Τόμος KB', τεύχος 3, Μάρτιος

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τόμος KB', τεύχος 3, Μάρτιος 2008 145"

Transcript

1 Τόμος KB', τεύχος 3, Μάρτιος ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Τόμος KΒ', Τεύχος 3, Σελ ΑΡΘΡΟ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗΣ Β Παθολογική Κλινική, Γ. Ν. Τρικάλων, Τρίκαλα Περιβαλλοντικές αλλαγές και αναδυόμενες ασθένειες Επιπτώσεις στην υγεία Θ.Κ. ΓΚΑΛΕΑΣ, Χ. ΖΗΣΗΣ, Ν. ΠΡΩΤΟΠΑΠΠΑΣ Περιβάλλον είναι το σύνολο των φυσικών, χημικών και βιοτικών παραγόντων που επιδρούν σε έναν οργανισμό ή σε μια βιοκοινότητα και τελικά καθορίζουν τη μορφή και την επιβίωσή τους. Οι υψηλές θερμοκρασίες σε συνδυασμό με τη σχετική υγρασία και τη ρύπανση του περιβάλλοντος «γεννούν» σοβαρά προβλήματα υγείας. Καρδιαγγειακά, νεφρολογικά και αναπνευστικά νοσήματα, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, λοιμώξεις είναι δυνατόν να εμφανιστούν σε περιόδους καύσωνα, ενώ άλλες παθήσεις όπως ορισμένοι καρκίνοι μπορεί να παρουσιάσουν επιδείνωση. Μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν οι κάτοικοι περιοχών που το έδαφος χαρακτηρίζεται από αυξημένη ανταλλαγή ύδατος, ιόντων, μετάλλων και χημικών ουσιών (προσχωσιγενή ή αλλουβιακά εδάφη). Στην περιοχή του νομού Τρικάλων μελετήσαμε σε συνεργασία με τον τοπικό μετεωρολογικό σταθμό της ΕΜΥ: τη σχέση 1) των μετεωρολογικών μεταβλητών της τελευταίας διετίας (μέση θερμοκρασία, μέση βαρομετρική πίεση, μέση σχετική υγρασία, χαμηλές-υψηλές θερμοκρασίες) και 2) του γεωχημικού περιβάλλοντος της περιοχής (από παλιότερες δημοσιευμένες εργασίες μας) με α) την επίπτωση των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων και β) την αύξηση νοσηρότητας των χρονίων νόσων. ιαπιστώσαμε ότι τους καλοκαιρινούς μήνες με τις υψηλές θερμοκρασίες αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων (θρομβωτικής-ισχαιμικής αιτιολογίας), κυρίως σε περιοχές με προσχωσιγενή (αλλουβιακά) εδάφη. Η διαταραχή της βαρομετρικής πίεσης με υψηλά επίπεδα θερμοκρασίας συνεπάγεται αύξηση των επεισοδίων δύο ή τρεις ημέρες μετά. Ασθενείς με καρκίνο, καρδιακή και νεφρική ανεπάρκεια εμφανίζουν μεγαλύτερη νοσηρότητα. Συμπερασματικά: 1. Η γη δείχνει να απειλείται από μια παγκόσμια περιβαλλοντική μεταβολή. 2. Η ρύπανση του περιβάλλοντος αποτελεί σήμερα μια σημαντική αιτία για την εμφάνιση νοσημάτων και θανάτων στην Εσωτερική Παθολογία, που όμως, μπορούμε να προβλέψουμε 3. Οι περιβαλλοντικές κλιματικές αλλαγές και το γεωχημικό περιβάλλον συμβάλλουν στην αυξημένη επίπτωση των ισχαιμικών-θρομβωτικών αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων και στην αυξημένη νοσηρότητα χρόνιων νόσων (καρκίνος, χρόνια καρδιακή και νεφρική νόσος). Λέξεις ευρετηρίου: Μόλυνση περιβάλλοντος, νοσήματα Εσωτερικής Παθολογίας, ισχαιμικά αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια, αυξημένη νοσηρότητα, αναδυόμενες ασθένειες Εισαγωγή Ως περιβάλλον ορίζεται το σύνολο των φυσικών, χημικών και βιοτικών παραγόντων που επιδρούν σε έναν οργανισμό ή σε μια βιοκοινότητα και τελικά καθορίζουν τη μορφή και την επιβίωσή τους. 1 Τμήμα του περιβάλλοντος είναι το οικοσύστημα που αναφέρεται σε μια ολοκληρωμένη ενότητα βιοτικών και αβιοτικών (το φυσικό περιβάλλον) παραγόντων και στις αλληλεπιδράσεις τους σε μια συγκεκριμένη μονάδα του χώρου. 2 Οι σπουδαιότεροι οικολογικοί παράγοντες είναι το κλίμα,* το έδαφος και τα βιοτικά συστήματα, ενώ έχουν μεγάλη σημασία στα οικοσυστήματα (υδάτινα και χερσαία) η ενεργειακή τους ροή, οι τροφικοί κύκλοι και τέλος η ανάπτυξή τους με το χρόνο. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα αποτελούν σήμερα μέγιστο πρόβλημα και η προστασία του περιβάλλοντος θα πρέπει να είναι το μέλημα όλων των υπεύθυνων του πλανήτη. 3 Η ανάπτυξη των βιομηχανικών κοινωνιών έγινε δυστυχώς σε βάρος του περιβάλλοντος. Πολλά είναι τα παραδείγματα των περιβαλλοντικών καταστροφών κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Η διατήρηση του σημερινού τρόπου ζωής από δισεκατομμύρια ανθρώπους επιβαρύνει το περιβάλλον με πολλούς τρόπους. Τι συμβαίνει; Φαινόμενο του θερμοκηπίου, ατμοσφαιρική ρύπανση, όξινη βροχή, καταστροφή του όζοντος, περιβαλλοντικές καταστροφές, καταστροφή της άγριας φύσης, μόλυνση υπογείων υδάτων. Είναι οι παρακάτω περιβαλλοντικοί παράγοντες υπεύθυνοι Mέρος της εργασίας παρουσιάστηκε από τον δρ Θεόδωρο Κ. Γκαλέα ως διάλεξη προσκεκλημένου ομιλητή στο 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εσωτερικής Παθολογίας που πραγματοποιήθηκε στην Αθήνα τον Οκτώβριο του * Κλίμα είναι η σύνθεση των καιρικών φαινομένων μέσα σε μεγάλο χρονικό διάστημα. Καθιερώθηκε από την αρχαιότητα από το ρήμα κλίνω, δηλαδή την κλίση των ηλιακών ακτίνων προς την επιφάνεια της γης. Book MAR-09.indb /4/2009 7:05:02 μμ

2 146 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ πνεύμονες, η συχνή έκθεση μειώνει την αντίσταση του αναπνευστικού συστήματος στις ασθένειες π.χ. γρίπη. Το SO 2 μειώνει την άμυνα του οργανισμού, επιδεινώνει τις καρδιαγγειακές παθήσεις, επιδρά στην αναπνευστική ικανότητα. Στις αστικές περιοχές, σχεδόν το 95% του μονοξειδίου του άνθρακα προέρχεται από τις εξατμίσεις πάσης φύσεως οχημάτων που διαθέτουν κινητήρα εσωτερικής καύσης. Ευπαθή άτομα θεωρούνται όσοι πάσχουν από καρδιαγγειακές παθήσεις. Τα υγιή άτομα όταν εκτίθενται σε υψηλές συγκεντρώσεις εμφανίζουν μερική απώλεια όρασης, μείωση της ικανότητας για εργασία, χειρονακτική και άλλη και μείωση της ικανότητας για μάθηση. Τα αιωρούμενα σωματίδια με μικρή διάμετρο μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στο αναπνευστικό σύστημα, καταστροφή πνευμονικών ιστών, καρκίνο και θάνατο. 4. Όξινη βροχή Φαινόμενο που οφείλεται στη ρύπανση της ατμόσφαιρας και κατά το οποίο ποσότητες κυρίως θεϊκού και νιτρικού οξέος φτάνουν στο έδαφος σε υγρή μορφή, μεταφερόμενες με τη βροχή, το χιόνι, την ομίχλη, το χαλάζι κ.λπ. με καταστρεπτικές συνέπειες στη χλωρίδα και στην πανίδα, καθώς και σε κτήρια και μνημεία. Περιγράφονται δάση κατεστραμμένα από υποτιθέμενες επιπτώσεις της όξινης βροχής. Κύρια αιτία για την όξινη βροχή είναι το SO 2 που εκλύεται από βιομηχανίες, ορυκτά καύσιμα, καθώς και το οξείδιο του αζώτου (NO 2 ) που περιέχονται κυρίως στον καυστήρα των αυτοκινήτων. Εξαιτίας του φαινόμενου της όξινης βροχής καταστρέφεται το φύλλωμα των δένδρων, ελαττώνεται η γονιμότητα του εδάφους και θανατώνονται οι φυτικοί και ζωικοί οργανισμοί των υδάτινων οικοσυστημάτων. 5. Τρύπα του όζοντος Η ανακάλυψη από Αμερικανούς επιστήμονες, το 1974, της μερικής καταστροφής της στιβάδας του όζοντος προκάλεσε τη γενική κατάπληξη. Η τρύπα είχε προκύψει από την απερίσκεπτη διάθεση χλωροφθορανθράκων, που χρησιμοποιούνται ως προωθητικά αέρια στα σπρέι, στα κλιματιστικά, στα ψυγεία, σε ορισμένα αφρώδη μονωτικά υλικά και στον εξοπλισμό πυρόσβεσης, των οποίων αγνοούσαμε τις επιπτώσεις. 6 Ολέθριες μπορεί να αποβούν μακροχρόνια οι συνέπειες της τρύπας του O 3, που ανακαλύφθηκε στη ζώνη της στρατόσφαιρας. Σύμφωνα με τις υπάρχουσες ενδείξεις η καταστροφή του O 3 σχετίζεται με την παρουσία του χλωρίου και φθορίου στην στρατόσφαιρα Περιβαλλοντικές καταστροφές Η σύγχρονη ανθρώπινη δραστηριότητα, σε διάφορες εκφάνσεις της, πολλές φορές, δε σέβεται αλλά συστηματικά προσβάλλει και καταστρέφει το περιβάλλον. Η ζωή στη γη δείχνει να απειλείται από μια παγκόσμια κλιματική μεταβολή.* Το 1984, το ατύχημα σε εργοστάσιο χηγια την ανθρώπινη υγεία; Την αύξηση της νοσηρότητας; Την εμφάνιση «αναδυόμενων» μεταδοτικών και μη ασθενειών 4 ; A. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα 1. Το φαινόμενο του θερμοκηπίου. Γη-θερμοκήπιο. Η παρουσία ζωής στη Γη οφείλεται στο γεγονός ότι η ατμόσφαιρα της λειτουργεί σαν θερμοκήπιο και κατακρατεί θερμότητα από τον ήλιο για να μπορούν να αναπτυχθούν τα φυτά και τα ζώα.* Αυτό το φυσικό σύστημα κλιματισμού βασίζεται στην παρουσία ιχνών ορισμένων αερίων της ατμόσφαιρας ιδιαίτερα CO 2 που παγιδεύουν την ηλιακή ακτινοβολία, η οποία με κανονικές συνθήκες θα διέφευγε στο διάστημα** (λεπτό στρώμα της ατμόσφαιρας). Με την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων υψηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα, το CO 2 της ατμόσφαιρας έχει εκτιναχθεί σε πρωτοφανή επίπεδα και η θερμοκρασία της Γης αυξάνεται συνεχώς*** 2. Η ατμοσφαιρική ρύπανση Ένα από τα απειλητικότερα προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση λόγω καυσαερίων των εργοστασίων, των διυλιστηρίων και των αυτοκινήτων που επιδρούν σε πολλά οργανικά του συστήματα. Είναι σημαντική αιτία της αύξησης της θνησιμότητας και της νοσηρότητας και υποβαθμίζει την ποιότητα της ζωής μας. Τα συμπτώματα είναι γνωστά στους κατοίκους των μεγάλων πόλεων: πόνοι στο θώρακα, βήχας, πονοκέφαλοι. Η επίδραση του ρυπασμένου αέρα στον ανθρώπινο οργανισμό εξαρτάται από τη διάρκεια της έκθεσης, τον τύπο της ρύπανσης, την ώρα της ημέρας και τις μετεωρολογικές συνθήκες. Η ατμοσφαιρική ρύπανση προκαλείται από αιωρούμενα σωματίδια, διοξείδιο του θείου, μονοξείδιο του άνθρακα, νιτρικά οξείδια αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας π.χ. μηχανές αυτοκινήτων. Τα αιωρούμενα σωματίδια είναι ουσίες όπως: αρσενικό, αμίαντος, βενζόλη, νικέλιο, χρώμιο, απόσταγμα πετρελαίου. 5 Στη δεκαετία του 80 η Υπηρεσία Προστασίας του Περιβάλλοντος των ΗΠΑ προχώρησε στη σύνταξη συνολικής εκτίμησης των κινδύνων για την υγεία του ανθρώπου από το περιβάλλον σε σχεδόν πάνω από 30 περιβαλλοντικά προβλήματα. 3. Κύριοι ατμοσφαιρικοί ρύποι Όζον (Ο 3 ), διοξείδιο του αζώτου (ΝΟ 2 ), διοξείδιο του θείου (SO 2 ), μονοξείδιο του άνθρακα (CO), αιωρούμενα σωματίδια. To O 3 προκαλεί μείωση της απόδοσης των πνευμόνων σε υγιείς ανθρώπους, επίταση των αναπνευστικών προβλημάτων σε ασθματικούς, αύξηση των εισαγωγών στα νοσοκομεία, μόνιμες δομικές βλάβες στους πνεύμονες. Το NO 2 προκαλεί ερεθιστική δράση στους * Η ενέργεια του ήλιου εισχωρεί στην ατμόσφαιρα με τη μορφή φωτεινών κυμάτων και θερμαίνει τη γη. Ένα ποσοστό της ενέργειας ζεσταίνει τον πλανήτη και επιστρέφει στο διάστημα με τη μορφή υπέρυθρης ακτινοβολίας ** Το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε είναι αυτό το λεπτό στρώμα της ατμόσφαιρας γίνεται όλο και πιο πυκνό από τις τεράστιες ποσότητες του CO 2 και άλλων αερίων του θερμοκηπίου που εκπέμπονται από τις ανθρώπινες δραστηριότητες *** Αναφέρουμε, για παράδειγμα, την Παταγονία στη Νότια Αμερική πριν από 75 χρόνια. Το λιώσιμο των πάγων στην Αργεντινή. Τα αποτελέσματα από την υπερθέρμανση του πλανήτη στο οροπέδιο του Θιβέτ. Τη λίμνη από λιωμένο πάγο στη Γροιλανδία Book MAR-09.indb /4/2009 7:05:02 μμ

3 Τόμος KB', τεύχος 3, Μάρτιος μικών στη Μποπάλ της Ινδίας, προκάλεσε το θάνατο σε δεκαέξι χιλιάδες ως τριάντα χιλιάδες ανθρώπους σε μια και μόνο νύκτα και δηλητηρίασε άλλες πεντακόσιες χιλιάδες.** Το ατύχημα στο Τσερνομπίλ στην πρώην Σοβιετική Ένωση, που έγινε παγκόσμιο σύμβολο των κινδύνων που εγκυμονεί ακόμη και η ειρηνική χρησιμοποίηση της πυρηνικής ενέργειας (Χιροσίμα, Ναγκασάκι, Τσερνομπίλ), είναι τεκμηριωμένες εκθέσεις σε πολύ μεγάλη ακτινοβολία. Φαινόμενο healthy worker effect. Είναι το φαινόμενο του υγιώς εργαζόμενου με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. εν έχει τεκμηριωθεί η επίδραση της ακτινοβολίας των ραδιοφαρμάκων (έκθεση σε μικρές δόσεις ακτινοβολίας). 6α. Περιβαλλοντικές καταστροφές (απόβλητα) Έξαρση των φυκιών στα θερμότερα νερά, τα οποία τρέφονται από τα απόβλητα που προκαλούν οι ανθρώπινες δραστηριότητες στις ακτές. Πολλά θέρετρα αναγκάστηκαν να κλείσουν το καλοκαίρι του 2005 λόγω των φυκιών*** 6β. Περιβαλλοντικές καταστροφές (φυτοφάρμακα) Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν απαγορευθεί αρκετά φυτοφάρμακα όπως το DDT και άλλα πολυχλωριωμένα εντομοκτόνα, ειδικά για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον, παρά τις σημαντικές υπηρεσίες που προσέφεραν στην καταπολέμηση παρασιτικών νοσημάτων. Η EPA έχει προσδιορίσει 53 φυτοφάρμακα που παρουσιάζουν καρκινογόνο δράση (από δοκιμασίες σε πειραματόζωα). Τα περισσότερα ήταν παλιά φυτοφάρμακα, πριν από το Ορισμένα ήταν νέα και με αρκετά χρήσιμες εφαρμογές. Οι διαμάχες γύρω από τα φυτοφάρμακα και την επικινδυνότητά τους παραμένουν σε επιστημονικό επίπεδο αλλά με ήπιους τόνους. 8 Τα νιτρικά λιπάσματα και οι αυξημένες ποσότητες που χρησιμοποιούνται τις τελευταίες δεκαετίες στο γεωργικό τομέα έχουν δημιουργήσει σημαντικά προβλήματα στα ύδατα από νιτρικά άλατα, σε πολλές περιοχές. Τα βακτηρίδια του στομάχου ανάγουν τα νιτρικά άλατα σε νιτρώδη οξέα, σχηματίζοντας νιτροδοενώσεις γνωστές για τη μεταλλαξιογόνο και καρκινογόνο δράση τους. 9 Το έδαφος, το νερό και η ατμόσφαιρα υφίστανται κάθε είδος βιαιοπραγίες: κατασπατάληση της ενέργειας, καλπάζουσα αστικοποίηση, αποψίλωση των τροπικών δασών, μόλυνση του υδροφόρου ορίζοντα, όξινη βροχή, εξασθένηση της στιβάδας του όζοντος. Έχουμε όλοι μας επιβιβαστεί στον Τιτανικό έστω και αν ορισμένοι ταξιδεύουν στην πρώτη θέση. 10 Περιβάλλον και νοσήματα Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί η σημαντική επίδραση του περιβάλλοντος στον άνθρωπο. Η υποβάθμιση του περιβάλλοντος από τοξικούς, μολυσματικούς ή κοινωνικούς παράγοντες ευθύνεται για το 1/4 των ασθενειών. Ετησίως προκαλεί 13 εκατομμύρια θανάτους σε ολόκληρο τον κόσμο, στην πλειονότητά τους στις χώρες του νότου. Ποιος φταίει για όλα αυτά; Η χημική βιομηχανία που συνεχίζει την ξέφρενη ανάπτυξη της κάθε χρόνο παράγονται σε ολόκληρο τον κόσμο 400 εκατομμύρια τόνοι χημικών προϊόντων, έναντι 1 εκατομμυρίου το Η ρύπανση φτάνει σε όλα τα επίπεδα (έδαφος, ποταμοί, θάλασσες, ανθρώπινο αίμα, μητρικό γάλα ) και εξαπλώνεται σε όλο τον πλανήτη. Το μεγαλύτερο τίμημα το πληρώνουν τα παιδιά, καθώς κάθε χρόνο τέσσερα εκατομμύρια πεθαίνουν. Περιβάλλον και νοσήματα στον άνθρωπο Καρδιολογικά (χρόνια στεφανιαία νόσος, αρρυθμίες, οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου, μυοκαρδιοπάθειες) 2. ΑΕΕ ισχαιμικού τύπου 3. Νοσήματα των πνευμόνων 4. Νοσήματα του αίματος 5. Νεοπλασματικά νοσήματα 6. Λοιμώδη νοσήματα. 1. Περιβάλλον και νοσήματα της καρδιάς Η καρδιαγγειακή φυσιολογία εμφανίζει διακυμάνσεις σε συνάρτηση με τις μεταβολές του περιβάλλοντος είτε μέσα στην ημέρα (εναλλαγή μέρας και νύκτας) είτε σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα (εποχιακές διακυμάνσεις). Σε ένα μεγάλο εντυπωσιακό αριθμό δημοσιεύσεων καταδεικνύεται η διήμερη μεταβλητότητα στην επίπτωση των οξέων καρδιαγγειακών συμβάντων, όπως η ισχαιμία, το έμφραγμα του μυοκαρδίου, οι κοιλιακές αρρυθμίες, η καρδιακή ανακοπή Η εποχιακή διακύμανση των μετεωρολογικών συνθηκών και ιδιαίτερα της θερμοκρασίας του περιβάλλοντος έχει συσχετιστεί σε διαφορετικά μήκη και πλάτη της υδρογείου με εμφάνιση των καρδιακών παθήσεων. Ακραίες θερμοκρασίες, τόσο χαμηλές όσο και υψηλές έχει διαπιστωθεί ότι θέτουν σε μεγάλο κίνδυνο ευάλωτα άτομα, ιδίως ηλικιωμένα. Το κρύο αυξάνει την καρδιακή συχνότητα, συστηματική αγγειακή αντίσταση, τη νορεπινεφρίνη του πλάσματος, τα επίπεδα των αγγειοσπαστικών πεπτιδίων, την αρτηριακή πίεση και προκαλούνται αρρυθμίες, καρδιακή ανεπάρκεια, ισχαιμία μυοκαρδίου, αύξηση των καρδιακών λοιμώξεων. 17,18 Στην Ελλάδα, σύμφωνα με έρευνες, καταγράφονται θάνατοι ανά κατοίκους, οι οποίοι αποδίδονται άμεσα στις επιπτώσεις που έχει η ρύπανση στη δημόσια υγεία. Ο ρυπασμένος από μικροσωματίδια ατμοσφαιρικός αέρας μπορεί να ενεργοποιήσει βιολογικούς μηχανισμούς, όπως θρόμβωση, αρρυθμίες, αθηροσκλήρωση, που μπορούν να υποκινήσουν ένα καρδιακό επεισόδιο. 17,18 Μικροσκοπικά σωματίδια των ατμοσφαιρικών ρύπων με μέγεθος μικρότερο από το 1/10 (2,5 μm) του πάχους μιας ανθρώπινης τρίχας μπορούν να προκαλέσουν θρόμβωση του αίματος εισερχόμενα στην κυκλοφορία μέσω του ενδοθηλίου των πνευμονικών * Μεγάλες πλημμύρες στην Ευρώπη, Πράγα Τυφώνας Κατρίνα, Τέξας Ξηρασία, Κίνα Φωτιά στη Ζαχάρω, Πελοπόννησος Αμαζόνιος (περιβαλλοντικές διαταραχές με 25 χρόνια διαφορά) ** Παραγωγή ισοκυανικού μεθυλίου, ένα αέριο που είναι ίσως η πιο επικίνδυνη ουσία που εφεύρε ποτέ η χημική βιομηχανία *** Έξαρση φυκιών στη Βαλτική, Σουηδία 2005 Book MAR-09.indb /4/2009 7:05:02 μμ

4 148 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ κυψελίδων. 19 Σε πρόσφατη μελέτη στην περιοχή της Αττικής διαπιστώθηκε άμεση σχέση των μετεωρολογικών μεταβλητών με το οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου. Οι επιδράσεις της ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας και της υγρασίας στον αριθμό των θανάτων από οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου φαίνεται ότι είναι σημαντικές. Οι χαμηλές θερμοκρασίες σχετίζονται με αυξημένο αριθμό, ενώ οι υψηλές συνδέονται με σχετική αύξηση των θανάτων Περιβάλλον και νοσήματα των πνευμόνων Στις πόλεις οι κάτοικοι αναπνέουν οξείδια του θείου, υπολείμματα μόλυβδου και μικροσωματίδια που εκπέμπονται από τα οχήματα και τα εργοστάσια. Οι τρόποι θέρμανσης που δεν εξασφαλίζουν τη σωστή απομάκρυνση του καπνού αλλά και το κάπνισμα συμβάλλουν στην εμφάνιση χρόνιων βρογχίτιδων αλλά και εμφυσήματος, οι οποίες περιγράφονται με το γενικότερο όρο, «χρόνιες αποφρακτικές πνευμονοπάθειες» Περιβάλλον και αγγειακά επεισόδια ισχαιμικήςθρομβωτικής αιτιολογίας. Σε πρόσφατη εργασία μας στην οποία σχετίζονται οι μετεωρολογικές μεταβλητές (μέση θερμοκρασία, μέση βαρομετρική πίεση, μέση σχετική υγρασία) και η γεωχημική σύσταση του εδάφους με τα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια ισχαιμικήςθρομβωτικής αιτιολογίας (TRIKALA study), βρήκαμε αύξηση των ΑΕΕ με την αύξηση της θερμοκρασίας, την αύξηση του δείκτη δυσφορίας, την ημέρα του επεισοδίου και την αύξηση της βαρομετρικής πίεσης του τελευταίου διημέρου στα εδάφη με αυξημένη εναλλακτικότητα ιόντων, νερού και ουσιών (προσχωσιγενή εδάφη). Ελάττωση των ισχαιμικών θρομβωτικών ΑΕΕ στα μη προσχωσιγενή. Τα τελικά συμπεράσματα μας καταλήγουν ότι τους καλοκαιρινούς μήνες, στις προσχωσιγενείς περιοχές με τις υψηλές θερμοκρασίες αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης ΑΕΕ. Η αλλαγή της βαρομετρικής πίεσης με υψηλά επίπεδα θερμοκρασίας των προηγούμενων του ΑΕΕ ημερών (δύο με τρεις ημέρες πριν από το επεισόδιο), συνεπάγεται αύξηση των επεισοδίων. Όσο αυξάνεται ο δείκτης δυσφορίας (DI) τόσο αυξάνονται και τα ΑΕΕ Περιβάλλον και χρόνια νοσήματα. Στη μελέτη αυτή συμμετείχαν 946 ασθενείς, 607 και 399 με καρκινογένεση, καρδιακή και νεφρική ανεπάρκεια. Οι καρκινογενέσεις, η καρδιακή ανεπάρκεια, η στεφανιαία νόσος και η χρόνια νεφρική νόσος εμφανίζουν μεγαλύτερη συχνότητα στις αστικές περιοχές. Η μέση υγρασία σχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα και δεν διαπιστώθηκε σημαντική διαφορά κατανομής ανάλογα με την εποχή του έτους. Μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνιζαν οι άνδρες στις αστικές περιοχές και ακολουθούν οι των προσχωσιγενών περιοχών. Υπάρχει σαφής σχέση μέσης υγρασίας-αστικού πληθυσμού-νοσηρότητας. Η μέση υγρασία σχετίζεται με αυξημένη νοσηρότητα. ιαπιστώθηκε ότι οι άνδρες που ζούσαν στις αστικές περιοχές εμφάνιζαν μεγαλύτερη νοσηρότητα ως προς τα προαναφερθέντα χρόνια νοσήματα. Ακολουθούσαν οι κάτοικοι ανεξάρτητα από φύλο των περιοχών με προσχωσιγενή εδάφη Περιβάλλον και νοσήματα του αίματος (Μολυβδίαση) Επίδραση στο αιμοποιητικό σύστημα παρατη- ρήθηκε από το μόλυβδο και τις ενώσεις του σε νεαρά άτομα όταν βρίσκεται σε υψηλές συγκεντρώσεις στο αίμα, επηρεάζοντας συγχρόνως την πνευματική τους ανάπτυξη. Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν ότι το επίπεδο νοημοσύνης μειώνεται με την αύξηση των συγκεντρώσεων του μόλυβδου στο αίμα τους. Με τη ρύπανση του περιβάλλοντος φαίνεται να συνδέεται και η λευχαιμία, ένα ποσοστό των κρουσμάτων της οφείλεται στη βενζόλη και στην έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία. Στα παιδιά των ΗΠΑ είναι ο υπ αριθμ. 1 κίνδυνος. Ένα εκατομμύριο παιδιά έχουν μολυβδίαση που εκδηλώνεται με χαμηλό IQ, ελαττωμένη ανάπτυξη, διανοητική καθυστέρηση, εγκληματικότητα, διαταραχές μάθησης και συμπεριφοράς, νεφρική βλάβη, που πολλές φορές θα καταλήξουν σε κώμα ή και θάνατο. Το σπίτι του μόλυβδου (Εθνικό Ινστιτούτο Περιβαλλοντικών Επιστημών Υγείας των ΗΠΑ). Σε έρευνές μας πριν από 15 χρόνια βρέθηκε μόλυβδος σε οινοπνευματώδες ποτό οικιακής κατασκευής, το τσίπουρο. ιαπιστώθηκε πανελλαδικά και με παρέμβαση της πολιτείας, κατόπιν υποδείξεων μας, αποτράπηκε η μολυβδίαση από το προαναφερόμενο αίτιο Περιβάλλον και νεοπλασματικά νοσήματα. Το 35% των κρουσμάτων μπορεί να καταλογισθεί στην επαφή με καρκινογόνες ουσίες: Η πίσσα, ο αμίαντος και τα διάφορα μικροσωματίδια προκαλούν καρκίνο του πνεύμονα. Η βενζόλη και το οξείδιο του αιθυλενίου ευθύνονται για το 2% των λευχαιμιών. Οι αφλατοξίνες (μικροσκοπικοί μύκητες που αναπτύσσονται σε σπόρους και καρπούς) προκαλούν καρκίνο του ήπατος και των νεφρών. 7. Περιβάλλον και λοιμώξεις. Οι χώρες του Νότου (νότιο ημισφαίριο της γης) υποφέρουν από λοιμώξεις, χρόνιες δηλητηριάσεις και ελλιπή ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Οι ανθυγιεινές συνθήκες που δημιουργούνται από τα στάσιμα νερά ευνοούν τον πολλαπλασιασμό των εντόμων και μεταδίδουν παράσιτα, τα οποία προκαλούν σοβαρές ασθένειες: τρυπανοσωμίαση, άγκειο πυρετό, λεϊσμανίαση, αιμορραγικό πυρετό, ελονοσία (που προκαλεί το θάνατο σε άτομα κάθε χρόνο). 4 Όλα αρχίζουν με ένα ανώδυνο τσίμπημα. Ζούμε στον πλανήτη της ελονοσίας που είναι ενδημική νόσος σε 106 χώρες και απειλεί το μισό πληθυσμό της γης. Περίπου 30 νέες ασθένειες έχουν εμφανιστεί τα τελευταία 25 με 30 χρόνια, ενώ κάποιες παλιότερες που βρίσκονταν υπό έλεγχο έχουν σήμερα αναζωπυρωθεί: ιώσεις από αρενοϊούς και κορονοϊούς, ελονοσία, άγγειος πυρετός, νόσος του Lyme, E.Coli, αιμορραγικός πυρετός, νόσος των λεγεωναρίων, ιός της γρίπης, φυματίωση Ρύπανση του νερού. Η νοσηρότητα και η θνητότητα σχετίζονται άμεσα με την έλλειψη καθαρού πόσιμου νερού και αποχέτευσης. Νοσήματα που μπορούν να προκληθούν από ρυπασμένο νερό είναι: διάρροιες (1 δισ.), λοιμώξεις από έλμινθες στο έντερο (1,5 δισ.), σχιστοσωμίαση (200 εκ.), τράχωμα (150 εκ.), ελονοσία (114 εκ.), ογκοκύστωση (17 εκ.) Υπεριώδης ακτινοβολία και καρκίνος του δέρματος. Την τελευταία δεκαετία έχει σημειωθεί πρόοδος στην τεκμηρίωση της σχέσης μεταξύ έκθεσης στην Book MAR-09.indb /4/2009 7:05:03 μμ

5 Τόμος KB', τεύχος 3, Μάρτιος υπεριώδη ακτινοβολία και επίπτωσης καλοήθων και κακοήθων νεοπλασιών του δέρματος στον άνθρωπο. Το μελάνωμα αποτελεί ενδημική νεοπλασματική νόσο, που η συχνότητά της αναμένεται να αυξηθεί λόγω: της παγκόσμιας αλλαγής του κλίματος, της μεγαλύτερης έκθεσης στην ηλιακή ακτινοβολία, της μείωσης του ατμοσφαιρικού όζοντος, του ρόλου των χλωροφθορανθράκων. 6,7 10. Έκθεση στο εργασιακό περιβάλλον (επιδράσεις ορισμένων περιβαλλοντικών ουσιών στον άνθρωπο). Οι κυριότερες ουσίες που βρίσκονται στο περιβάλλον του ανθρώπου και είναι δυνητικά ικανές να του προκαλέσουν οξέα και χρόνια νοσήματα αναστρέψιμες και μη σωματικές βλάβες, ακόμη και θάνατο, είναι: ο αμίαντος, ο μόλυβδος, οι τοξικές ουσίες μέσω της τροφής του, τα βιομηχανικά απόβλητα, τα καυσαέρια, τα καλλυντικά, το κάπνισμα. Ο αμίαντος είναι ένα πρόβλημα που ταλαιπωρεί την ανθρωπότητα. Θύματα αμιάντωσης, πνευμονικής ασθένειας που πολλές φορές οδηγεί σε μεσοθηλίωμα. Ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ της έκθεσης σε αμίαντο και της εκδήλωσης του καρκίνου του πνεύμονα κυμαίνεται από χρόνια. 29, Γεωχημικό περιβάλλον και παθήσεις στην Εσωτερική Παθολογία. Από το 1987, για μια 15ετία μελετήσαμε τη σχέση του γεωχημικού περιβάλλοντος (Γεωγραφική Παθολογία) της περιοχής του νομού Τρικάλων με παθήσεις στην Εσωτερική Παθολογία Βρήκαμε αυξημένη επίπτωση της στεφανιαίας νόσου, του ΑΕΕ, της υπέρτασης, της ΧΝΝ και καρκίνου του στομάχου σε περιοχές του νομού που το έδαφος χαρακτηρίζεται από αυξημένη ανταλλαγή ιόντων, ύδατος, μετάλλων, χημικών ουσιών και στοιχείων (αλλουβιακά ή ολόκαινα ή προσχωσιγενή εδάφη) Σήμερα, τον πλανήτη μας πλήττουν βασικά οι αναδυόμενες ασθένειες, έννοια που εισήγαγε τα τελευταία χρόνια η παγκόσμια οργάνωση υγείας. Οι αναδυόμενες ασθένειες, μη μεταδιδόμενες, (παχυσαρκία, αλκοολισμός, άνοια μη αρτηριοσκληρωτικής αιτιολογίας) εμφανίζονται σε κάθε μεταβολή του περιβάλλοντος σε κάθε ανατροπή του τρόπου ζωής του ανθρώπου. Είναι ασθένειες που μοιάζουν να εμφανίζονται ξαφνικά είτε γιατί μέχρι στιγμής κανείς δεν τις είχε παρατηρήσει είτε γιατί οι παράγοντες που τις προκάλεσαν εξελίχθηκαν βαθμιαία και έγιναν ξαφνικά επικίνδυνες για τον άνθρωπο είτε τέλος γιατί ο ίδιος ο άνθρωπος τις προκάλεσε παρά τη θέλησή του Οι πτωχές περιοχές του πλανήτη πλήττονται κυρίως από το HIV/HDS, την ελονοσία, τις διαρροϊκές ασθένειες. Οι πλούσιες περιοχές του πλανήτη πλήττονται από: τις καρδιαγγειακές ασθένειες (στεφανιαία και ΑΕΕ) και τον καρκίνο που είναι οι κύριες αιτίες θανάτου. Ζούμε σε ένα διχασμένο κόσμο: πολλοί άνθρωποι υποφέρουν από μολυσματικές ασθένειες λόγω υποσιτισμού την ίδια στιγμή που όλο και περισσότερο νοσούν από χρόνιες παθήσεις που σχετίζονται με τον υπερσιτισμό. Όπως φωτογράφησε τον πλανήτη μας πριν από μερικά χρόνια ένα ρομποτικό διαστημόπλοιο από 4 δισεκατομμύρια μίλια μακριά από το ηλιακό μας σύστημα, η κατοικία μας, η Γη, φαίνεται στο σύμπαν σαν μια γαλάζια κουκίδα. Ό,τι έχει συμβεί στην αν- θρώπινη ιστορία, έχει συμβεί σ αυτή τη μικροσκοπική κουκίδα. Όλοι οι θρίαμβοι και όλες οι τραγωδίες, όλοι οι πόλεμοι, όλοι οι λιμοί. Όλες οι μεγάλες ανακαλύψεις. Είναι το μόνο σπίτι που έχουμε. Και αυτή τη στιγμή τίθεται σε κίνδυνο η δυνατότητα να ζούμε στον πλανήτη Γη. Να έχουμε μέλλον ως πολιτισμός. Πιστεύω ότι πρόκειται για ένα ηθικό ζήτημα. Συμπεράσματα 1. Η γη δείχνει να απειλείται από μια παγκόσμια περιβαλλοντική μεταβολή 2. Η ρύπανση του περιβάλλοντος αποτελεί σήμερα μια σημαντική αιτία για την εμφάνιση νοσημάτων και θανάτων στον άνθρωπο, που όμως μπορούμε να προβλέψουμε 3. Η σύγχρονη δραστηριότητα πολλές φορές δε σέβεται αλλά συστηματικά προσβάλλει και καταστρέφει το περιβάλλον 4. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι η βιωσιμότητα και η υγεία των ανθρώπων εάν οι σημερινές τάσεις συνεχίσουν να αποδυναμώνουν τα συστήματα υποστήριξης της ζωής στη γη 5. Οι περιβαλλοντικές αλλαγές και το γεωχημικό περιβάλλον συμβάλλουν στην αυξημένη επίπτωση των ισχαιμικών-θρομβωτικών αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων και στη νοσηρότητα. Ευχαριστίες Ευχαριστούμε τους υπαλλήλους του Μετεωρολογικού Σταθμού Τρικάλων Νεκτάριο Τζερεμέ και Ζωή Μάμαλη για τη συμβολή τους στην εργασία, με στοιχεία και πληροφορίες. Την κ. Ευγενία Γκαλέα για τη γραμματειακή υποστήριξη. ABSTRACT Global environmental changes, and emerging diseases. Incidence on health GALEAS TH, ZISIS CHR, PROTOPAPPAS N. As environment is defined the physical and biological factors along with their chemical interactions that affect an organism. High temperatures with relative humidity and environmental pollution breed serious health problems. Cardiovascular, kidney and lung diseases, cerebrovascular attacks, infections, are likely to appear in excessive heat periods, while, other diseases such as cancers may deteriorate. Of greater risk are people in areas with soils characterized by increased exchange of water, ions, metals and chemicals (alluvial-sedimentary soils). In collaboration with the Weather Observation Station, in the county of Trikala, we studied the relation between: 1) meteorological variables the last two years (mean temperature, barometric pressure, relative humidity, low and high temperatures), and 2) the geochemical environment of the territory (based on our earlier published works) with a) the incidence of cerebrovascular attacks b) the increased morbidity in chronic diseases. We could see that during summer high temperature months there was an increased risk of cerebrovascular attacks (thrombotic or ischeamic), mainly in alluvial (sedimentary) areas. High temperature and barometric pressure disturbances resulted in increased cerebrovascular attacks, not in the same Book MAR-09.indb /4/2009 7:05:03 μμ

6 150 ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ day but two or three days later. Increased morbidity was observed in patients with cancer, cardiac and renal insufficiency. Conclusion 1. The earth seems to be threatened by a global environmental change 2. In our days environmental pollution is crucial for diseases and deaths in Internal Medicine. 3. Climate environmental changes and geochemical environment influence the increased incidence of ischeamic-thrombotic cerebrovascular attacks, and also influence the increased morbidity in chronic diseases (cancer, chronic cardiac and renal diseases). Key words: Environmental pollution, diseases in Internal Medicine, ischeamic cerebrovascular attacks, increased morbidity, emerging diseases ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό Πάπυρος Larousse, το παπυράκι (ορισμός του περιβάλλοντος), Σταμάτης Δ. Μόλυνση του περιβάλλοντος και καρδιακές παθήσεις. Καρδιά και αγγεία 2008, Γκορ Αλ. Μια ενοχλητική αλήθεια (τίτλος πρωτότυπου: An inconvenient truth). Έκδοση Rodale 2007, Όλα αρχίζουν με ένα ανώδυνο τσίμπημα. National Geographic, Ιούλιος 2007, Καμπούρης Γ. Σβήσε και καμιά φωτιά αντί να τραβάς φωτογραφίες. GEO Οκτώβριος 2007, τεύχος 17, Ανοιχτή επ αόριστον η τρύπα του όζοντος. Άτλας Οικολογίας (Monde diplomatique). Eκδόσεις Χ.Κ. Τεγόπουλος Α.Ε., Το πρωτόκολλο του Μόντρεαλ. Μείωση της παραγωγής και της κατανάλωσης ουσιών που βλάπτουν τη στιβάδα του Ο 3, ca/international/multilat/ozone1_f.htm 8. Γκαλέας Θ, Ζιούτος Α, Μυλωνάς Σ. Γεωγραφική κατανομή του καρκίνου του στομάχου σε σχέση με ανόργανες μορφές εδαφικού αζώτου. Επιθεώρηση Υγείας 1992, Γκαλέας Θ. Καρκίνος και φυτοφάρμακα. Πρόληψη, Έκδοση της 5ης Υγειονομικής Περιφέρειας Θεσσαλίας-Στερεάς Ελλάδας, Υπουργείο Υγείας & Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Άνοιξη 2008, Έρευνα του OMS για τις ασθένειες περιβαλλοντικής αιτιολογίας. en/print.html 11. Bossaert L. Circadian, circaseptan and circannual periodicity of cardiac arrest. Eur Heart J 2000, 21: Zipes DP. Warning: The short days of winter may be hazardous to your health. Circulation 1999, 100: Στεφανάδης Χ. Περιβάλλον και Καρδιά. HJC 2007, Galeas Th, Hatzizisis I, Zisis Chr et al. Analysis and study of sudden cardiac deaths due to atherosclerosis, in the county of Trikala, Greece. Atherosclerosis:Risk factors, diagnosis, and treatment. Monduzzi Editore 2002, Galeas Th, Hatzizisis I. Circadian rhythm of sudden cardiac deaths in relation to gender and age in a region of Central Greece. Frontiers in coronary artery disease. Monduzzi Editore 2003, Johnson R. Relative effects of air pollution on lungs and heart. Circulation 2004, 109: Peters A. Air pollution and incidence of cardiac arrhythmia. Epidemiology 2000, 11: Dilaveris PE, Synetos A, Gainnopoulos et al. The climate impacts on myocardial infarction deaths in the Athens territory (The CLIMATE study). Heart 2006, 92: Douglas DC. Cardiovascular risks from fi ne particulate air pollution. NEJM Chen JC. Personal coronary risk profi les modify autonomic nervous system responses to air pollution. J Occup Environ Med 2006, 48: Kunzli N. Ambient ai pollution and atherosclerosis in Los Angeles. Environ Health Perspect 2005: Γκαλέας Θ, Πρωτόπαππας Ν, Ζήσης Χ και συν. Σχέση μετεωρολογικών μεταβλητών (μέση θερμοκρασία, μέση βαρομετρική πίεση, μέση σχετική υγρασία) και εδάφους με τον επιπολασμό των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων (TRIKALA study). Ιατρικό Βήμα 14o Πανελλήνιο Συνέδριο Εσωτερικής Παθολογίας, ΑΑ99: 52 (www. iatrikionline.gr) 23. Γκαλέας Θ, Τσάρας Θ, Πρωτόπαππας Χ, και συν. Περιβάλλον και νοσηρότητα. Ιατρικό Βήμα, 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εσωτερικής Παθολογίας, ΑΑ98: 51 (www.iatrikionline.gr) 24. Αναφορά από τον καθηγητή κ. Σ.Α. Ράπτη στη διάλεξη του Θ. Γκαλέα: Επίδραση του περιβάλλοντος σε νοσήματα της Εσωτερικής Παθολογίας, στο M.D. Science and Lifestyle Magazine Σεπ Οκτ 2008, Γκαλέας Θ. Επίδραση του περιβάλλοντος σε νοσήματα της Εσωτερικής Παθολογίας. Διάλεξη στο 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εσωτερικής Παθολογίας Αθήνα 2008, 48 (www.internalmedicine.gr) 26. Γκαλέας Θ, Σιδερής Δ, Μαυρικάκης Μ και συν. Μολυβδίαση από πόση οινοπνευματώδους ποτού. Νοσοκομειακά Χρονικά 1991, 53: Γκαλέας Θ, Σιδερής Δ, Αθανασέλης Σ και συν. Μολυβδίαση από οινοπνευματώδες ποτό οικιακής κατασκευής. Ιατρική 1991, 60(3): Γκαλέας Θ, Πότσης Θ, Κουτράκης Κ. και συν. Η μολυβδίαση από πόση οινοπνευματώδους ποτού οικιακής παρασκευής άλλοτε και τώρα. Η συμβολή των επιστημονικών παρατηρήσεων στην προστασία της δημόσιας υγείας. Ιατρική 2006, 89(4): Γκαλέας Θ. Υπάρχει ακίνδυνος αμίαντος. Μορφή αμιάντου που δεν προκαλεί μεσοθηλίωμα. Ιατρική 2006, 86(2): Γκαλέας Θ, Σιδέρης Κ, Δαλαβάνγκα Π-Α και συν. Ο πνεύμων του Μετσόβου. Νεότερες απόψεις-αποδείξεις. Ιατρική 2005, 87(1): Γκαλέας Θ, Σιδερής Δ, Κλωτσοτήρας Γ. Γεωγραφική κατανομή των οξέων εμφραγμάτων στο νομό Τρικάλων. Ελληνική Καρδιολογική Επιθεώρηση 1989, 30(3): Γκαλέας Θ, Αποστολάκης Κ, Παπανικολάου Ε. Γεωγραφική κατανομή της άγνωστης αιτιολογίας τελικού σταδίου νεφροπάθειας στην Ελλάδα. Γαληνός 1991, 35: Γκαλέας Θ, Λεμονή Μ, Μπαξεβάνου Κ. Επίδραση των διατροφικών προϊόντων των αλλουβιακών εδαφών στην επίπτωση νοσημάτων. Διατροφή-Διαιτολογία 1991, 3(2): Γκαλέας Θ. Νεοπλάσματα και γεωχημικό περιβάλλον χαρακτηριζόμενο από αυξημένη ανταλλαγή ιόντων και νερού στην Κεντρική Ελλάδα. Επιθεώρηση Υγείας 1995, 59(315) 35. Γκαλέας Θ, Κατσάνος Δ. Αυξημένη επίπτωση των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων σε κατοίκους περιοχών όπου το έδαφος χαρακτηρίζεται γεωχημικά από την ικανότητα της αυξημένης εναλλαγής ιόντων και ύδατος. Επιθεώρηση Υγείας 1995, 6(189) 36. Γκαλέας Θ, Ντόβας Α, Μυλωνάς Δ και συν. Τα αλλουβιακά εδάφη. Ένας άγνωστος παράγοντας υπεύθυνος για την ΧΝΑ στην Ελλάδα. Ιατρικά Χρονικά 1989, ΙΒ(6): Γκαλέας Θ. Η ρύπανση αυξάνει τις καρδιαγγειακές παθήσεις. Συνέντευξη στην κ. Φυντανίδου Ελένη σχετικά με τη Διάλεξη με θέμα Επίδραση του περιβάλλοντος σε νοσήματα της Εσωτερικής Παθολογίας. 14ο Πανελλήνιο Συνέδριο Εσωτερικής Παθολογίας. Βήμα Κυριακή 12 Οκτ. 2008, Α4884 (http://www.tovima.gr/default. asp?pid=49&isn=1&ct=1&artid=1995) 38. Αναφορά από τον καθηγητή κ Σ.Α. Ράπτη στη διάλεξη του Θ. Γκαλέα: Επίδραση του περιβάλλοντος σε νοσήματα της Εσωτερικής Παθολογίας, Έθνος 24 Σεπτ 2008, Jordan Michael. Σκασμός. Τα βρόμικα μυστικά της επιστημονικής έρευνας (τίτλος πρωτότυπου: HUSH HUSH The dark secrets of scientifi c research). Εκδόσεις Κοχλίας 2003, Book MAR-09.indb /4/2009 7:05:03 μμ

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 2 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Environmental Μεγάλης κλίμακας περιβαλλοντικά προβλήματα Παγκόσμια κλιματική αλλαγή Όξινη βροχή Μείωση στρατοσφαιρικού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012

ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ. Δεκέμβριος 2012 Σελίδα1 ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗΣ ΡΥΠΑΝΣΗΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Δεκέμβριος 2012 Τα τελευταία δύο χρόνια οι επιστήμονες παρατηρούν στα μεγάλα αστικά κέντρα ότι η στροφή στη φθηνότερη

Διαβάστε περισσότερα

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης.

Ατμόσφαιρα. Αυτό τo αεριώδες περίβλημα, αποτέλεσε την πρώτη ατμόσφαιρα της γης. Ατμόσφαιρα Η γη, όπως και ολόκληρο το ηλιακό μας σύστημα, αναπτύχθηκε μέσα από ένα τεράστιο σύννεφο σκόνης και αερίων, πριν από 4,8 δισεκατομμύρια χρόνια. Τότε η γη, περικλειόταν από ένα αεριώδες περίβλημα

Διαβάστε περισσότερα

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος

Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Αθανάσιος Κωστούλας Πνευμονολόγος-Φυματιολόγος Η παρουσία στην ατμόσφαιρα αερίων ή σωματιδίων σε συγκεντρώσεις οι οποίες προξενούν βλάβες τόσο στο φυσικό περιβάλλον όσο και στους ζωντανούς οργανισμούς

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Μία αλεπού και ένα τσακάλι που ζουν σε ένα οικοσύστημα ανήκουν: Α. Στον ίδιο πληθυσμό Β. Στην

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος

Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας. Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Κλιματικές αλλαγές σε σχέση με την οικονομία και την εναλλακτική μορφή ενέργειας Μπασδαγιάννης Σωτήριος - Πετροκόκκινος Αλέξανδρος Ιούνιος 2014 Αρχή της οικολογίας ως σκέψη Πρώτος οικολόγος Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ !Unexpected End of Formula l ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΞΙΝΗΣ ΒΡΟΧΗΣ ΣΤΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ Παραδεισανός Αδάμ ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η εργασία αυτή εκπονήθηκε το ακαδημαϊκό έτος 2003 2004 στο μάθημα «Το πείραμα στη

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ Η ΣΧΕΣΗ ΜΑΣ ΜΕ ΤΗ ΓΗ Δ. ΑΡΖΟΥΜΑΝΙΔΟΥ είναι οι παραγωγικές δυνάμεις ή το αποτέλεσμα των παραγωγικών δυνάμεων που υπάρχουν και δρουν στο φυσικό περιβάλλον και που για τον σημερινό άνθρωπο μπορούν,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι άμεση ρύπανση?

Τι είναι άμεση ρύπανση? ΡΥΠΑΝΣΗ ΝΕΡΟΥ Τι είναι ρύπανση; Ρύπανση μπορεί να θεωρηθεί η δυσμενής μεταβολή των φυσικοχημικών ή βιολογικών συνθηκών ενός συγκεκριμένου περιβάλλοντος ή/και η βραχυπρόθεσμη ή μακροπρόθεσμη βλάβη στην

Διαβάστε περισσότερα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα

Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Ηόξινη βροχή και οι επιπτώσεις της στον άνθρωπο και στο οικοσύστημα Χαλβατζής Σταμάτιος Α.Μ. 7387 Μάθημα Οικολογίας 1 ο εξάμηνο Ορισμός H όρος όξινη βροχή αναφέρεταιστηνπαρουσίασεαυτήνόξινωνδιαλυμένων

Διαβάστε περισσότερα

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες

Φυσικοί ρύποι H χλωρίδα της γης (µεγαλύτερη φυσική πηγή εκποµπής αερίων ρύπων ) Τα δέντρα και τα φυτά µέσω της φωτοσύνθεσης Ανθρώπινες ραστηριότητες Ατµοσφαιρική ρύπανση Μαρή Νεαμονίτης Παλαιολόγου Παπαβασιλείου Ορισµός Ανεπιθύµητη αλλαγή στα φυσικά, χηµικά και βιολογικά χαρακτηριστικά του αέρα ζηµιογόνος για όλους τους οργανισµούς Πώς προκαλείται

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης

Σώστε τη γη. Κρεσφόντης Χρυσοσπάθης Επειδή ο πληθυσμός της γης και οι ανθρώπινες δραστηριότητες αυξάνοντας συνεχώς, χρησιμοποιούμε όλο και περισσότερο γλυκό νερό. Με τον τρόπο αυτό, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, το γλυκό νερό ρυπαίνεται

Διαβάστε περισσότερα

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου

Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Φαινόµενο του Θερµοκηπίου Αλεξάνδρου Αλέξανδρος, Κυριάκου Λίντα, Παυλίδης Ονήσιλος, Χαραλάµπους Εύη, Χρίστου ρόσος Φαινόµενο του θερµοκηπίου Ανακαλύφθηκε το 1824 από τον Γάλλο µαθηµατικό Fourier J. (1768)

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου»

Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Εργασία στο μάθημα «Οικολογία για μηχανικούς» Θέμα: «Το φαινόμενο του θερμοκηπίου» Επιβλέπουσα καθηγήτρια: κ.τρισεύγενη Γιαννακοπούλου Ονοματεπώνυμο: Πάσχος Απόστολος Α.Μ.: 7515 Εξάμηνο: 1 ο Το φαινόμενο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Κ Kάνιγγος ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΛΛΙΝΤΖΑ 10, (5ος όροφ. Τηλ: 210-3300296-7. www.kollintzas.gr OΙΚΟΛΟΓΙΑ 1. Όσο το ποσό της ενέργειας: α) μειώνεται προς τα ανώτερα

Διαβάστε περισσότερα

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης

Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ. Σοφοκλής Λογιάδης Η ΡΥΠΑΝΣΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Σοφοκλής Λογιάδης Τι ειναι ρυπανση του νερου -ορισμος Το νερό είναι η πηγή ζωής στον πλανήτη μας. Περίπου το 70% της επιφάνειας του σκεπάζεται με νερό. Από το συνολικό διαθέσιμο νερό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ A. Λονδίνο B. Αθήνα A. Λονδίνο Απόσπασµα από το AIR POLLUTION του Henry C. Perkins, U.S., 1974 Σελίδες 332, 341, 342, 343 B. Αθήνα Στοιχεία ατµοσφαιρικής ρύπανσης µέτρα για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ

ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΟΥ ΑΕΡΑ ΣΕ ΚΤΗΡΙΑ Έλεγχος Ποιότητας Υλικών ΛΕΙΒΑΔΑΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΡΑΓΚΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2007 ΕΙΣΑΓΩΓΗ O σύγχρονος τρόπος ζωής επιβάλλει σε πολλούς ανθρώπους να περνούν τουλάχιστον

Διαβάστε περισσότερα

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε.

Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Θερμική νησίδα», το πρόβλημα στις αστικές περιοχές. Παρουσίαση από την Έψιλον-Έψιλον Α.Ε. Η ένταση της Θερμικής νησίδας στον κόσμο είναι πολύ υψηλή Ένταση της θερμικής νησίδας κυμαίνεται μεταξύ 1-10 o

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη

ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ. Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη ΥΔΑΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ Το νερό καλύπτει τα 4/5 του πλανήτη Βασικός-αναντικατάστατος παράγοντας της ζωής κάθε μορφής και κάθε επιπέδου Συνδέεται άμεσα με τη διαμόρφωση των κλιματολογικών συνθηκών Η σύγχρονη

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. ΖΗΤΗΜΑ 1 ο ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΖΗΤΗΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη

Το φαινόμενου του θερμοκηπίου. 3/12/2009 Δρ. Ελένη Γουμενάκη Το φαινόμενου του θερμοκηπίου Μέση θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα Ατμόσφαιρα ονομάζεται το αέριο τμήμα του πλανήτη, το οποίο τον περιβάλλει και τον ακολουθεί στο σύνολο των κινήσεών του Τα αέρια της

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας

Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ. ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Η ΕΞΕΛΙΣΣΟΜΕΝΗ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ηµήτρης Μελάς Αριστοτέλειο Πανε ιστήµιο Θεσσαλονίκης Τµήµα Φυσικής - Εργαστήριο Φυσικής της Ατµόσφαιρας Το φαινόµενο του θερµοκηπίου είναι ένα φυσικό φαινόµενο µε ευεργετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό της ερώτησης και δίπλα του το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Τα κύτταρα που παράγουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση: Α1. Το

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας

Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Σχολή Επιστημών Υγείας Ιατρικό Τμήμα Eργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας ιευθυντής: Αναπληρωτής Καθηγητής Χ. ΧΑΤΖΗΧΡΙΣΤΟ ΟΥΛΟΥ Μάθημα: Ιατρική της Εργασίας Υπεύθυνος Μαθήματος:

Διαβάστε περισσότερα

Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία λόγω της καύσης των καλαμιών. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.

Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία λόγω της καύσης των καλαμιών. Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν. Επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία λόγω της καύσης των καλαμιών Σταυρούλα Μπουσμουκίλια Δ/ντρια Β Πνευμονολογικής κλινικής Γ.Ν.Καβάλας Τι είναι η καύση Καύση είναι η αντίδραση ενός ατόμου ή μορίου με

Διαβάστε περισσότερα

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον

Υπενθύμιση. Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Υπενθύμιση Παγκόσμιες ημέρες αφιερωμένες στο περιβάλλον Φεβρουάριος 2: Ημέρα Υγροτόπων Στις 2 Φεβρουαρίου 1977 υπογράφτηκε η Σύμβαση για τους Υγροτόπους στην πόλη Ramsar του Ιράν. Στη Συνθήκη αυτή περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική μηχανική

Περιβαλλοντική μηχανική Περιβαλλοντική μηχανική 1 Εισαγωγή στην Περιβαλλοντική μηχανική Enve-Lab Enve-Lab, 2015 1 Οι στόχοι του μαθήματος Η συνειδητοποίηση των περιβαλλοντικών προοπτικών για την τεχνολογική δραστηριότητα Ευαισθητοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΚΑΙ ΗΛΕΚΤΡΟΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ Dr.Κ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΙΔΙΑΤΡΟΣ-ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥΛΑΡΙΣΑΣ ΟΡΙΣΜΟΙ Ρύπανση του περιβάλλοντος: Η παρουσία στο περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου

Πράσινα Δώματα. Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος. Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Πράσινα Δώματα Δήμος Ρόδου Διεύθυνση Περιβάλλοντος και Πρασίνου Τμήμα Περιβάλλοντος Παρουσίαση στο 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Δημοτικό Σχολείο Ρόδου Ποθητός Σταματιάδης, Πολιτικός Μηχανικός, Μηχανικός Περιβάλλοντος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ 1 ΘΕΜΑ 1ο ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2009 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση που συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη

Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη 1η Ημερίδα Εταιρείας Δημόσιας και Περιβαλλοντικής Υγιεινής 11 Ιουνίου 2010, Λάρισα Συγκριτική ανάλυση ατμοσφαιρικής ρύπανσης σε αστικές περιοχές Διαχρονική εξέλιξη Τσιρόπουλος Νικ. Αναπληρωτής Καθηγητής,

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος

Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Μόλυνση του Περιβάλλοντος Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β1 pc25

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσφατα συμπεράσματα από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες. Kλέα

Πρόσφατα συμπεράσματα από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες. Kλέα Αιωρούμενα ατμοσφαιρικά σωματίδια και υγεία: Πρόσφατα συμπεράσματα από διεθνείς επιδημιολογικές μελέτες Kλέα Kατσουγιάννη Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών ΜΙΚΡΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458

Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 Φοιτητες: Σαμακός Φώτιος Παναγιώτης 7442 Ζάπρης Αδαμάντης 7458 1.ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2.ΣΤΟΙΧΕΙΑΡΥΠΑΝΣΗΣ 2.1 ΠΑΘΟΦΟΝΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ 2.1.1 ΒΑΚΤΗΡΙΑ 2.1.2 ΙΟΙ 2.1.3 ΠΡΩΤΟΖΩΑ 2.2 ΑΝΟΡΓΑΝΕΣ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΚΕΣ ΔΙΑΛΥΤΕΣ ΣΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική Ρύπανση

Ατμοσφαιρική Ρύπανση Ατμοσφαιρική Ρύπανση Τι είναι ατμοσφαιρική ρύπανση; Ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η εισαγωγή στον αέρα χημικών, αιωρούμενων στερεών ή οργανισμών που προκαλούν προβλήματα υγείας στους ανθρώπους ή σε άλλους

Διαβάστε περισσότερα

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά

Καρδιακή Ανεπάρκεια. Πώς δουλεύει φυσιολογικά η καρδιά Καρδιακή Ανεπάρκεια Απόστολος Καραβίδας Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Καρδιακής Ανεπάρκειας Διευθυντής Καρδιολογικού Τμήματος, Γενικό Κρατικό Νοσοκομείο Αθήνας Η καρδιακή ανεπάρκεια είναι μια σοβαρή καρδιολογική

Διαβάστε περισσότερα

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ

γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ 3η εξεταστική περίοδος από 29/03/15 έως 19/04/15 γραπτή εξέταση στo μάθημα ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ' ΛΥΚΕΙΟΥ Τάξη: Γ Λυκείου Τμήμα: Βαθμός: Ονοματεπώνυμο: Καθηγητής: Θ Ε Μ Α A 1. Να επιλέξετε τη σωστή

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Τι είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου Φαινόµενο του θερµοκηπίου ονοµάζεται η φυσική διαδικασία κατά την οποία η ατµόσφαιρα ενός πλανήτη συµβάλει στην θέρµανσή του. Ανακαλύφθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat).

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου. του (Agriculture and climate, Eurostat). Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Α.1 Το φαινόµενο του θερµοκηπίου Ένα από τα µεγαλύτερα περιβαλλοντικά προβλήµατα που αντιµετωπίζει η ανθρωπότητα και για το οποίο γίνεται προσπάθεια επίλυσης είναι το φαινόµενο του θερµοκηπίου.

Διαβάστε περισσότερα

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία»

«Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΗΜΕΡΙΔΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο Περιβάλλον και την Υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην Τοπική αυτοδιοίκηση» «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στην Υγεία» ΠΕΜΠΤΗ 21 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ Εισαγωγή Η υπερθέρµανση του πλανήτη θεωρείται το πιο σηµαντικό περιβαλλοντικό πρόβληµα σε παγκόσµιο επίπεδο Υπάρχει όµως µεγάλη αβεβαιότητα και σηµαντική επιστηµονική διαµάχη

Διαβάστε περισσότερα

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού

Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού 1. Το νερό στη φύση και τη ζωή των ανθρώπων Το μεγαλύτερο μέρος της γης αποτελείται από νερό. Το 97,2% του νερού αυτού βρίσκεται στους ωκεανούς, είναι δηλαδή αλμυρό. Μόλις το 2% βρίσκεται στους πόλους

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ

Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ ΡΗΓΑΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ M.D,PhD,FEBU ΚΑΠΝΙΣΜΑ H ΣΤΥΣΗ? XΕΙΡ ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ XΕΙΡ. ΟΥΡΟΛΟΓΟΣ- ΑΝ ΡΟΛΟΓΟΣ Ι ΑΚΤΩΡ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΕΥΡΩΚΛΙΝΙΚΗΣ ΑΘΗΝΩΝ Τί είναι Lifestyle? Μία έκφραση προσωπικών

Διαβάστε περισσότερα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα

Το κάπνισμα στην Ελλάδα Το οικονομικό φορτίο του καπνίσματος για το ιατροασφαλιστικό σύστημα σε κρίση στην Ελλάδα Tσαλαπάτη Κωνσταντίνα ΒScEcon, MSc Τομέας Οικονομικών της Υγείας Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Απρίλιος 2013 Το

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ

ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΔΑΠ ΝΔΦΚ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Ρύπανση και Ναυτιλία 6 ο εξάμηνο ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΕΙΡΑΙΑ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΡΥΠΑΝΣΗ: Κάθε μορφή (άμεση ή έμμεση) ανθρωπογενούς προέλευσης, εισαγωγή ουσιών ή ενέργειας στο θαλάσσιο χώρο, η

Διαβάστε περισσότερα

90711400-8. Σελίδα 2 από 5

90711400-8. Σελίδα 2 από 5 CPV κωδικοί «Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες» 90XXXXXX CODE EL 90000000-7 Υπηρεσίες λυμάτων, απορριμμάτων, καθαρισμού και περιβαλλοντικές υπηρεσίες 90400000-1

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον

Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Βιολογία Γενικής Παιδείας Κεφάλαιο 2 ο : Άνθρωπος και Περιβάλλον Οικολογία: η επιστήμη που μελετά τις σχέσεις των οργανισμών, και φυσικά του ανθρώπου, με τους βιοτικούς (ζωντανούς οργανισμούς του ίδιου

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2011 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ (Ι) ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Μάθημα: Εισαγωγή στη Γεωργία Λαχανοκομία

Διαβάστε περισσότερα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα

Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Παγκόσµια Περιβαλλοντικά Προβλήµατα Κων/νος Αµπελιώτης, Επικ. Καθηγητής Γραφείο 3.1, Τηλ. 210-9549363 E-mail: kabeli@hua.gr Πως θα γίνει το µάθηµα; 13 παραδόσεις Κάθε Παρασκευή 10-13 Οι παραδόσεις θα τοποθετούνται

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον

Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διαταραχές των βιογεωχημικών κύκλων των στοιχείων από την απελευθέρωση χημικών ουσιών στο περιβάλλον Διεύθυνση Ενεργειακών, Βιομηχανικών και Χημικών Προϊόντων ΓΧΚ Δρ. Χ. Νακοπούλου Βιογεωχημικοί κύκλοι

Διαβάστε περισσότερα

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ.

Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή. Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. Ατμοσφαιρική ρύπανση και κλιματική αλλαγή Νικόλαος Σ. Μουσιόπουλος Πολυτεχνική Σχολή Α.Π.Θ. AUT/LHTEE Εισαγωγή (1/3) Για 1-2 αιώνες, δηλ. ένα ελάχιστο κλάσμα της παγκόσμιας ιστορίας, καίμε μέσα σε ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης

Πιλοτική Μελέτη. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας. Εργαστήριο Μελέτης. Ατμοσφαιρικής. Ρύπανσης Πιλοτική Μελέτη Εργαστήριο Μελέτης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης Ατμοσφαιρικής Ρύπανσης στον Δήμο της Ελευσίνας Πανδής Σπύρος Καλτσονούδης Χρήστος Φλώρου Καλλιόπη Σταθμοί Μετρήσεων Δημοτικό parking 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50

Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας. Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Ενεργειακή Αξιοποίηση Βιομάζας Δρ Θρασύβουλος Μανιός Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΙ Κρήτης ΣΕΠ στην ΠΣΕ50 Τι ορίζουμε ως «βιομάζα» Ως βιομάζα ορίζεται η ύλη που έχει βιολογική (οργανική) προέλευση. Πρακτικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ «ΟΜΟΚΕΝΤΡΟ» ΦΛΩΡΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό κάθε μίας από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις Α1 έως Α5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή στη φράση η οποία συμπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ

Ιστορική αναδρομή. Έκταση του φαινομένου. Κάπνισμα και ιατροί. Ουσίες του τσιγάρου. Βλαπτική δράση της πίσσας 14/3/2013 ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Ιστορική αναδρομή ΚΑΠΝΙΣΜΑ & ΠΝΕΥΜΟΝΑΣ Πνευμονολογική Κλινική ΠΓΝΠατρών 600 π.χ. Εμφάνιση του φυτού στην Αμερική 1492 μ.χ. Rodrigo de Jerez- 7 έτη φυλάκιση 1600 Καθολική Εκκλησία 1633 Τουρκία Σουλτάνος

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής

Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Κύκλος διαλέξεων στις επιστήμες του περιβάλλοντος Μοντέλα ακτινοβολίας Εργαλείο κατανόησης κλιματικής αλλαγής Χρήστος Ματσούκας Τμήμα Περιβάλλοντος Τι σχέση έχει η ακτινοβολία με το κλίμα; Ο Ήλιος μας

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014

ΘΕΜΑ 1 Ο ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΘΕΡΙΝΑ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 12/01/2014 ΘΕΜΑ 1 Ο Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Διαπνοή είναι η: Α.

Διαβάστε περισσότερα

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης

ΡΥΠΑΝΣΗ. Ρύποι. Αντίδραση βιολογικών συστημάτων σε παράγοντες αύξησης ΡΥΠΑΝΣΗ 91 είναι η άμεση ή έμμεση διοχέτευση από τον άνθρωπο στο υδάτινο περιβάλλον ύλης ή ενέργειας με επιβλαβή αποτελέσματα για τους οργανισμούς ( ο ορισμός της ρύπανσης από τον ΟΗΕ ) Ρύποι Φυσικοί (εκρήξεις

Διαβάστε περισσότερα

OPEN DAYS 2013 - LOCAL EVENT

OPEN DAYS 2013 - LOCAL EVENT ΗΜΕΡΙΔΑ: «Κλιματική Αλλαγή, επιπτώσεις στο Περιβάλλον και την Υγεία. Ενσωμάτωση Γνώσης και Εφαρμογή πολιτικών προσαρμογής στην Τοπική αυτοδιοίκηση» ΠΕΜΠΤΗ 21 & ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 22 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2013 OPEN DAYS 2013

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ 1 Ο Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή πρόταση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. Η προπερδίνη είναι: α. κατηγορία πρωτεϊνών που παράγεται

Διαβάστε περισσότερα

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή

Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Η παγκόσμια έρευνα και τα αποτελέσματά της για την Κλιματική Αλλαγή Αλκιβιάδης Μπάης Καθηγητής Εργαστήριο Φυσικής της Ατμόσφαιρας Τμήμα Φυσικής - Α.Π.Θ. Πρόσφατη εξέλιξη της παγκόσμιας μέσης θερμοκρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Ήπιες µορφές ενέργειας

Ήπιες µορφές ενέργειας ΕΒ ΟΜΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ Ήπιες µορφές ενέργειας Α. Ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής Επιλέξετε τη σωστή από τις παρακάτω προτάσεις, θέτοντάς την σε κύκλο. 1. ΥΣΑΡΕΣΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΗΣ ΧΡΗΣΗΣ ΤΩΝ ΟΡΥΚΤΩΝ ΚΑΥΣΙΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

(Σανταµούρης Μ., 2006).

(Σανταµούρης Μ., 2006). Β. ΠΗΓΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ (CO 2 ) Οι πιο σηµαντικές πηγές διοξειδίου προέρχονται από την καύση ορυκτών καυσίµων και την δαπάνη ενέργειας γενικότερα. Οι δύο προεκτάσεις της ανθρώπινης ζωής που είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1.Τα

Διαβάστε περισσότερα

ÏÅÖÅ. 3. Ποιοι από τους παρακάτω οργανισµούς δεν παράγουν αντιβιοτικά: α. τα πρωτόζωα β. οι µύκητες γ τα φυτά δ. τα βακτήρια Μονάδες 5

ÏÅÖÅ. 3. Ποιοι από τους παρακάτω οργανισµούς δεν παράγουν αντιβιοτικά: α. τα πρωτόζωα β. οι µύκητες γ τα φυτά δ. τα βακτήρια Μονάδες 5 Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό καθεµιάς από τις παρακάτω ηµιτελείς προτάσεις έως 5 και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία συµπληρώνει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 o ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΚΥΡΙΩΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΩΝ ΡΥΠΩΝ Εισαγωγή Σε αυτό το κεφάλαιο γίνεται παρουσίαση των δεδοµένων που χρησιµοποιήθηκαν στην εργασία καθώς και των κύριων ποιοτικών χαρακτηριστικών των

Διαβάστε περισσότερα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα

Κάπνισμα και Καρκίνος. μισές αλήθειες μισά ψέμματα Κάπνισμα και Καρκίνος μισές αλήθειες μισά ψέμματα Ερώτηση: «Το κάπνισμα δεν αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για την ανάπτυξη καρκίνου στους πνεύμονες αλλά και σε άλλα όργανα;» Απάντηση: «...Μιλώντας,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003

ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΒΙΟΛΟΓΙΑ Γ ΤΑΞΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ 2003 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1 ο Στις ερωτήσεις 1-5, να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα του το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση.

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ. Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ Aτµόσφαιρα της Γης - Η σύνθεση της ατµόσφαιρας Προέλευση του Οξυγόνου - Προέλευση του Οξυγόνου ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Aτµόσφαιρα της Γης Ατµόσφαιρα είναι η αεριώδης µάζα η οποία περιβάλλει

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Eνημέρωσης κι Ευαισθητοποίησης μαθητών, γονέωνκαι εκπαιδευτικών για τα Απόβλητα Συσκευασίας στο Δήμο μας

Πρόγραμμα Eνημέρωσης κι Ευαισθητοποίησης μαθητών, γονέωνκαι εκπαιδευτικών για τα Απόβλητα Συσκευασίας στο Δήμο μας Πρόγραμμα Eνημέρωσης κι Ευαισθητοποίησης μαθητών, γονέωνκαι εκπαιδευτικών για τα Απόβλητα Συσκευασίας στο Δήμο μας ΕλληνικήΕταιρείαΑξιοποίησης Ανακύκλωσης Α.Ε. Τα σκουπίδια μας... Αυξάνονται χρόνομετοχρόνο!

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II)

Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Περιβαλλοντικά Συστήματα Ενότητα 8: Οικοσυστήματα (II) Χαραλαμπίδης Γεώργιος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ 2013-14 ΘΕΜΑΤΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑΣ Μπορεί να λειτουργήσει ένα οικοσύστημα α) με παραγωγούς και καταναλωτές; β) με παραγωγούς και αποικοδομητές; γ)με καταναλωτές και αποικοδομητές; Η διατήρηση των οικοσυστημάτων προϋποθέτει

Διαβάστε περισσότερα

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο

4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο 4.4 Η αναπνοή στον άνθρωπο Στον άνθρωπο οι θρεπτικές ουσίες της τροφής απορροφώνται από το λεπτό έντερο. Με την κυκλοφορία του αίματος φτάνουν σε όλα τα κύτταρα του σώματος. Εκεί, ορισμένες από αυτές,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ

ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Η ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΤΩΝ ΑΕΡΟΣΚΑΦΩΝ ΣΤΙΣ ΕΚΠΟΜΠΕΣ ΙΟΞΕΙ ΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΝΑΕΡΙΟ ΧΩΡΟ Παγώνη Ιωάννα, Πολιτικός Μηχανικός Ε.Μ.Π. Ψαράκη Βούλα, Επίκουρος Καθηγήτρια

Διαβάστε περισσότερα

"ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ"

ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ "ΑΓΧΟΣ ΣΤΟ ΕΡΓΑΣΙΑΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ" Γεώργιος Σ. Γκουμάς MD, PhD, FESC Αν. Διευθυντής Καρδιολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών Πρόεδρος Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Επιδημιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η «τρύπα» του όζοντος

Η «τρύπα» του όζοντος Η «τρύπα» του όζοντος Η διττή φύση του Ο 3 «Κακό» όζον Στην τροπόσφαιρα Κύριο συστατικό του φωτοχηµικού νέφους «Καλό» όζον Στη στρατόσφαιρα Προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία 1 Η αρχή της ιστορίας

Διαβάστε περισσότερα

9 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ

9 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ 9 ο ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Θέμα: «Άνθρωποι και μηχανές. Μόλυνση από τις μηχανές» Από την ομάδα NBA : Τσιάκαλος Tηλέμαχος Μπούζας Νίκος Λιαρομμάτης Nίκος Αλεξανδρόπουλος Αποστόλης ΕΠΙΒΛΕΠΟΝΤΕΣ: Αναστασόπουλος

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΧΕΙ ΜΝΗΜΗ : ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ

ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΧΕΙ ΜΝΗΜΗ : ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ 1. Εισαγωγή ΤΟ ΝΕΡΟ ΕΧΕΙ ΜΝΗΜΗ : ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Γεωργία Τζόουνς Βαρθάλη Εκπαιδευτικός Β Βάθμιας Εκπαίδευσης jonesvarth@yahoo.gr Το ότι το νερό έχει μνήμη είναι μια θεωρία που αναπτύχθηκε από το Γάλλο

Διαβάστε περισσότερα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα

Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΚΑΠΝΙΣΜΑ Σημαντικές πληροφορίες για το κάπνισμα Το κάπνισμα του τσιγάρου είναι η πιο διαδεδομένη μορφή κατανάλωσης του καπνού. Πρόκειται για μια συνήθεια που σε αρχικό

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ

ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΕΥΘ. ΚΑΡΑΟΥΛΗ Πολ. Μηχανικός ΕΜΠ, ΜSc Υγιεινολόγος EPFL ΜSc Υγ. & Ασφάλειας Εργασίας RWTH-Aachen Πρ/μένη Δ/νσης Υγειον. Μηχ. & Υγ. Περιβάλλοντος Υπ.Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only.

Generated by Foxit PDF Creator Foxit Software http://www.foxitsoftware.com For evaluation only. Ισότοπα: Χαρακτηρίζονται τα άτομα του ίδιου χημικού στοιχείου που έχουν διαφορετικό αριθμό νετρονίων στον πυρήνα τους. Χρόνος ημιζωής: Είναι ο χρόνος που χρειάζεται ένα ισότοπο για να αποβάλει την μισή

Διαβάστε περισσότερα

Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό.

Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό. Γιώργος Ασημέλλης, Ph.D. Η λέπτυνση του στρώματος του όζοντος στην Ατμόσφαιρα και οι επιπτώσεις της στον ανθρώπινο οφθαλμό. Πανελλήνια Ένωση Οπτικών Οπτομετρών Athens Plaza Hotel Τρίτη 24 Μαΐου 2010 Ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

Οι δείκτες υγείας και οι παράγοντες που τους προσδιορίζουν (με ειδική αναφορά στην Ελλάδα)

Οι δείκτες υγείας και οι παράγοντες που τους προσδιορίζουν (με ειδική αναφορά στην Ελλάδα) Οι δείκτες υγείας και οι παράγοντες που τους προσδιορίζουν (με ειδική αναφορά στην Ελλάδα) ΤΑΣΟΣ ΦΙΛΑΛΗΘΗΣ Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Ιατρικής Τμήμα Ιατρικής Πανεπιστημίου Κρήτης Διάλεξη στο μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη

Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος. 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη Πόλλυ Μιχαηλίδου Κλινική Διαιτολόγος Γενικό Νοσοκοµείο Λευκωσίας, Κύπρος 9 ο Πανελλήννιο Συνέδριο Αθηροσκλήρωσης 28 Φεβρουαρίου 2012 Θεσσαλονίκη «Το κόκκινο κρασί κάνει καλό στην καρδιά» «ΓΑΛΛΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ»

Διαβάστε περισσότερα

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση

Συγκοπτικά επεισόδια καρδιαγγειακής αιτιολογίας: διαγνωστική προσπέλαση There are no translations available. Γιώργος Κολιός Καρδιολόγος Οι ασθενείς με συγκοπή αποτελούν το 2% των επισκέψεων στα τμήματα έκτακτων περιστατικών. Η ετήσια επίπτωση συγκοπτικών επεισοδίων στα ηλικιωμένα

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος:

Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ. Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: Βιολογία Γ Γυμνασίου ΦΥΛΛΑΔΙΟ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Τ μαθητ : Σχολικό Έτος: 1 2 1.2 Κύτταρο: η μονάδα της ζωής Το κύτταρο Ένα εργοστάσιο ΚΥΤΤΑΡΑ ΕΥΚΑΡΥΩΤΙΚΑ σε σε σε 3 1.3 Τα επίπεδα οργάνωσης της ζωής ΕΙΔΟΣ Οργανισμοί

Διαβάστε περισσότερα

Για την υγεία της καρδιάς μας

Για την υγεία της καρδιάς μας Για την υγεία της καρδιάς μας Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος επηρεάζει όλες τις ηλικίες, άνδρες και γυναίκες και όλες τις κοινωνικές ομάδες και βέβαια αποτελεί ένα μύθο ότι πλήττει μόνο ηλικιωμένους, άνδρες

Διαβάστε περισσότερα