενός ρεαλισμού, «αναπαριστάνεται η πραγματικότητα» στα κείμενα αυτά για τα παιδιά. Η τριλογία της Κίρας Σίνου Ο αιχμάλωτος του πύργου, Το αίνιγμα του πύργου και Το συμβόλαιο του πύργου εντάσσεται στην κατηγορία αυτή. Εδώ ανήκει και ο Θησαυρός της Τροίας, της Νίτσας Τζώρτζογλου, ένα κείμενο για παιδιά, στο οποίο πλέκεται μια ιστορία που έχει σχέση με το θησαυρό του Πριάμου. Στο μυθιστόρημα περιπέτειας βέβαια είναι πολύ πιθανό να μην εντοπίζεται βία, τουλάχιστον στο βαθμό που τη συναντήσαμε παραπάνω. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζει το κείμενο της ίδιας Μελτέμια και απανεμιές, στο οποίο μια συντροφιά από παιδιά, χωρίς να το καταλάβει, «παραδίδει» στο λιμενάρχη της Άνδρου ένα καΐκι με λαθραία ναρκωτικά. 2. Τα μυθιστορήματα περιπέτειας, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν και ιδιαίτερη θεματική ενότητα, είναι δυνατό να έχουν ποικίλη θεματική προβληματική, όπως και το κοινωνικό μυθιστόρημα ή το μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας. Η υπόθεση λοιπόν είναι δυνατό να εκτυλίσσεται σε τόπους ενδεχομένως άγνωστους και να επιχειρείται η εξερεύνησή τους (Ζωρζ Σαρή, Ο θησαυρός της Βαγίας), όπου ο μύθος εστιάζει τις ενέργειες των παιδιών στην εξερεύνηση του χώρου και στην ανακάλυψη ενός θησαυρού. 9 Πβλ. Γεώργιος Παπαντωνάκης: α) Εισαγωγή στην παιδική ποίηση του Γιάννη Ρίτσου, Αθήνα: Οδυσσέας, 1996 και β) Η παιδική ηλικία του ήλιου, Αθήνα: Πατάκης, 1997.

8 8 Άλλοτε πάλι, ο μύθος μας παραπέμπει σε κείμενα που συγκροτούν τις λεγόμενες Ροβινσονιάδες. Κλασικό παράδειγμα στην ελληνική αποτελεί Ο θρύλος του Κωνσταντή του Κώστα Δ. Χατζηαργύρη. Στο είδος αυτό διακρίθηκε επίσης η Άλκη Γουλιμή με τα κείμενά της Το μυστικό του κόκκινου σπιτιού, Ο χαμένος θησαυρός, Ο μυστηριώδης επισκέπτης, Ο χρυσαφένιος επισκέπτης, Αόρατη σελίδα. 3. Το ηθογραφικό μυθιστόρημα αναφέρεται στη ζωή στο χωριό. Καταγράφει τα στοιχεία ζωής της κοινωνίας του χωριού, τα έθιμα, τις παραδόσεις και όποιο άλλο στοιχείο συμβάλλει στην απεικόνιση του χαρακτήρα της υπαίθρου, Είναι χαρακτηριστικά τα κείμενα Τ αυγουστιάτικο φεγγάρι της Βούλας Μάστορη και τα βιβλία της Ζωρζ Σαρή Τα στενά παπούτσια και Το παραράδιασμα. 4. Το ιστορικό μυθιστόρημα φαίνεται να έχει απασχολήσει σοβαρά τους συγγραφείς παιδικών κειμένων. Η πρόνοια αυτή εντάσσεται στην επιθυμία των συγγραφέων να περάσουν τόσο ιστορικά γεγονότα όσο και μηνύματα στις ευαίσθητες παιδικές και νεανικές ψυχές και κυμαίνεται χρονικά σε ολόκληρο το φάσμα της ελληνικής παρουσίας στην παγκόσμια κοινότητα. Η Λιλή Μαυροκέφαλου π.χ. εμπνέεται από τη σπαρτιατική κοινωνία και μας δίνει σε δυο βιβλία της, τον Άγι και τον Κλεομένη τα τελευταία χρόνια του ελληνισμού πριν την υποταγή των Ελλήνων στους Ρωμαίους. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι τα χρόνια, στα οποία επιλέγει να τοποθετήσει την ιστορία της η συγγραφέας, είναι χρόνια εθνικού διχασμού και διχόνοιας ανάμεσα στους Έλληνες. Σημαντική θέση στο ιστορικό παιδικό μυθιστόρημα κατέχει και η Πηνελόπη Δέλτα, η οποία παραπέμπει στους ιστορικούς χρόνους, στους οποίους επιθυμεί να «μυήσει» το παιδί, με κείμενά της, όπως Τον καιρό του Βουλγαροκτόνου, Τα μυστικά του βάλτου κ.ά., καθώς και η Γεωργία Ταρσούλη, η οποία με ιδιαίτερη παραστατικότητα και ζωντάνια απεικονίζει την ελληνορθόδοξη πίστη στα έργα της Στα χρόνια του Νέρωνα και στο Τη Υπερμάχω. Επικεντρώνουμε ωστόσο την προσοχή μας σε κείμενα νεότερων συγγραφέων, όπως εκείνα της Άλκης Ζέη (Ο μεγάλος περίπατος του Πέτρου, Η μωβ ομπρέλα) ή της Μαρούλας Κλιάφα (Ένα δέντρο στην αυλή μας, τα οποία, αν και δεν είναι αμιγώς ιστορικά, η ιστορία δεν είναι παρούσα. H Νίτσα Τζώρτζογλου, θα μας δώσει επίσης κείμενα με ιστορικό υπόβαθρο, όπως τη Γειτονιά με τον ουρανό, με θέμα την ηρωική αντίσταση των Κρητικών κατά των Γερμανών, και σε συνεργασία με την Ελένη Χουκ-Αποστολοπούλου Το χέρι στο βυθό. Με το Μεγάλο περίπατο του Πέτρου της Άλκης Ζέη περνούμε στα κατοπινότερα χρόνια και στην αντίσταση κατά των Γερμανών, ενώ η Μωβ ομπρέλα θα περιγράψει με ιδιαίτερα κατανοητό και εύληπτο τρόπο την έκρηξη του Β παγκόσμιου πολέμου και την επίθεση της Γερμανίας κατά της Ελλάδας. Τα κείμενα αυτά ουσιαστικά, όπως και το Καπλάνι της βιτρίνας στοιχειοθετούν καταδίκη των ανελεύθερων και ολοκληρωτικών καθεστώτων. Την αποστροφή και την καταδίκη αυτή συναντούμε και στα κείμενα της Ζωρζ Σαρή Τα χέγια και Τα γενέθλια, τα οποία εκτυλίσσονται την περίοδο της δικτατορίας του Στην ίδια πρόσφατη εθνική δοκιμασία αναφέρεται και το κείμενο της Κίρας Σίνου Μια χαραμάδα φως, στο οποίο μπλέκεται μια οικογενειακή υπόθεση με την εθνική περιπέτεια της δικτατορίας και τα κοινωνικά προβλήματα που δημιουργεί. Άλλοτε πάλι, μπλέκεται ο μύθος με την ιστορία, η φαντασία με την πραγματικότητα ή δίνεται μεταμφιεσμένο το ιστορικό γεγονός και με τον καμβά και την αχλύ του μύθου περνάει ο δημιουργός το μήνυμά του, όπως συμβαίνει στο κείμενο της Ν. Τζώρτζογλου Όταν οργίζεται η γη. 5. Μυθιστόρημα επιστημονικής φαντασίας. Ακριβείς ορισμοί του δύσκολα μπορούν να δοθούν, γιατί όλα τα διαφορετικά πράγματα οι άνθρωποι τα

9 9 εντάσσουν στη φαντασία. Όταν αναφερόμαστε βέβαια σε κείμενα επιστημονικής φαντασίας, εννοούμε τα κείμενα εκείνα με τα οποία ο άνθρωπος επιδιώκει να προσδιορίσει το στίγμα του στον κοσμικό χώρο, με σημείο αναφοράς τη Γη, να διεκδικήσει το δικαίωμα να κατέχει και να γνωρίζει το χώρο και να ταξιδεύει στο διάστημα και τέλος να βελτιώσει τη ζωή του και τους νόμους που τη διέπουν, εκμεταλλευόμενος τις δυνατότητες που του παρέχει τόσο η επιστήμη όσο και η δημιουργική φαντασία. Έτσι, η πλοκή εκτυλίσσεται σ ένα ρυτιδωμένο, σμικρυμένο χρόνο, αλλά συνήθως τοποθετείται στο μακρινό παρελθόν, στο οποίο τα παιδιά-ήρωες μεταφέρονται με μια μηχανή χρόνου. Στα μυθιστορήματα δηλαδή της κατηγορίας αυτής ο συγγραφέας εκμεταλλεύεται τους επιστημονικούς νόμους με τις τεχνολογικές εφευρέσεις. Η βαρύτητα και η ταχύτητα του φωτός ουσιαστικά αποτελούν τους βασικούς νόμους που εμπνέουν τους συγγραφείς της κατηγορίας αυτής. Σε μια αδρομερή αντιμετώπιση του θέματος μπορούμε να διακρίνουμε τις παρακάτω κατηγορίες στην ενότητα αυτή Α) Κείμενα τα οποία στηρίζονται στην επιστήμη της Παλαιοντολογίας, κάποτε με παρεμβολή μιας μηχανής του χρόνου (Κίρας Σίνου, Το τέλος των τεράτων, Στη Χώρα των Μαμούθ κ.ά.) Β) Κείμενα διαστημικά: Β1) Κείμενα στα οποία γίνονται διαπλανητικά ταξίδια (Ν Τζώρτζογλου, Εδώ Σελήνη, Εδώ Ουρανός, Εδώ Κρόνος, Χ. Σακελλαρίου, Τρία παιδιά χαμένα στο διάστημα κ.ά.), β2) Κείμενα στα οποία εξωγήινοι επισκέπτονται τη Γη (Βούλα Μάστορη: Ο Καλεσμένος, Μ. Κοντολέων, Ο Εέ από τ άστρα κ.α.), β3) κείμενα, στα οποία κυριαρχούν υπερφυσικά όντα (λ.χ. φαντάσματα: Μ. Κοντολέων: Τα φαντάσματα της σοφίτας κ.ά.). Γ) Κείμενα με κοινωνικό-πολιτικό περιεχόμενο (λ.χ. Λιλή Μαυροκεφάλου, Το άλλο, Μάριος Βερέττας, Εισβολή στην Μυρμηγκάνα), Δ) Κείμενα με βιοϊατρικό και βιοτεχνολογικό περιεχόμενο (Κίρα Σίνου, Το μεγάλο πείραμα). 6. Ζητήματα της καθημερινότητας με τη μορφή ημερολογιακών καταγραφών ή όχι, όπως είναι τα κείμενα της Ζωρζ Σαρή Κρίμα κι άδικο, Το Ψέμα κ.α. Προβλήματα οικογενειακά που στεναχωρούν τους ενήλικους και προβληματίζουν, καταγράφονται στις σελίδες των κειμένων της κατηγορίας αυτής. 7. Κάποτε, περιγράφουν, στο μέτρο που αυτό είναι δυνατό, φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας και του περιθωρίου. Η λειτουργία των κειμένων αυτών και η χρησιμότητά τους, σε πρώτη θεώρηση, θα έλεγε κανείς ότι είναι αμφιλεγόμενη, επειδή εγκυμονείται ο κίνδυνος το παιδί είτε από περιέργεια είτε για άλλους λόγους να μιμηθεί μια παρεμφερή συμπεριφορά και να την υιοθετήσει. Τα κείμενα αυτά ωστόσο γράφονται με σκοπό καθαρά παιδαγωγικό και αποτρεπτικό, για το λόγο αυτό και είναι ιδιαίτερα προσεγμένα, αποφεύγουν τις ακρότητες και αφήνουν να διαχυθεί έμμεσα προτροπή προς αποφυγή, είτε τα κείμενα αυτά αναφέρονται στη χρήση ναρκωτικών ουσιών, όπως είναι Στο τσιμεντένιο δάσος της Λότης Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου είτε σε κακοποιά στοιχεία, όπως είναι η τριλογία της Κίρας Σίνου Το αίνιγμα του Πύργου, Το συμβόλαιο του Πύργου και Ο αιχμάλωτος του Πύργου ή της Νίτσας Τζώρτζογλου Ο θησαυρός της Τροίας, Σ.Ο.Σ. Κίνδυνος, Μάνου Κοντολέων, Το ταξίδι που σκοτώνει κ.ά. Η κατηγορία αυτή περιλαμβάνει μια αρκετά σημαντική γκάμα κειμένων με μια πλούσια ποικιλία θεμάτων. Έτσι, συναντούμε κείμενα, τα οποία αναφέρονται στις οικογενειακές σχέσεις (Λ. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου Σπίτι για πέντε, Μ. Κοντολέων Οι δυο τους κι άλλοι δυο, Π. Καλιότσου Πατέρας και γιος κ.ά.), στη σχολική ζωή (Π. Καλιότσου Πατέρας και γιος κ.ά), στην εφηβική ηλικία και τα προβλήματά της (Ζ. Σαρή Το ψέμα, Τα χέγια, Μ. Κοντολέων Οι δυο τους κι άλλοι δυο κ.ά.), στα ναρκωτικά (Νίτσας Τζώρτζογλου Σ.Ο.Σ.

10 10 Κίνδυνος, Μάνου Κοντολέων Το ταξίδι που σκοτώνει, Λότης Πέτροβιτς- Ανδρουτσοπούλου Στο τσιμεντένιο δάσος κ.ά), στην εφηβική σεξουαλικότητα (Λ. Ψαραύτη Το αυγό της έχιδνας κ.ά.), στη μετανάστευση (Γ. Γρηγοριάδου- Σουρέλη Παιχνίδι χωρίς κανόνες), στον πόλεμο (Π. Καλιότσου Τα ξύλινα σπαθιά κ.ά) και ένα πλήθος άλλα θέματα, που καλύπτουν την κοινωνική συμπεριφορά του ανθρώπου. Ενδεχομένως, το οικολογικό πρόβλημα, το οποίο έχει απασχολήσει συγγραφείς παιδικών κειμένων και το οποίο είναι τόσο κοινωνικό όσο και οικονομικοπολιτικό θέμα, θα μπορούσε να ενταχθεί σε ξεχωριστή θεματική ενότητα, ακριβώς λόγω της συνθετότητάς του. Πάντως, τα μυθιστορήματα αυτά αναφέρονται στην αλλοίωση που έχει προκληθεί στο φλοιό της γης αλλά και στο θαλάσσιο και ατμοσφαιρικό χώρο από την αλόγιστη χρήση της τεχνολογίας. Προβάλλουν επίσης τους κινδύνους που εγκυμονεί η κατάχρηση της μηχανής και προφανώς δεν αποβλέπουν στην άνευ όρων καταδίκη του τεχνικού πολιτισμού αλλά στην έλλογη και μετρημένη καταφυγή στις μηχανές, προκειμένου να σωθεί το φυσικό περιβάλλον και μαζί του και ο άνθρωπος. 8. Κλασικά κείμενα της ελληνικής αρχαιότητας ή της Αγίας Γραφής διασκευάζονται σε παιδικά κείμενα με τη μορφή είτε μικρών ιστοριών είτε μυθιστορηματικών κειμένων. Τέτοιες περιπτώσεις λ.χ. μπορούμε να συναντήσουμε στα Πέτρινα καθίσματα του Μάνου Κοντολέων κ.α. Εδώ, ο συγγραφέας αποδίδει σε ελεύθερη διασκευή εφτά τραγωδίες της αρχαιοελληνικής λογοτεχνίας. 9. Τα μυθιστορήματα εξέλιξης, ή όπως αλλιώς έχει επικρατήσει να λέγονται με το διεθνή τους όρο Bildungstroman ανήκουν στη λεγόμενη Young adult literature (Νεανική Λογοτεχνία), η οποία βρίσκεται πλησιέστερα προς την Παιδική Λογοτεχνία, με την οποία συνήθως συνεξετάζεται, παρά προς τη Λογοτεχνία των ενηλίκων. Τα κείμενα αυτά παρακολουθούν τον άνθρωπο από την παιδική και την εφηβική ηλικία ως την ενηλικίωσή του και ενδεχομένως ως τα γηρατειά και το θάνατό του και περιγράφουν τόσο τις σωματικές μεταβολές (έστω και σύντομα) όσο και την εσωτερική ωρίμαση είτε παράλληλα με τα ιστορικά δρώμενα είτε όχι. Η αδελφούλα μου του Γρ. Ξενόπουλου ή η Νινέτ της Ζωρζ Σαρή αποτελούν θαυμάσια δείγματα της κατηγορίας αυτής, καθώς επίσης και η Αργώ του Γ. Θεοτοκά, στην οποία βλέπουμε το Δαμιανό παιδάκι να αγωνίζεται να μάθει γράμματα, παρά τις αντιδράσεις του πατέρα του, για να τον συναντήσουμε αργότερα φοιτητή και μέλος του φοιτητικού συλλόγου «Αργώ». 10. Τέλος, η ταξιδιωτική πεζογραφία, η οποία ήδη στην Ελλάδα βρίσκει σημαντική άνθηση με συγγραφείς όπως ο Ν. Καζαντζάκης (Ταξιδεύοντας), ο Κώστας Ουράνης ή ο Φώτης Κόντογλου κ.ά., αρχίζει να αναπτύσσεται για παιδιά κυρίως μετά το 1945, αν και ποσοτικά και ποιοτικά η λογοτεχνική παραγωγή υστερούσε. Τα κείμενα αυτά προφανώς δεν αποτελούν μια απλή περιδιάβαση και περιγραφή των τόπων, στους οποίους αναφέρονται, αλλά δίνουν στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού, της σύγχρονης με την περιδιάβαση φυσιογνωμίας ενός τόπου σε συνδυασμό με το ιστορικό παρελθόν του, καταγράφουν ήθη και έθιμα, νοοτροπίες, στάσεις και χαρακτηριστικά ανθρώπων της περιοχής. Κείμενα που ανήκουν στην κατηγορία αυτή είναι της Κίρας Σίνου, Στην πόλη του Άη-Δημήτρη (1982), με το οποίο η συγγραφέας ξεναγεί τα παιδιά στα μνημεία και στο ιστορικό παρελθόν της Θεσσαλονίκης, της Α. Βαρελλά, Ο Φλίτ ταξιδεύει, της Σ. Ζαραμπούκα, Ταξίδια στην προϊστορική Ελλάδα κ.ά.

11 11 2 η ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β Β1. Στοιχεία από την πορεία της παιδικής λογοτεχνίας στην Ελλάδα Ορισμός Παιδική Λογοτεχνία είναι όχι τα λογοτεχνήματα που έχουν γράψει ή γράφουν τα παιδιά, αλλά τα αισθητικώς δικαιωμένα λογοτεχνικά κείμενα που είναι σε θέση να φέρουν το παιδί σε επαφή με το αισθητικό φαινόμενο της Τέχνης και ειδικότερα της Λογοτεχνίας 10. Χρησιμότητα Η Παιδική Λογοτεχνία βοηθά το παιδί να αναχθεί σταδιακά στην εκλεκτή αντίληψη ότι όλοι οι λαοί της γης εκτός από τις διαφορές ποθούν το καλό, το δίκαιο, την ελευθερία, την ειρήνη. Στοχεύει δηλαδή όχι μόνο στην εθνική αλλά και στην πανανθρώπινη συνείδηση. Η διδασκαλία της στοχεύει εκτός από την καθαρά αισθητική καλλιέργεια, με την ανάπτυξη του καλαισθητικού συναισθήματος, και στην παροχή γνώσεων, όχι βέβαια κατά τρόπο συστηματικό, επειδή δεν αποτελεί βιβλίο γνώσεων. Στοχεύει ακόμα και στην καλλιέργεια του γλωσσικού οργάνου (γλωσσικός σκοπός) και γενικότερα στο να διαμορφώσει μια όσο το δυνατόν πιο ολοκληρωμένη προσωπικότητα στα παιδιά και γενικότερα στον αναπτυσσόμενο άνθρωπο, χωρίς να ηθικολογεί, αποφεύγοντας το διδακτισμό, ο οποίος οδηγεί σε αντίθετα αποτελέσματα. Β. 19 ος αι. 20 ος αι.: Β2. Περίοδοι της Νεοελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας 11 Β1.α: Χρονική οριοθέτηση Α περίοδος : Β περίοδος: Γ περίοδος : Δ περίοδος : Ε περίοδος : 1974 σήμερα 10 Γιάκου Δ,. Ιστορία της Ελληνικής Παιδικής λογοτεχνίας, Αθήνα: Παπαδήμα, 1993, σελ Για τη συγγραφή της ενότητας αυτής δανειστήκαμε στοιχεία από το βιβλίο του Αντώνη Δελώνη, Ελληνική Παιδική Λογοτεχνία, Από τις πρώτες ρίζες μέχρι σήμερα, Αθήνα: Ηράκλειτος,

12 12 Β2.β. Χαρακτηριστικά Α. Περίοδος Γενικά: Την πρώτη περίοδο θα τη χαρακτηρίζαμε νηπιακή ηλικία της Παιδικής Λογοτεχνίας, γιατί εδώ έχουμε τις πρώτες προσπάθειες για δημιουργία συνείδησης των συγγραφέων. «Οι ρίζες της προβολής του παιδιού στα βιβλία του ΙΘ αι. θα πρέπει να αναζητηθούν στα έργα των Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή, Ηλία Τανταλίδη και Αλέξανδρου Κατακουζηνού, σύμφωνα με το Δημ. Γιάκο 12. Β Περίοδος Στη δεύτερη περίοδο οριακό γεγονός θεωρείται η έκδοση του Γεροστάθη του Λέοντος Μελά. Εκτείνεται έως την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917 και χαρακτηρίζεται από ορισμένα θεμελιακά γεγονότα: Εκδίδεται ο Γεροστάθης (1858), έργο πρωτοποριακό για την εποχή του, Ο πλήρης τίτλος του έργου είναι Γεροστάθης ή Αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας. Για την εποχή του είναι έργο πρωτοποριακό, είναι όμως ολοφάνερος ο διδακτικός χαρακτήρας, στοιχείο που αποτελεί και βασικό μειονέκτημα, τουλάχιστον για την εποχή μας. Μαζί με την Ελληνική Χρηστομάθειαν του Αλέξανδρου Ρίζου Ραγκαβή έθεσαν τα θεμέλια για την ηθική διαπαιδαγώγηση των και την ψυχαγωγία των νέων της Ελλάδας για πολλά χρόνια. Μπορούμε πάντως, ανεξάρτητα από το διδακτικό χαρακτήρα τους να τα θεωρήσουμε ως από τα πρώτα έργα της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Ιδρύεται ο σύλλογος προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων» (1869), ο οποίος και προωθούσε το παιδικό βιβλίο. Εκδίδεται η Διάπλασις των Παίδων (1879) από το Νικόλαο Παπαδόπουλο, περιοδικό το οποίο προωθεί την Παιδική Λογοτεχνία και θέτει νέους οραματισμούς και κατευθυντήριες γραμμές. Ο Βιζυηνός γράφει το πρώτο νεοελληνικό διήγημα στη δημοτική. Πρόκειται για τον Τρομάρα, που δημοσιεύεται στη Διάπλαση των Παίδων το Ο Αλ. Πάλλης εκδίδει την ποιητική συλλογή του Τραγουδάκια για παιδιά το Το 1900 εγκαινιάζεται από το «Σύλλογο προς διάδοσιν των Ελληνικών Γραμμάτων» μια σειρά με παιδικά έργα. Το 1909 η Πηνελόπη Δέλτα εκδίδει το Παραμύθι χωρίς όνομα. Ιδρύεται ο «Εκπαιδευτικός Όμιλος» (1910), ο οποίος συμβάλλει στην έκδοση νέων έργων για παιδιά, μεταφράσεων και στη δημιουργία βιβλιοθηκών. Στα έργα της περιόδου αυτής κυριαρχεί ο διδακτισμός και ο εθνικός φρονηματισμός καθώς και η προσκόλληση σε θέματα θρησκευτικά και φυσιολατρικά. Γ Περίοδος Η Τρίτη (Γ ) περίοδος εκτείνεται από την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917, η οποία πραγματώνει τα οράματα των προοδευτικών ανθρώπων της εποχής του Βενιζέλου και τελειώνει με το Β παγκόσμιο πόλεμο (1940). Την περίοδο αυτή κυριαρχούν θέματα που επικεντρώνονται γύρω από το τρίπτυχο Πατρίδα Θρησκεία 12 Δημ Γιάκου, Ιστορία της Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας, Αθήνα: Εστίας, 1977.

13 13 Οικογένεια, στο οποίο είναι όμως ευδιάκριτη και η φυσιολατρία. Η κοχλίωση όμως των κειμένων γύρω από τους θεματικούς αυτούς άξονες συντελείται με διαφορετική οπτική γωνία: προέχει η δράση, προβάλλεται η συμμετοχή στις αποφάσεις. Και στα έργα της περιόδου αυτής είναι ευδιάκριτος ένας λογοτεχνικός διδακτισμός, μια σοβαροφάνεια, κάποια απλοϊκότητα και η προσκόλληση στα στερεότυπα της προηγούμενης περιόδου. Την περίοδο αυτή συντελείται ένα σημαντικό βήμα, εφόσον φαίνεται να συνειδητοποιείται η αναγκαιότητα της Παιδικής Λογοτεχνίας. Η παρουσία κορυφαίων μορφών των ελληνικών γραμμάτων, οι οποίες είτε έγραψαν κείμενα που απευθύνονταν στο παιδί ως αναγνώστη είτε συμπεριέλαβαν ανάμεσα στους ήρωές τους και παιδιά (Κ. Παλαμάς). βοήθησε σημαντικά στη συνειδητοποίηση της αναγκαιότητας αυτής. Αξιόλογη και συχνά καθοριστική υπήρξε η παραγωγή σχετικών κειμένων από τους Γ. Βιζυηνό, Κ. Παλαμά, Γ. Δροσίνη, Ι. Καμπά, Αλ Πάλλη, Ι. Βλαχογιάννη, Ζ. Παπαντωνίου, Π. Δέλτα, Γρ. Ξενόπουλο, Στ. Σπεράντζα, Πέτρο Πικρό, ο οποίος θεωρείται και ο εισηγητής του παιδικού μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας στην Ελλάδα, Βασίλης Ρώτας, Έλλη Αλεξίου, Σοφία Μαυροειδή-Παπαδάκη, Ρένα Καρθαίου, Αντιγόνη Μεταξά, Άλκη Τροπαιάτη, Γεώργιο Βερίτη κά.. Δ Περίοδος Η τέταρτη περίοδος καλύπτει τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, την κατοχή, τον εμφύλιο σπαραγμό, τη ζοφερή δεκαετία του 50 και τη δεκαετία του 60 με την εγκαθίδρυση και εδραίωση της στρατιωτικής δικτατορίας των Συνταγματαρχών το 1967 και τελειώνει με την πτώση της το Τα γεγονότα της περιόδου αυτής θα περάσουν στα έργα των συγγραφέων παιδικών κειμένων: αστυφιλία και εκβιομηχάνιση, αμερικάνικος τρόπος ζωής, ο οποίος εισβάλλει στη χώρα μας μέσω του κινηματογράφου κυρίως, αλλά και των ειδών διατροφής και ενδυμασίας και τέλος κάτω από την αναπόφευκτη επίδραση της Τηλεόρασης, η οποία προβάλλει τα δικά της πρότυπα ζωής, η Παιδική Λογοτεχνία διαμορφώνει μια νέα φυσιογνωμία. Οι μεταφράσεις εξάλλου έργων από την ξένη παιδική λογοτεχνία αυξάνονται και μεταφράζονται καλύτεροι συγγραφείς. Την περίοδο αυτή άλλωστε ιδρύεται η Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά, η οποία ουσιαστικά θέτει τα θεμέλια για την οικοδόμηση της νεότερης Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας και ο Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, ο οποίος και βοήθησε αποφασιστικά να αυτονομηθεί η Παιδική Λογοτεχνία σε ιδιαίτερο κλάδο της Εθνικής μας Λογοτεχνίας και των οποίων ο ρόλος στην προώθηση του παιδικού βιβλίου υπήρξε καθοριστικός. Την περίοδο αυτή εξάλλου, ευτυχώς για μια δεκαετία μόνο ( ) παρατηρείται και μια κάμψη στην παραγωγή και προώθηση της Παιδικής Λογοτεχνίας, η οποία οφείλεται αφενός μεν στις θλιβερές συνέπειες του Β παγκοσμίου πολέμου, στη δοκιμασία που πέρασε ο ελληνικός λαός με τον εμφύλιο σπαραγμό και στη ζοφερή δεκαετία του 50 με τις διώξεις των αντιφρονούντων και τη δράση παρακρατικών οργανώσεων, σε συνδυασμό με την έναγχη προσπάθεια ανασυγκρότησης της χώρας. Για το λόγο αυτό και τη δεκαετία αυτή, η οποία μπορεί να επεκταθεί ως τα τέλη της δεκαετίας του 50 δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος τόσο στη μορφολογία όσο και στη θεματογραφία και την ιδεολογία των κειμένων αυτών. Παράλληλα, συνεχίζονται οι μεταφραστικές δοκιμές κλασικών έργων της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας, ενώ παρατηρείται μια αυξημένη δραστηριότητα και στη διασκευή έργων συγγραφέων που θεωρούνται κλασικοί (Όμηρος, Αίσωπος κ.ά.), ανεξάρτητα από την ποιότητά τους, εφόσον ορισμένες διασκευές κάποτε

14 14 διαστρεβλώνουν το πρωτότυπο είτε με διάθεση λογοκριτική, για να αποφύγουν, τολμηρές, κατά τη γνώμη των διασκευαστών, σκηνές είτε για να περικόψουν σκηνές δυσνόητες, όπως πιστεύουν από τα παιδιά. Κάποτε βέβαια και λόγοι συντομίας επιβάλλουν τη δραστική περικοπή του περιεχομένου του πρωτότυπου με αποτέλεσμα και πάλι να παραποιείται δυσδιόρθωτα (αν όχι ανεπανόρθωτα) το πρωτότυπο. Παρά τους κινδύνους και τα μειονεκτήματα αυτά οι διασκευές διακρίνονται από μια θετική λειτουργία, επειδή φέρνουν σε επαφή τα μικρότερα παιδιά με έργα της κλασικής λογοτεχνίας 13. Η ίδρυση της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την ανάκαμψή της, γιατί θα «δρομολογήσει» με τρόπο υπεύθυνο, συνειδητό και συστηματικό την αντιμετώπιση της Παιδικής Λογοτεχνίας και θα θέσει μεγαλόπνοους στόχους, οι οποίοι, όπως αποδεικνύει η συνέχεια, πραγματοποιούνται πάντα στα πλαίσια του εφικτού. Το έργο της Γυναικείας Συντροφιάς θα συμπληρώσει ο Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, ο οποίος ιδρύεται το 1969 με σαφή στόχο να προαγάγει και να διαδώσει το ελληνικό παιδικό βιβλίο, το οποίο θα πετύχει να κάνει γνωστό πολύ σύντομα και σε χώρες εκτός Ελλάδας. Η προσφορά του είναι ανεκτίμητη για το συνολικό έργο που έχει προσφέρει και το οποίο εντοπίζεται τόσο στη διεξαγωγή συνεδρίων όσο και στην έκδοση των πρακτικών των συνεδρίων αυτών, ενώ προάγει την Παιδική Λογοτεχνία τόσο με τη προκήρυξη σχετικών διαγωνισμών για πρωτότυπα έργα αλλά και για μελέτες πάνω στην Παιδική Λογοτεχνία. Η συμβολή του αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα και κύρος με τη συμμετοχή του στην Ι.Β.Β.Υ. (International Board on Books for Young People). Ε Περίοδος Η πέμπτη περίοδος εκτείνεται από την αποκατάσταση της δημοκρατίας το 1974 έως στις μέρες μας. Την περίοδο αυτή ιστορικοπολιτικά και πολιτισμικά γεγονότα τα οποία σημαδεύουν την εποχή, το ήθος, το ύφος και τη φυσιογνωμία της. Το Πολυτεχνείο και η πτώση της δικτατορίας, αν δεν έχουν περάσει αυτόνομα στα κείμενα, οπωσδήποτε έχουν επηρεάσει υποδόρια την παραγωγή. Ωστόσο, μετά τη μεταπολίτευση στο χώρο της Παιδικής Λογοτεχνίας διακρίνουμε σημαντικές προοπτικές: Η σύγκληση στην Ελλάδα του 15 ου Διεθνούς Συνεδρίου για το Παιδικόνεανικό Βιβλίο (28/9 2/ ) από τον Κύκλο του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου, μέλος του Ι.Β.Β.Υ., επισημοποιεί πλέον την ύπαρξη Παιδικής Λογοτεχνίας στην Ελλάδα. Έλληνες συγγραφείς και εικονογράφοι (ζωγράφοι) θέτουν υποψηφιότητα για να ενταχθούν στην τιμητικό πίνακα για το διεθνές βραβείο Άντερσεν (αντίστοιχο του βραβείου Nobel για τη Λογοτεχνία για Ενηλίκους). Δημιουργούνται πολλές βιβλιοθήκες, κυρίως με πρωτοβουλία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά και από ιδιωτικούς φορείς. Η συμμετοχή της Πολιτείας στον τομέα αυτό είναι σχεδόν ανύπαρκτη ή πολύ περιορισμένης έκτασης. Το 1976 ο Δημ. Γιάκος γράφει την Ιστορία της Παιδικής Λογοτεχνίας, ύστερα από σχετική προκήρυξη της Ακαδημίας Αθηνών, η οποία θα 13 Περισσότερα για τη διασκευή : Αλεξάνδρα Ζερβού, Στη χώρα των θαυμάτων, Αθήνα: Πατάκης, 1996 και Σούλα Οικονομίδου, Χίλιες και Μία Ανατροπές. Η νεοτερικότητα στη λογοτεχνία για μικρές ηλικίες, Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2000

15 15 αποτελέσει, παρά τα ενδεχομένως υπαρκτά μειονεκτήματά της, την πρώτη σοβαρή προσπάθεια να καταγραφεί η ιστορία της Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας. Πρόκειται για μια ενδιαφέρουσα απόπειρα καταγραφής όλων των στοιχείων από το ΙΘ αιώνα κεξ. ως τις μέρες μας με σημαντικές κριτικές παρατηρήσεις. Ο συγγραφέας δεν περιορίζεται μόνο στους καθαυτό εκπροσώπους της Παιδικής Λογοτεχνίας, σ αυτούς δηλαδή που έγραψαν μόνο για παιδιά, αλλά αναφέρεται τόσο πληροφοριακά όσο και με αξιολογικές κρίσεις και σε συγγραφείς που παραδοσιακά ανήκουν στη Λογοτεχνία των Ενηλίκων που με οποιοδήποτε τρόπο μπορούν να συνδεθούν με τη Λογοτεχνία για παιδιά, είτε γιατί έγραψαν κάποια ποιήματα για παιδιά είτε γιατί συμπεριέλαβαν είτε ως κεντρικό είτε ως δευτερεύοντα ήρωα το παιδί στα κείμενά τους. Η κατάταξη του υλικού είναι χρονολογική, ενώ ασχολείται σε ένα κεφάλαιο και με τα ελληνικά παιδικά περιοδικά τόσο του ελληνικού χώρου όσο και του ευρύτερου ελλαδικού (Αίγυπτος, Κύπρος). Σε μεταγενέστερες εκδόσεις ( ) η μελέτη βελτιώνεται και εμπλουτίζεται, ενώ αυξάνει το χρονικό πεδίο έρευνά της ως το Ο συγγραφέας με ιδιαίτερη επιμέλεια και υπευθυνότητα μας δίνει τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και το στίγμα της Παιδικής Λογοτεχνίας σε κάθε περίοδο, ώστε ο αναγνώστης και ο μελετητής της Παιδικής Λογοτεχνίας να έχει όσο είναι δυνατό μια σφαιρικότερη άποψη και να τοποθετείται ορθότερα στο πολιτισμικό περιβάλλον της εποχής. Λίγα χρόνια αργότερα (1982) ο Χάρης Σακελλαρίου θα μας δώσει τη δική του εκδοχή σ ένα σχετικά ογκώδη τόμο στην Ιστορία της Παιδικής Λογοτεχνίας. Ο συγγραφέας δε θα αρκεστεί στην ελληνική παιδική λογοτεχνία αλλά θα προχωρήσει και στην παγκόσμια. Αφού εκθέσει σύντομα σε μια χρονολογική σειρά το υλικό του, ξεκινώντας από την αρχαιότητα, θα προχωρήσει σε μια ειδολογική εξέταση της Παιδικής Λογοτεχνίας, στην οποία αφού αναφερθεί στα σημαντικότερα χαρακτηριστικά, θα προχωρήσει στους κυριότερους εκπροσώπους. Η αξία του βιβλίου, παρά τα όποια ενδεχομένως μειονεκτήματα, έγκειται στο γεγονός ότι παρέχει στον αναγνώστη μια γενική εικόνα της Παιδικής Λογοτεχνίας σε παγκόσμια κλίμακα, ώστε να είναι σε θέση ο αναγνώστης να μορφώσει σφαιρικότερη γνώμη για την εξέλιξη και την πορεία της Παιδικής Λογοτεχνίας από την αρχαιότητα ως τις μέρες μας σε παγκόσμια κλίμακα. Αρκετό ενδιαφέρον παρουσιάζει και τα δίτομο έργο του Πρωτοπόροι της Ελληνικής Παιδικής Λογοτεχνίας ( Α Ποίηση, Β Πεζογραφία), με το οποίο μας δίνει σημαντικά στοιχεία για όσους μόχθησαν για την ενηλικίωση της Παιδικής Λογοτεχνίας. Την περίοδο αυτή εκδίδονται νέα παιδικά περιοδικά στην προσπάθειά τους να καλύψουν τον παιδικό χώρο. Χαρακτηριστική είναι η κυριαρχία για πολλά χρόνια παλαιότερα της Διάπλασης των παίδων και της Παιδικής Αποθήκης και μακροβιότερων και μη περιοδικών. Στα νεότερα χρόνια δεσπόζει στο χώρο αυτό η Επιθεώρηση Παιδική Λογοτεχνίας, καθώς και οι Διαδρομές στο χώρο της Παιδικής Λογοτεχνίας, τα οποία όμως δημοσιεύουν κριτικές προσεγγίσεις και θεωρητικές μελέτες για την παιδική λογοτεχνία. Το 1978 εκδίδεται το εξειδικευμένο περιοδικό «Διαλέγουμε βιβλία για παιδιά», το οποίο καταγράφει, ταξινομεί και αξιολογεί τις παιδικές εκδόσεις. Στον τομέα αυτό σημαντική είναι η συμβολή των Χάρη Σακελλαρίου- Θανάση Καραγιάννη και Γιάννη Μπάρτζη με τους Οδηγούς παιδικούνεανικού βιβλίου, τους οποίους εκδίδουν επί σειρά ετών, με τους οποίους οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί, οι ενήλικοι και οι μελετητές μπορούν να

16 16 ενημερωθούν για τα βιβλία που κυκλοφορούν και να τα εκμεταλλευθούν, ανάλογα με τις ανάγκες και τις προθέσεις τους. Από την πλευρά του Υπουργείου Πολιτισμού και Επιστημών εκδίδεται το 1977 ένας πολυγραφημένος κατάλογος 64 σελίδων παιδικών βιβλίων, για τις παιδικές βιβλιοθήκες, ο οποίος όμως διακρίνεται για προχειρότητα, λάθη και αντιφάσεις για τα οποία και κατηγορήθηκε. Παρόλ αυτά ως κρατική προσπάθεια υπήρξε μια θετική και ελπιδοφόρα κίνηση, χωρίς όμως να υπάρξει συνέχεια. Την επόμενη χρονιά η Γυναικεία Λογοτεχνική Συντροφιά εκδίδει ένα τομίδιο με τίτλο «Τα βραβεία μας» και πέντε χρόνια αργότερα ένα δεύτερο με τίτλο «Τα είκοσί μας χρόνια». Και οι δύο τόμοι αποτελούν ουσιαστικά τα πεπραγμένα της Συντροφιάς, δείχνουν όμως την κίνηση και τις προοπτικές από την άποψη του ανθρώπινου δυναμικού στο χώρο της Παιδικής Λογοτεχνίας. Δύο χρόνια αργότερα η Γυναικεία Λογοτεχνική συντροφιά προκηρύσσει διαγωνισμό με θέμα τη σύνταξη ειδικής μελέτης για την Παιδική Λογοτεχνία και τις προοπτικές για εξέλιξη τη δεκαετία Στόχος της Γυναικείας Λογοτεχνικής Συντροφιάς είναι όχι μόνο να ιχνηλατηθεί, αλλά και να χαρτογραφηθεί ο χώρος αυτός, ο οποίος έχει αρχίσει ήδη να αποκτά τη δική του ταυτότητα και να διαμορφώνει μιαν αυτόνομη φυσιογνωμία. Τα βασικά χαρακτηριστικά της περιόδου αυτής, τα οποία αρχίζουν να διαφαίνονται ήδη από το τέλος της προηγούμενης, εντοπίζονται στις παρακάτω διαπιστώσεις. 1. Όσα τεκταίνονται την περίοδο αυτή δεν αφήνουν ανεπηρέαστη την Παιδική Λογοτεχνία. Κοινωνικά προβλήματα, όπως η Ειρήνη, το Οικολογικό, το ενεργειακό κ.ά. αρχίζουν να εμφανίζονται στα κείμενα της περιόδου αυτής και να προβληματίζουν τους συγγραφείς. Παράλληλα, παρατηρείται σημαντική αύξηση των εκδόσεων βιβλίων για παιδιά. Την αύξηση αυτή ακολουθεί μια παράλληλη βελτίωση της ποιότητας του παιδικού βιβλίου, αλλά και αντίστοιχη μείωση των μεταφράσεων των ξένων έργων, εφόσον είναι εντοπίσιμη κάποια κόπωση και μείωση της διάθεσης για μετάφραση. Τα κλασικά βέβαια κείμενα για παιδιά συνεχίζουν να μεταφράζονται, ανεξάρτητα από την ποιότητα των μεταφράσεων, οι οποίες συχνά χωλαίνουν, με αποτέλεσμα να διαστρεβλώνεται το πρωτότυπο κείμενο. 2. Μια δεύτερη διαπίστωση, στην οποία μπορεί να προβεί κανείς είναι το γεγονός ότι όσοι ασχολούνται με τη συγγραφή παιδικών κειμένων δεν έχουν πάντα τις ικανότητες και το ταλέντο που απαιτείται, γι αυτό και τα κείμενά τους δεν είναι κάποτε ιδιαίτερων αξιώσεων. Παρά το γεγονός αυτό, η παρουσία των λογοτεχνικών αυτών κειμένων αντικατοπτρίζει το βαθμό ενδιαφέροντος για το μέλλον του παιδικού βιβλίου και τους προσανατολισμούς, αν και η διαρκώς εξελισσόμενη επιστήμη επηρεάζει σημαντικά πολύ συχνά τους δημιουργούς, οι οποίοι προσπαθούν να εγκλιματιστούν στα νέα δεδομένα επιστημονικών, κοινωνικών και ηθικών εξελίξεων. Η διαπίστωση αυτή προφανώς ισχύει για όλες τις εποχές και για τη Λογοτεχνία για Ενηλίκους.

17 17 3. Υποχωρεί ο διδακτισμός, χωρίς όμως και να εξαφανίζεται εντελώς, βασικό αίτημα και αναγκαία συνθήκη των παιδικών κειμένων σε παλαιότερες περιόδους. Η υποχώρηση του διδακτισμού έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη να εμπλουτιστεί και να διευρυνθεί η θεματογραφία των συγγραφέων και των ποιητών, για το λόγο αυτό και η θεματική προβληματική της περιόδου αυτής στρέφεται σε θέματα που απασχολούν το σύγχρονο άνθρωπο. Το σκεπτικό, πολλά από τα χαρακτηριστικά προηγούμενων περιόδων που εγκαταλείφθηκαν και επέβαλαν νέους θεματικούς άξονες, της θεματικής ανανέωσης επικεντρώνεται στην ανάγκη να δώσουν στο παιδί οι συγγραφείς νέα στοιχεία που προέκυψαν ή θα προκύψουν από την εξέλιξη της επιστήμης. Έτσι, το παιδί, θα θεάται πλέον, κάτω από νέες οπτικές γωνίες, τη σύγχρονη ζωή. Θα πρέπει να σημειώσουμε ακόμα ότι μειονεκτήματα του παρελθόντος, όπως η άσκοπη φλυαρία δεν έχουν ακόμα εξοβελιστεί εντελώς, έχουν γίνει όμως αξιόλογα βήματα. Πιο συγκεκριμένα, τη δεκαετία αυτή συνειδητοποιείται, χωρίς όμως να ολοκληρωθεί η συνειδητοποίηση αυτή, βαθμιαία η αξία της Παιδικής Λογοτεχνίας, ακόμα και από την τότε πολιτική ηγεσία, όπως δείχνουν οι ποικίλες εξαγγελίες. Επιχειρεί μάλιστα να εκδώσει το περιοδικό «Ελεύθερη γενιά», το οποίο όμως αποδεικνύεται βραχύβιο. Σημαντικότατη εξάλλου, είναι η προσφορά διαφόρων συλλόγων (Σύλλογοι Γονέων, Σύλλογοι δασκάλων, Λογοτεχνικά Σωματεία κ.ά), οι οποίοι δραστηριοποιούνται για τη διάδοση του παιδικού βιβλίου. Για το σκοπό αυτό οργανώνονται διάφορες εκδηλώσεις και λογοτεχνικοί διαγωνισμοί για τη συγγραφή παιδικών κειμένων. Η θεματογραφία διευρύνεται σημαντικά, αφού πλέον σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα που απασχολούν τον άνθρωπο εμπνέουν τους συγγραφείς, οι οποίοι αναπτύσσουν τα θέματά τους, αποφεύγοντας, όσο είναι δυνατό, αν και αυτό εξαρτάται από το δημιουργό και την προθετικότητά του, το διδακτισμό. Σταδιακά, παρατηρείται μια διαρκώς αυξανόμενη δραστηριότητα στο χώρο της ιδιωτικής πρωτοβουλίας, η οποία καταβάλλει προσπάθεια να διαχωριστεί το καλό από το κακό παιδικό βιβλίο, να διαδώσει τους σκοπούς και τους στόχους της Παιδικής Λογοτεχνίας. Οι συντονισμένες αυτές προσπάθειες οδήγησαν σε μια σημαντική αύξηση των παιδικών εκδόσεων με αντίστοιχη βελτίωση της ποιότητας των παιδικών βιβλίων, ενώ παράλληλα οι γονείς κυρίως συνειδητοποιούν την ανάγκη να διαβάζουν τα παιδιά τους παιδικά βιβλία. Όπως αποδεικνύει η πείρα μου ως εκπαιδευτικού παιδιά, τα οποία διάβαζαν βιβλία στην παιδική τους ηλικία δεν αντιμετώπιζαν κανένα γλωσσικό πρόβλημα στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση τόσο στο θέμα της γλώσσας, η οποία αποδεικνυόταν και πλούσια και άνετη στη διατύπωσή της, όσο και στις αισθητικές προτιμήσεις. Η επίδραση της Παιδικής Λογοτεχνίας ήταν προφανής και αναμφισβήτητη. Στην περαιτέρω διάδοση του παιδικού βιβλίου συντέλεσε καθοριστικά και η συνειδητοποίηση από τους πνευματικούς ταγούς μας το πόσο σημαντικό είναι να διαβάζουν τα παιδιά παιδικά (ή και γραμμένα για ενηλίκους αλλά κατάλληλα και κατανοητά από τα ίδια) βιβλία. Για το λόγο αυτό προσπάθησαν με κάθε τρόπο, είτε γράφοντας οι ίδιοι κείμενα για παιδιά, είτε κρίνοντας όσα γραφόταν, είτε παίρνοντας μέρος σε μαζικές προσπάθειες, για

18 18 τη διάδοσή του. Είναι μάλιστα χαρακτηριστική η αλλαγή νοοτροπίας και θέσης της Ακαδημίας Αθηνών στο θέμα της Παιδικής Λογοτεχνίας τα τελευταία χρόνια την αναγνώρισε και βραβεύει κάθε χρόνο τη συνολική προσφορά ανθρώπων που αναλώνονται για να δώσουν κείμενα ειδικά για τα παιδιά. Τα κίνητρα για συγγραφή είτε πρωτότυπων λογοτεχνικών παιδικών κειμένων είτε μελετών βοήθησαν σημαντικά στην προώθηση της Λογοτεχνίας αυτής και κατά μείζονα λόγο, παρά την αμοιβαιότητα και αλληλεξάρτηση που παρατηρείται, έδωσαν τη δική τους ώθηση για την περαιτέρω εξέλιξή της. Η συμβολή της κριτικογραφίας και της βιβλιοπαρουσίασης στο τομέα αυτό υπήρξε καθοριστική. Καθημερινά σχεδόν σε εξειδικευμένες στήλες εφημερίδων και περιοδικών, ειδικών και μη για παιδιά, μπορεί κανείς να ενημερωθεί για τα βιβλία, αλλά και την ποιότητά τους, που κυκλοφορούν, προκειμένου να διευκολυνθεί στις επιλογές του. Η διεύρυνση της θεματογραφίας από το 1970 και εξής και η τάση των συγγραφέων να καλύπτουν όχι μόνο και σύγχρονα θέματα, όπως το οικολογικό, η εξασφάλιση νέων πηγών ενεργείας, η κοινωνική παθογένειά σε όλες τις μορφές της, ο πόλεμος και η ειρήνη αλλά και φαντασίας ή επιστημονικής φαντασίας και ένα πλήθος άλλα προβλήματα της εποχής μας, κατέστησε πιο ενδιαφέρουσα και επίκαιρη την Παιδική Λογοτεχνία. Η τάση αυτή οι συγγραφείς να πραγματεύονται θέματα σύγχρονα που απασχολούν την ανθρωπότητα, σε κείμενα της Παιδικής Λογοτεχνίας εναρμονίζεται με τις σύγχρονες επίσης ψυχολογικές θεωρήσεις. Έτσι το παιδί πλέον αντιμετωπίζεται ως ενήλικος, κάτι που αναπτερώνει το ηθικό του, εφόσον το εξισώνει με τους ενηλίκους, και επιθυμεί να συμμετάσχει στην αντιμετώπισή του. Μια τέτοια προσπάθεια συναντούμε κυρίως στα κείμενα επιστημονικής φαντασίας, όπου το παιδί, σε συνεργασία με τους ενηλίκους, επιδιώκει να αποκτήσει το «χώρο» του. Οδεύουμε έτσι προς ένα ρεαλισμό του παιδικού βιβλίου, γιατί μέχρι τώρα, είτε για παιδαγωγικούς λόγους είτε για λόγους ευπρέπειας, οι συγγραφείς παιδικών κειμένων, αποσιωπούν, «αγνοούν», παρακάμπτουν ή και ωραιοποιούν, συνειδητά ή ασυνείδητα, το πιθανότερο εκούσια, σημαντικά προβλήματα, τα οποία και τα ίδια τα παιδιά αντιμετωπίζουν και η ίδια η κοινωνία, κυρίως όταν είναι αστική. Έτσι, προβλήματα, όπως η μετανάστευση, η αστυφιλία, η μονογονεϊκή λόγω διαζυγίου οικογένεια, η βία και η εγκληματικότητα, τα ναρκωτικά, το AIDS στα μεταγενέστερα χρόνια κ.ά. απουσίαζαν παλαιότερα από τα κείμενα της Παιδικής Λογοτεχνίας. Βέβαια, λόγω της επικινδυνότητάς τους, απαιτείται ιδιαίτερα προσεκτικός χειρισμός από τους συγγραφείς, για να μην προκληθούν ψυχικοί τραυματισμοί και επιδεινωθεί μια ήδη βεβαρημένη κατάσταση. Παρά το γεγονός ότι εντοπίζονται φουτουριστικά κείμενα, τα οποία εντάσσονται κυρίως στο χώρο της επιστημονικής φαντασίας (διαστημικά ταξίδια, εξωγήινοι, κλωνοποίηση, γενετική μηχανική κ.ά.), η ελληνική Παιδική Λογοτεχνία οφείλει να στραφεί συστηματικότερα προς την κατεύθυνση αυτή, η οποία καταγράφει τις προσπάθειες του ανθρώπου να προσδιορίσει το γενικότερο στίγμα του τόσο στο χώρο, τον οποίο εγκατοικεί, όσο και ως προς τα όντα με τα οποία κατοικεί. Είναι χαρακτηριστικό ότι τη δεκαετία αυτή ανακαλύπτονται και συγγραφείς ή ποιητές από τη Λογοτεχνία για Ενηλίκους, τα οποία θεωρούνται κατάλληλα για παιδιά και δίνονται σ αυτά για ανάγνωση. Αποσπάσματα μάλιστα από τα

19 19 έργα αυτά ή και ολόκληρα, εφόσον είναι σύντομα, καταχωρίζονται και συμπεριλαμβάνονται και στα διδακτικά εγχειρίδια της Γλώσσας του δημοτικού. Κάτω από τις συνθήκες αυτές εμφανίζονται ολοένα και περισσότεροι συγγραφείς παιδικών κειμένων, οι περισσότεροι από τους οποίους είναι γυναίκες. Η προσπάθεια για μεταφράσεις κλασικών έργων της Παγκόσμιας Παιδικής Λογοτεχνίας καθώς και η διασκευή κειμένων τόσο της ελληνικής όσο και της Παγκόσμιας Λογοτεχνίας, η οποία παρουσίασε σημαντική αύξηση την περασμένη περίοδο συνεχίζεται και στην τελευταία, για την ώρα, αυτή φάση της παιδικής λογοτεχνίας, με καταφανή την προσπάθεια να βελτιωθεί η μετάφραση και η διασκευή να είναι πιο έγκυρη, στο βαθμό πάντα που αυτό είναι εφικτό. Παράλληλα, μια προσπάθεια που ήδη είχε αρχίσει από την προηγούμενη περίοδο, να επανεκδίδονται κλασικά έργα νεότερων λογοτεχνών, τόσο της Παιδικής Λογοτεχνίας όσο και της Λογοτεχνίας για Ενηλίκους, εντείνεται την περίοδο αυτή. Έτσι, έχουν επανεκδοθεί έργα των Ζαχαρία Παπαντωνίου, Πηνελόπης Δέλτα, Στράτη Μυριβήλη κ.ά.). Ήδη προς το τέλος της δεκαετίας κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες επιστημονικές έρευνες για το παιδικό βιβλίο, έστω και αν αυτές έχουν τη μορφή δημοσιογραφικής καμπάνιας. Δεκαετία Η δεκαετία δε διαφέρει ουσιαστικά από την προηγούμενη, της οποίας αποτελεί μια βελτιωμένη εκδοχή. Όλα τα βασικά χαρακτηριστικά που διαγνώσαμε στην προηγούμενη δεκαετία προεκτείνονται και στη δεκαετία αυτή, όμως την περίοδο αυτή αρχίζει να αντιμετωπίζεται επιστημονικά συστηματικότερα στη χώρα μας και να μελετάται η παιδική λογοτεχνία. Η επίσημη πολιτεία καταβάλλει προσπάθειες να βοηθήσει την Παιδική Λογοτεχνία, προσπάθειες οι οποίες όμως δε φαίνεται να βοηθούν αρκετά. Ένα σημαντικό βήμα είναι η διδασκαλία της στα Παιδαγωγικά τμήματα των Πανεπιστημίων της χώρας, ενώ η εξέτασή της ως βασικού μαθήματος στις εξετάσεις που προκηρύσσει ο ΑΣΕΠ στο τέλος της δεκαετίας αποτελεί ίσως ένα ακόμα βήμα για την περαιτέρω βελτίωση της θέσης της. Την όλη προσπάθεια υποστηρίζει η έκδοση εξειδικευμένων για την Παιδική Λογοτεχνία περιοδικών, όπως είναι η Επιθεώρηση Λογοτεχνίας, οι Διαδρομές στο χώρο της Παιδικής Λογοτεχνίας, Λογοτεχνία στο νηπιαγωγείο (έλεγχος), την οποία εκδίδει ο Κωνσταντίνος Μαλαφάντης, το Αερόστατο, που εκδίδεται από το ΥΠΕΠΘ για τα ελληνόπουλα του εξωτερικού, με την ευθύνη της Άντας Κατσίκη-Γκίβαλου. Ο ημερήσιος επίσης και περιοδικός τύπος με την ενημέρωση για τα παιδικά βιβλία που κυκλοφορούν συμβάλλει καθοριστικά στη διάδοσή της, καθώς επίσης και οι κατάλογοι των εκδοτικών οίκων και το ένθετο δεκαεξασέλιδο που εμπεριέχεται στις Διαδρομές στο χώρο της Λογοτεχνίας για παιδιά και νέους. Στο διεθνή χώρο επίσης μια πλειάδα περιοδικών που δημοσιεύουν μελέτες για την παιδική λογοτεχνία στηρίζουν καθοριστικά το σχετικά νεόδμητο αυτό τομέα. Αναφέρουμε ενδεικτικά τα αγγλόφωνα Bookbird της I.B.B.Y. (το παράλληλο των Διαδρομών στο διεθνή χώρο), Children s Literature Association Quarterly, The Lion and the Unicorn, Children s Literature in Education κ.ά. Η συνεργασία με το Ι.Β.Β.Υ., διεθνή οργάνωση παιδικού βιβλίου, διεθνοποιεί το ελληνικό βιβλίο, το οποίο γίνεται γνωστό και στα έξω από την Ελλάδα σύνορα. Έργα ελλήνων συγγραφέων μεταφράζονται σε

20 20 ξένες γλώσσες, συντάσσονται διδακτορικές διατριβές, ενώ οι μελέτες και τα συνέδρια γύρω από την παιδική λογοτεχνία αυξάνονται διαρκώς.

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ , ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Λ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΑΝΤΑ ΚΑΤΣΙΚΗ - ΓΚΙΒΑΛΟΤ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΠΟΡΕΙΑ ΑΘΗΝΑ 2001 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η οριοθέτηση της παιδικής λογοτεχνίας σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ

ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες της Δ, Ε και ΣΤ Δημοτικού Νοέμβριος 2011-Μάιος 2012 Υπό την αιγίδα του ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Μαραθώνιος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου

Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ. 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ. για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Ο θαυμαστός κόσμος της ΑΛΚΗΣ ΖΕΗ 5ος ΜΑΡΑΘΩΝΙΟΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΚΔΟΣΕΙΣ για τους μαθητές και τις μαθήτριες του Δημοτικού και του Γυμνασίου Oκτώβριος 2015-Μάιος 2016 Αποστολή: Γνωρίζω την αγαπημένη συγγραφέα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ»

Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ «ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ» 1.1 Βασικές κατευθύνσεις Η αξιολόγηση ενός μαθήματος είναι αρχικά θέμα προσδιορισμού και κατανόησης της ταυτότητάς του. Θέματα όπως είναι ο τίτλος του

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά):

Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ. Σήμερα (αρνητικά): Ενότητα 3 η - ΦΥΣΗ Θετικά: μας ηρεμεί μας χαλαρώνει μας ψυχαγωγεί (ταξίδια, εκδρομές, συναντήσεις) μας παρέχει τα βασικά είδη διατροφής και επιβίωσης (αέρας, νερό, τροφή) Σήμερα (αρνητικά): Ο άνθρωπος:

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΒΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Μόνο με το αίσθημα μπορείς να διδάξεις. Αν καθήσεις στην έδρα η ποίηση θα φύγει από το παράθυρο. «Κώστας Μόντης» Βασικές αρχές: 1) Το λογοτεχνικό

Διαβάστε περισσότερα

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου

Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Τα φύλα στη λογοτεχνία Τάξη: Α Λυκείου Είδος διδακτικής πρακτικής: project, ομαδοσυνεργατική διδασκαλία Προτεινόμενη διάρκεια: 20 ώρες Εισαγωγικές παρατηρήσεις Η διδακτική ενότητα «Τα φύλα στη λογοτεχνία»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015*

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΙΓΑΙΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015* ΔΕΥΤΕΡΑ 19/1 ΤΡΙΤΗ 20/1 ΤΕΤΑΡΤΗ 21/1 ΠΕΜΠΤΗ 22/1 ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 23/1 ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ ΕΥΓΕΝΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους

Εφηβεία και Πρότυπα. 2)Τη στάση του απέναντι στους άλλους, ενήλικες και συνομηλίκους Εφηβεία και Πρότυπα Τι σημαίνει εφηβεία; Η εφηβεία είναι η περίοδος της ζωής του ανθρώπου που αρχίζει με το τέλος της παιδικής ηλικίας και οδηγεί στην ενηλικίωση. Είναι μια εξελικτική φάση που κατά τη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου

Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου Διδακτική δραστηριότητα Α Γυμνασίου 1. Ταυτότητα δραστηριότητας Τίτλος: Και πάλι στο σχολείο Δημιουργός: Μαρία Νέζη Πεδίο, διδακτικό αντικείμενο και διδακτική ενότητα: Μάθημα: Νεοελληνική Λογοτεχνία Τάξη:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού

Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Σχόλια σε Κεφάλαιο από το βιβλίο «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» της ΣΤ' Δημοτικού Μ. Χρήστου Στο Δημοτικό Σχολείο, τα σχολικά εγχειρίδια που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια είναι εμπλουτισμένα με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΜΑΘΗΜΑ Κατηγορία ECTS Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Επιστήμη Υποχρεωτικό 6 Ελληνική Γλώσσα Υποχρεωτικό 6 Η Ιστορία και η Διδακτικής της Υποχρεωτικό 6

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α τάξη Γενικού Λυκείου και Α τάξη Εσπερινού Γενικού Λυκείου Το Π.Σ. για το μάθημα της Λογοτεχνίας στην Α Λυκείου επιδιώκει να δώσει νέες κατευθύνσεις στη διδασκαλία της Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους

Αιτιολογική έκθεση. µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει στον εκδοτικό χώρο και στους Αιτιολογική έκθεση Η Επιτροπή Κρατικών Bραβείων Λογοτεχνικής Μετάφρασης εργάστηκε για τα βραβεία του 2013, όπως και την προηγούµενη χρονιά, έχοντας επίγνωση α. των µεγάλων δυσκολιών που η κρίση έχει δηµιουργήσει

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ»

«ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» «ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΑΝΑΜΕΣΑ ΜΑΣ» ΤΑΞΗ Γ1 2 ο Δ Σ ΓΕΡΑΚΑ ΔΑΣΚ:Αθ.Κέλλη ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Κατά τη διάρκεια της περσινής σχολικής χρονιάς η τάξη μας ασχολήθηκε με την ανάγνωση και επεξεργασία λογοτεχνικών βιβλίων

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα»

ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά για αξίες και συναισθήματα» Ημερομηνία 8/4/2015 Μέσο Συντάκτης Link http://artpress.sundaybloody.com/ Βασίλης Κάργας http://goo.gl/di6ugf Μαρίνα Γιώτη, συγγραφέαςεικονογράφος : «Τα παραμύθια είναι ένας τρόπος να μιλήσουμε στα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ. Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Α1. Η επίδραση του Ευρωπαϊκού Ρομαντισμού είναι πρόδηλη στο έργο του Σολωμού. Το μεταφυσικό στοιχείο εντοπίζεται λόγου χάρη στο στίχο 54 όπου ανιχνεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου]

Το κορίτσι με τα πορτοκάλια. Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας. [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Το κορίτσι με τα πορτοκάλια Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας [Σεμίραμις Αμπατζόγλου] [Γ'1 Γυμνασίου] Εργασία Χριστουγέννων στο μάθημα της Λογοτεχνίας: Σεμίραμις Αμπατζόγλου Τάξη: Γ'1 Γυμνασίου

Διαβάστε περισσότερα

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 9 ο ΓΕΛ Πατρών ΩΡΑ ΓΙΑ ΚΙΝΟΥΜΕΝΑ ΣΧΕΔΙΑ ΕΠΙΡΡΟΗ ΚΙΝΟΥΜΕΝΩΝ ΣΧΕΔΙΩΝ ΣΤΗ ΠΑΙΔΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΚΑΡΑΚΙΤΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΚΟΛΙΑΒΡΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΦΩΤΕΙΝΗ ΣΥΛΑΙΔΟΥ ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ ΟΜΑΔΑ: Tom&Jerry Υπεύθυνοι καθηγητές:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΣΤΗ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΙΝΑΚΑΣ ΣΥΝΤΟΜΟΓΡΑΦΙΩΝ............................... 15 ΠΡΟΛΟΓΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ................................... 17 ΜΕΡΟΣ Ι ΣΤΑΘΜΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΚΑΘΙΕΡΩΣΗ ΚΑΙ ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γιάννης Παπαδάτος. Παιδικό βιβλίο και φιλαναγνωσία. Αθήνα: Πατάκης, 2009.

Γιάννης Παπαδάτος. Παιδικό βιβλίο και φιλαναγνωσία. Αθήνα: Πατάκης, 2009. Γιάννης Παπαδάτος. Παιδικό βιβλίο και φιλαναγνωσία. Αθήνα: Πατάκης, 2009. Είναι ιδιαίτερα ευχάριστο που διαπιστώνει κανείς ότι την πρώτη δεκαετία του 21 ου αιώνα, η μελέτη της παιδικής και νεανικής λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση.

Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την. επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Νέες μέθοδοι-ορολογία. Μετά την επικοινωνιακή προσέγγιση: η παιδαγωγική των κειμενικών ειδών. Κειμενικά είδη για διδακτική χρήση. Γραμματισμός: έννοια-παιδαγωγικές συνέπειες Σήμερα, στην αναπτυγμένη τεχνολογικά

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας

ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ. Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΓΛΩΣΣΑ Γ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Πέτρος Κλιάπης 3η Περ. Ημαθίας ΗΔομή του Εκπαιδευτικού Υλικού Για τη διδασκαλία της Γλώσσας στην Γ τάξη του Δημοτικού χρησιμοποιείται το παρακάτω υλικό: Βιβλίο του Μαθητή, 3 τεύχη (240

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Χ Ρ Η Σ Η Γ Λ Ω Σ Σ Α Σ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 0 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α Τ Ω Ν Κ Ε Ν Τ Ρ Ο Ε Λ Λ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

OPMH. κοντά στο µαθητή!

OPMH. κοντά στο µαθητή! ΠΑΝΕΛΛΑ ΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙ ΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑ Α Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο

«Φιλολογικό» Φροντιστήριο «Φιλολογικό» Φροντιστήριο 2 ο Διαγώνισμα στη Νεοελληνική Γλώσσα Α Λυκείου Επιμέλεια: Μάνθου Άρτεμις [Ο διαδικτυακός διάλογος] Δεν μπορεί, ασφαλώς, να αμφισβητηθεί ότι ο διάλογος αποτελεί απαραίτητο στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου

Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Παγκόσμια ημέρα παιδικού βιβλίου Η ΗΜΕΡΑ Η Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 2 Απριλίου, την ημέρα που γεννήθηκε ο μεγάλος Δανός παραμυθάς Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Την καθιέρωσε

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες

Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Τίτλος Μαθήματος: Κοινωνική Παιδαγωγική και βασικές παιδαγωγικές έννοιες Κωδικός Μαθήματος: ΠΔ1250 Διδάσκων Βασίλης Πανταζής, pantazisv@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο, 2 ο Μονάδες ECTS:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας

Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία. DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Η σημαντικότητα του ελληνικού πολιτισμού και μέσα διάδοσης αυτού στη Γεωργία DR. MEDEA ABULASHVILI Καθηγήτρια του Κρατικού Πανεπιστημίου Τιφλίδας Ελληνικός πολιτισμός - το ενιαίο και διαχρονικό φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ- ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Από το μυθιστόρημα Ε.Π. (Ενωμένες Πάντα)

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ. ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ- ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Από το μυθιστόρημα Ε.Π. (Ενωμένες Πάντα) ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ- ΚΑΙ ΠΑΛΙ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Από το μυθιστόρημα Ε.Π. (Ενωμένες Πάντα) Βιογραφικά στοιχεία της Συγγραφέα Η πεζογράφος Ζώρζ Σαρρή γεννήθηκε στην Αθήνα το 1925

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ

ΚΕΙΜΕΝΟ ΟΙ ΑΡΕΤΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A') ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 22 ΜΑΪΟΥ 2012 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΕΙΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ

2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ 2.5. ΗΘΙΚΗ-ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΞΙΕΣ [94] ΕΝΝΟΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΧΑΡΤΗΣ ΟΙ ΑΞΙΕΣ ΜΕΤΑΒΙΒΑΖΟΝΤΑΙ υλικές-οικονομικές πολιτικές πνευματικές ηθικές κοινωνικές αισθητικές θρησκευτικές ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΦΟΡΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗΣ Οικογένεια

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr

«Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 27 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου. Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr «Ταξιδεύοντας στον κόσµο των παραµυθιών». 2 Φεβρουαρίου έως 2 Μαρτίου 2013 Δημοτικό Σχολείο www.protypa.gr Ο Διγενής ψυχομαχεί κι η γης τονε τρομάζει. Βροντά κι αστράφτει ο ουρανός και σειέται ο πάνω κόσμος,

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1.

Παιδαγωγική. Θεμελιώδη προβλήματα. Δ. Χατζηχαριστός - Αντικείμενο της Παιδαγωγικής http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1. Παιδαγωγική Θεμελιώδη προβλήματα http://users.uoa.gr/~dhatziha Διαφάνεια: 1 ο δάσκαλος είναι ποιητής του ανθρώπου ριζώνει τη ζωή και ξεριζώνει την ψευτιά Χτίζει Μαθαίνει το μάρμαρο τους της νέους γνώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού

Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά του επαγγελματία εκπαιδευτικού Σαλτερής Νίκος Δρ. Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Σχολικός Σύμβουλος Δημοτικής Εκπαίδευσης (Π.Ε. 70) Νομαρχίας Πειραιά Αξιολόγηση του διδακτικού έργου και του μαθητή: πρακτική προσέγγιση από την μεριά

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ειδικά Θέματα Διδακτικής Εννοιών της Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Παιδιά, Τεχνολογίες της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας, Εκπαίδευση Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών

Διαβάστε περισσότερα

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν.

Αν και η πρώτη αντίδραση από πολλούς είναι η γελοιοποίηση για τη ανάλυση τέτοιων θεμάτων, παρόλα αυτά τα ερωτηματικά υπάρχουν. Είναι γνωστή σε όλους η σειρά επιστημονικής φαντασίας Star Trek η οποία έχει φανατικούς θαυμαστές σε όλο τον κόσμο. Οι τεχνολογικές καινοτομίες και οι «φανταστικές» τεχνολογίες που είχε συμπεριλάβει στο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ: Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΙΣΟΤΗΤΩΝ Ο ρόλος της Δια βίου Μάθησης στην καταπολέμηση των εκπαιδευτικών και κοινωνικών ανισοτήτων. Τοζήτηματωνκοινωνικώνανισοτήτωνστηνεκπαίδευσηαποτελείένα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ;

ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; Ημερομηνία 23/07/2015 Μέσο Συντάκτης Link diavasame.gr Ευμορφία Ζήση http://www.diavasame.gr/page.aspx?itemid=ppg1396_2146 ΠΩΣ ΘΑ ΚΑΝΩ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ ΝΑ ΑΓΑΠΗΣΕΙ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ; 23.07.2015 Συντάκτης: Ευμορφία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015

ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ. Η Σοφία η μέλισσα ταξίδεψε και έπαιξε με παιδιά έξι Δημοτικών σχολείων στις επαρχίες της Κύπρου. Λευκωσία, 7 Δεκεμβρίου 2015 ANAKOINΩΣΗ ΤΥΠΟΥ Επικοινωνία: Γραφείο Επικοινωνίας Τομέας Προώθησης και Προβολής, Πανεπιστήμιο Κύπρου Τηλ. 22894304 ηλ. διεύθυνση: prinfo@ucy.ac.cy ιστοσελίδα: www.pr.ucy.ac.cy ΠΡΟΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε.

Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. Ο όρος Π.Ε. στην Ελλάδα άρχισε να χρησιμοποιείται από το 1976 και έπειτα. Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που υπάρχουν, η ανάπτυξη της Π.Ε. στην Ελλάδα σχετίζεται καθαρά με τις δραστηριότητες διεθνών οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

ΓIA THN ΠAIΔIKH ΛOΓOTEXNIA

ΓIA THN ΠAIΔIKH ΛOΓOTEXNIA TO EΠIΣTHMONIKO KAI ΠANEΠIΣTHMIAKO BIBΛIO ΣTIΣ EKΔOΣEIΣ ΠATAKH OKTΩBPIOΣ 2010 ΓIA THN ΠAIΔIKH ΛOΓOTEXNIA YΠEYΘYNOΣ TOMEA: Άγγελος Kοκολάκης Aφήγηση και λογοτεχνικοί χαρακτήρες Tα μυθοπλαστικά πρόσωπα στο

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα

15/9/2009. 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Νέα Αθηναϊκή Σχολή Λογοτεχνία Β Λυκείου Εισαγωγή Επιμέλεια: Τ. Γιακουμάτου www.netschoolbook.gr 1880 ποίηση & πεζογραφία στρέφονται προς νέες κατευθύνσεις Νέα εκφραστικά μέσα Εσωτερική αναδιάρθρωση κράτους-στόχος

Διαβάστε περισσότερα

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254)

Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 1. ΚΕΙΜΕΝΟ Νικηφόρου Βρεττάκου: «ύο µητέρες νοµίζουν πως είναι µόνες στον κόσµο» (Κ.Ν.Λ. Α Λυκείου, σ. 253-254) 2. ΠΑΡΑ ΕΙΓΜΑΤΑ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ 2.1. Παραδείγµατα ερωτήσεων ελεύθερης ανάπτυξης 1. Τι εκφράζει

Διαβάστε περισσότερα

«Τα Βήματα του Εστερναχ»

«Τα Βήματα του Εστερναχ» «Τα Βήματα του Εστερναχ» Τοποθέτηση του ΔΗΜ.ΓΚΟΥΝΤΟΠΟΥΛΟΥ στη παρουσίαση του βιβλίου ΑΛΕΚΟΥ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ. ΧΑΤΖΗΓΙΑΝΝΕΙΟ-Λάρισα 16/1/2009 Κυρίες και κύριοι. Σε κάθε βιβλίο, μελέτη,διήγημα η ποίημα ο συγγραφέας

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης

ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Κείμενο 1 Η αγγλική και οι άλλες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ο ενιαίος ευρωπαϊκός χώρος αποτελεί ήδη πεδίο δραστηριότητας, αλλά και ανταγωνισμού των γλωσσών. Από την εποχή της ίδρυσης

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr

Φύση και Σχολικοί Κήποι. Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Φύση και Σχολικοί Κήποι Δρ. Αλέξανδρος Παπαχατζής Αναπληρωτής Καθηγητής Δενδροκομίας ΤΕΙ Θεσσαλίας e-mail: papachad@teilar.gr Ιστορικά στοιχεία Η «μόρφωση» του ανθρώπου άρχισε άτυπα από την επαφή του με

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη

Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη Λιμνών Αποξηράνσεις - έρευνα με την Ελένη Κοβάνη (παρουσίαση του βιβλίου) από την Καλλισθένη Αβδελίδη 1 Για το βιβλίο Λιμνών Αποξηράνσεις Το βιβλίο βασίστηκε στα αποτελέσματα του ερευνητικού έργου «Αποξηράνσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Σ Τ Η Ρ Ι A ΑΓΙΑΣ ΒΑΡΒΑΡΑΣ 21 & ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ, Π. ΦΑΛΗΡΟ ΤΗΛ-FAX: 210 9851164,, Ε-mail: info@neapaideia.edu.gr ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ

Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ. Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Τίτλος μαθήματος: ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΤΑΞΗ Ενότητα 3 Η ΕΡΩΤΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ Οι ερωτήσεις στη διδασκαλία Α) Η ερώτηση του εκπαιδευτικού Β) Η ερώτηση του μαθητή Α) Η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 Σπουδαστήριο Νεοελληνικής Γλώσσας ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2015 ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΛΟΓΟΥ Δραγάτση 8, Πλατεία Κοραή, Πειραιάς Ιερεμίου Πατριάρχου 45, Αμπελόκηποι 6934522273 info@neoellinikiglossa.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΞΕΝΙΟΣ. Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΞΕΝΙΟΣ. Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΞΕΝΙΟΣ Δρ Ειρήνη Ροδοσθένους Εκλεκτοί προσκεκλημένοι Μετά την επιτυχία του Προγράμματος Progress 2009 με θέμα: «Δημιουργικότητα και Καινοτομία ενάντια στις διακρίσεις»

Διαβάστε περισσότερα

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα"

Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο Σκανταλόπετρα Ημερομηνία 24/11/2015 Μέσο Συντάκτης Link achaianews.gr Κατερίνα Σαμψώνα http://bit.ly/1qtceq0 Ο Σωτήρης Σαμπάνης μιλάει για το νέο του βιβλίο "Σκανταλόπετρα" Η Σκανταλόπετρα είναι το νέο βιβλίο του Σωτήρη

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης

120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης 120 Φιλοσοφίας - Παιδαγωγικής Θεσσαλονίκης Σκοπός Σκοπός αυτού του Τμήματος είναι η ανάδειξη επιστημόνων ικανών να καλύπτουν τις ανάγκες της εκπαίδευσης σε προσωπικό για την διδασκαλία των μαθημάτων της

Διαβάστε περισσότερα

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του.

Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Γρηγόριος Ξενόπουλος, απόπειρα παρουσίασης της ζωής και του έργου του. Στοιχεία για τη ζωή του Ο Γ. Ξενόπουλος γεννήθηκε στο Φανάρι της Κωνσταντινούπολης το 1867 και πέθανε στην Αθήνα το 1951. Καταγόταν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ 09/10/2011 ΣΕΙΡΑ Α ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Β ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του αποσπάσματος σε 80-100 λέξεις, χωρίς δικά σας σχόλια. Στο συγκεκριμένο κείμενο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2

Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Ο συγγραφέας Θάνος Κονδύλης και το «Έγκλημα στην αρχαία Αμφίπολη Σάββατο, 10 Οκτωβρίου 2015-10:2 Συνέντευξη στη Μαίρη Γκαζιάνη «Τελικά οι σύγχρονοι Έλληνες φέρουμε στο αίμα μας το dna των αρχαίων προγόνων

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

KOΛΛΕΓΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2012-2013 ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ψυχικό, 25 Ιουνίου 2012. Προς τους Γονείς των μαθητών του Γυμνασίου

KOΛΛΕΓΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2012-2013 ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ψυχικό, 25 Ιουνίου 2012. Προς τους Γονείς των μαθητών του Γυμνασίου KOΛΛΕΓΙΟΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ 2012-2013 ΓΥΜΝΑΣΙΟ Ψυχικό, 25 Ιουνίου 2012 Αγαπητοί Γονείς, Προς τους Γονείς των μαθητών του Γυμνασίου Σας ενημερώνουμε για τα βιβλία τα οποία θα χρειαστούν τα παιδιά σας κατά

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol

Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol Δρ. Ευριπιδου Πολυκαρπος Παθολογος-Διαβητολογος C.D.A. College Limassol ΧΕΙΜΕΡΙΝΟ ΕΞΑΜΗΝΟ 2014 θεμα: Ιστορικη Εξελιξη Αγωγης και Προαγωγης Υγειας. Η προαγωγη υγειας είναι συνδεδεμενη με τις αλλαγες που

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ

ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ Γ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΠΕΜΠΤΗ 29 ΜΑΪΟΥ 2014 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΩΝ ΘΕΜΑΤΩΝ Τίτλος προγράμματος: «Ταξίδι στην Παραμυθοχώρα» Τάξη: Α Εκπαιδευτικός: Βασιλική Αντωνογιάννη Σχολικό έτος: 2013-14 Σύνολο μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΜΟΡΦΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Αφηγηματική προσέγγιση: Αποτελεί τη βασική μορφή των δασκαλοκεντρικών μεθόδων διδασκαλίας. Ο δάσκαλος δίνει τις πληροφορίες, ενώ οι μαθητές του παρακολουθούν μένοντας αμέτοχοι και κρατώντας

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015

Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Παρασκευή 20/3/2015 Η θέση της ξένης λογοτεχνίας στα εγχειρίδια διδασκαλίας της λογοτεχνίας στη ευτεροβάθμια Εκπαίδευση Παρασκευή 20/3/2015 ΕΠΠΣ-ΑΠΣ λογοτεχνίας Το Πρόγραμμα Σπουδών στη λογοτεχνία δομείται για όλη την υποχρεωτική

Διαβάστε περισσότερα