ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ «Ο ρόλος της µουσικής στην αγωγή και θεραπεία παιδιών µε ειδικές ανάγκες» Πτυχιακή εργασία της Κερεζίδου Σοφία Α/Μ: 27/06 Επιβλέπουσα: Λελούδα Στάµου, Λέκτορας Τµήµατος Μουσικής Επιστήµης και Τέχνης, Πανεπιστήµιο Μακεδονίας. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. Εισαγωγή... 1 Κεφάλαιο 1. Μουσική Ορισµός της µουσικής Οι απαρχές της µουσικοθεραπείας.. 5 Κεφάλαιο 2. Παιδί µε ειδικές ανάγκες-µουσική επίδραση Άτοµο µε ειδικές ανάγκες Μουσικές ευαισθησίες και δεξιότητες Α.Μ.Ε.Α Η µουσική στην ειδική αγωγή Ο ρόλος της µουσικής σε παιδιά µε ειδικές ανάγκες.. 17 Κεφάλαιο 3. Μουσικοθεραπεία σε παιδιά µε ειδικές ανάγκες Ορισµός µουσικοθεραπείας Τι είναι θεραπεία Βασικά θεωρητικά ρεύµατα και πρακτικές µέθοδοι Σε ποιους απευθύνεται η µουσικοθεραπεία Μέσα της µουσικοθεραπευτικής διαδικασίας. 38 Κεφάλαιο 4. Μουσικοθεραπεία-µουσική στην ειδική αγωγή και ιατρική Ο ρόλος του µουσικοθεραπευτή Συνεργασία και διάκριση µεταξύ µουσικοπαιδαγωγού και µουσικοθεραπευτή.. 43

3 4.3 Πρακτικές εφαρµογές της µουσικοθεραπείας Ιατρική και µουσικοθεραπεία 47 Βιβλιογραφία... 49

4 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: «Η µουσική εξυψώνει το ανθρώπινο πνεύµα. Αυξάνει και εντείνει την ποιότητα ζωής. Μεταµορφώνει τις ανθρώπινες εµπειρίες. Χαρίζει σε κάθε άτοµο µία ξεχωριστή πηγή χαράς, που καθένας µπορεί να χρησιµοποιεί σε όλη τη ζωή του. Έχει, πάντα, παίξει ένα τεράστιο ρόλο στην κοινωνία και αναµφισβήτητα καλείται να παίξει στο απώτερο µέλλον. Αυτό που πρέπει να αναρωτιέται κανείς είναι αν θέλουµε να την κάνουµε προσιτή σε όλους ώστε να µπορούν να την εκτιµούν και να την απολαµβάνουν» (Θανάσης Παπαζάρης). 1

5 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΜΟΥΣΙΚΗ «όταν η ψυχή χάσει την αρµονία της, η µελωδία και ο ρυθµός βοηθούν να επανέλθει στην τάξη κα στην αρµονία» (Πλάτωνας) 1.1: ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Σύµφωνα µε το λεξικό του Γ. Μπαµπινιώτη η µουσική ερµηνεύεται ως: 1. σύνολο ήχων οργανωµένων έτσι ώστε να διαθέτουν ρυθµό και µελωδία και αποτελούν ευχάριστο άκουσµα για το ανθρώπινο αυτί 2. (συνειδ.) συγκεκριµένη κατηγορία µουσικών έργων (ως προς τα χαρακτηριστικά, την προέλευση ή την εποχή τους 3. (ειδικότ.) η µουσική σύνθεση που προορίζεται για τη µελοποίηση στίχων ή την επένδυση έργου κινηµατογραφικού, θεατρικού κτλ. 4. µελωδική αίσθηση, ρυθµικότητα που διακρίνει συγκεκριµένο άκουσµα 5. (µτφ) το ευχάριστο άκουσµα 6. το ειδικό µάθηµα για την τέχνη των ήχων η γραπτή σηµειογραφία των µουσικών συνθέσεων (νότες, πεντάγραµµο κτλ). Γενικότερα, ο ορισµός που έχει προταθεί για τη Μουσική από τους εθνοµουσικολόγους και τους κοινωνιολόγους της µουσικής είναι: "ήχος οργανωµένος µε ανθρώπινο τρόπο". Η υτική Μουσική ορίζεται συχνά ως η Τέχνη και η Επιστήµη που ασχολείται µε τους ήχους. Στην αρχαιότητα ο όρος µουσική περιλάµβανε, αρχικά όλες τις τέχνες. Ο διαχωρισµός αυτός της Θεωρίας και της Πράξης καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα από τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι µε τον όρο Μουσική εννοούσαν αρχικά την Ποίηση, το Μέλος και τον Χορό, ως αδιάσπαστη ενότητα τεχνών που καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στο Θέατρο, ενώ την θεωρία της Μουσικής την εξέφραζε ο κλάδος της Αρµονικής. Ο διαχωρισµός αυτός υιοθετήθηκε και καλλιεργήθηκε από τoν δυτικοευρωπαϊκό πολιτισµό και έτσι σήµερα µπορούµε να πούµε ότι η µουσική ως Τέχνη, έρχεται να καλύψει την ανάγκη του ανθρώπου να 2

6 3 εκφράσει, µε τους ήχους, τις σκέψεις, τα συναισθήµατα και τις ψυχικές του καταστάσεις. (Michels, 1977) Ένας ακόµη ορισµός για τη µουσική, είναι αυτός από το λεξιλόγιο του Webster (1981), ο οποίος ορίζει τη µουσική ως: «την επιστήµη ή την τέχνη που ενσωµατώνει ευχάριστους, εκφραστικούς ή έξυπνους συνδυασµούς τόνων από την φωνή ή τα µουσικά όργανα σε µία σύνθεση που έχει καθορισµένη δοµή και συνέχεια». Η µουσική είναι η γλώσσα της ψυχής. Γι αυτό και στον κόσµο της µουσικής η επικοινωνία γίνεται ευκολότερη αλλά και πιο αληθινή. Επιπλέον, η µουσική έχει µια βαθιά αποκαλυπτική δύναµη. Πάλλει τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής και φανερώνει την ένθεα φύση της (Ευαγγέλου, 2003). Κατά την άποψη του Ρηγόπουλου (2005), µουσική είναι κάθε τι που ακούµε ως µουσική. Μουσική θα µπορούσε να είναι ένας πολύ απλός ήχος ή ακόµα και µία ολόκληρη συµφωνία ή ακόµα και το βούισµα µίας µύγας. Θα µπορούσε επίσης να είναι ένας και µόνο αποχαιρετισµός ή οτιδήποτε άλλο το οποίο θα µπορούσε να αισθανθεί κανείς ότι είναι µουσική. Η µουσική είναι µία ιδιόµορφη «ουσία» η οποία βρίσκεται µέσα σε όλους τους ανθρώπους και διεγείρει τα συναισθήµατά τους µε ένα τρόπο ξεχωριστό αλλά και µοναδικό. Μουσική µπορούν να ακούσουν ακόµα και άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν την ακοή τους, για το λόγο ότι η µουσική είναι συνυφασµένη µε τη σκέψη µας και µπορούµε να την ακούσουµε αλλά και να τη νιώσουµε ακόµα και όταν δεν υφίσταται σε πραγµατική µορφή. Η µουσική είναι η τέχνη των ήχων. Ο ήχος είναι ένα µέσο που χρησιµοποιεί ο άνθρωπος για να εκφράσει τον εσωτερικό του κόσµο (Σέργη, 2004) Ως Επιστήµη, εξετάζει την προέλευση, την παραγωγή, τη διάταξη, το ύψος, τη διάρκεια, την ένταση και τη χροιά των ήχων, καθώς και τη µεταξύ τους σύνδεση. Σε αυτόν τον τοµέα αναπτύχθηκαν η Μορφολογία, η Μουσικολογία, η Εθνοµουσικολογία, η Ιστορία της Μουσικής και η Ακουστική ως ξεχωριστές επιστήµες. (Michels, 1977) 3

7 4 Τέλος, σηµαντικό θα ήταν να αναφερθεί ότι, ο όρος Μουσική έχει προέλευση αρχαιοελληνική και παράγεται από τη λέξη Μούσα. Οι Μούσες ήταν οι θεότητες των τεχνών. Γι αυτό η µουσική ως δώρο των Μουσών προϋποθέτει την ενότητα των τοµέων της καλλιτεχνικής δραστηριότητας και όπως προανέφερα, στην αρχαιότητα η µουσική περιλάµβανε όλες τις τέχνες. Oι Μούσες: 1. ΚΑΛΛΙΟΠΗ: η µούσα του ηρωικού επικού και ελεγειακού ποιητικού λόγου 2. ΚΛΕΙΩ: η µούσα επίσης του ηρωικού έπους, της ρητορικής και του γραπτού λόγου 3. ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ: η µούσα της τραγωδία 4. ΘΑΛΕΙΑ: η µούσα της κωµωδίας 5. ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ: η µούσα της λύρας, του χορού και του χορωδιακού τραγουδιού 6. ΕΥΤΕΡΠΗ: η µούσα της φλογέρας και του τραγουδιού 7. ΕΡΑΤΩ: η µούσα του χορού και του τραγουδιού αλλά ιδιαιτέρως της ερωτικής µουσικής 8. ΠΟΛΥΜΝΙΑ: η µούσα του χορού και της παντοµίµας 9. ΟΥΡΑΝΙΑ: η µούσα της αστρονοµίας και των φυσικών επιστηµών (Καρτασίδου, 2004) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Οι απαρχές της µουσικής είναι άγνωστες. Σύµφωνα µε τους µύθους των λαών η µουσική έχει θεϊκή προέλευση. Πράγµατι η µουσική ανήκει από την πρώιµη περίοδο στο χώρο της λατρείας. Η µουσική είναι τόσο παλιά όσο και η γλώσσα. Ουσιαστικά εξελίχθηκε παράλληλα µε τον άνθρωπο. Όµως, ο έναρθρος λόγος, ποτέ δεν µπόρεσε να αποδώσει όλες τις αποχρώσεις των υποκειµενικών, προσωπικών, ανθρώπινων σκέψεων και συναισθηµάτων. Γι' αυτό και ο άνθρωπος ανέπτυξε ένα άλλο ηχητικό µέσο για να εκδηλώνεται και να εκφράζεται: τον Μουσικό Λόγο. Όπως η γλώσσα χρησιµεύει για την έκφραση των παραστάσεων, των εννοιών, για την ονοµασία των πραγµάτων, έτσι, και η µουσική, αποδεικνύεται µία απαραίτητη ανάγκη τής ζωής, 4

8 5 διερµηνεύοντας την ανθρώπινη ύπαρξη σε όλες τις εκφάνσεις της (Michels, 1977). Η Πολυχρονιαδου-Πρίνου (2004), επίσης, επισηµαίνει πως η έννοια της µουσικής υπάρχει από πολύ παλιά, τόσο παλιά όσο και η δηµιουργία του κόσµου, και αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι ο ρυθµός, ο οποίος είναι ένα πολύ σηµαντικό στοιχείο, γεννήθηκε µε την πρώτη πνοή ζωής. Επιπλέον, ολόκληρο το σύµπαν κινείται σε µία αµέτρητη ποικιλία ρυθµών, όπως είναι οι αστρικοί ρυθµοί, οι εποχιακοί ρυθµοί, το ηµερονύκτιο και άλλα. Επίσης, ο ανθρώπινος οργανισµός, ο οποίος αποτελεί µέρος του σύµπαντος λειτουργεί και αυτός πάνω σε µία ατελείωτη ποικιλία ρυθµών, όπως είναι οι βιολογικοί ρυθµοί, οργανικοί ρυθµοί, οι κυτταρικοί ρυθµοί και άλλοι. Αξιοσηµείωτο είναι το γεγονός ότι το έµβρυο, από τον καιρό που βρίσκεται στην κοιλιά της µητέρας του, µέσα από τους αρτηριακούς παλµούς του µητρικού κυκλοφοριακού συστήµατος, αισθάνεται τους ρυθµούς της καρδιάς της αλλά και την αναπνοή της. Αλλά και µετά τη γέννηση του, το παιδί έχει ως βασικό σηµατοδότη τη φωνή της µητέρας του, που είναι πηγή προγλωσσικών σηµάτων επικοινωνίας. Στην αναζήτηση των απαρχών της µουσικής πρέπει να συσχετιστούν και άλλα ηχητικά φαινόµενα πέρα από αυτά που καθορίζουν τον όρο µουσική. Η δυτική θεώρηση της µουσικής προέρχεται από την ελληνική αρχαιότητα και τους υψηλούς πολιτισµούς της Εγγύς και Άπω Ανατολής. Στη γνώση της µουσικής και της µουσικής αντίληψης των πρώτων περιόδων της ανθρωπότητας µπορεί να συµβάλει και η εθνοµουσικολογία µέσω της σπουδής της µουσικής των «πρωτόγονων» πολιτισµών. Εξάλλου από το τέλος του 18 ου αι. έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες, όπως σηµειώνει ο Michels, (1977) για τη γένεση της µουσικής, που την αποδίδουν στη γλώσσα (Herder), τις κραυγές των ζώων και ιδιαίτερα στη µίµηση της φωνής των πουλιών ( αρβίνος), τη χωρίς λόγια µετάδοση µηνυµάτων (Stumpf), την εξωτερίκευση των συναισθηµάτων (Spencer). 5

9 6 1.2: ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Από όλες τις καλές τέχνες, η µουσική µαζί µε το δράµα, χρησιµοποιήθηκαν συστηµατικά και διαχρονικά ως θεραπευτικό µέσο. Οι θεραπευτικές της ιδιότητες γνώρισαν αναγνώριση από φιλοσοφικής και επιστηµονικής πλευράς. Η έννοια της µουσικής θεραπείας είναι τόσο παλιά όσο και η ιστορία της µουσικής. Οι ρίζες της βρίσκονται τόσο στην αρχαία ελληνική παράδοση, όσο και σε παραδόσεις άλλων λαών της ευρύτερης Ανατολής. Σε οµιλία της, η Παπαδοπούλου (2003) αναφέρει ότι για τους αρχαίαους έλληνες η µουσική είχε πρωταρχική σηµασία. Μέχρι τον 4 ο αι. π.χ. τουλάχιστον, οι αρχαίοι έλληνες εννοούσαν ότι η µουσική δήλωνε την τέχνη των Μουσών αλλά αποτελούσε και ένα αδιάσπαστο σύνολο λόγου, ήχου και κίνησης. Στα αρχαία κείµενά τους, ιδιαίτερα ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, αναφέρονται θεωρητικά στο θέµα της ψυχοσωµατικής επίδρασης της µουσικής, και αναφέρεται πολύ συχνά «η της µουσικής δύναµις». Όπως υποστηρίζει ο άµωνας, µεγάλος θεωρητικός της µουσικής, όλη αυτή η δύναµη οφείλεται στο γεγονός ότι η µουσική αντιπροσώπευε τις κινήσεις της ψυχής του ανθρώπου, εξυψώνει το ανθρώπινο πνεύµα, επενεργεί στο ήθος και λειτουργεί θεραπευτικά. Η επέκταση της χρήσης της µουσικής στον θεραπευτικό χώρο δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός, διότι όντως η µουσική επιδρά στη φυσιολογία και στη ψυχοσύνθεση του ανθρώπου (Καραφά, 2005). H µουσική που, ο κάθε άνθρωπος θεωρεί ότι είναι κατάλληλη για αυτόν, µπορεί να τον οδηγήσει στο πρώτο στάδιο της χαλάρωσης. Του προκαλεί συναισθήµατα ευφορίας και αποκτά µε αυτό τον τρόπο άλλη διάθεση και είναι πιο δεκτικός σε εξωτερικούς ερεθισµούς. Σε αυτό το σηµείο η µουσική σταµατά να είναι ένα είδος χαλάρωσης και αρχίζει να λειτουργεί µε ένα θεραπευτικό τρόπο (Πολυχρονιάδου-Πρίνου, 2004). Η προσφορά των αρχαίων Ελλήνων στο χώρο της µουσικοθεραπείας θεωρείται µοναδική, γιατί µόνο αυτοί από όλους τους αρχαίους λαούς χρησιµοποίησαν εκτεταµένα τη µουσική ως θεραπεία ψυχικών και σωµατικών 6

10 7 νοσηµάτων βασισµένοι στην κλινική παρατήρηση. Σύµφωνα µε τον Πυθαγόρα, η µουσική και η ανθρώπινη ψυχή διέπονται από τις αρµονικές αρχές, όπου η αρµονία είναι η ισορροπία µεταξύ δύο αντίποδων στους οποίους στηρίζεται το ανθρώπινο γίγνεσθαι. Αν η ισορροπία των αντιθέσεων στην ψυχική διαταραχθεί, προκύπτουν ψυχικές ασθένειες. Η µουσική κατά τον Πυθαγόρα, έχει τη δύναµη να επαναφέρει την αρµονία στην αναστατωµένη ψυχή (Πολυχρονιάδου-Πρίνου, 1989). Ο Απόλλωνας ήταν θεός της µουσικής και της ιατρικής στους αρχαίους Έλληνες. Οι Έλληνες φιλόσοφοι πίστευαν ότι η µουσική µπορεί να αλλάξει τη διάθεση των ακροατών. Υποστήριζαν, επίσης, ότι µπορεί να ηρεµήσει τον άνθρωπο να τον µαγέψει και να του προσφέρει χαρά και γαλήνη. Όχι µόνο από την αρχαία ελληνική παράδοση, αλλά και από παραδόσεις άλλων σπουδαίων λαών της ευρύτερης ανατολής, εµφανίζεται η θεραπευτική δράση της µουσικής (Καρτασίδου, 2004). Εκτός από την αρχαιότητα, συναντάµε πολλές αναφορές για µουσικοθεραπεία, κατά το πέρασµα των χρόνων. Χαρακτηριστικό παράδειγµα ένας Ιταλός φυσιοδίφης, ο Ζαν Μπατίστ ντε λα Πόρτα (16 ο αι.), αναφέρει πως µουσικά όργανα κατασκευασµένα από ξύλο θεραπευτικών φυτών, παράγουν ήχους που έχουν τις ίδιες θεραπευτικές ιδιότητες µε τα φυτά από τα οποία έχουν φτιαχτεί. Επίσης, κατά την περίοδο της Αναγέννησης, διάφοροι θεωρητικοί όπως ο Κέπλερ, Παράκελσος, Φιντσίνο και άλλοι που επηρεάστηκαν από το ρεύµα των ουµανιστών, θέτουν σταδιακά εκ νέου τα θεµέλια για τη σύγχρονη µουσικοθεραπεία. Παρ όλα αυτά η πραγµατική επανεµφάνιση της µουσικοθεραπείας στο σύγχρονο πολιτισµό γίνεται τον 20 ο αι. Το 1950 δηµιουργήθηκε η Αµερικάνικη Εταιρεία Μουσικοθεραπείας (America Music Therapy Association, AMTA), η οποία άρχισε τη µελέτη για τη κλινική εφαρµογή της µουσικοθεραπείας. Ο µουσικός ήχος δε λειτουργεί ως «µεσάζων» στον κόσµο των αντικειµένων. Το χαρακτηριστικό της ιδιοµορφίας της µουσικής οδηγεί στην αποδοχή της άποψης, ότι, η µουσική µπορεί να δηµιουργήσει µία ευχάριστη 7

11 8 ατµόσφαιρα καθώς η µουσική εµπειρία ενισχύει την αισθητική πλευρά του ανθρώπου. Συγχρόνως δίνει δυνατότητα, µέσω του µουσικού δρώµενου για προσωπικές εµπειρίες. Τέλος µόνο η µουσική δε σχετίζεται µε τα αντικείµενα. Είναι συγκεκριµένη και αποτελεί βίωµα. Βάσει αυτού, τονίζεται, ακόµη περισσότερο ο µορφωτικός χαρακτήρας της µουσικής, καθώς εδώ η µουσική δεν περιορίζεται µόνο στη σχέση της µε το λόγο αλλά και µε κάθε κινητική δοµή και χρονική τοπική υπόσταση της µουσικής (Αντωνακάκης-Χιωτάκη, 2007). Ιστορικά, όλοι οι πολιτισµοί αναγνωρίζουν τη δύναµη της µουσικής στην ανθρώπινη ψυχή, και κάποιοι από αυτούς χρησιµοποιούν συγκεκριµένα στοιχεία της µε σκοπό τη θεραπεία. Κάποια παραδείγµατα - Αρχαία Ελλάδα : η χρήση της µουσικής στα Ασκληπιεία («ωδείον») Πλάτων, «Πολιτεία», διάλογος Σωκράτης και Γλαύκωνα, η επίδραση της αρµονίας στον πολίτη λόγος για την επίδραση των µουσικών τρόπων στο «ήθος» του πολίτη Οι Πυθαγόρειοι και η αρµονία των σφαιρών - Βίβλος, παράδειγµα θεραπείας της ψυχικής ασθένειας του βασιλιά Σαούλ από το µουσικό αβίδ - Ινδία, κάθε ράγκα αντιστοιχεί σε συγκεκριµένη ψυχική διάθεση / εικόνα και ώρα της ηµέρας - Άραβες ο µουσικολόγος Al-Fârâbî (9ος αι.) αναφέρει πως η µουσική, και ιδιαίτερα η ανθρώπινη φωνή έχουν τη δύναµη να προκαλούν όλα τα συναισθήµατα. Τα µακάµ συνδέονται επίσης µε συναισθήµατα κ.α. - Ιταλία, Αφρική, Ιράν και αλλού φαινόµενα θεραπευτικής χρήσης της µουσικής µέσω τελετών έκστασης Από το 19ο αιώνα υπάρχει τάση εισαγωγής της µουσικής στα ψυχιατρεία (Pinel, Esquirol κτλ) αλλά και σε άσυλα τυφλών και κωφών (Η.Π.Α.). Η ανακάλυψη της ψυχανάλυσης το πρώτο µισό του 20ου αιώνα αλλά και της φαρµακοθεραπείας έπειτα κάνει τη µουσικοθεραπεία να ξεχαστεί, για να ξανάρθει στο προσκήνιο το δεύτερο µισό του αιώνα. Στις ΗΠΑ ο πρώτος 8

12 9 σύλλογος ιδρύεται το 1941 ενώ στην Ευρώπη ο πρώτος σύλλογος ιδρύεται το 1958 στην Αγγλία. Όπως αναφέρεται και πιο πάνω, οι πρώτες ενδείξεις για τη χρήση της µουσικοθεραπείας εµφανίζονται στην Αρχαία Ελλάδα. Για τον Απόλλωνα οι άνθρωποι πίστευαν πως υποστήριζε ότι, κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει ως σκοπό για τη ζωή του την επίτευξη απόλυτης αρµονίας της ψυχής και του σώµατος. Ο ίδιος ο Απόλλωνας προστάτευε αυτή την αρµονία της ζωής µε τη µαντική, τη µουσική και την ιατρική τέχνη. Οι ναοί που ήταν αφιερωµένοι στο γιο του τον Ασκληπιό είχαν ως κύριο στοιχείο τους τη µουσική, για να γαληνεύουν και να ηρεµούν την ψυχή των ανθρώπων. Κάποιες άλλες µαρτυρίες αναφέρουν ότι ο Τέρπανδος και ο Αρίων, οι οποίοι ήταν µουσικοί, θεράπευαν τους Ίωνες µε τα τραγούδια τους. Ο Όµηρος, ο Πλάτωνας, ο Πλούταρχος, ο Αριστοτέλης και ο Πυθαγόρας υποστήριζαν ότι η µουσική είναι ένα ψυχοθεραπευτικό µέσο. Ο Θεόφραστος, πάλι, υποστήριζε, ότι µε τους ήχους του αυλού µπορούσε να καταλαγιάσει την επιληψία, όπως ο Κέλσος, ο οποίος ισχυριζόταν ότι θεράπευε τη παραφροσύνη µε τα κύµβαλα. Ο Ερώφιλος µε βάση τη µουσική κλίµακα που αντιστοιχούσε στην ηλικία του ασθενούς, ρύθµιζε το αρτηριακό σφυγµό (Αντωνακάκης, 2001). Υποστηρίζεται επίσης ότι υπήρχαν γραπτές µαρτυρίες για το θέµα της µουσικοθεραπείας πάνω σε ιατρικούς αιγυπτιακούς παπύρους, οι οποίοι ανακαλύφθηκαν το 1899 και χρονολογούνται στα 1500 π.χ. Σε αυτούς τους παπύρους αναφέρεται η θετική επίδραση της µουσικής στη γονιµότητα της γυναίκας (Καραφά, 2005). Με βάση τα ιστορικά δεδοµένα και τις εµπειρίες άρχισε σιγά-σιγά να θεµελιώνεται η µουσικοθεραπεία ως επιστήµη. Στις αρχές της δεκατίας του 1950 στις Η.Π.Α. δηµιουργείται µια σύνθετη επιστηµονική οµάδα (America Music Therapy Association-AMTA), η οποία αργότερα θα αποτελέσει τον πρώτο επίσηµο πυρήνα κλινικής εφαρµογής και έρευνας µουσικοθεραπείας. Έτσι από εκείνη την εποχή στις Η.Π.Α. άρχισαν τα πρώτα προγράµµατα εκπαίδευσης µουσικοθεραπευτών ( ρίτσας, 2003). 9

13 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ: ΠΑΙ Ι ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ- ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙ ΡΑΣΗ «το υψηλότερο και πλέον αξιόλογοι αντικείµενο τέχνης είναι ο άνθρωπος» (Richard Wagner) 2.1:ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύµφωνα µε το βιβλίο της Βασικής Παιδιατρικής των Κανουδάκη- Τσακαλίδου, Κατζος (2007) ως άτοµο µε ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ) ορίζεται: «το παιδί που παρουσιάζει µόνιµη αναπτυξιακή διαταραχή του σώµατος, του πνεύµατος, ή της ψυχής και η διαταραχή αυτή παρεµβάλλεται στη φυσιολογική του ανάπτυξη και στην ικανότητα του να κινείται ή να µαθαίνει ή να συµπεριφέρεται φυσιολογικά». Οι κύριες αναπτυξιακές διαταραχές είναι οι εξής: 1. σωµατικές (εγκεφαλική παράλυση, αισθητηριακές διαταραχές, συνέπειες από κακώσεις) 2. πνευµατικές (νοητική υστέρηση, µαθησιακές δυσκολίες) 3. ψυχικές (διαταραχές συµπεριφοράς, συναισθηµατικές διαταραχές, αυτισµός). Η πρώιµη αποκάλυψη και η σωστή αντιµετώπιση των αναπτυξιακών διαταραχών µπορεί να τροποποιήσει τη δυσµενή επίδρασή τους στην ανάπτυξη και πολλές φορές να µετακινήσει ένα άτοµο από τον κόσµο των ΑΜΕΑ στον κόσµο των υγειών. Αίτια αναπτυξιακών διαταραχών: Γενετικά (κληρονοµικά νοσήµατα) 1. σύµφυτες διαταραχές µεταβολισµού αµινοξέων, υδατανθράκων, λιπών 2. εκτοδερµώσεις 3. εγκεφαλικές και κρανιακές δυσπλασίες 4. εκφυλιστικά νοσήµατα ΚΝΣ 5. µυϊκή δυστροφία, ατελής οστεογένεση 6. ορθοπαιδικές ανωµαλίες 7. διαταραχές αισθητηρίων 10

14 11 8. ιδιοπαθής νοητική υστέρηση Χρωµατικές ανωµαλίες Ενδοµήτριες (συγγενείς) βλάβες 1. ενδοµήτριες (συγγενείς) λοιµώξεις 2. τοξικοί παράγοντες (φάρµακα) 3. φυσικοί παράγοντες (ακτινοβολία, κακώσεις µήτρας) 4. πολύ µεγάλη ή πολύ µικρή ηλικία εγκύου 5. συστηµατικά νοσήµατα εγκύου 6. κακή συναισθηµατική κατάσταση εγκύου 7. παραµέληση υγιεινής διαβίωσης εγκύου 8. προωρότητα, µικρό βάρος γέννησης, υπερωριµότητα 9. πολλαπλή εγκυµοσύνη Περιγεννητικοί παράγοντες 1. εγκεφαλική υποξία και εγκεφαλική αιµορραγία από εργώδη τοκετό Επίκτητοι (µεταγεννητικοί) παράγοντες 1. πυρηνικός ίκτερος 2. τοξικές ουσίες (υπερνατριαιµία, υπερασβεστιαιµία, φάρµακα, δηλητήρια) 3. βαριά υποθρεψία κατά τη νεογνική και βρεφική ηλικία 4. επιληψία 5. κρανιοεγκεφαλική κάκωση 6. λοιµώξεις ΚΝΣ 7. ακατάλληλο περιβάλλον (πολιτιστική νοητική υστέρηση) Νοητική υστέρηση: Νοητική υστέρηση (ΝΥ) (ή ψυχοκινητική υστέρηση, όταν πρόκειται για βρέφη ή µικρά νήπια) είναι η κατώτερη του φυσιολογικού νοηµοσύνη, η οπία συµβαίνει κατά την περίοδο της ανάπτυξης του εγκεφάλου (0-16 ετών). Η συχνότητά της είναι περίπου 2-3% στον γενικό πληθυσµό (βαριά 3%, σοβαρή 10%, µέτρια και ελαφρά 87%) Κανουδάκη-Τσακαλίδου, Κατζος (2007). 11

15 ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Α.Μ.Ε.Α. Σηµαντική θεωρείται η συµβολή της µουσικής στα προγράµµατα αποκατάστασης των ατόµων µε ειδικές ανάγκες. Στο θεραπευτικό τοµέα, αλλά και στο µαθησιακό και ψυχαγωγικό, το µάθηµα της µουσικής συµβάλλει στην αναβάθµιση και ενίσχυση των ικανοτήτων των Α.Μ.Ε.Α. ανεξάρτητα από το πρόβληµα που µπορούν να παρουσιάσουν (Σέργη 1994). Ως ιδιαίτερο µάθηµα, η µουσική στην ειδική αγωγή προσφέρει πολλές δραστηριότητες έκφρασης στα ΑΜΕΑ. Όπως για παράδειγµα σε µαθητές που πάσχουν από: -Νοητική καθυστέρηση -Αισθητηριακές αναπηρίες (Τυφλά - κωφά ) -Εγκεφαλική Παράλυση -Προβλήµατα συµπεριφοράς - ιάχυτη εξελικτική διαταραχή Ξεκινώντας, είναι σηµαντικό να ορίσουµε τις έννοιες «µουσική ευαισθησία» και «µουσική επιδεξιότητα» των ΑΜΕΑ. Με τον όρο µουσική ευαισθησία εννοούµε: α) Την ευχάριστη αντίδραση του ατόµου σε κάποιο µουσικό ερέθισµα. Η ευαισθησία έχει σχέση µε την πρόσληψη του ερεθίσµατος. και β) Την ιδιαίτερη εκείνη διάθεση που προκαλείται στο άτοµο από το άκουσµα ενός µουσικού κοµµατιού που παίζει κάποιο µουσικό όργανο ή τραγουδάει η ανθρώπινη φωνή. Η µουσική ευαισθησία δεν έχει σχέση µε την νοηµοσύνη και υπάρχει στους ζωντανούς οργανισµούς, ανώτερους και κατώτερους και φυσικά στον άνθρωπο. (Σέργη 1994) Η µουσική επιδεξιότητα έχει σχέση µε το ταλέντο και τη φυσική κλίση. Είναι δύναµη που αναπτύσσεται και εξελίσσεται µε την άσκηση και χαρακτηρίζει τον άνθρωπο. Άλλο λοιπόν πράγµα η µουσική ευαισθησία και άλλο η µουσική επιδεξιότητα. Η διαφορά αυτή των δύο όρων σε πρακτικό 12

16 13 επίπεδο έχει ιδιαίτερη σηµασία και σπουδαιότητα για την εκπαίδευση των παιδιών µε ειδικές ανάγκες και γενικά αποτελεί πολύ δραστικό φάρµακο στη θέση µίας φαρµακευτικής αγωγής. γ) Τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο ευαίσθητα από τα άλλα, τα Α.Μ.Ε.Α. αντιδρούν δε και αποχτούν µουσικές εµπειρίες όπως τα κανονικά άτοµα. Με τη µουσική βοήθεια µπορούν να εκφραστούν, να επικοινωνήσουν καλύτερα και να πραγµατοποιήσουν πολύ σηµαντικά πράγµατα. Ορισµένα µάλιστα από αυτά, έχουν και διατηρούν ανυπολόγιστες µουσικές επιδεξιότητες, που συνήθως είναι εξασθενηµένες ή µπλοκαρισµένες και πολλές φορές καταστρέφονται εξαιτίας της αναπηρίας.. Όπως λοιπόν, γενικότερα, µε την κατάλληλη αγωγή και εκπαίδευση επιδιώκουµε να ανακαλύψουµε, να εξελίξουµε και να αναπτύξουµε στο ανώτερο δυνατό επίπεδο τις λανθάνουσες δυνάµεις που υπάρχουν στο παιδί, το ίδιο και µε τη µουσική αγωγή και εκπαίδευση προσπαθούµε τις όποιες µουσικές επιδεξιότητες που υπάρχουν, να τις απαλλάξουµε από τους παράγοντες εκείνους που τις καθιστούν δύσκολες ως αδύνατες να εκδηλωθούν. Μπορούµε να διακρίνουµε πέντε κατηγορίες παιδιών ανάλογα µε τη µουσική ευαισθησία και επιδεξιότητα. 1. Παιδιά, που έχουν µουσική ευαισθησία και µουσική επιδεξιότητα. Εχουν κλίση, όρεξη και κίνητρο για µελέτη. Τα παιδιά αυτά µπορούν να αναπτύξουν σε υψηλό βαθµό τις µουσικές τους δυνατότητες. 2. Παιδιά, που έχουν σε µικρό βαθµό τη µουσική ευαισθησία αλλά που κατέχουν και διατηρούν σε υψηλό βαθµό τη µουσική επιδεξιότητα. Αυτά µπορούν να γίνουν καλοί εκτελεστές µουσικών οργάνων, µπορούν να τραγουδούν καλά και να αποκοµίζουν ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση από αυτό που κάνουν και που ασφαλώς συµβάλλει στην ψυχική τους ισορροπία. 3. Παιδιά που δεν έχουν σε ικανοποιητικό βαθµό ούτε το ένα στοιχείο ούτε το άλλο. Είναι µπλοκαρισµένα συγκινησιακά και παράλληλα αρνητικά και αδιάφορα. Η κοινωνικότητα τους είναι φτωχή και χρειάζεται ενίσχυση µε ανάλογη παρέµβαση. Μπορούµε τα παιδιά αυτά να τα εντάξουµε σε οµάδες που ασχολούνται µε δηµιουργική µουσική και να παίρνουν µέρος σε µουσικά δρώµενα. Τα δρώµενα αυτά µε τις δραστηριότητες που περιέχουν µπορούν να ξυπνήσουν 13

17 14 στα παιδιά που συµµετέχουν κλίσεις, που πιθανόν να υπάρχουν και να αποχτήσουν µουσικά ενδιαφέροντα. 4. Παιδιά που για λόγους γενικής ανάπτυξης ( φυσικoύς και ψυχολογικούς) τοποθετούνται αρνητικά στη µουσική και αντιδρούν σ αυτή. Για παράδειγµα η ακρόαση κάποιων µουσικών ήχων, η συχνότητα, η σύσταση ή η έντασή τους µπορούν να τα ενοχλήσουν, να τα διαταράξουν. Από την άλλη πλευρά µπορούν να κάνουν τα Α.Μ.Ε.Α να απορρίψουν τη µουσική. Στις παραπάνω περιπτώσεις που δηµιουργείται αντίδραση στη µουσική υπάρχει κάποια αιτία που κρίνεται απαραίτητο να εξακριβωθεί και να διερευνηθεί. Είναι δε πιθανό να οδηγήσει σε πολύτιµες πληροφορίες σχετικά µε διαταραχές που δεν είχαν διαγνωσθεί. 5. Στην τελευταία κατηγορία ανήκουν τα παιδιά που έχουν µουσική ευαισθησία αλλά δεν έχουν µουσική επιδεξιότητα. Αυτά τα παιδιά είναι αρκετά σε βαθµό και συχνά αποτελούν τις πιο δυσάρεστες περιπτώσεις π.χ. αρέσει σε ορισµένα να τραγουδούν, αλλά ξε φωνίζουν, δεν µπορούν να συγχρονιστούν, να κρατήσουν το ρυθµό, να διακρίνουν τους ήχους κ.λ.π. Στις περιπτώσεις αυτές τα παιδιά έχουν ανάγκη από πολλές καθοδηγούµενες µουσικές εµπειρίες. Συχνά η µουσική ευαισθησία δεν ανακαλύπτεται εύκολα επειδή δεν υπάρχουν σηµάδια µουσικών ικανοτήτων, και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά συγχέονται. Ψυχολόγοι και µουσικοί συµφωνούν ότι η µουσική ευαισθησία βασίζεται σε µια συναισθηµατική ανταπόκριση στη µουσική, η οποία δεν είναι δυνατόν να µετρηθεί επιστηµονικά. Υπάρχουν, βέβαια, ορισµένα τεστ, τα οποία µετρούν το µουσικό ταλέντο, όχι όµως από την σκοπιά της συναισθηµατικής ανταπόκρισης αλλά από αυτή της αντιληπτικής ικανότητας του ακροατή. Είναι αξιοσηµείωτο το γεγονός ότι, ακόµα και έµπειροι µουσικοί δεν τα καταφέρνουν πολύ καλά στα συγκεκριµένα τεστ, ίσως επειδή είναι εξαρτηµένοι από την ερµηνεία των ήχων και δεν µπορούν να τους διαχωρίσουν από το συναισθηµατικό και πνευµατικό τους περιεχόµενο. Τα µουσικά επιτεύγµατα ενός παιδιού µε ειδικές ανάγκες συνδέονται άµεσα µε την κατάσταση του και σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι ιδιαιτέρως αξιόλογα. Παρόλα αυτά, τα αποτελέσµατα, τα οποία επιτυγχάνονται φτάνουν βαθύτερα από όσο θα µπορούσε ποτέ να δείξει το επίπεδο της µουσικής ικανότητας. Αν 14

18 15 επιθυµούµε να εξετάσουµε τη µουσική ευαισθησία ενός παιδιού µε ειδικές ανάγκες για θεραπευτικούς σκοπούς, είναι προτιµότερο να παρακολουθήσουµε την αυθόρµητη αντίδρασή του σε οποιαδήποτε µουσική που έχει αντίκτυπο στο µυαλό και τα συναισθήµατά του. Μ αυτόν τον τρόπο καθίσταται ουσιαστικότερη η εκτίµηση της µουσικής ευαισθησίας του παιδιού, στοιχείο απαραίτητο για την καθοδήγηση της µουσικοθεραπείας. 2.3:Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Η µουσική εκπαίδευση στην ειδική αγωγή έχει αρκετά κοινά σηµεία µε τη µουσικοθεραπεία, όταν αυτή εφαρµόζεται σε παιδία προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Η µουσική έχει πρωτεύοντα ρόλο τόσο στην πρώιµη παρέµβαση (Τζουριάδου, 2001) όσο και στην ειδική αγωγή. εν πρέπει όµως να δηµιουργείται σύγχυση µεταξύ των επαγγελµατικών ιδιοτήτων των ανθρώπων που τα ασκούν. Οι µεγάλες διαφορές µεταξύ ενός µαθήµατος µουσικής στην ειδική αγωγή και µίας συνεδρίας µουσικοθεραπείας εντοπίζονται στο πλαίσιο διεξαγωγής και στη µεθοδολογία. Ακόµη µεγαλύτερη σύγχυση δηµιουργείται από τους µη µουσικοθεραπευτές όσον αφορά στον καθορισµό των στόχων ενός µαθήµατος και µίας θεραπευτικής συνεδρίας (Αντωνακάκης, 2000). Είναι φανερό ότι η κύρια διαφορά της µουσικοθεραπείας από τη µουσική στην ειδική αγωγή έγκειται στους στόχους τους και στη µεθοδολογία της επίτευξής τους. Η µουσικοθεραπεία στοχεύει στη «θεραπεία» του ατόµου, ενώ η µουσική στην ειδική αγωγή στην εκπαίδευσή του. Η Καρτασίδου (2004) αναφέρει µία φράση του Luhmer Henneboele, ο οποίος υποστηρίζει ότι: «Η µουσική δε µπορεί να κάνει θαύµατα. Παρ όλα αυτά πρέπει απαραιτήτως να είναι αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωής των ατόµων µε αναπηρίες». Επιπλέον, υποστηρίζει πως η µουσική είναι αναγκαίο µορφωτικό αγαθό για τα παιδιά µε ειδικές ανάγκες και θα πρέπει να διδάσκεται ισότιµα όπως ακριβώς διδάσκονται και τα υπόλοιπα µαθήµατα. Συµπληρώνει, επίσης, ότι η µουσική εκπαίδευση σε άτοµα µε και χωρίς 15

19 16 ειδικές ανάγκες δε διαφέρει καθόλου. Η δοµή αλλά και το περιεχόµενο της δραστηριότητας δεν παρουσιάζει καµία σηµαντική διαφορά (Καρτασίδου, 2004). Η µουσική υπάρχει ως περιεχόµενο της µουσικής εµπειρίας. Το γεγονός ότι από τη µία µεριά η µουσική ικανότητα συνδέεται µε το γενικό φάσµα των ικανοτήτων του ανθρώπου και από την άλλη ότι µια ακουστική διαταραχή µπορεί να επηρεάσει ακόµα και την ικανότητα της σκέψης δικαιώνει την υπόθεση ότι µία παρέµβαση µέσω βιωµατικής διαδικασίας, όπως η µουσική εµπειρία, µπορεί να επηρεάσει θετικά την ικανότητα της σκέψης. Επιπρόσθετα, ο ήχος στη µουσική έχει δική του δυναµικότητα αποδεικνύοντας κατ αυτόν τον τρόπο το µορφωτικό περιεχόµενο της µουσικής, καθώς µπορεί να συµβάλει στην ενίσχυση αισθητηριακών αδυναµιών και γλωσσικών διαταραχών (Αντωνακάκης-Χιωτάκη, 2007). Τα παιδιά µε ειδικές ανάγκες έχουν αισθητικές αλλά και αντιληπτικές ικανότητες όσο και αδυναµίες. Μερικά άτοµα µπορεί να ελκύονται από τα ηχοχρώµατα της µουσικής και κάποια άλλα άτοµα από τους οπτικούς σχηµατισµούς και άλλα από τις εκφραστικές δυνατότητες των κινήσεων του σώµατος. Αυτές οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες µπορούν να βοηθήσουν τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες να ικανοποιήσουν τις αισθητηριακές εµπειρίες σε ένα αρκετά µεγάλο βαθµό. Είναι αναµενόµενο το γεγονός, ότι δουλεύοντας µέσα από τις αισθήσεις υπάρχει µεγαλύτερη πιθανότητα για κατανόηση αλλά και για ευνοϊκότερη προσέγγιση. Αυτό το οποίο πρέπει να προσέξουµε είναι το γεγονός ότι αυτά τα παιδιά συχνά παρουσιάζουν κάποιο πρόβληµα ή κάποια ανεπάρκεια στις αισθήσεις τους ή κάποιο κινητικό πρόβληµα. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο θα πρέπει να τα γνωρίζουµε αυτό το πρόβληµα ώστε να µπορέσουµε αργότερα να οικοδοµήσουµε σωστά και µε προσοχή τις κατάλληλες καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Φυσικά πάντοτε σε σχέση µε τις αισθητικές δυνατότητες αλλά και αδυναµίες των παιδιών (Ward, 1990). 16

20 17 2.4: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙ ΙΑ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύµφωνα µε τη Καρτασίδου (2000) ο προσδιορισµός του ρόλου της µουσικής στην ειδική αγωγή θα πρέπει να γίνει σε δύο επίπεδα, ένα που αφορά την ενίσχυση µη µουσικών ικανοτήτων (ικανότητες που σχετίζονται µε τη µάθηση και την ανάπτυξη, π.χ. κίνηση, γραπτός και προφορικός λόγος, επικοινωνία κ.α.) και ένα που αφορά την ενίσχυση µουσικών ικανοτήτων που σχετίζονται µε µελωδία, αρµονία, ρυθµό, εκµάθηση µουσικού οργάνου κ.α. Η σύνδεση της µουσικής µε την µνήµη, την αντίληψη και την προσοχή τόσο για άτοµα τυπικής ανάπτυξης όσο και άτοµα µε ειδικές ανάγκες, ενδιαφέρει τις γνωστικές επιστήµες (Morton, Kershner&Siegel, 1990). O Buday(1995) καταγράφει τις διάφορες έρευνες σχετικά µε την επίδραση της µουσικής σε άτοµα µε ειδικές ανάγκες: 1. Οι Ricks/ Wing σηµειώνουν ότι η µουσική µπορεί να βοηθήσει τα παιδιά στην ανάκληση σηµαντικών πληροφοριών για µάθηση όταν αυτές συνδέονται µε απλές ηχητικές δοµές. Έτσι µελέτησαν τον ειδικό ρόλο της µουσικής σε παιδιά µε αυτισµό και τάση τους να ανακαλούν απλές δοµές ήχων µε µεγάλη ακρίβεια. Υπολόγισαν αυτήν την επίδραση σε επίπεδο µουσικής που εφιστά την προσοχή σε µία σταθερά επαναλαµβανόµενη δοµή που θα µπορούσε να ανακληθεί εύκολα. Όταν άλλα ερεθίσµατα συνδυάστηκαν µε µία µελωδική δοµή είχε ανακληθεί πρώτα. 2. Ο Hoskins σε µία έρευνα για τη γλωσσική ανάπτυξη σε παιδιά προσχολικής ηλικίας που παρουσίαζαν γλωσσική καθυστέρηση βρήκε σηµαντική βελτίωση της γλωσσικής έκφρασης στο τεστ Peabody µετά τη χρήση τραγουδιών συνδυασµένα µε εικόνες όταν γινόταν διδασκαλία λεξιλογίου. 3. Οι Kolko/ Anderson και Campell προτείνουν ότι τα περισσότερα παιδιά µε νοητική καθυστέρηση και αυτισµό είναι πιο πιθανό να παρακολουθούν ένα ακουστικό από ό,τι ένα οπτικό ερέθισµα όταν το ακουστικό ερέθισµα είναι φυσικά, ακουστικό. Η σύνθεση της µουσικής σε παιδιά µε µαθησιακές δυσκολίες διαφαίνεται στον παράγοντα της 17

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Περιεχόμενα Εισαγωγή Ιστορική αναδρομή Ορισμός Μουσικοθεραπείας Αξιώματα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό.

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Σπουδάστρια: Αντωνιάδου Σάρρα Μαρτίνα Α.Μ. 10474 Επιβλέπων καθηγητής: κ. Χριστοδουλίδης Παύλος Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ

ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Από τους αρχαϊκούς ήδη χρόνους η Μουσική άρχισε να αποκτά ένα όλο και πιο σύνθετο χαρακτήρα και ρόλο, με αποκορύφωμα την δημιουργία Μουσικών Αγώνων σε πολλές πόλεις.

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY Μουσικοθεραπεία είναι η κλινική και τεκμηριωμένη χρήση της μουσικής από ειδικευμένο θεραπευτή, ο οποίος με επιστημονικές μεθόδους αξιοποιεί τις ιδιαίτερες συναισθηματικές,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 7η: Νοητική Υστέρηση Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Πτυχιακή Εργασία

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Πτυχιακή Εργασία ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Πτυχιακή Εργασία Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Ιπποκράτους Φωτεινή 3679,

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Η γνώση προκύπτει μέσα από την επανάληψη της μαθημένης συμπεριφοράς. Για τη μάθηση απαιτούνται γνωστικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Περιεχόμενα Εισαγωγή Γνώση και κατανόηση του αυτισμού Διαγνωστικά εργαλεία για την ανίχνευση του αυτισμού Βασικές αρχές αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠPΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

πρόγραμμα εκπαίδευσης

πρόγραμμα εκπαίδευσης πρόγραμμα εκπαίδευσης στις μαθησιακέςδυσκολίες Υπεύθυνη: Δρ. Κατερίνα Μανιαδάκη Ψυχολόγος Επίκ. Καθηγήτρια ΤΕΙ Αθήνας Κάθε Τετάρτη, 20.30-22.00 με έναρξη στις 3 Μαρτίου 2010 και διάρκεια 8 μήνες Ψυχολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014 ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014 Εκπαιδευτική διημερίδα Η διαφοροποιημένη διδασκαλία: από τη θεωρία στη πράξη Η Κουτσελίνη (2006) εντοπίζει τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης

Κινητική Μάθηση σε Δεξιότητες Αναψυχής» εκπαίδευσης ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ MK 0966 «Εφαρμοσμένη Κινητική Μάθηση σε

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ Φύλο (sex) Σεξουαλικότητα (sexuality) Σεξουαλική υγεία (sexual health) Κοινωνική ταυτότητα (γένος) (gender) Κοινωνική ταυτότητα φύλου (gender identity) Σεξουαλικός προσανατολισµός

Διαβάστε περισσότερα

Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Μ ΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Πολιτιστικό πρόγραμμα στα πλαίσια της Ευέλικτης Ζώνης 6/θ Δ.Σ. ΚΟΝΤΙΑ ΛΗΜΝΟΥ 2009 2010 ΤΑΞΗ Ε Υπεύθυνη Εκπαιδευτικός: Κουρίτα Αγγελική ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Ομάδα εργασίας: Γάβανου

Διαβάστε περισσότερα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα

Π α ι χ ν ι δ ο κ α µ ώ µ α τ α εργαστήρι παιχνιδιού ερβενίων 43, 106 81 Αθήνα τηλ.: 210-8259.289 www.paixnidokamomata. ερβενίων 43, Αθήνα Εκπαιδευτική εµψύχωση βιωµατικό σεµινάριο για εκπαιδευτικούς ιοργάνωση: Παιχνιδοκαµώµατα για µικρούς & µεγάλους ερβενίων 43, Αθήνα 02-03 09-10 16-17 & 23-24 Νοεµβρίου 2013 ηλώσεις συµµετοχής: έως 29-10-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΤΟΡΑ ΔΙΛΙΝΤΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΤΟΡΑ ΔΙΛΙΝΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΤΟΡΑ ΔΙΛΙΝΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΜΕΣΩ ΜΟΡΦΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Θέματα που αναπτύσσονται: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης

Ηεπιστήµη. της ψυχολογίας καιοι. µεγάλες θεωρητικές σχολές. Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ψυχολογία και Άλλες Επιστήµες. Συµπεριφορά. Περί Ψυχής, Αριστοτέλης Ηεπιστήµη της ψυχολογίας καιοι µεγάλες θεωρητικές σχολές ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc PhD Ψυχολογία Είναι η επιστήµη που µελετά τη συµπεριφορά και τις νοητικές λειτουργίες του ανθρώπου Σκοπός

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ

Χρήστος Μαναριώτης Σχολικός Σύμβουλος 4 ης Περιφέρειας Ν. Αχαϊας Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΣΚΕΦΤΟΜΑΙ ΚΑΙ ΓΡΑΦΩ ΣΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Η καλλιέργεια της ικανότητας για γραπτή έκφραση πρέπει να αρχίζει από την πρώτη τάξη. Ο γραπτός λόγος χρειάζεται ως μέσο έκφρασης. Βέβαια,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί

ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει. το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί ΤοΚέντροΥποστήριξηςΓονέων παρουσιάζει το θεραπευτικό παιχνίδι µε το αυτιστικό παιδί www.kyg.gr 2310 450 941 6940402054 Επίσης: YouTube - therapeutikopaixnidi Πηγές www.autismcentre.org SonRise www.horison.nl

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ. Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Νιάκα Ευγενία Σχολική Σύμβουλος ΤΙ ΡΟΛΟ ΠΑΙΖΕΙ Η ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΠΙΔΟΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Η ανατροφή των παιδιών, οι αξίες, τα κίνητρα που δίνει

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ Τμήμα Ιατρικής Ψυχιατρική Κλινική Διευθυντής: Καθηγητής Φ. Γουρζής ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Ακ. Έτος 2014-2015 Πάτρα, 2014 Επιστημονικό Προσωπικό Ψυχιατρικής Κλινικής Διευθυντής: Καθηγητής

Διαβάστε περισσότερα

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή

ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ. ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή ΑναπτυξιακήΨυχολογίαΙ ιδάσκουσα: ΣµαράγδαΚαζή Γιατίδιατυπώνονταιθεωρίεςγιατην ανάπτυξη; Γιατί η παρατήρηση της συµπεριφοράς (τόσοτωνπαιδιώνόσοκαιτωνενηλίκων) προκαλείενδιαφέρονταερωτήµατα. Oπως. είχνουµεσεέναπαιδί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010

ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 2010 H ποιότητα ζωής στον αντίποδα της ψυχικής νόσου Εθνικό Ίδρυµα Ερευνών 16-2-2010 2010 Μ. Τζινιέρη Κοκκώση, Ph.D Επικ. Καθηγήτρια Κλινικής Ψυχολογίας Α Ψυχιατρική Κλινική Πανεπιστηµίου Αθηνών-Αιγινήτειο

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ. Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΑΠΟ ΨΥΧΩΣΙΚΟ ΑΣΘΕΝΗ Επιµέλεια:Τσακανίκα Μαρία Καρυπίδου Ελίνα ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΨΥΧΙΚΗ ΝΟΣΟΣ Ψυχική Υγεία είναι η αρµονική λειτουργία της ψυχοσωµατικής ενότητας της

Διαβάστε περισσότερα

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/

Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Εκπαίδευση Νηπίων με Ειδικές Εκπαιδευτικές Ανάγκες ή και Αναπηρία στο νηπιαγωγείο Πηλείδου Κωνσταντίνα Σχολική Σύμβουλος ΕΑΕ https://pileidou.wordpress.com/ Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μία αύξηση

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com

Click to add text. Ζωή Διονυσίου Επίκ. Καθηγήτρια Τμήμα Μουσικών Σπουδών Ιόνιο Πανεπιστήμιο dionyssiou@gmail.com 27ο Συνέδριο Κοινωνικής Παιδιατρικής 9-10 Οκτωβρίου 2015, Σπάρτη - Μονεμβασιά Μουσική επικοινωνία στην οικογένεια: στόχοι και πρακτικές του προγράμματος μουσικής αγωγής για βρέφη και νήπια του Ιονίου Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ

ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟΥ Γ. ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ (Α & Β ΚΥΚΛΟΣ) Ημ/νίες Διεξαγωγής: 16-17/11, 30/11, 01/12, 07 08/12, 2013, 11-12/01, 25-26/01, 01-02/02, 15-16/02,

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι φόβος και τι φοβια;

Τι είναι φόβος και τι φοβια; ΦΟΒΟΙ - ΦΟΒΙΕΣ Τι είναι φόβος και τι φοβια; Φόβος: η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που δημιουργείται απέναντι σε πραγματικό κίνδυνο, ή απειλή. Φοβία: ο επίμονος φόβος που παγιδεύει το άτομο περιορίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος

Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ. Ρώσσιος Χρήστος Η ΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΦΥΣΙΚΗ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ Ρώσσιος Χρήστος Συναίσθηµα: Είναι µια σύνθετη συγκινησιακή κατάσταση (περιλαµβάνει και σωµατικές αντιδράσεις και γνώσεις) που αποδίδει και

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου:

Γλωσσάρι Αναπηρίας. Αντί προλόγου: Γλωσσάρι Αναπηρίας Αντί προλόγου: Το γλωσσάρι συντάχθηκε με κύριο στόχο την ενημέρωση του ευρύτερου κοινού, όσον αφορά το σύνδρομο Down, αλλά και τα δικαιώματα των παιδιών με αναπηρία. Δυστυχώς η κοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια

Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια ρ ZΩΗ ΚΑΤΣΑΡΟΥ Νευρολόγος ιευθύντρια ΕΣΥ Η νόσος του Parkinson δεν είναι µόνο κινητική διαταραχή. Έχει υπολογισθεί ότι µέχρι και 50% των ασθενών µε νόσο Πάρκινσον, µπορεί να βιώσουν κάποια µορφή κατάθλιψης,

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού

Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Δημιουργική Μέθοδος ρυθμικού και θεατρικού παιχνιδιού Ενότητα 3: Ρυθμική Αγωγή Γαλάνη Μαρία (Μάρω) PhD Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης 1 Σκοποί ενότητας Γνωριμία με το Σύστημα Ρυθμικής Emil Jaques

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα