Μελέτη της έκφρασης του CD154 (CD40L) στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με. ψωριασική αρθρίτιδα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μελέτη της έκφρασης του CD154 (CD40L) στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με. ψωριασική αρθρίτιδα"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Μελέτη της έκφρασης του CD154 (CD40L) στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ψωριασική αρθρίτιδα ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΔΑΟΥΣΗΣ ΙΑΤΡΟΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ ΠΑΤΡΑ 2006

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Eισαγωγή...5 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Ο ρόλος του Τ λεμφοκυττάρου στην παθογένεια της ΨΑ...11 Η βιολογική σημασία της συνδιέγερσης και ο ρόλος της στην ενεργοποίηση του Τ λεμφοκυττάρου...14 Ο βιολογικός ρόλος του CD40L...16 Ρύθμιση της έκφρασης του CD40L...18 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ CD40-CD40L ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ I. Μη ρευματικά νοσήματα Μεταμοσχεύσεις...20 Αθηροσκλήρηνση...21 Ψωρίαση...22 II. Ρευματικά νοσήματα Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) i. Έκφραση του CD40L στους ασθενείς με ΣΕΛ...24 ii. Χρήση του αντί-cd40l ΜΑb σε πειραματικά μοντέλα λύκου και στον ΣΕΛ...28 Ρευματοειδής αρθρίτιδα i. Έκφραση του CD40L στην ΡΑ

3 ii. Χρήση του αντι-cd40l MAb σε πειραματικά μοντέλα ΡΑ...34 Δερματομυοσίτιδα-Πολυμυοασίτιδα...34 ΕΙΔΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Σκοπός μελέτης...36 ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΕΘΟΔΟΙ...39 Κριτήρια επιλογής των συμμετεχόντων στην μελέτη...40 Γενικός έλεγχος ασθενών...42 Μεθολογία απομόνωσης ΜΚΠΑ...44 Προσδιορισμός της έκφρασης του CD40L στη επιφάνεια Τ λεμφοκυττάρων με χρήση κυτταρομετρίας ροής...45 Προσδιορισμός του χρονικού σημείου μέγιστης έκφρασης του CD40L...46 Προσδιορισμός της συγκέντρωσης κυκλοσπορίνης που προκαλεί την βέλτιστη αναστολή έκφρασης του CD40L...47 Προσδιορισμός της έκφρασης του CD40L στην επιφάνεια Τ λεμφοκυττάρων μετά από διέγερση...49 Στατιστική ανάλυση...49 Δημογραφικά στοιχεία-κλινικές παράμετροι...50 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Έκφραση του CD40L στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ΨΑ σε κατάσταση ηρεμίας

4 Έκφραση του CD40L στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ΨΑ μετά από διέγερση...59 Αναστολή της επαγόμενης έκφρασης του CD40L από την κυκλοσπορίνη...64 Έκφραση του CD40L στα CD8 + Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ΨΑ...68 Επίδραση της αντί-tnfα θεραπείας στην έκφραση του CD40L...70 Μελέτη της επίδρασης της από του στόματος χορηγηθείσας θεραπείας με κυκλοσπορίνη στην έκφραση του CD40L...72 ΣΥΖΗΤΗΣΗ...73 ΠΕΡΙΛΗΨΗ...76 SUMMARY..77 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

5 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ψωριασική αρθρίτιδα (ΨΑ) είναι ένα συστηματικό ρευματικό νόσημα. Ανήκει σε μια ευρύτερη, ετερογενή ομάδα νοσημάτων, τις φλεγμονώδεις σπονδυλοαρθροπάθειες. Πρόκειται για φλεγμονώδη αρθρίτιδα σχετιζόμενη με ψωρίαση. Στον ορό των πασχόντων από ΨΑ τυπικά δεν ανιχνεύεται ρευματοειδής παράγοντας (RF). Αφορά στο 5-17% των ασθενών με ψωρίαση, μιας κοινής δερματικής νόσου που προσβάλει το 2% περίπου του γενικού πληθυσμού. Η ΨΑ θεωρείται γενικώς ότι έχει μελετηθεί λιγότερο εκτενώς σε σχέση με άλλα συστηματικά ρευματικά νοσήματα ενώ εικάζεται ότι οι επιδημιολογικές μελέτες που δίνουν ποσοστά 0,04-0,1% επί του γενικού πληθυσμού πιθανώς υποεκτιμούν τον πραγματικό επιπολασμό της νόσου. Αν και στο παρελθόν είχε αμφισβητηθεί ακόμα και η ύπαρξη της ΨΑ ως ξεχωριστής νόσου, θεωρώντας ότι πρόκειται για τυχαία συνύπαρξη δύο συχνών παθήσεων όπως η ψωρίαση και η αρθρίτιδα, σήμερα είναι πλέον σαφές ότι η ΨΑ έχει ιδιαίτερα κλινικά, επιδημιολογικά, γενετικά και ακτινομορφολογικά χαρακτηριστικά που την διαχωρίζουν σαφώς από άλλα νοσήματα και την επιβεβαιώνουν ως ανεξάρτητη νόσο. Η κλινική εικόνα της νόσου χαρακτηρίζεται από μεγάλη ετερογένεια καθώς μπορεί να προσβάλλει τόσο τις περιφερικές αρθρώσεις όσο και τον αξονικό σκελετό. Η ετερογένεια αυτή αναδεικνύεται στην κλασική κατάταξη των Moll και Wright που αναγνώρισαν 5 κύριες υποκατηγορίες ( ασύμμετρη ολιγοαρθρίτιδα, αρθρίτιδα με προσβολή των άπω φαλαγγοφαλαγγικών αρθρώσεων, συμμετρική πολυαρθρίτιδα, 5

6 ακρωτηριαστική αρθρίτιδα και σπονδυλίτιδα). H αναλογία ανδρών/γυναικών ασθενών είναι περίπου 1/1. (1) Η παθογένεια της νόσου φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική και να συμμετέχουν τόσο γενετικοί οσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Στους γενετικούς παράγοντες αξίζει να αναφερθεί η συχνή οικογενής κατανομή της νόσου ενώ πρόσφατα έχει περιγραφεί μεγαλύτερη πιθανότητα μετάδοσης από τον πατέρα παρά από τη μητέρα. Η ΨΑ έχει συσχετισθεί με αντιγόνα του συστήματος μείζονος ιστοσυμβατότητας τάξης Ι όπως το B13, B17 και Cw6, ενώ το αντιγόνο B27 σχετίζεται ειδικότερα με την μορφή της ΨΑ που προσβάλλει τον αξονικό σκελετό. Η πιό πρόσφατη γενετική συσχέτιση είναι με τον πολυμορφισμό MICA-A9 (MHC chain related gene A). Αναφέρεται οτι ο πολυμορφισμός αυτός συσχετίζεται ειδικά με την ΨΑ και όχι με την ψωρίαση μόνο. Από τους περιβαλλοντικούς παράγοντες αναφέρουμε τον πιθανό ρόλο λοιμώξεων, τραυματισμού ή stress. Τα τελευταία χρόνια αθροίζονται ολοένα και περισσότερα δεδομένα που συνηγορούν για πιθανό κεντρικό ρόλο των ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων στην παθογένεια της νόσου. Πρόσφατες μελέτες έχουν αναδείξει την παρουσία ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων στον αρθρικό υμένα όσο και στις δερματικές βλάβες ασθενών με ΨΑ. Τα παραπάνω δεδομένα ενισχύονται επίσης από την ανάδειξη της κλινικής αποτελεσματικότητας στην ΨΑ (αλλά και στην ψωρίαση) νεώτερων βιολογικών ή μή θεραπειών που στοχεύουν εκλεκτικά τα Τ λεμφοκύτταρα. Οι παραπάνω παρατηρήσεις, στις οποίες θα αναφερθούμε αναλυτικότερα στη συνέχεια, αποτέλεσαν και το βασικό ερέθισμα για τον σχεδιασμό της παρούσας μελέτης. Επιλέξαμε να μελετήσουμε την έκφραση του CD40L, ενός μορίου που εκφράζεται στη επιφάνεια των Τ λεμφοκυττάρων μόνο μετά απο ενεργοποίησή τους. 6

7 Το μόριο αυτό αποτελεί πρώιμο δείκτη ενεργοποίησης των Τ λεμφοκυττάρων και κατέχει έναν καλά τεκμηριωμένο και ιδιαίτερα σημαντικό βιολογικό ρόλο. Με δεδομένο ότι η παθογένεια της ΨΑ παραμένει σε μεγάλο ποσοστό άγνωστη και η θεραπεία της εξακολουθεί να είναι κατά βάση εμπειρική στηριζόμενη στην μη ειδική ανοσοκαταστολή, θεωρούμε ότι η περαιτέρω μελέτη της βιολογικής συμπεριφοράς των Τ λεμφοκυττάρων στην ΨΑ πιθανότατα θα συνεισφέρει στην καλύτερη κατανόηση της παθογένειας της νόσου. Ειδικότερα η μελέτη της φυσιολογίας της έκφρασης του προαναφερόμενου μορίου CD40L στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ΨΑ, για την οποία δεν υπάρχουν έως τώρα δεδομένα στην διεθνή βιβλιογραφία, θα μπορούσε να αποφέρει νέα στοιχεία για την βιολογική συμπεριφορά των Τ λεμφοκυττάρων στην ΨΑ. Τα δεδομένα αυτά θα μπορούσαν να βοηθήσουν προς την κατεύθυνση ανάπτυξης νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων. Είναι γνωστό ότι τα τελευταία χρόνια αποτελεί πεδίο έντονου ερευνητικού ενδιαφέροντος η μελέτη των συνδιεγερτικών μορίων (π.χ. CD40-CD40L) και δοκιμάζονται συνεχώς τρόποι εκλεκτικής θεραπευτικής παρέμβασης στο επίπεδο αυτό, καθώς θεωρείται σαφώς πιο «έξυπνος» τρόπος ανοσοπαρέμβασης στο επίπεδο του Τ λεμφοκυττάρου, σε σχέση με τις κλασικές θεραπείες που προκαλούν σοβαρότερη ανοσοκαταστολή. Στο γενικό μέρος που ακολουθεί θα αναφερθούν συνοπτικά τα νεώτερα κυρίως δεδομένα που αναδεικνύουν τον πιθανό κεντρικό ρόλο των Τ λεμφοκυττάρων στην παθογένεια της ΨΑ. Στην συνέχεια θα παρατεθούν συνοπτικά τα έως τώρα γνωστά στοιχεία για την βιολογική σημασία του CD40L καθώς και για την φυσιολογία της έκφρασής του στα Τ λεμφοκύτταρα, τόσο στο υγιές ανοσολογικό σύστημα όσο και στα πλαίσια κάποιων νοσημάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στα συστηματικά ρευματικά νοσήματα. Θα γίνει επίσης αναφορά στην δράση της 7

8 κυκλοσπορίνης, ενός αναστολέα της καλσινευρίνης, που χρησιμοποιείται ήδη ευρέως στην θεραπεία πολλών Τ-εξαρτώμενων νοσημάτων, ανάμεσα στα οποία είναι τόσο η ψωρίαση όσο και η ΨΑ. Η δράση της κυκλοσπορίνης στα Τ λεμφοκύτταρα ασθενών με ΨΑ αναλύθηκε στη μελέτη μας, επειδή αποτελεί γνωστό αναστολέα της επαγωγής του επιφανειακού μορίου CD40L. Μετά το γενικό μέρος ακολουθεί η παρουσίαση των πειραματικών δεδομένων που προέκυψαν από την ανάλυση των τριών ομάδων ατόμων που συμμετείχαν στην μελέτη μας. Αναλύσαμε δεδομένα απο ασθενείς με ΨΑ, ασθενείς-μάρτυρες και υγιείς εθελοντές. Μελετήσαμε την έκφραση του CD40L στην επιφάνεια των Τ λεμφοκυττάρων ex vivo σε κατάσταση ηρεμίας αλλά και μετά από διέγερσή τους in vitro με ή χωρίς την παρουσία κυκλοσπορίνης. Μετά την ανάλυση των αποτελεσμάτων ακολουθεί συζήτησή τους. Η μελέτη αυτή πραγματοποιήθηκε υπό την επίβλεψη του καθηγητή κ. Α. Αντωνόπουλου και την καθοδήγηση του καθηγητή κ. Ν. Ζούμπου και του λέκτορα κ. Σ.Ν. Λιόση. Εκπονήθηκε εξ ολοκλήρου στο ερευνητικό εργαστήριο του Αιματολογικού Τμήματος του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Πατρών. Οφείλω να ευχαριστήσω θερμά τον διευθυντή του ανωτέρω τμήματος, καθηγητή κ. Ζούμπο αλλά και τις υπεύθυνες του εργαστηρίου κ. Γαλάνη και κ. Θανοπούλου για την βοήθειά τους καθ όλη την δειάρκεια της μελέτης. Ο κ. Λιόσης και η κ. Θανοπούλου αφιέρωσαν πολύ από τον χρόνο τους για να με εισαγάγουν σε όλες τις τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στην εκπόνηση της παρούσας μελέτης. Ιδιαίτερα οφείλω να ευχαριστήσω τον καθηγητή μου κ. Αντωνόπουλο και τον κ. Λιόση για την αμέριστη συμπαράσταση, καθοδήγηση και βοήθεια που μου παρείχαν κατά την πραγματοποίηση της παρούσας μελέτης. 8

9 Το Γενικό μέρος της παρούσας διδακτορικής διατριβής δημοσιεύθηκε υπό την μορφή άρθρου ανασκόπησης στο περιοδικό Clinical and Diagnostic Laboratory Immunology ως: Daoussis D, Andonopoulos AP, Liossis SN. Targeting CD40L: a promising therapeutic approach. Clin Diagn Lab Immunol Jul; 11(4): Το ερευνητικό τμήμα έγινε αποδεκτό προς δημοσίευση στο περιοδικό Rheumatology ως: Daoussis D, Antonopoulos I, Andonopoulos AP, Liossis SN. Increased expression of CD40L (CD154) on stimulated T cells from patients with psoriatic arthritis. (in press) 9

10 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 10

11 Ο ρόλος του Τ λεμφοκυττάρου στην παθογένεια της ΨΑ Ο ρόλος των Τ λεμφοκυττάρων θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικός στην παθογένεια της δερματικής ψωρίασης. Η παρουσία αυξημένου αριθμού Τ λεμφοκυττάρων είναι σταθερό εύρημα στις βιοψίες ψωριασικών δερματικών βλαβών, όπου στην επιδερμίδα απαντώνται κυρίως CD8 + T λεμφοκύτταρα ενώ το χόριο διηθείται από ένα μείγμα CD4 + αλλά και CD8 + Τ λεμφοκυττάρων. Τα περισσότερα από τα κύτταρα αυτά είναι ενεργοποιημένα κύτταρα μνήμης CD45RO + (2). Για να αναδειχθεί το πόσο εντυπωσιακός είναι ο βαθμός διήθησης του ψωριασικού δέρματος από τα Τ λεμφοκύτταρα, αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι ένας ασθενής με ψωρίαση στο 20% του δέρματός του, υπολογίζεται να έχει περίπου 20 δισεκατομμύρια Τ λεμφοκύτταρα στις ψωριασικές βλάβες ενώ στο περιφερικό του αίμα κυκλοφορούν μόλις 8 δισεκατομμύρια Τ λεμφοκύτταρα. Ο πιθανός κεντρικός ρόλος των ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων αναδεικνύεται επίσης ολοένα και περισσότερο όσον αφορά στην παθογένεια της ΨΑ, με βάση νεώτερα δεδομένα, καθώς αναγνωρίζονται σε ικανό αριθμό τόσο στον αρθρικό υμένα όσο και στο αρθρικό υγρό ασθενών με ΨΑ. Ειδικότερα στον αρθρικό υμένα ασθενών με ΨΑ υπερτερούν τα CD4 + Τ λεμφοκύτταρα σε αντιδιαστολή με το αρθρικό υγρό και τις ενθέσεις όπου φαίνεται να υπερτερούν τα CD8 + Τ λεμφοκύτταρα. Πρόσφατα αναδείχθηκε ότι κλώνοι Τ λεμφοκυττάρων, κυρίως CD8 +, από αρθρικό υγρό ασθενών με ΨΑ, εκπτύσσονται με τρόπο τέτοιο, που πιθανώς υποδηλώνει ότι καθοδηγούνται από την παρουσία κάποιου αυτοαντιγόνου (3). Υπάρχουν επίσης στοιχεία που αναδεικνύουν ομοιότητες μεταξύ Τ κυτταρικών 11

12 κλώνων που επάγονται πειραματικά από Τ λεμφοκύτταρα δερματικών βλαβών και από Τ λεμφοκύτταρα από το αρθρικό υγρό ασθενών με ΨΑ (4). Ακόμα περισσότερα δεδομένα για τον πιθανό παθογενετικό ρόλο των Τ λεμφοκυττάρων προκύπτουν από την κλινική αποτελεσματικότητα νεώτερων βιολογικών θεραπειών που στοχεύουν εκλεκτικά το Τ λεμφοκύτταρο στην ψωρίαση και την ΨΑ. 1) Το μονοκλωνικό αντίσωμα efalizumab αναστέλλει την αλληλεπίδραση του επιφανειακού μορίου LFA-1, που εκφράζεται στην επιφάνεια των Τ λεμφοκυττάρων, με τους συνδέτες του (ICAM-1, 2, 3), και έχει χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στην ψωρίαση. Η αποτελεσματικότητά του πιθανά οφείλεται στην αναστολή της σύνδεσης των Τ λεμφοκυττάρων με τα ενδοθηλιακά κύτταρα, την παρεμπόδιση της εισόδου των Τ λεμφοκυττάρων από το περιφερικό αίμα στο δέρμα και στην αναστολή της ενεργοποίησής τους (5). 2) Η χιμαιρική πρωτείνη alefacept συνδέεται με το μόριο CD2 στην επιφάνεια των Τ λεμφοκυττάρων και κινητοποιεί την διαδικασία απόπτωσης για το Τ λεμφοκύτταρο. Το μόριο αυτό φαίνεται να είναι δραστικό στην θεραπεία τόσο της ψωρίασης όσο και της ΨΑ (6). 3) Στην ψωρίαση έχει αναδειχθεί και η αποτελεσματικότητα της χιμαιρικής πρωτείνης CTLA4Ig, που αναστέλλει την αλληλεπίδραση των CD28-B7. Τα τελευταία συνιστούν ένα από τα σημαντικότερα συνδιεγερτικά μονοπάτια, απαραίτητα για την πλήρη ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων (7). Το γεγονός ότι ειδικότερα τα CD8 + T λεμφοκύτταρα πιθανά παίζουν σημαντικό ρόλο στην παθογένεια της ΨΑ υποδηλώνεται και από δύο επιπλέον στοιχεία. Το πρώτο αφορά στη συσχέτιση της ΨΑ με αντιγόνα του μείζονος συστήματος ιστοσυμβατότητας τάξης Ι. Το δεύτερο αφορά στην ενδιαφέρουσα 12

13 κλινική συσχέτιση με την λοίμωξη από HIV. Έχει αναφερθεί ότι οι ασθενείς με HIV λοίμωξη εμφανίζουν σε μεγαλύτερο ποσοστό και με βαρύτερη κλινική εικόνα, τόσο ψωρίαση όσο και ΨΑ. Εικάζεται οτι η δραματική μείωση των CD4 + Τ λεμφοκυττάρων στα πλαίσια της λοίμωξης από HIV οδηγεί σε υπεροχή των CD8 + Τ λεμφοκυττάρων, γεγονός που πιθανά ευοδώνει την ανάπτυξη των προαναφερόμενων νόσων (8). Όσον αφορά την παθογένεια της δερματικής ψωρίασης τα στοιχεία που υποδηλώνουν την πιθανή συμμετοχή των Τ λεμφοκυττάρων είναι ακόμα ισχυρότερα. Σε μελέτη που έγινε με την χρήση SCID (Severe Combined Immunodefficiency) ποντικιών, στα οποία είχε εμφυτευθεί ανθρώπινο φυσιολογικό δέρμα, διαπιστώθηκε εμφάνιση ψωριασικών βλαβών στο μόσχευμα και το παρακείμενο δέρμα, μετά από έγχυση στα ποντίκια ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων που ελήφθησαν από ασθενείς με ψωρίαση (9). 13

14 Η βιολογική σημασία της συνδιέγερσης και ο ρόλος της στην ενεργοποίηση του Τ λεμφοκυττάρου H ενεργοποίηση των λεμφοκυττάρων αποτελεί κεντρικό γεγονός της επίκτητης ανοσολογικής απάντησης. Φυσιολογικά, η ενεργοποίηση αυτή είναι μια αυστηρά ελεγχόμενη διεργασία. Η ενεργοποίηση των Τ λεμφοκυττάρων είναι αναγκαία για όλες τις θυμοεξαρτώμενες ανοσολογικές αποκρίσεις και προϋποθέτει την συμμετοχή δύο διαφορετικών ενδοκυττάριων μηνυμάτων. Το πρώτο μήνυμα είναι αντιγονοειδικό. Μεταφέρεται μέσω του αντιγονικού υποδοχέα επιφανείας του Τ λεμφοκυττάρου (TCR), όταν το αντιγόνο παρουσιάζεται κατάλληλα στο Τ λεμφοκύτταρο σε συνδυασμό με τα μόρια του μείζονος συστήματος ιστοσυμβατότητας, που βρίσκονται πάνω στην κυτταρική μεμβράνη των αντιγονοπαρουσιαστικών κυττάρων (APC). Τα αντιγονοπαρουσιαστικά κύτταρα δεν παρουσιάζουν απλά παθητικά το αντιγόνο, αλλά είναι υπεύθυνα και για την παροχή του δεύτερου μηνύματος. Το δεύτερο αυτό μήνυμα είναι απαραίτητο για την πλήρη και παραγωγική ενεργοποίηση του Τ λεμφοκυττάρου μέσω μιας διαδικασίας που καλείται συνδιέγερση. Η σύνδεση του αντιγόνου με τον TCR χωρίς συνδιεγερτικό μήνυμα δεν οδηγεί σε παραγωγική ενεργοποίηση του Τ λεμφοκυττάρου. Τέτοια Τ λεμφοκύτταρα είναι ανίκανα να πολλαπλασιαστούν και συχνά αποπίπτουν, δεν μπορούν να παράγουν κυτοκίνες και δεν απαντούν σε άλλη ενεργοποίηση, μπαίνοντας σε μια κατάσταση που καλείται ανεργία. Η αρχική άποψη ήταν ότι διαλυτοί παράγοντες, όπως π.χ. οι κυτοκίνες, ήταν οι καίριοι μεσολαβητές των συνδιεγερτικών μηνυμάτων. Αργότερα έγινε φανερό ότι η συνδιέγερση είναι μια διαδικασία που απαιτεί άμεση κυτταρική επαφή. Τα συνδιεγερτικά μηνύματα μεταφέρονται μέσω της αλληλεπίδρασης διαφόρων ζευγών υποδοχέων-αποδοχέων 14

15 των κυτταρικών επιφανειών του Τ λεμφοκυττάρου και του αντιγονοπαρουσιαστικού κυττάρου (10) H διαδικασία της συνδιέγερσης είναι παράλληλα και μια «ασφαλιστική δικλείδα» του ανοσολογικού συστήματος, προκειμένου να αποτραπεί η υπερβολική διέγερση των λεμφοκυττάρων, και δρα σε πολλαπλά επίπεδα. Επιτρέπει την πλήρη ενεργοποίηση, αναστέλει την ανεργία ή την απόπτωση, προωθεί την διαφοροποίηση προς κατάσταση λειτουργικότητας ή προς τη δημιουργία κυττάρου μνήμης, διατηρεί τον κυτταρικό πολλαπλασιασμό και επιτρέπει την διακυτταρική επικοινωνία και συνεργασία. Το πρώτο ζευγάρι υποδοχέα-αποδοχέα που αποδείχθηκε ότι έχει συνδιεγερτική δράση ήταν το CD28-B7. Άλλα παρόμοια ζεύγη μορίων επιφανείας όπως το CD40-CD40 ligand (CD40L), CD2-CD58, CD11-CD18/ICAM-1 και VLA4- VCAM περιγράφηκαν αργότερα (11). 15

16 Ο βιολογικός ρόλος του CD40L To μόριο CD40L είναι μέλος της ευρύτερης οικογένειας επιφανειακών μορίων που ονομάζεται «υπερ-οικογένεια των υποδοχέων του παράγοντα νέκρωσης των όγκων (TNF)» (TNF receptor superfamily of molecules). Πρόκειται για μια τύπου ΙΙ μεμβρανική γλυκοπρωτεΐνη με 261 αμινονοξέα, η έκφραση της οποίας περιορίζεται κυρίως στην υποομάδα των CD4 + T λεμφοκυττάρων. Το μόριο CD40L φυσιολογικά δεν εκφράζεται στην επιφάνεια των Τ λεμφοκυττάρων στην κατάσταση της ηρεμίας. Η έκφραση του CD40L επάγεται άμεσα μετά την ενεργοποίηση του Τ λεμφοκυττάρου και για το λόγο αυτό αποτελεί έναν πρώιμο δείκτη της ενεργοποίησής του. Ο αποδοχέας του, το επιφανειακό μόριο CD40, εκφράζεται συνεχώς στην επιφάνεια των Β λεμφοκυττάρων, μακροφάγων και δενδριτικών κυττάρων (12). Η αλληλεπίδραση των CD40-CD40L έχει μελετηθεί εκτενώς και έχει δειχθεί ότι παίζει πολλαπλό λειτουργικό ρόλο στο υγιές ανοσολογικό σύστημα. Ενισχύει την αντιγονοειδική απόκριση του Τ λεμφοκυττάρου, μέσω της ενεργοποίησης των δενδριτικών κυττάρων και της επαγωγής της έκκρισης της ιντερλευκίνης 12 (IL-12) από αυτά τα κύτταρα, ώστε να εστιασθεί η ανοσολογική απάντηση στο αντιγόνο που έχει συνδεθεί με τον TCR (13, 14, 15, 16,17). Διατηρεί την απάντηση αυτή για όσο διάστημα το αντιγόνο παραμένει δεσμευμένο και επάγει την κινητοποίηση συγκεκριμένων λειτουργιών στα διαντιδρώντα CD40 + κύτταρα στόχους. Για παράδειγμα, η δέσμευση του CD40 που εκφράζεται στην επιφάνεια των ενδοθηλιακών κυττάρων από το CD40L της επιφάνειας ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων οδηγεί στην αύξηση της έκφρασης προσκολλητικών μορίων, όπως ICAM-1, VCAM-1 και E-selectin, που οδηγεί σε αυξημένη διαπίδυση των λευκοκυττάρων (18, 19). Η ενεργοποίηση των APC από την αλληλεπίδραση του CD40-CD40L οδηγεί στην επαγωγή της παραγωγής προφλεγμονωδών κυτοκινών, 16

17 χημειοκινών, ΝΟ, και μεταλλοπρωτεϊνασών. Η αλληλεπίδραση των CD4 + CD40L + T λεμφοκυττάρων με το CD40 των Β λεμφοκυττάρων οδηγεί στη διαφοροποίηση, τον πολλαπλασιασμό, την αλλαγή τάξης της παραγόμενης/εκκρινόμενης ανοσοσφαιρίνης και την δημιουργία Β λεμφοκυττάρων μνήμης. Η φυσιολογική λειτουργία του CD40L αναδεικνύεται στους ασθενείς με συγγενή ανεπάρκεια του CD40L. Αυτή η φυλοσύνδετα κληρονομούμενη ανοσοανεπάρκεια, το σύνδρομο hyper-igm, χαρακτηρίζεται από την απουσία ώριμων ισοτύπων αντισωμάτων και την επιμονή υψηλών τίτλων IgM, επιβεβαιώνοντας ότι η αλληλεπίδραση μεταξύ του CD40 στα Β λεμφοκύτταρα και του CD40L στα ενεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα είναι κρίσιμη για την αλλαγή τάξης των ανοσοσφαιρινών (20). 17

18 Ρύθμιση της έκφρασης του CD40L Η έκφραση του CD40L φυσιολογικά ευρίσκεται κάτω από αυστηρό έλεγχο. Η δέσμευση του TCR κινητοποιεί την επαγωγή της έκφρασης του CD40L στην επιφάνεια των ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων. Επιπλέον, συνδιεγερτικά μηνύματα ή κυτοκίνες ενισχύουν την παραπάνω έκφραση. Η μέγιστη έκφραση του mrna του CD40L γίνεται 1-2 ώρες μετά τη διέγερση του Τ λεμφοκυττάρου, ενώ έκφραση της πρωτεϊνης CD40L μεγιστοποιείται στις 4-6 ώρες. Ακολουθεί ταχεία κάθαρση του μορίου από την κυτταρική επιφάνεια, έτσι ώστε να είναι μόλις ανιχνεύσιμο στις 16 ώρες (21). Αυτή η παροδική έκφραση του CD40L δίνει στο ενεργοποιημένο Τ λεμφοκύτταρο μια σύντομη ευκαιρία να μεταφέρει βοηθητικά μηνύματα στα αλληλεπιδρώντα Β λεμφοκύτταρα, μακροφάγα ή δενδριτικά κύτταρα. Άλλα επικουρικά μόρια επιφανείας έχουν επίσης βρεθεί ότι βοηθούν την έκφραση του CD40L, όπως το CD28, LFA-3 και ICOS (22, 23, 24). Συγκεκριμένες κυτοκίνες όπως η IL-2, IL-12 και IL-15 επάγουν την έκφραση του CD40L, ενώ άλλες, όπως η IL-4 και IL-10 την αναστέλλουν (25, 26, 27). Υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι το ελεύθερο ενδοκυττάριο ιονισμένο ασβέστιο (Ca +2 ) είναι ο κατ εξοχήν δεύτερος μεσολαβητής που οδηγεί τελικά στην μεταγραφή του γονιδίου του CD40L. Η αποφωσφορυλίωση του μεταγραφικού παράγοντα NFAT (nuclear factor of activated T cells) από την καλσινευρίνη, που είναι μια Ca +2 -εξαρτώμενη φωσφατάση, οδηγεί στην ενεργοποίηση του NFAT και την μεταφορά του στον πυρήνα. Ο ενεργοποιημένος ΝFΑΤ, με την συνεργασία ενός άλλου μεταγραφικού παράγοντα, του AP-1 (activating protein-1), παίζει καθοριστικό ρόλο στην μεταγραφική ρύθμιση της επαγωγής του CD40L. Η κυκλοσπορίνη Α (CsA), ένας ισχυρός αναστολέας της καλσινευρίνης, έχει δειχθεί ότι ελαχιστοποιεί την έκφραση του CD40L στα φυσιολογικά Τ λεμφοκύτταρα. Ειδικότερα, μόνο το 4% 18

19 των Τ λεμφοκυττάρων από υγιείς δότες εκφράζουν το CD40L μετά από in vitro διέγερση παρουσία CsA, σε αντιδιαστολή με 62% σε απουσία της CsA (21). Η έκφραση του CD40L ελέγχεται επίσης και σε μετα-μεταγραφικό επίπεδο. Οι ενεργοποιημένες απο stress κινάσες ΜΑΡ (mitogen activated protein) θεωρούνται ότι συνεισφέρουν στην σταθερότητα του CD40L mrna. Τελικώς, η ρύθμιση επιτυγχάνεται και σε μετα-μεταφραστικό επίπεδο, είτε με ενδοκυττάρωση είτε με ενζυμική αποδόμηση του επιφανειακού μορίου CD40L από μεταλλοπρωτεϊνάσες, οδηγώντας στο σχηματισμό διαλυτού CD40L (scd40l) ( 12). 19

20 ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΡΟΛΟΥ ΤΗΣ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΗΣ CD40-CD40L ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ I. Μη ρευματικά νοσήματα Μεταμοσχεύσεις Η χειρουργική των μεταμοσχεύσεων δε θα εξελισσόταν τόσο εντυπωσιακά τις τελευταίες δεκαετίες χωρίς την ανάπτυξη ικανών ανοσοκατασταλτικών παραγόντων που θα ελαχιστοποιούσαν την πιθανότητα της απόρριψης του μοσχεύματος. Μονοκλωνικά αντισώματα (MAb) έναντι του CD40L έχουν χρησιμοποιηθεί ως ανοσοκατασταλτική θεραπεία σε πολλά μοντέλα μεταμόσχευσης σε ζώα. Σε πρωτεύοντα θηλαστικά, η χορήγηση αντί-cd40l ΜAb καθυστερεί την απόρριψη αλλομοσχεύματος, ενώ ο συνδυασμός με το CTLA4Ig, μια χιμαιρική πρωτεΐνη αποτελούμενη από το εξωκυττάριο τμήμα του επιφανειακού μορίου CTLA4 και το Fc τμήμα της ανθρώπινης IgG1, που μπλοκάρει το μονοπάτι CD28-B7, έχει αθροιστική και συνεργική δράση. Αυτή η συνδυασμένη θεραπεία διατηρεί τη βιωσιμότητα νεφρικού αλλομοσχεύματος σε πρωτεύοντα θηλαστικά και αυξάνει την επιβίωση δερματικού μοσχεύματος σε ποντίκια (28, 29). Η χορήγηση αντί-cd40l ΜAb μετά από 60 ημέρες συμβατικής ανοσοκαταστολής με CsA ήταν αποτελεσματική θεραπεία σε μοντέλο νεφρικού αλλομοσχεύματος σε πιθήκους, αν και είναι γνωστό ότι η CsA καταστέλλει την έκφραση του CD40L στα Τ λεμφοκύτταρα (30). Η έκφραση του γονιδίου του CD40L έχει βρεθεί ότι αυξάνει 4 φορές σε περιπτώσεις οξείας απόρριψης. Αυτό θα μπορούσε να χρησιμεύσει ως μη επεμβατική μέθοδος παρακολούθησης της λειτουργίας του αλλομοσχεύματος και επίσης για τον 20

21 προσδιορισμό της βιολογικής αποτελεσματικότητας κλασικών ανοσοκατασταλτικών παραγόντων, όπως η CsA και το tacrolimus που αναστέλλουν την έκφραση του CD40L (31). Σε μοντέλα μεταμόσχευσης σε ζώα, οι αναστολείς καλσινευρίνης καταστέλλουν την έκφραση του CD40L στα Τ λεμφοκύτταρα in vitro, αλλά όχι στο λεμφικό ιστό, υποδηλώνοντας ότι το μονοπάτι του CD40-CD40L παραμένει λειτουργικό κατά τη θεραπεία με αυτούς τους παράγοντες, γεγονός που μπορεί να συμβάλλει στην απόρριψη του αλλομοσχεύματος σε κλινικό επίπεδο (32). Αθηροσκλήρυνση Η τρέχουσα άποψη για την αθηροσκλήρηνση, την πιο θανατηφόρο νόσο στον δυτικό κόσμο σήμερα, είναι ότι πρόκειται για μια χρόνια, εκφυλιστική, φλεγμονώδη διεργασία στην οποία το ανοσολογικό σύστημα πιθανώς παίζει σημαντικό ρόλο. Το CD40 και το CD40L υπερεκφράζονται σε αθηρωματικές βλάβες σε ανθρώπους και πειραματόζωα. Η σύνδεση του CD40 με κύτταρα που σχετίζονται με την αθηρωματική πλάκα, όπως τα ενθοθηλιακά κύτταρα, λεία μυικά κύτταρα, και μακροφάγα, οδηγεί σε αυξημένη έκφραση των μεσολαβητών που προάγουν την αθηρογένεση, όπως κυτταροκίνες, χημειοκίνες, αυξητικοί παράγοντες και μεταλλοπρωτεϊνάσες. Η αναστολή της αλληλεπίδρασης του CD40-CD40L με αντί- CD40L MAb σε ποντίκια οδηγεί σε μειωμένο σχηματισμό και εξέλιξη της αθηρωματικής βλάβης και επίσης, προωθεί τέτοιες αλλαγές στην δομή της αθηρωματικής βλάβης, που μπορεί να είναι σημαντικές στην σταθεροποίηση της αθηρωματικής πλάκας στον ανθρωπο (33). Τα αιμοπετάλια επίσης εκφράζουν CD40L και θεωρείται ότι συμβάλλουν σημαντικά στην προσέλκυση φλεγμονωδών κυττάρων στο κατεστραμένο ενδοθήλιο in vivo (34). Eνεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα που εκφράζουν CD40L εντοπίζονται 21

22 στην αθηρωματική πλάκα, γεγονός που ενισχύει την υπόθεση ότι τα ενεργοποιημένα CD4 + T λεμφοκύτταρα είναι οι ενορχηστρωτές της αθηρωματικής διαδικασίας (35). Ψωρίαση Σε μελέτη των Denfeld και συν. αναφέρεται αυξημένη έκφραση του CD40 στα κερατινοκύτταρα που ελήφθησαν από ψωριασικές βλάβες, έπειτα από καλλιέργεια in vitro. Στη μελέτη αυτή διατυπώνεται για πρώτη φορά η υπόθεση ότι, η αλληλεπίδραση του CD40 στα κερατινοκύτταρα με το CD40L στην επιφάνεια των ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων πιθανά να έχει κάποιο ρόλο στην παθογένεια της ψωρίασης (36). Οι Pasch και συν. μελέτησαν εκτενέστερα την έκφραση του CD40 λαμβάνοντας βιοψίες από 10 ασθενείς με ψωρίαση τόσο από προσβεβλημένο όσο και από υγιές δέρμα. Επιβεβαίωσαν την αυξημένη έκφραση του CD40 στην κυτταρική μεμβράνη των κερατινοκυττάρων από ασθενείς με ψωρίαση ενώ διαπίστωσαν οτι μικρός αριθμός από τα άφθονα Τ λεμφοκύτταρα που διηθούν το ψωριασικό δέρμα εκφράζουν CD40L. Ειδικότερα, διαπίστωσαν την παρουσία CD40L + Τ λεμφοκυττάρων στο προσβεβλημένο δέρμα 7 εκ των 10 ασθενών με ψωρίαση. Σημειώνεται ότι στους 6 από τους 7 τα προαναφερόμενα λεμφοκύτταρα βρίσκονταν σε άμεση γειτνίαση με CD40 + κύτταρα. Σε μη προσβεβλημένο δέρμα, μόνο 2 από τους 10 ασθενείς εμφάνιζαν CD40L + Τ λεμφοκύτταρα και μόνο σε έναν τα λεμφοκύτταρα αυτά βρίσκονταν σε γειτνίαση με CD40 + κύτταρα. Οι ερευνητές αυτοί απέδειξαν επίσης ότι η σύνδεση του CD40 στην επιφάνεια των κερατινοκυττάρων με το CD40L in vitro, οδηγεί σε αυξημένη παραγωγή των IL-8, RANTES και MCP-1, κυτοκινών που βρίσκονται σε αφθονία στο ψωριασικό δέρμα. Τα παραπάνω δεδομένα υποστηρίζουν τον πιθανό παθογενετικό ρόλο του άξονα CD40-CD40L στην ψωρίαση (37). 22

23 Αλλα μη ρευματικά νοσήματα όπου το ζεύγος CD40-CD40L πιθανά παίζει ρόλο αναφέρονται συνοπτικά στον Πίνακα 1. Πίνακας 1. Μη ρευματικές παθήσεις στις οποίες ο άξονας CD40-CD40L πιθανά παίζει ρόλο. AIDS Καρκίνος Χρόνια λεμφογενής λευχαιμία Νόσος Hodgkin Πνευμονική ίνωση Alzheimer Το CD40L είναι απαραίτητο για την ανοσολογική άμυνα απέναντι στον ιό της ανθρώπινης επίκτητης ανοσοανεπάρκειας και τις ευκαιριακές λοιμώξεις (38,39). Αυτό μπορεί να εξηγεί τις ομοιότητες των κλινικών εκδηλώσεων του AIDS με αυτές της συγγενούς ανεπάρκειας CD40L (hyper-igm syndrome). Έχουν γίνει προσπάθειες να ενισχυθεί η ανοσία έναντι των όγκων. Γονιδιακή θεραπεία με από του στόματος χορήγηση CD40L δοκιμάστηκε πρόσφατα στο λέμφωμα (40). Τα κακοήθη κύτταρα εκφράζουν CD40 και CD40L και η αλληλεπίδρασή τους μπορεί να συμβάλλει στην αύξηση του όγκου, καθιστώντας το CD40L έναν πιθανό στόχο (41). Το σχετικό με το CD40L μονοπάτι επιβίωσης είναι ενισχυμένο σε ασθενείς με κακοήθειες Β κυτταρικής αρχής (42). Η αλληλεπίδραση των CD40-CD40L οδηγεί σε ενεργοποίηση των ινοβλαστών και παραγωγή της προϊνωτικής κυτοκίνης TGF-β. Ινοβλάστες από υγιή και ινωτικό πνεύμονα εκφράζουν CD40L. Η έκφραση αυτή ενισχύεται από την προϊνωτική κυτοκίνη IL-13 και μειώνεται από την IFN-γ, μια κυτοκίνη με αντι-ινωτικές ιδιότητες. Ινοβλάστες από πνεύμονα ασθενών με ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση εκφράζουν υψηλά επίπεδα CD40L, σε σύγκριση με ινοβλάστες από υγιή πνεύμονα (43). Το CD40-CD40L ενισχύει σημαντικά την ενεργοποίηση των μικρογλοιακών κυττάρων (44). 23

24 II. Ρευματικά νοσήματα Συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) Εκφραση του CD40L στους ασθενείς με ΣΕΛ Οι Desai-Mehta και συν. έχουν αναφέρει ότι μονοπύρηνα κύτταρα περιφερικού αίματος (PBMC) από ασθενείς με ενεργό ΣΕΛ εμφανίζουν αύξηση κατά 21 φορές του ποσοστού των CD4 + CD40L + κυττάρων σε σύγκριση με υγιείς δότες. Σε περαιτέρω διέγερση των PBMC με αντί-cd3 MAb, το ποσοστό των CD4 + CD40L + κυττάρων αυξήθηκε 5 φορές στούς υγιείς δότες αλλά μόνο 1.4 φορές στους ασθενείς με ενεργό λύκο. Πάντως το ποσοστό των CD40L + T λεμφοκυττάρων εξακολουθούσε να παραμένει υψηλότερο στην ομάδα ασθενών με ενεργό λύκο. Τα PBMC των ασθενών με ΣΕΛ σε ύφεση συμπεριφέρονταν παρόμοια με αυτά της ομάδας ελέγχου. Παρόμοιες παρατηρήσεις έγιναν και όσον αφορά την έκφραση του CD40L από τα CD8 + T λεμφοκύτταρα που απομονώθηκαν από ασθενείς με ενεργό ΣΕΛ (22 φορές υψηλότερη έκφραση από την ομάδα ελέγχου). Τα Β λεμφοκύτταρα επίσης υπερεκφράζουν CD40L στους ασθενείς με ενεργό ΣΕΛ σε παρόμοια επίπεδα με αυτά που παρατηρούνται στα ενεργοποιημένα Τ λεμφοκύτταρα. Τα φυσιολογικά Β λεμφοκύτταρα στον άνθρωπο εκφράζουν πολύ χαμηλά επίπεδα CD40L και μόνο μετά από κατάλληλη επεξεργασία, σε αντιδιαστολή με τα Β λεμφοκύτταρα ασθενών με ενεργό ΣΕΛ που εκφράζουν CD40L αυτόματα (45). Σε άλλη μελέτη των Koshy και συν. ενεργοποιημένα in vitro PBMC από υγιείς δότες ή μάρτυρες με άλλα νοσήματα παρουσίασαν υψηλή έκφραση του CD40L με προοδευτική μείωση στα βασικά επίπεδα στις 48 ώρες, ενώ τα PBMC ασθενών με ΣΕΛ συνέχισαν να εκφράζουν υψηλά επίπεδα CD40L στο ίδιο χρονικό σημείο. Στην 24

25 μελέτη αυτή δεν αναδείχθηκε κάποια συσχέτιση της έκφρασης του CD40L με την ενεργότητα του νοσήματος (46). Οι Higuchi και συνεργάτες επιβεβαίωσαν αυτά τα αποτελέσματα τόσο στον ΣΕΛ όσο και σε πειραματικά μοντέλα λύκου σε ποντίκια, υποθέτοντας ότι η έκτοπη έκφραση του CD40L στα Β λεμφοκύτταρα του ΣΕΛ πιθανά να παίζει κρίσιμο ρόλο στην εμφάνιση της νόσου. Διαγονιδιακά ποντίκια επιρρεπή σε λύκο, που εκφράζουν CD40L στα Β λεμφοκύτταρα, παράγουν αυτόματα αυτοαντισώματα, και επιπλέον, τα μισά από αυτά αναπτύσσουν σπειραματονεφρίτιδα με εναπόθεση ανοσοσυμπλεγμάτων (47). Οι Devi και συν. επίσης επιβεβαίωσαν την υψηλή έκφραση του CD40L στα Τ και Β λεμφοκύτταρα του ΣΕΛ. Ειδικώτερα, 45% των Τ λεμφοκυττάρων ασθενών με ΣΕΛ εκφράζουν CD40L σε σύγκριση με μόνο 8-18% των Τ λεμφοκυττάρων από υγιείς δότες ή ασθενείς με ΡΑ. Επιπλέον, 30% από τους ασθενείς με ΣΕΛ που εξετάσθηκαν είχαν υψηλή έκφραση του CD40L και στα Β λεμφοκύτταρα (48). Πάντως, σε αντίθεση με τα παραπάνω αποτελέσματα, υπάρχει μια αναφορά στην οποία δεν διαπιστώθηκαν αλλαγές στην έκφραση του CD40L στα λεμφοκύτταρα του ΣΕΛ. Οι ερευνητές αυτοί βρήκαν υψηλή έκφραση του CD86 στα Β λεμφοκύτταρα του ΣΕΛ, το οποίο είναι ένα άλλο σημαντικό συνδιεγερτικό μόριο (49). Σε μια άλλη μελέτη βρέθηκε διαταραχή της έκφρασης του CD40L στα μονοκύτταρα ασθενών με ενεργό ΣΕΛ. Eξετάστηκαν 23 ασθενείς με ενεργό ΣΕΛ σε σύγκριση με 16 υγιή άτομα. Τα αποτελέσματα έδειξαν αύξηση κατά 7 φορές του ποσοστού των μονοκυττάρων που εξέφραζαν CD40L στους ασθενείς με ΣΕΛ σε σχέση με τους υγιείς. Η έκφραση του CD40L επιβεβαιώθηκε σε επίπεδο mrna και πρωτεΐνης και είχε σημαντική συσχέτιση με την ενεργότητα του νοσήματος (50). Το CD40L αποκόπτεται από την κυτταρική επιφάνεια των ενεργοποιημένων Τ λεμφοκυττάρων από μια μεταλλοπρωτεϊνάση, απελευθερώνοντας scd40l, ένα μόριο 25

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη του ρόλου ανοσο-τροποποιητικής δράσεως της p38 µιτογονο-ενεργοποιηµένης κινάσης ( p38 MAPK ) Μαυρόπουλος Αθανάσιος, PhD ΕΙΣΑΓΩΓΗ-Ι H p38 MAPK ενεργοποιείται από τις ιντερλευκίνες IL-12 και IL-18

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Ποιες είναι οι διαφορές μιας πρωτογενούς από μια δευτερογενή χυμική ανοσολογική απόκριση; Περιγράψετε τους μηχανισμούς ενεργοποίησης στις δυο περιπτώσεις. ΘΕΜΑ 2 (1 μονάδα) Περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών

ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ. Ιωάννα Οικονοµίδου. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών ANOΣΟΓΗΡΑΝΣΗ Ιωάννα Οικονοµίδου Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Πανεπιστηµίου Αθηνών Το ανοσιακό σύστηµα θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την διατήρηση της υγείας και την επιβίωση στους ηλικιωµένους

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ

ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ. Εργαστήριο Γενετικής, ΓΠΑ ΑΝΟΣΟΠΟΙΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΝΟΚΛΩΝΙΚΑ ΑΝΤΙΣΩΜΑΤΑ ΕΜΒΟΛΙΑ Στάδια μικροβιακής λοίμωξης δημιουργία αποικίας σε εξωτερική επιφάνεια διείσδυση στον οργανισμό τοπική μόλυνση συστηματική (γενικευμένη) μόλυνση H σημασία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Ελένη Κομνηνού, Ρευματολόγος, Επιστημονικά Υπεύθυνη Ρευματολογικού Τμήματος ΙΑΣΩ General ΚΥΗΣΗ & ΡΕΥΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Οι ρευματικές παθήσεις αφορούν,σε ένα μεγάλο ποσοστό, νέες γυναίκες που βρίσκονται σε

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση (immune response)

Ανοσιακή απάντηση (immune response) Ανοσιακή απάντηση (immune response) Το σύνολο των μηχανισμών που καθιστούν τον οργανισμό ικανό να αναγνωρίζει,να εξουδετερώνει και να απομακρύνει κάθε ξένη ουσία προς αυτόν χαρακτηρίζεται ως ανοσία. Αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη,

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη, EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 Περίληψη EPAR για το κοινό τοκιλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ

Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Βιολογία γενικής παιδείας τάξη Γ Παραδόσεις του μαθήματος Επιμέλεια: Γιάννης Αργύρης Βιολόγος M.Sc. Καθηγητής 3 ου Γεν. Λυκ. Ηλιούπολης Κεφάλαιο 1ο Άνθρωπος και υγεία 2. Μηχανισμοί Άμυνας του Ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά

οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά οµή Ανοσιακού Συστήµατος Ελένη Φωτιάδου-Παππά Τµήµα Ανοσολογίας Γ.Ν. Νίκαιας-Πειραιά Ανοσολογικό σύστηµα Βασικό σύστηµα του οργανισµού Λειτουργικές µονάδες του ανοσολογικού συστήµατος Οργανωµένος λεµφικός

Διαβάστε περισσότερα

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος

Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab. Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Η φαρµακοκινητική και φαρµακοδυναµική του Rituximab Αθηνά Θεοδωρίδου Ρευµατολόγος Ra: Διαρκής κίνηση αυτοδραστικών Β-κυττάρων από τον µυελό των οστών στα περιφερικά λεµφικά όργανα και τον προσβεβληµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Ρευματοειδής αρθρίτιδα. Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μαρία Γ. Τεκτονίδου Επίκουρος Καθηγήτρια Ρευματολογίας Α Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Αθηνών Ρόλος Ανοσοποιητικού Συστήματος Προστασία του οργανισμού έναντι εξωτερικών εισβολέων

Διαβάστε περισσότερα

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής

Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Aποµυελινωτικά νοσήµατα Γεώργιος Καρκαβέλας Καθηγητής Παθολογικής Ανατοµικής ΑΠΘ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΣΗ καταστροφή µυελίνης αποκλείονται παθολογικές καταστάσεις από αποτυχία σχηµατισµού µυελίνης (δυσµυελίνωση) ή

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας

Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής ιδιοπαθούς αρθρίτιδας ΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ "ΚΛΙΝΙΚΗ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑ - ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ" Ο ρόλος των αντισωμάτων κατά του κυκλικού κιτρουλλιωμένου πεπτιδίου στη διάγνωση και θεραπεία της νεανικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση

Ο ρόλος της ΕΘΟ. στην αναγέννηση. & την επανόρθωση Ο ρόλος της ΕΘΟ στην αναγέννηση & την επανόρθωση Νοvo E & Parola M. Fibrogenesis & Tissue Repair 2008, 1:5 Χρόνια παγκρεατίτιδα Ιστολογία παγκρεατικού καρκινώµατος Αδενοκαρκίνωµα εξ εκφορητικών

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Χαράλαμπος Γεροδήμος Αθανάσιος Ζιώγας Αλέξιος Ηλιόπουλος Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Ευάγγελος Ντάβας Θεματολογία Ανοσολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΦΑΡΜΑΚΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗΣ ΔΙΑΤΡΙΒΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΓΙΑΓΚΙΝΗ ΧΗΜΙΚΟΥ Μελέτη των ιστολογικών και βιοχημικών αλλοιώσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ 2. ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΤΩΝ ΟΓΚΩΝ Οι όγκοι χαρακτηρίζονται από πολλαπλές αλλαγές του μεταβολισμού. Η χαρακτηριστική μεταβολική λειτουργία μπορεί να μετρηθεί in vivo με τη βοήθεια ενός ραδιοσημασμένου

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ

ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΔΕΙΚΤΕΣ ΦΛΕΓΜΟΝΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΜΗ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟ ΣΟΒΑΡΟ ΒΡΟΓΧΙΚΟ ΑΣΘΜΑ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΚΑΤΣΑΟΥΝΟΥ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΜΟΝΑΔΑ ΠΝΕΥΜΟΝΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΗΣ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑΣ- Κ.Ε.Θ. ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr

Διαβάστε περισσότερα στο διαδικτυακό τόπο www.psorinfo.gr Αυτό το φυλλάδιο είναι μέρος του «Προγράμματος Ενημέρωσης για την Ψωρίαση», το οποίο δημιουργήθηκε για να παρέχει πληροφορίες για την πάθηση. Το φυλλάδιο κάνει μία εισαγωγή στην ψωρίαση και στις θεραπείες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανοσολογία

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Εισαγωγή στην Ανοσολογία ρ. Γιώργος Κρασιάς Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου Τµήµα Μοριακής Ιολογίας Τι είναι το Ανοσοποιητικό Σύστηµα (ΑΣ)? Το ΑΣ (Immune System) είναι ένα σύστηµα άµυνας του

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Αθανάσιος Γ. Τζιούφας Παθολογική Φυσιολογία Ιατρική Σχολή Παν. Αθηνών Costa Navarino 26/6/2011

ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΑΥΤΟΑΝΟΣΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΜΕΛΛΟΝ Αθανάσιος Γ. Τζιούφας Παθολογική Φυσιολογία Ιατρική Σχολή Παν. Αθηνών Costa Navarino 26/6/2011 ά ς. ύ ς ή ί ή ή. ώ Costa Navarino 26/6/2011 ά ή : ίπ 5% ύ π ύ ά- ά ή ά ή ά ή/ ώ - ά ή : ό ή ά π ό π ί ς ό έ - π ά ά ς- έ ς ά ής π ί ς ύ- ύς ό ς ής π ί ς ς ό ύ ά ά ή ί έ ς π ύς ί ς ή ή ς ής ής Ά ώ π ή

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή απάντηση: Α1. Η ρύθμιση της θερμοκρασίας του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ. Χρυσούλα Νικολάου ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΩΝ ΕΛΑΦΡΩΝ ΑΛΥΣΕΩΝ ΣΤΟΝ ΟΡΟ ΚΑΙ ΣΤΑ ΟΥΡΑ Χρυσούλα Νικολάου Μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις Οι μονοκλωνικές ελεύθερες ελαφρές αλύσεις οι οποίες είναι γνωστές ως πρωτεΐνη Bence

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9 1.Γενικά περί Ρευµατικών Νοσηµάτων 2.Συστηµατικός Ερυθηµατώδης Λύκος ( Σ. Ε. Λ.) 3. Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα 4. Οστεοαρθρίτιδα 5. Σκληρόδερµα, Προοδευτική Συστηµατική Σκλήρυνση 01/15 1.Γενικά περί Ρευµατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΣΘΕΝΟΥΣ ΜΕ ΡΑ Ορισμός? Η ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία συστηματική φλεγμονώδης νόσος που προσβάλλει πολλές αρθρώσεις του σώματος. Η φλεγμονώδης διεργασία προσβάλλει καταρχήν την «επένδυση»

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ανοσιακή απάντηση Αικατερίνη Ταράση

Ανοσιακή απάντηση Αικατερίνη Ταράση Ανοσιακή απάντηση Αικατερίνη Ταράση ιευθύντρια Τµ. Ανοσολογίας- Ιστοσυµβατότητας Γ.Ν.Α.. " Ο Ευαγγελισµός" ανοσιακή απάντηση είναι το σύνολο των πολύπλοκων διεργασιών µε τις οποίες ο οργανισµός (ξενιστής)

Διαβάστε περισσότερα

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf]

Ασθενείς. Προηγηθείσα ανεπιτυχής θεραπεία με 1 ή περισσότερα [γλυκοκορτικοειδή, ανοσοκατασταλτικά (ΑΖΑ, 6ΜΡ), anti-tnf] Σχεδιασμός Μελέτης Φάσης 3, τυχαιοποιημένη, διπλή-τυφλή, ελεγχόμενη με placebo, μελέτη Ξεχωριστές μελέτες επαγωγής ύφεσης και συντήρησης Διενεργήθηκε σε 211 ιατρικά κέντρα σε 34 χώρες από το 2008-2012

Διαβάστε περισσότερα

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός»

ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος. Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΗPV και Καρκίνος Δέρµατος Ηλέκτρα Νικολαΐδου Επ. Καθηγήτρια Δερµατολογίας ΕΚΠΑ Νοσ. «Α. Συγγρός» ΓΕΝΗ HPV Α γένος: βλεννογόνοι αιτιολογική συσχέτιση µε καρκίνο τραχήλου µήτρας, πρωκτού, αιδοίου, πέους

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY

DEPARTMENT OF IMMUNOLOGY & HISTOCOMPATIBILITY UNIVERSITY OF THESSALY Μαμάρα Α. (1), Καλαλά Φ. (1), Λιαδάκη Κ. (1), Παπαδούλης Ν. (2), Μανδαλά Ε. (3), Παπαδάκης Ε. (4), Γιαννακούλας N. (5), Παλασοπούλου M. (5), Λαφιωνιάτης Σ. (6), Κιουμή A. (4), Κοραντζής I. (4), Καρτάσης

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ

ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ Τ- ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΓΟΝΙΔΙΟΥ Foxp3 ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Μονάδα Ανοσολογίας Καρκίνου, Εργαστήριο Ανοσολογίας-Ιστοσυμβατότητας Πνευμονολογική Κλινική, Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Λάρισας Τμήμα Ιατρικής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΕΚΦΡΑΣΗ ΤΟΥ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΡΥΘΜΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα

Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Συσχέτιση Περιοδοντικών Λοιμώξεων με Συστηματικά Νοσήματα Πέτρος Δ. Δαμουλής, D.M.D., D.M.Sc. Περιοδοντολόγος Επισκέπτης Καθηγητής Πανεπιστημίου Tufts, ΗΠΑ Η Περιοδοντική Νόσος είναι μία Λοίμωξη που προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ. Σχηµατική απεικόνιση της µεγάλης και της µικρής κυκλοφορίας ΤΕΙ ΠΑΤΡΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : Γεράσιµος Π. Βανδώρος ΑΙΜΟΦΟΡΑ ΑΓΓΕΙΑ ΑΡΤΗΡΙΕΣ - ΦΛΕΒΕΣ - ΤΡΙΧΟΕΙ Η 1 ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ Μεγάλη και µικρή κυκλοφορία Σχηµατική

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΙΓΟΝΑ. Aπτίνες Ετερόφιλα αντιγόνα Ομάδες αίματος 18/3/2015, M.ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ

ΑΝΤΙΓΟΝΑ. Aπτίνες Ετερόφιλα αντιγόνα Ομάδες αίματος 18/3/2015, M.ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΑ Antigens Ags Aπτίνες Ετερόφιλα αντιγόνα Ομάδες αίματος 18/3/2015, M.ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΑΝΤΙΓΟΝΟ Χημική ένωση διαγείρει Β, Τ -λεμφοκύτταρα σε ειδική ανοσολογική απόκριση μέσω υποδοχέων (Igs, ΤCR) Ειδική

Διαβάστε περισσότερα

94 95 96 97 98 Ο ρόλος της αγγειογένεσης στη μετάσταση Η νεοαγγείωση αποτελεί ένα απαραίτητο τμήμα της ογκογόνου διεργασίας που διασφαλίζει τη γρηγορότερη και ανεμπόδιστη ανάπτυξη του όγκου. Η λειτουργική

Διαβάστε περισσότερα

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος

Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος MOPIAKH BIOΛOΓIA ΦAPMAKEYTIKHΣ ΔIAΛEΞΕΙΣ 10-12 Oδοί και μηχανισμοί ευκαρυωτικής μεταγωγής σήματος (Πως γίνονται αντιληπτά τα μηνύματα και πως δίδονται οι απαντήσεις) Δρ. Xρήστος Παναγιωτίδης, Tµήµα Φαρµακευτικής

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

Η εξήγηση αποτελείται από τρία μέρη-λευκοκύτταρα, φλεγμονή κι ένα λάθος του ανοσοποιητικού συστήματος.

Η εξήγηση αποτελείται από τρία μέρη-λευκοκύτταρα, φλεγμονή κι ένα λάθος του ανοσοποιητικού συστήματος. Πάσχω από Ρευματοειδή Αθρίτιδα; Ποιο από τα ακόλουθα κοινά συμπτώματα της ΡΑ έχετε; 3 ή περισσότερες επώδυνες αρθρώσεις ταυτόχρονα, συνήθως και στις δυο μεριές του σώματος; Πρωινή δυσκαμψία που διαρκεί

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης

Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ψαλλίδας Ιωάννης, Μαγκούτα Σοφία, Παππάς Απόστολος, Μόσχος Χαράλαµπος, Βαζακίδου Μαρία Ελένη, Χαράλαµπος Ρούσσος, Σταθόπουλος Γέωργιος, Καλοµενίδης Ιωάννης µορφή κακοήθειας που αναπτύσεται από

Διαβάστε περισσότερα

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας

Συχνότητα. Άντρες Γυναίκες 5 1. Νεαρής και μέσης ηλικίας Η αιτιολογία της πάθησης είναι άγνωστη, αν και έχει μεγάλη σχέση με το κάπνισμα καθώς το 90% των ασθενών είναι ενεργείς καπνιστές Συχνότητα Άντρες Γυναίκες 5 1 Νεαρής και μέσης ηλικίας Στο 60% των περιπτώσεων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες

Φυσική Ανοσία. Ανοσολογικοί µηχανισµοί. Κυτταροκίνες Ανοσολογικοί µηχανισµοί Ειδικοί ανοσολογικοί µηχανισµοί (επίκτητη ανοσία) εξαρτώνται από την ειδική αναγνώριση από τα λεµφοκύτταρα της ξένης ουσίας ή κυττάρου Φυσική Ανοσία Μηχανισµοί φυσικής (µη ειδικής)

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα

CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα CD8 T-κυτταρολυτική απάντηση στον καρκίνο του πνεύμονα Μαρία Ζαμανάκου Βιολόγος-Υποψήφια Διδάκτωρ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΝΟΣΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Θεωρία ανοσοδιαμόρφωσης του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH

Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική Λεμφοϊστιοκυττάρωση HLH Υπερφλεγμονώδες σύνδρομο Aιμοφαγοκυτταρικό Σύνδρομο ή Αιμοφαγοκυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα

Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα Συστηματική αυτοανοσία ρευματοειδής αρθρίτιδα Παναγιώτης Σκένδρος Λέκτορας Παθολογίας ΔΠΘ pskendro@med.duth.gr Χρόνια, συστηµατική αυτοάνοση νόσος Εκδηλώνεται µε φλεγµονή του αρθρικού υµένα (υµενίτιδα)

Διαβάστε περισσότερα

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς

Μικροοργανισμοί. Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Μικροοργανισμοί Οι μικροοργανισμοί διακρίνονται σε: Μύκητες Πρωτόζωα Βακτήρια Ιούς Παθογόνοι μικροοργανισμοί Παθογόνοι μικροοργανισμοί ονομάζονται οι μικροοργανισμοί που χρησιμοποιούν τον άνθρωπο ως ξενιστή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ και ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΥΓΕΙΑ - (ΕΠΕΜΥ) 6 ο Επιστημονικό Συμπόσιο Μυοσκελετικών Παθήσεων - ΕΠΕΜΥ 2014 «Εξελίξεις στις φλεγμονώδεις ρευματικές παθήσεις και στα νοσήματα του οστικού μεταβολισμού»

Διαβάστε περισσότερα

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας

Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Χειρουργική Θεραπεία της Οστεοαρθρίτιδας Η οστεοαρθρίτιδα αντιμετωπίζεται χειρουργικά όταν: α) η καταστροφή του αρθρικού χόνδρου είναι ολοκληρωτική, β) όταν υπάρχουν σημαντικά συμπτώματα, όπως πόνος ή

Διαβάστε περισσότερα

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ

Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος (ΣΕΛ) Dr Αφροδίτη Ν. Παντζάκη Αναπληρώτρια διευθύντρια ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΣΕΛ Συστηματική αυτοανοσοποιητική νόσος Προσβολή πολλών οργάνων Νεφρός Δέρμα, αρθρώσεις, ορώδεις μεμβράνες,

Διαβάστε περισσότερα

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία;

Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; Tocilizumab: Ταχεία ή και µακροχρόνια σταθερή δράση - Έχουν κλινική σηµασία; ΝΕΚΤΑΡΙΟΣ ΖΥΓΟΥΡΗΣ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΟΣ IL- 6 IL- 6 mil- 6R gp13 gp13 Το Tocilizumab (TCZ) είναι το πρώτο ανασυνδυασµένο ανθρωποποιηµένο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΩΝ ΕΠΑΝΕΙΛΗΜΜΕΝΩΝ ΑΠΟΒΟΛΩΝ Σ. ΔΕΝΔΡΙΝΟΣ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Β ΜΑΙΕΥΤΙΚΗΣ-ΓΥΝΑΙΚΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΟΡΙΣΜΟΣ 2 ή 3 αποβολές προ των 20 wks ΠΟΣΟΣΤΟ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ

Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ 10 ο σνέδριο Φοιηηηών Οδονηιαηρικής τολής Πανεπιζηημίοσ Αθηνών ΓΝΩΣΙΚΟ ΑΝΣΙΚΕΙΜΕΝΟ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΟΛΟΓΙΑ Η ΕΠΙΔΡΑΗ ΣΗ ΕΓΚΤΜΟΤΝΗ ΣΗΝ ΚΑΣΑΣΑΗ ΣΩΝ ΠΕΡΙΟΔΟΝΣΙΚΩΝ ΙΣΩΝ σμμεηέτονηες: Λαμπροπούλοσ Ν. Οσρανία* Παπαγεωργίοσ

Διαβάστε περισσότερα

Ψωρίαση. Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας, ΟΡΙΣΜΟΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΠΑ

Ψωρίαση. Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας, ΟΡΙΣΜΟΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΠΑ Ψωρίαση Δημήτριος Ιωαννίδης Αναπληρωτής Καθηγητής Δερματολογίας, ΑΠΘ ΟΡΙΣΜΟΣ-ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΠΑ ψωρίαση προσβάλλει κυρίως το δέρμα και είναι αρκετά συχνή πάθηση, αφού αφορά το 1-3% του γενικού πληθυσμού. Επομένως,

Διαβάστε περισσότερα

Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών

Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών Λεμφώματα πνεύμονα (συνέχεια) Πηνελόπη Κορκολοπούλου Επ. Καθηγήτρια Εργαστήριο Παθολογικής Ανατομικής Πανεπιστημίου Αθηνών Αγγειοκεντρική ανοσοϋπερπλαστική νόσος / λέμφωμα πνεύμονος ΕΒV B T/NΚ Λεμφωματώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση

Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Αντιμικροβιακά πεπτίδια και ψωρίαση Ψωρίαση: Πέρα από τα όρια Πορταριά, 18-20 Ιανουαρίου 2013 Ελισάβετ Λαζαρίδου Επικ. Καθηγήτρια Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας Α Δερματολογική Κλινική Α.Π.Θ. Αντιμικροβιακά

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου»

Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης. Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Θέσεις & Αντιθέσεις στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κατερίνα Μανίκα Επιμελήτρια Β Α Πνευμονολογική Κλινική ΓΝΘ «Γ. Παπανικολάου» Εναλλακτικές Θεραπείες Παράγοντες στη θεραπεία της Σαρκοείδωσης Κορτικοειδή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ

ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ. Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΑΣΗ ΓΕΝΕΤΙΚΩΝ ΑΣΘΕΝΕΙΩΝ ΘΕΜΑ: ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΝΕΥΡΟΙΝΩΜΑΤΩΣΗ Ομάδα ΑΡΕΑΛΗ ΑΝΤΩΝΙΑ ΜΠΑΗ ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΤΕΡΑΚΗ ΕΛΕΝΗ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της εργασίας αυτής είναι η παρουσίαση των χαρακτηριστικών της

Διαβάστε περισσότερα

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας

Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Ιδιαίτερες νοσολογικές οντότητες στα λεμφώματα υψηλού βαθμού κακοηθείας Απαρτιωμένη διδασκαλία στην Αιματολογία 2015 Αργύρης Σ. Συμεωνίδης Οντότητες μη Hodgkin λεμφωμάτων που θα αναφερθούν Πρωτοπαθές Β-λέμφωμα

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2

Τι θα συζητήσουμε. Βασικές έννοιες (Ανοσία-Αυτοανοσία) Συμμετοχή αυτοανοσίας στην παθογένεια μη αυτοάνοσων νόσων-σδ2 Αυτοανοσία στο ΣΔ2 Καλλιόπη Κώτσα Επικ. Καθηγήτρια Ενδοκρινολογίας-Διαβητολογίας Τμήμα Ενδοκρινολογίας-Μεταβολισμού Διαβητολογικό Κέντρο Α Παθολογική Κλινική ΠΓΝ ΑΧΕΠΑ Τι θα συζητήσουμε Βασικές έννοιες

Διαβάστε περισσότερα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα

Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Νεότερα δεδομένα του καρκίνου - Νέα φάρμακα Δημοσθένης Σκάρλος Παθολόγος-ογκολόγος, αμ. Εηικ. Καθηγητής Παν/μίου Αθηνών, Διευθυντής β' ογκολογικής κλινικής Νοσοκομείου Ερρίκος Ντυνάν θεραπεία του καρκίνου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία

Οργανωτική Επιτροπή. Θεματολογία Οργανωτική Επιτροπή Πρόεδρος: Μέλη: Λάζαρος Σακκάς Ιωάννης Αλεξίου Αρετή Βαρνά Χαράλαμπος Γεροδήμος Αλέξιος Ηλιόπουλος Αθανάσιος Ζιώγας Χριστίνα Κατσιάρη Αθανάσιος Κουτρούμπας Γεωργία Μπαρούτα Θεοδώρα

Διαβάστε περισσότερα

Αίθουσα «Δωδώνη» Ξενοδοχείου Du Lac, ΙΩΑΝΝΙΝΑ Dodoni Hall, Hotel Du Lac, Ioannina, Greece

Αίθουσα «Δωδώνη» Ξενοδοχείου Du Lac, ΙΩΑΝΝΙΝΑ Dodoni Hall, Hotel Du Lac, Ioannina, Greece ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Winter Rheumatology Meeting of NW Greece ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ http://www.rheumatology.gr/ 24 & 25 Ιανουαρίου 2014 January 24 & 25 2014 Αίθουσα

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος

Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Στέφανος Φοινίτσης - Αορτίτις Απεικόνιση 31 Αορτίτις Απεικόνιση. Φοινίτσης Στέφανος Λέκτορας Α.Π.Θ. Η αορτίτιδα ορίζεται ως φλεγμονή του τοιχώματος της αορτής. Αιτιολογικά ταξινομείται σε δύο μεγάλες ομάδες:

Διαβάστε περισσότερα

Αίθουσα «Δωδώνη» Ξενοδοχείου Du Lac, ΙΩΑΝΝΙΝΑ Dodoni Hall, Hotel Du Lac, Ioannina, Greece

Αίθουσα «Δωδώνη» Ξενοδοχείου Du Lac, ΙΩΑΝΝΙΝΑ Dodoni Hall, Hotel Du Lac, Ioannina, Greece ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΒΟΡΕΙΟΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ Winter Rheumatology Meeting of NW Greece ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ http://www.rheumatology.gr/ 24 & 25 Ιανουαρίου 2014 24 & 25 January 2014 Αίθουσα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε

Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε ΑΚΜΗ από το Α έως το Ω κλινικό φροντιστήριο Τοπική θεραπεία : Ποια & πότε Παντελής Παναγάκης Δερματολόγος - Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο «Ανδρέας Συγγρός» Η πιο κοινή δερματική πάθηση Μία φυσιολογική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα