ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ"

Transcript

1 ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΗΣ «Ο ρόλος της µουσικής στην αγωγή και θεραπεία παιδιών µε ειδικές ανάγκες» Πτυχιακή εργασία της Κερεζίδου Σοφία Α/Μ: 27/06 Επιβλέπουσα: Λελούδα Στάµου, Λέκτορας Τµήµατος Μουσικής Επιστήµης και Τέχνης, Πανεπιστήµιο Μακεδονίας. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 2010

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Σελ. Εισαγωγή... 1 Κεφάλαιο 1. Μουσική Ορισµός της µουσικής Οι απαρχές της µουσικοθεραπείας.. 5 Κεφάλαιο 2. Παιδί µε ειδικές ανάγκες-µουσική επίδραση Άτοµο µε ειδικές ανάγκες Μουσικές ευαισθησίες και δεξιότητες Α.Μ.Ε.Α Η µουσική στην ειδική αγωγή Ο ρόλος της µουσικής σε παιδιά µε ειδικές ανάγκες.. 17 Κεφάλαιο 3. Μουσικοθεραπεία σε παιδιά µε ειδικές ανάγκες Ορισµός µουσικοθεραπείας Τι είναι θεραπεία Βασικά θεωρητικά ρεύµατα και πρακτικές µέθοδοι Σε ποιους απευθύνεται η µουσικοθεραπεία Μέσα της µουσικοθεραπευτικής διαδικασίας. 38 Κεφάλαιο 4. Μουσικοθεραπεία-µουσική στην ειδική αγωγή και ιατρική Ο ρόλος του µουσικοθεραπευτή Συνεργασία και διάκριση µεταξύ µουσικοπαιδαγωγού και µουσικοθεραπευτή.. 43

3 4.3 Πρακτικές εφαρµογές της µουσικοθεραπείας Ιατρική και µουσικοθεραπεία 47 Βιβλιογραφία... 49

4 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: «Η µουσική εξυψώνει το ανθρώπινο πνεύµα. Αυξάνει και εντείνει την ποιότητα ζωής. Μεταµορφώνει τις ανθρώπινες εµπειρίες. Χαρίζει σε κάθε άτοµο µία ξεχωριστή πηγή χαράς, που καθένας µπορεί να χρησιµοποιεί σε όλη τη ζωή του. Έχει, πάντα, παίξει ένα τεράστιο ρόλο στην κοινωνία και αναµφισβήτητα καλείται να παίξει στο απώτερο µέλλον. Αυτό που πρέπει να αναρωτιέται κανείς είναι αν θέλουµε να την κάνουµε προσιτή σε όλους ώστε να µπορούν να την εκτιµούν και να την απολαµβάνουν» (Θανάσης Παπαζάρης). 1

5 2 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ: ΜΟΥΣΙΚΗ «όταν η ψυχή χάσει την αρµονία της, η µελωδία και ο ρυθµός βοηθούν να επανέλθει στην τάξη κα στην αρµονία» (Πλάτωνας) 1.1: ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ Σύµφωνα µε το λεξικό του Γ. Μπαµπινιώτη η µουσική ερµηνεύεται ως: 1. σύνολο ήχων οργανωµένων έτσι ώστε να διαθέτουν ρυθµό και µελωδία και αποτελούν ευχάριστο άκουσµα για το ανθρώπινο αυτί 2. (συνειδ.) συγκεκριµένη κατηγορία µουσικών έργων (ως προς τα χαρακτηριστικά, την προέλευση ή την εποχή τους 3. (ειδικότ.) η µουσική σύνθεση που προορίζεται για τη µελοποίηση στίχων ή την επένδυση έργου κινηµατογραφικού, θεατρικού κτλ. 4. µελωδική αίσθηση, ρυθµικότητα που διακρίνει συγκεκριµένο άκουσµα 5. (µτφ) το ευχάριστο άκουσµα 6. το ειδικό µάθηµα για την τέχνη των ήχων η γραπτή σηµειογραφία των µουσικών συνθέσεων (νότες, πεντάγραµµο κτλ). Γενικότερα, ο ορισµός που έχει προταθεί για τη Μουσική από τους εθνοµουσικολόγους και τους κοινωνιολόγους της µουσικής είναι: "ήχος οργανωµένος µε ανθρώπινο τρόπο". Η υτική Μουσική ορίζεται συχνά ως η Τέχνη και η Επιστήµη που ασχολείται µε τους ήχους. Στην αρχαιότητα ο όρος µουσική περιλάµβανε, αρχικά όλες τις τέχνες. Ο διαχωρισµός αυτός της Θεωρίας και της Πράξης καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα από τους αρχαίους Έλληνες, οι οποίοι µε τον όρο Μουσική εννοούσαν αρχικά την Ποίηση, το Μέλος και τον Χορό, ως αδιάσπαστη ενότητα τεχνών που καλλιεργήθηκε ιδιαίτερα στο Θέατρο, ενώ την θεωρία της Μουσικής την εξέφραζε ο κλάδος της Αρµονικής. Ο διαχωρισµός αυτός υιοθετήθηκε και καλλιεργήθηκε από τoν δυτικοευρωπαϊκό πολιτισµό και έτσι σήµερα µπορούµε να πούµε ότι η µουσική ως Τέχνη, έρχεται να καλύψει την ανάγκη του ανθρώπου να 2

6 3 εκφράσει, µε τους ήχους, τις σκέψεις, τα συναισθήµατα και τις ψυχικές του καταστάσεις. (Michels, 1977) Ένας ακόµη ορισµός για τη µουσική, είναι αυτός από το λεξιλόγιο του Webster (1981), ο οποίος ορίζει τη µουσική ως: «την επιστήµη ή την τέχνη που ενσωµατώνει ευχάριστους, εκφραστικούς ή έξυπνους συνδυασµούς τόνων από την φωνή ή τα µουσικά όργανα σε µία σύνθεση που έχει καθορισµένη δοµή και συνέχεια». Η µουσική είναι η γλώσσα της ψυχής. Γι αυτό και στον κόσµο της µουσικής η επικοινωνία γίνεται ευκολότερη αλλά και πιο αληθινή. Επιπλέον, η µουσική έχει µια βαθιά αποκαλυπτική δύναµη. Πάλλει τις ευαίσθητες χορδές της ψυχής και φανερώνει την ένθεα φύση της (Ευαγγέλου, 2003). Κατά την άποψη του Ρηγόπουλου (2005), µουσική είναι κάθε τι που ακούµε ως µουσική. Μουσική θα µπορούσε να είναι ένας πολύ απλός ήχος ή ακόµα και µία ολόκληρη συµφωνία ή ακόµα και το βούισµα µίας µύγας. Θα µπορούσε επίσης να είναι ένας και µόνο αποχαιρετισµός ή οτιδήποτε άλλο το οποίο θα µπορούσε να αισθανθεί κανείς ότι είναι µουσική. Η µουσική είναι µία ιδιόµορφη «ουσία» η οποία βρίσκεται µέσα σε όλους τους ανθρώπους και διεγείρει τα συναισθήµατά τους µε ένα τρόπο ξεχωριστό αλλά και µοναδικό. Μουσική µπορούν να ακούσουν ακόµα και άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν την ακοή τους, για το λόγο ότι η µουσική είναι συνυφασµένη µε τη σκέψη µας και µπορούµε να την ακούσουµε αλλά και να τη νιώσουµε ακόµα και όταν δεν υφίσταται σε πραγµατική µορφή. Η µουσική είναι η τέχνη των ήχων. Ο ήχος είναι ένα µέσο που χρησιµοποιεί ο άνθρωπος για να εκφράσει τον εσωτερικό του κόσµο (Σέργη, 2004) Ως Επιστήµη, εξετάζει την προέλευση, την παραγωγή, τη διάταξη, το ύψος, τη διάρκεια, την ένταση και τη χροιά των ήχων, καθώς και τη µεταξύ τους σύνδεση. Σε αυτόν τον τοµέα αναπτύχθηκαν η Μορφολογία, η Μουσικολογία, η Εθνοµουσικολογία, η Ιστορία της Μουσικής και η Ακουστική ως ξεχωριστές επιστήµες. (Michels, 1977) 3

7 4 Τέλος, σηµαντικό θα ήταν να αναφερθεί ότι, ο όρος Μουσική έχει προέλευση αρχαιοελληνική και παράγεται από τη λέξη Μούσα. Οι Μούσες ήταν οι θεότητες των τεχνών. Γι αυτό η µουσική ως δώρο των Μουσών προϋποθέτει την ενότητα των τοµέων της καλλιτεχνικής δραστηριότητας και όπως προανέφερα, στην αρχαιότητα η µουσική περιλάµβανε όλες τις τέχνες. Oι Μούσες: 1. ΚΑΛΛΙΟΠΗ: η µούσα του ηρωικού επικού και ελεγειακού ποιητικού λόγου 2. ΚΛΕΙΩ: η µούσα επίσης του ηρωικού έπους, της ρητορικής και του γραπτού λόγου 3. ΜΕΛΠΟΜΕΝΗ: η µούσα της τραγωδία 4. ΘΑΛΕΙΑ: η µούσα της κωµωδίας 5. ΤΕΡΨΙΧΟΡΗ: η µούσα της λύρας, του χορού και του χορωδιακού τραγουδιού 6. ΕΥΤΕΡΠΗ: η µούσα της φλογέρας και του τραγουδιού 7. ΕΡΑΤΩ: η µούσα του χορού και του τραγουδιού αλλά ιδιαιτέρως της ερωτικής µουσικής 8. ΠΟΛΥΜΝΙΑ: η µούσα του χορού και της παντοµίµας 9. ΟΥΡΑΝΙΑ: η µούσα της αστρονοµίας και των φυσικών επιστηµών (Καρτασίδου, 2004) ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΞΕΛΙΞΗ Οι απαρχές της µουσικής είναι άγνωστες. Σύµφωνα µε τους µύθους των λαών η µουσική έχει θεϊκή προέλευση. Πράγµατι η µουσική ανήκει από την πρώιµη περίοδο στο χώρο της λατρείας. Η µουσική είναι τόσο παλιά όσο και η γλώσσα. Ουσιαστικά εξελίχθηκε παράλληλα µε τον άνθρωπο. Όµως, ο έναρθρος λόγος, ποτέ δεν µπόρεσε να αποδώσει όλες τις αποχρώσεις των υποκειµενικών, προσωπικών, ανθρώπινων σκέψεων και συναισθηµάτων. Γι' αυτό και ο άνθρωπος ανέπτυξε ένα άλλο ηχητικό µέσο για να εκδηλώνεται και να εκφράζεται: τον Μουσικό Λόγο. Όπως η γλώσσα χρησιµεύει για την έκφραση των παραστάσεων, των εννοιών, για την ονοµασία των πραγµάτων, έτσι, και η µουσική, αποδεικνύεται µία απαραίτητη ανάγκη τής ζωής, 4

8 5 διερµηνεύοντας την ανθρώπινη ύπαρξη σε όλες τις εκφάνσεις της (Michels, 1977). Η Πολυχρονιαδου-Πρίνου (2004), επίσης, επισηµαίνει πως η έννοια της µουσικής υπάρχει από πολύ παλιά, τόσο παλιά όσο και η δηµιουργία του κόσµου, και αυτό βασίζεται στο γεγονός ότι ο ρυθµός, ο οποίος είναι ένα πολύ σηµαντικό στοιχείο, γεννήθηκε µε την πρώτη πνοή ζωής. Επιπλέον, ολόκληρο το σύµπαν κινείται σε µία αµέτρητη ποικιλία ρυθµών, όπως είναι οι αστρικοί ρυθµοί, οι εποχιακοί ρυθµοί, το ηµερονύκτιο και άλλα. Επίσης, ο ανθρώπινος οργανισµός, ο οποίος αποτελεί µέρος του σύµπαντος λειτουργεί και αυτός πάνω σε µία ατελείωτη ποικιλία ρυθµών, όπως είναι οι βιολογικοί ρυθµοί, οργανικοί ρυθµοί, οι κυτταρικοί ρυθµοί και άλλοι. Αξιοσηµείωτο είναι το γεγονός ότι το έµβρυο, από τον καιρό που βρίσκεται στην κοιλιά της µητέρας του, µέσα από τους αρτηριακούς παλµούς του µητρικού κυκλοφοριακού συστήµατος, αισθάνεται τους ρυθµούς της καρδιάς της αλλά και την αναπνοή της. Αλλά και µετά τη γέννηση του, το παιδί έχει ως βασικό σηµατοδότη τη φωνή της µητέρας του, που είναι πηγή προγλωσσικών σηµάτων επικοινωνίας. Στην αναζήτηση των απαρχών της µουσικής πρέπει να συσχετιστούν και άλλα ηχητικά φαινόµενα πέρα από αυτά που καθορίζουν τον όρο µουσική. Η δυτική θεώρηση της µουσικής προέρχεται από την ελληνική αρχαιότητα και τους υψηλούς πολιτισµούς της Εγγύς και Άπω Ανατολής. Στη γνώση της µουσικής και της µουσικής αντίληψης των πρώτων περιόδων της ανθρωπότητας µπορεί να συµβάλει και η εθνοµουσικολογία µέσω της σπουδής της µουσικής των «πρωτόγονων» πολιτισµών. Εξάλλου από το τέλος του 18 ου αι. έχουν διατυπωθεί διάφορες θεωρίες, όπως σηµειώνει ο Michels, (1977) για τη γένεση της µουσικής, που την αποδίδουν στη γλώσσα (Herder), τις κραυγές των ζώων και ιδιαίτερα στη µίµηση της φωνής των πουλιών ( αρβίνος), τη χωρίς λόγια µετάδοση µηνυµάτων (Stumpf), την εξωτερίκευση των συναισθηµάτων (Spencer). 5

9 6 1.2: ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Από όλες τις καλές τέχνες, η µουσική µαζί µε το δράµα, χρησιµοποιήθηκαν συστηµατικά και διαχρονικά ως θεραπευτικό µέσο. Οι θεραπευτικές της ιδιότητες γνώρισαν αναγνώριση από φιλοσοφικής και επιστηµονικής πλευράς. Η έννοια της µουσικής θεραπείας είναι τόσο παλιά όσο και η ιστορία της µουσικής. Οι ρίζες της βρίσκονται τόσο στην αρχαία ελληνική παράδοση, όσο και σε παραδόσεις άλλων λαών της ευρύτερης Ανατολής. Σε οµιλία της, η Παπαδοπούλου (2003) αναφέρει ότι για τους αρχαίαους έλληνες η µουσική είχε πρωταρχική σηµασία. Μέχρι τον 4 ο αι. π.χ. τουλάχιστον, οι αρχαίοι έλληνες εννοούσαν ότι η µουσική δήλωνε την τέχνη των Μουσών αλλά αποτελούσε και ένα αδιάσπαστο σύνολο λόγου, ήχου και κίνησης. Στα αρχαία κείµενά τους, ιδιαίτερα ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης, αναφέρονται θεωρητικά στο θέµα της ψυχοσωµατικής επίδρασης της µουσικής, και αναφέρεται πολύ συχνά «η της µουσικής δύναµις». Όπως υποστηρίζει ο άµωνας, µεγάλος θεωρητικός της µουσικής, όλη αυτή η δύναµη οφείλεται στο γεγονός ότι η µουσική αντιπροσώπευε τις κινήσεις της ψυχής του ανθρώπου, εξυψώνει το ανθρώπινο πνεύµα, επενεργεί στο ήθος και λειτουργεί θεραπευτικά. Η επέκταση της χρήσης της µουσικής στον θεραπευτικό χώρο δεν είναι ένα τυχαίο γεγονός, διότι όντως η µουσική επιδρά στη φυσιολογία και στη ψυχοσύνθεση του ανθρώπου (Καραφά, 2005). H µουσική που, ο κάθε άνθρωπος θεωρεί ότι είναι κατάλληλη για αυτόν, µπορεί να τον οδηγήσει στο πρώτο στάδιο της χαλάρωσης. Του προκαλεί συναισθήµατα ευφορίας και αποκτά µε αυτό τον τρόπο άλλη διάθεση και είναι πιο δεκτικός σε εξωτερικούς ερεθισµούς. Σε αυτό το σηµείο η µουσική σταµατά να είναι ένα είδος χαλάρωσης και αρχίζει να λειτουργεί µε ένα θεραπευτικό τρόπο (Πολυχρονιάδου-Πρίνου, 2004). Η προσφορά των αρχαίων Ελλήνων στο χώρο της µουσικοθεραπείας θεωρείται µοναδική, γιατί µόνο αυτοί από όλους τους αρχαίους λαούς χρησιµοποίησαν εκτεταµένα τη µουσική ως θεραπεία ψυχικών και σωµατικών 6

10 7 νοσηµάτων βασισµένοι στην κλινική παρατήρηση. Σύµφωνα µε τον Πυθαγόρα, η µουσική και η ανθρώπινη ψυχή διέπονται από τις αρµονικές αρχές, όπου η αρµονία είναι η ισορροπία µεταξύ δύο αντίποδων στους οποίους στηρίζεται το ανθρώπινο γίγνεσθαι. Αν η ισορροπία των αντιθέσεων στην ψυχική διαταραχθεί, προκύπτουν ψυχικές ασθένειες. Η µουσική κατά τον Πυθαγόρα, έχει τη δύναµη να επαναφέρει την αρµονία στην αναστατωµένη ψυχή (Πολυχρονιάδου-Πρίνου, 1989). Ο Απόλλωνας ήταν θεός της µουσικής και της ιατρικής στους αρχαίους Έλληνες. Οι Έλληνες φιλόσοφοι πίστευαν ότι η µουσική µπορεί να αλλάξει τη διάθεση των ακροατών. Υποστήριζαν, επίσης, ότι µπορεί να ηρεµήσει τον άνθρωπο να τον µαγέψει και να του προσφέρει χαρά και γαλήνη. Όχι µόνο από την αρχαία ελληνική παράδοση, αλλά και από παραδόσεις άλλων σπουδαίων λαών της ευρύτερης ανατολής, εµφανίζεται η θεραπευτική δράση της µουσικής (Καρτασίδου, 2004). Εκτός από την αρχαιότητα, συναντάµε πολλές αναφορές για µουσικοθεραπεία, κατά το πέρασµα των χρόνων. Χαρακτηριστικό παράδειγµα ένας Ιταλός φυσιοδίφης, ο Ζαν Μπατίστ ντε λα Πόρτα (16 ο αι.), αναφέρει πως µουσικά όργανα κατασκευασµένα από ξύλο θεραπευτικών φυτών, παράγουν ήχους που έχουν τις ίδιες θεραπευτικές ιδιότητες µε τα φυτά από τα οποία έχουν φτιαχτεί. Επίσης, κατά την περίοδο της Αναγέννησης, διάφοροι θεωρητικοί όπως ο Κέπλερ, Παράκελσος, Φιντσίνο και άλλοι που επηρεάστηκαν από το ρεύµα των ουµανιστών, θέτουν σταδιακά εκ νέου τα θεµέλια για τη σύγχρονη µουσικοθεραπεία. Παρ όλα αυτά η πραγµατική επανεµφάνιση της µουσικοθεραπείας στο σύγχρονο πολιτισµό γίνεται τον 20 ο αι. Το 1950 δηµιουργήθηκε η Αµερικάνικη Εταιρεία Μουσικοθεραπείας (America Music Therapy Association, AMTA), η οποία άρχισε τη µελέτη για τη κλινική εφαρµογή της µουσικοθεραπείας. Ο µουσικός ήχος δε λειτουργεί ως «µεσάζων» στον κόσµο των αντικειµένων. Το χαρακτηριστικό της ιδιοµορφίας της µουσικής οδηγεί στην αποδοχή της άποψης, ότι, η µουσική µπορεί να δηµιουργήσει µία ευχάριστη 7

11 8 ατµόσφαιρα καθώς η µουσική εµπειρία ενισχύει την αισθητική πλευρά του ανθρώπου. Συγχρόνως δίνει δυνατότητα, µέσω του µουσικού δρώµενου για προσωπικές εµπειρίες. Τέλος µόνο η µουσική δε σχετίζεται µε τα αντικείµενα. Είναι συγκεκριµένη και αποτελεί βίωµα. Βάσει αυτού, τονίζεται, ακόµη περισσότερο ο µορφωτικός χαρακτήρας της µουσικής, καθώς εδώ η µουσική δεν περιορίζεται µόνο στη σχέση της µε το λόγο αλλά και µε κάθε κινητική δοµή και χρονική τοπική υπόσταση της µουσικής (Αντωνακάκης-Χιωτάκη, 2007). Ιστορικά, όλοι οι πολιτισµοί αναγνωρίζουν τη δύναµη της µουσικής στην ανθρώπινη ψυχή, και κάποιοι από αυτούς χρησιµοποιούν συγκεκριµένα στοιχεία της µε σκοπό τη θεραπεία. Κάποια παραδείγµατα - Αρχαία Ελλάδα : η χρήση της µουσικής στα Ασκληπιεία («ωδείον») Πλάτων, «Πολιτεία», διάλογος Σωκράτης και Γλαύκωνα, η επίδραση της αρµονίας στον πολίτη λόγος για την επίδραση των µουσικών τρόπων στο «ήθος» του πολίτη Οι Πυθαγόρειοι και η αρµονία των σφαιρών - Βίβλος, παράδειγµα θεραπείας της ψυχικής ασθένειας του βασιλιά Σαούλ από το µουσικό αβίδ - Ινδία, κάθε ράγκα αντιστοιχεί σε συγκεκριµένη ψυχική διάθεση / εικόνα και ώρα της ηµέρας - Άραβες ο µουσικολόγος Al-Fârâbî (9ος αι.) αναφέρει πως η µουσική, και ιδιαίτερα η ανθρώπινη φωνή έχουν τη δύναµη να προκαλούν όλα τα συναισθήµατα. Τα µακάµ συνδέονται επίσης µε συναισθήµατα κ.α. - Ιταλία, Αφρική, Ιράν και αλλού φαινόµενα θεραπευτικής χρήσης της µουσικής µέσω τελετών έκστασης Από το 19ο αιώνα υπάρχει τάση εισαγωγής της µουσικής στα ψυχιατρεία (Pinel, Esquirol κτλ) αλλά και σε άσυλα τυφλών και κωφών (Η.Π.Α.). Η ανακάλυψη της ψυχανάλυσης το πρώτο µισό του 20ου αιώνα αλλά και της φαρµακοθεραπείας έπειτα κάνει τη µουσικοθεραπεία να ξεχαστεί, για να ξανάρθει στο προσκήνιο το δεύτερο µισό του αιώνα. Στις ΗΠΑ ο πρώτος 8

12 9 σύλλογος ιδρύεται το 1941 ενώ στην Ευρώπη ο πρώτος σύλλογος ιδρύεται το 1958 στην Αγγλία. Όπως αναφέρεται και πιο πάνω, οι πρώτες ενδείξεις για τη χρήση της µουσικοθεραπείας εµφανίζονται στην Αρχαία Ελλάδα. Για τον Απόλλωνα οι άνθρωποι πίστευαν πως υποστήριζε ότι, κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει ως σκοπό για τη ζωή του την επίτευξη απόλυτης αρµονίας της ψυχής και του σώµατος. Ο ίδιος ο Απόλλωνας προστάτευε αυτή την αρµονία της ζωής µε τη µαντική, τη µουσική και την ιατρική τέχνη. Οι ναοί που ήταν αφιερωµένοι στο γιο του τον Ασκληπιό είχαν ως κύριο στοιχείο τους τη µουσική, για να γαληνεύουν και να ηρεµούν την ψυχή των ανθρώπων. Κάποιες άλλες µαρτυρίες αναφέρουν ότι ο Τέρπανδος και ο Αρίων, οι οποίοι ήταν µουσικοί, θεράπευαν τους Ίωνες µε τα τραγούδια τους. Ο Όµηρος, ο Πλάτωνας, ο Πλούταρχος, ο Αριστοτέλης και ο Πυθαγόρας υποστήριζαν ότι η µουσική είναι ένα ψυχοθεραπευτικό µέσο. Ο Θεόφραστος, πάλι, υποστήριζε, ότι µε τους ήχους του αυλού µπορούσε να καταλαγιάσει την επιληψία, όπως ο Κέλσος, ο οποίος ισχυριζόταν ότι θεράπευε τη παραφροσύνη µε τα κύµβαλα. Ο Ερώφιλος µε βάση τη µουσική κλίµακα που αντιστοιχούσε στην ηλικία του ασθενούς, ρύθµιζε το αρτηριακό σφυγµό (Αντωνακάκης, 2001). Υποστηρίζεται επίσης ότι υπήρχαν γραπτές µαρτυρίες για το θέµα της µουσικοθεραπείας πάνω σε ιατρικούς αιγυπτιακούς παπύρους, οι οποίοι ανακαλύφθηκαν το 1899 και χρονολογούνται στα 1500 π.χ. Σε αυτούς τους παπύρους αναφέρεται η θετική επίδραση της µουσικής στη γονιµότητα της γυναίκας (Καραφά, 2005). Με βάση τα ιστορικά δεδοµένα και τις εµπειρίες άρχισε σιγά-σιγά να θεµελιώνεται η µουσικοθεραπεία ως επιστήµη. Στις αρχές της δεκατίας του 1950 στις Η.Π.Α. δηµιουργείται µια σύνθετη επιστηµονική οµάδα (America Music Therapy Association-AMTA), η οποία αργότερα θα αποτελέσει τον πρώτο επίσηµο πυρήνα κλινικής εφαρµογής και έρευνας µουσικοθεραπείας. Έτσι από εκείνη την εποχή στις Η.Π.Α. άρχισαν τα πρώτα προγράµµατα εκπαίδευσης µουσικοθεραπευτών ( ρίτσας, 2003). 9

13 10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ: ΠΑΙ Ι ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ- ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΠΙ ΡΑΣΗ «το υψηλότερο και πλέον αξιόλογοι αντικείµενο τέχνης είναι ο άνθρωπος» (Richard Wagner) 2.1:ΑΤΟΜΟ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύµφωνα µε το βιβλίο της Βασικής Παιδιατρικής των Κανουδάκη- Τσακαλίδου, Κατζος (2007) ως άτοµο µε ειδικές ανάγκες (ΑΜΕΑ) ορίζεται: «το παιδί που παρουσιάζει µόνιµη αναπτυξιακή διαταραχή του σώµατος, του πνεύµατος, ή της ψυχής και η διαταραχή αυτή παρεµβάλλεται στη φυσιολογική του ανάπτυξη και στην ικανότητα του να κινείται ή να µαθαίνει ή να συµπεριφέρεται φυσιολογικά». Οι κύριες αναπτυξιακές διαταραχές είναι οι εξής: 1. σωµατικές (εγκεφαλική παράλυση, αισθητηριακές διαταραχές, συνέπειες από κακώσεις) 2. πνευµατικές (νοητική υστέρηση, µαθησιακές δυσκολίες) 3. ψυχικές (διαταραχές συµπεριφοράς, συναισθηµατικές διαταραχές, αυτισµός). Η πρώιµη αποκάλυψη και η σωστή αντιµετώπιση των αναπτυξιακών διαταραχών µπορεί να τροποποιήσει τη δυσµενή επίδρασή τους στην ανάπτυξη και πολλές φορές να µετακινήσει ένα άτοµο από τον κόσµο των ΑΜΕΑ στον κόσµο των υγειών. Αίτια αναπτυξιακών διαταραχών: Γενετικά (κληρονοµικά νοσήµατα) 1. σύµφυτες διαταραχές µεταβολισµού αµινοξέων, υδατανθράκων, λιπών 2. εκτοδερµώσεις 3. εγκεφαλικές και κρανιακές δυσπλασίες 4. εκφυλιστικά νοσήµατα ΚΝΣ 5. µυϊκή δυστροφία, ατελής οστεογένεση 6. ορθοπαιδικές ανωµαλίες 7. διαταραχές αισθητηρίων 10

14 11 8. ιδιοπαθής νοητική υστέρηση Χρωµατικές ανωµαλίες Ενδοµήτριες (συγγενείς) βλάβες 1. ενδοµήτριες (συγγενείς) λοιµώξεις 2. τοξικοί παράγοντες (φάρµακα) 3. φυσικοί παράγοντες (ακτινοβολία, κακώσεις µήτρας) 4. πολύ µεγάλη ή πολύ µικρή ηλικία εγκύου 5. συστηµατικά νοσήµατα εγκύου 6. κακή συναισθηµατική κατάσταση εγκύου 7. παραµέληση υγιεινής διαβίωσης εγκύου 8. προωρότητα, µικρό βάρος γέννησης, υπερωριµότητα 9. πολλαπλή εγκυµοσύνη Περιγεννητικοί παράγοντες 1. εγκεφαλική υποξία και εγκεφαλική αιµορραγία από εργώδη τοκετό Επίκτητοι (µεταγεννητικοί) παράγοντες 1. πυρηνικός ίκτερος 2. τοξικές ουσίες (υπερνατριαιµία, υπερασβεστιαιµία, φάρµακα, δηλητήρια) 3. βαριά υποθρεψία κατά τη νεογνική και βρεφική ηλικία 4. επιληψία 5. κρανιοεγκεφαλική κάκωση 6. λοιµώξεις ΚΝΣ 7. ακατάλληλο περιβάλλον (πολιτιστική νοητική υστέρηση) Νοητική υστέρηση: Νοητική υστέρηση (ΝΥ) (ή ψυχοκινητική υστέρηση, όταν πρόκειται για βρέφη ή µικρά νήπια) είναι η κατώτερη του φυσιολογικού νοηµοσύνη, η οπία συµβαίνει κατά την περίοδο της ανάπτυξης του εγκεφάλου (0-16 ετών). Η συχνότητά της είναι περίπου 2-3% στον γενικό πληθυσµό (βαριά 3%, σοβαρή 10%, µέτρια και ελαφρά 87%) Κανουδάκη-Τσακαλίδου, Κατζος (2007). 11

15 ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΕΣ ΚΑΙ ΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Α.Μ.Ε.Α. Σηµαντική θεωρείται η συµβολή της µουσικής στα προγράµµατα αποκατάστασης των ατόµων µε ειδικές ανάγκες. Στο θεραπευτικό τοµέα, αλλά και στο µαθησιακό και ψυχαγωγικό, το µάθηµα της µουσικής συµβάλλει στην αναβάθµιση και ενίσχυση των ικανοτήτων των Α.Μ.Ε.Α. ανεξάρτητα από το πρόβληµα που µπορούν να παρουσιάσουν (Σέργη 1994). Ως ιδιαίτερο µάθηµα, η µουσική στην ειδική αγωγή προσφέρει πολλές δραστηριότητες έκφρασης στα ΑΜΕΑ. Όπως για παράδειγµα σε µαθητές που πάσχουν από: -Νοητική καθυστέρηση -Αισθητηριακές αναπηρίες (Τυφλά - κωφά ) -Εγκεφαλική Παράλυση -Προβλήµατα συµπεριφοράς - ιάχυτη εξελικτική διαταραχή Ξεκινώντας, είναι σηµαντικό να ορίσουµε τις έννοιες «µουσική ευαισθησία» και «µουσική επιδεξιότητα» των ΑΜΕΑ. Με τον όρο µουσική ευαισθησία εννοούµε: α) Την ευχάριστη αντίδραση του ατόµου σε κάποιο µουσικό ερέθισµα. Η ευαισθησία έχει σχέση µε την πρόσληψη του ερεθίσµατος. και β) Την ιδιαίτερη εκείνη διάθεση που προκαλείται στο άτοµο από το άκουσµα ενός µουσικού κοµµατιού που παίζει κάποιο µουσικό όργανο ή τραγουδάει η ανθρώπινη φωνή. Η µουσική ευαισθησία δεν έχει σχέση µε την νοηµοσύνη και υπάρχει στους ζωντανούς οργανισµούς, ανώτερους και κατώτερους και φυσικά στον άνθρωπο. (Σέργη 1994) Η µουσική επιδεξιότητα έχει σχέση µε το ταλέντο και τη φυσική κλίση. Είναι δύναµη που αναπτύσσεται και εξελίσσεται µε την άσκηση και χαρακτηρίζει τον άνθρωπο. Άλλο λοιπόν πράγµα η µουσική ευαισθησία και άλλο η µουσική επιδεξιότητα. Η διαφορά αυτή των δύο όρων σε πρακτικό 12

16 13 επίπεδο έχει ιδιαίτερη σηµασία και σπουδαιότητα για την εκπαίδευση των παιδιών µε ειδικές ανάγκες και γενικά αποτελεί πολύ δραστικό φάρµακο στη θέση µίας φαρµακευτικής αγωγής. γ) Τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες δεν είναι περισσότερο ή λιγότερο ευαίσθητα από τα άλλα, τα Α.Μ.Ε.Α. αντιδρούν δε και αποχτούν µουσικές εµπειρίες όπως τα κανονικά άτοµα. Με τη µουσική βοήθεια µπορούν να εκφραστούν, να επικοινωνήσουν καλύτερα και να πραγµατοποιήσουν πολύ σηµαντικά πράγµατα. Ορισµένα µάλιστα από αυτά, έχουν και διατηρούν ανυπολόγιστες µουσικές επιδεξιότητες, που συνήθως είναι εξασθενηµένες ή µπλοκαρισµένες και πολλές φορές καταστρέφονται εξαιτίας της αναπηρίας.. Όπως λοιπόν, γενικότερα, µε την κατάλληλη αγωγή και εκπαίδευση επιδιώκουµε να ανακαλύψουµε, να εξελίξουµε και να αναπτύξουµε στο ανώτερο δυνατό επίπεδο τις λανθάνουσες δυνάµεις που υπάρχουν στο παιδί, το ίδιο και µε τη µουσική αγωγή και εκπαίδευση προσπαθούµε τις όποιες µουσικές επιδεξιότητες που υπάρχουν, να τις απαλλάξουµε από τους παράγοντες εκείνους που τις καθιστούν δύσκολες ως αδύνατες να εκδηλωθούν. Μπορούµε να διακρίνουµε πέντε κατηγορίες παιδιών ανάλογα µε τη µουσική ευαισθησία και επιδεξιότητα. 1. Παιδιά, που έχουν µουσική ευαισθησία και µουσική επιδεξιότητα. Εχουν κλίση, όρεξη και κίνητρο για µελέτη. Τα παιδιά αυτά µπορούν να αναπτύξουν σε υψηλό βαθµό τις µουσικές τους δυνατότητες. 2. Παιδιά, που έχουν σε µικρό βαθµό τη µουσική ευαισθησία αλλά που κατέχουν και διατηρούν σε υψηλό βαθµό τη µουσική επιδεξιότητα. Αυτά µπορούν να γίνουν καλοί εκτελεστές µουσικών οργάνων, µπορούν να τραγουδούν καλά και να αποκοµίζουν ιδιαίτερη χαρά και ικανοποίηση από αυτό που κάνουν και που ασφαλώς συµβάλλει στην ψυχική τους ισορροπία. 3. Παιδιά που δεν έχουν σε ικανοποιητικό βαθµό ούτε το ένα στοιχείο ούτε το άλλο. Είναι µπλοκαρισµένα συγκινησιακά και παράλληλα αρνητικά και αδιάφορα. Η κοινωνικότητα τους είναι φτωχή και χρειάζεται ενίσχυση µε ανάλογη παρέµβαση. Μπορούµε τα παιδιά αυτά να τα εντάξουµε σε οµάδες που ασχολούνται µε δηµιουργική µουσική και να παίρνουν µέρος σε µουσικά δρώµενα. Τα δρώµενα αυτά µε τις δραστηριότητες που περιέχουν µπορούν να ξυπνήσουν 13

17 14 στα παιδιά που συµµετέχουν κλίσεις, που πιθανόν να υπάρχουν και να αποχτήσουν µουσικά ενδιαφέροντα. 4. Παιδιά που για λόγους γενικής ανάπτυξης ( φυσικoύς και ψυχολογικούς) τοποθετούνται αρνητικά στη µουσική και αντιδρούν σ αυτή. Για παράδειγµα η ακρόαση κάποιων µουσικών ήχων, η συχνότητα, η σύσταση ή η έντασή τους µπορούν να τα ενοχλήσουν, να τα διαταράξουν. Από την άλλη πλευρά µπορούν να κάνουν τα Α.Μ.Ε.Α να απορρίψουν τη µουσική. Στις παραπάνω περιπτώσεις που δηµιουργείται αντίδραση στη µουσική υπάρχει κάποια αιτία που κρίνεται απαραίτητο να εξακριβωθεί και να διερευνηθεί. Είναι δε πιθανό να οδηγήσει σε πολύτιµες πληροφορίες σχετικά µε διαταραχές που δεν είχαν διαγνωσθεί. 5. Στην τελευταία κατηγορία ανήκουν τα παιδιά που έχουν µουσική ευαισθησία αλλά δεν έχουν µουσική επιδεξιότητα. Αυτά τα παιδιά είναι αρκετά σε βαθµό και συχνά αποτελούν τις πιο δυσάρεστες περιπτώσεις π.χ. αρέσει σε ορισµένα να τραγουδούν, αλλά ξε φωνίζουν, δεν µπορούν να συγχρονιστούν, να κρατήσουν το ρυθµό, να διακρίνουν τους ήχους κ.λ.π. Στις περιπτώσεις αυτές τα παιδιά έχουν ανάγκη από πολλές καθοδηγούµενες µουσικές εµπειρίες. Συχνά η µουσική ευαισθησία δεν ανακαλύπτεται εύκολα επειδή δεν υπάρχουν σηµάδια µουσικών ικανοτήτων, και τα δύο αυτά χαρακτηριστικά συγχέονται. Ψυχολόγοι και µουσικοί συµφωνούν ότι η µουσική ευαισθησία βασίζεται σε µια συναισθηµατική ανταπόκριση στη µουσική, η οποία δεν είναι δυνατόν να µετρηθεί επιστηµονικά. Υπάρχουν, βέβαια, ορισµένα τεστ, τα οποία µετρούν το µουσικό ταλέντο, όχι όµως από την σκοπιά της συναισθηµατικής ανταπόκρισης αλλά από αυτή της αντιληπτικής ικανότητας του ακροατή. Είναι αξιοσηµείωτο το γεγονός ότι, ακόµα και έµπειροι µουσικοί δεν τα καταφέρνουν πολύ καλά στα συγκεκριµένα τεστ, ίσως επειδή είναι εξαρτηµένοι από την ερµηνεία των ήχων και δεν µπορούν να τους διαχωρίσουν από το συναισθηµατικό και πνευµατικό τους περιεχόµενο. Τα µουσικά επιτεύγµατα ενός παιδιού µε ειδικές ανάγκες συνδέονται άµεσα µε την κατάσταση του και σε πολλές περιπτώσεις δεν είναι ιδιαιτέρως αξιόλογα. Παρόλα αυτά, τα αποτελέσµατα, τα οποία επιτυγχάνονται φτάνουν βαθύτερα από όσο θα µπορούσε ποτέ να δείξει το επίπεδο της µουσικής ικανότητας. Αν 14

18 15 επιθυµούµε να εξετάσουµε τη µουσική ευαισθησία ενός παιδιού µε ειδικές ανάγκες για θεραπευτικούς σκοπούς, είναι προτιµότερο να παρακολουθήσουµε την αυθόρµητη αντίδρασή του σε οποιαδήποτε µουσική που έχει αντίκτυπο στο µυαλό και τα συναισθήµατά του. Μ αυτόν τον τρόπο καθίσταται ουσιαστικότερη η εκτίµηση της µουσικής ευαισθησίας του παιδιού, στοιχείο απαραίτητο για την καθοδήγηση της µουσικοθεραπείας. 2.3:Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΣΤΗΝ ΕΙ ΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Η µουσική εκπαίδευση στην ειδική αγωγή έχει αρκετά κοινά σηµεία µε τη µουσικοθεραπεία, όταν αυτή εφαρµόζεται σε παιδία προσχολικής και σχολικής ηλικίας. Η µουσική έχει πρωτεύοντα ρόλο τόσο στην πρώιµη παρέµβαση (Τζουριάδου, 2001) όσο και στην ειδική αγωγή. εν πρέπει όµως να δηµιουργείται σύγχυση µεταξύ των επαγγελµατικών ιδιοτήτων των ανθρώπων που τα ασκούν. Οι µεγάλες διαφορές µεταξύ ενός µαθήµατος µουσικής στην ειδική αγωγή και µίας συνεδρίας µουσικοθεραπείας εντοπίζονται στο πλαίσιο διεξαγωγής και στη µεθοδολογία. Ακόµη µεγαλύτερη σύγχυση δηµιουργείται από τους µη µουσικοθεραπευτές όσον αφορά στον καθορισµό των στόχων ενός µαθήµατος και µίας θεραπευτικής συνεδρίας (Αντωνακάκης, 2000). Είναι φανερό ότι η κύρια διαφορά της µουσικοθεραπείας από τη µουσική στην ειδική αγωγή έγκειται στους στόχους τους και στη µεθοδολογία της επίτευξής τους. Η µουσικοθεραπεία στοχεύει στη «θεραπεία» του ατόµου, ενώ η µουσική στην ειδική αγωγή στην εκπαίδευσή του. Η Καρτασίδου (2004) αναφέρει µία φράση του Luhmer Henneboele, ο οποίος υποστηρίζει ότι: «Η µουσική δε µπορεί να κάνει θαύµατα. Παρ όλα αυτά πρέπει απαραιτήτως να είναι αναπόσπαστο κοµµάτι της ζωής των ατόµων µε αναπηρίες». Επιπλέον, υποστηρίζει πως η µουσική είναι αναγκαίο µορφωτικό αγαθό για τα παιδιά µε ειδικές ανάγκες και θα πρέπει να διδάσκεται ισότιµα όπως ακριβώς διδάσκονται και τα υπόλοιπα µαθήµατα. Συµπληρώνει, επίσης, ότι η µουσική εκπαίδευση σε άτοµα µε και χωρίς 15

19 16 ειδικές ανάγκες δε διαφέρει καθόλου. Η δοµή αλλά και το περιεχόµενο της δραστηριότητας δεν παρουσιάζει καµία σηµαντική διαφορά (Καρτασίδου, 2004). Η µουσική υπάρχει ως περιεχόµενο της µουσικής εµπειρίας. Το γεγονός ότι από τη µία µεριά η µουσική ικανότητα συνδέεται µε το γενικό φάσµα των ικανοτήτων του ανθρώπου και από την άλλη ότι µια ακουστική διαταραχή µπορεί να επηρεάσει ακόµα και την ικανότητα της σκέψης δικαιώνει την υπόθεση ότι µία παρέµβαση µέσω βιωµατικής διαδικασίας, όπως η µουσική εµπειρία, µπορεί να επηρεάσει θετικά την ικανότητα της σκέψης. Επιπρόσθετα, ο ήχος στη µουσική έχει δική του δυναµικότητα αποδεικνύοντας κατ αυτόν τον τρόπο το µορφωτικό περιεχόµενο της µουσικής, καθώς µπορεί να συµβάλει στην ενίσχυση αισθητηριακών αδυναµιών και γλωσσικών διαταραχών (Αντωνακάκης-Χιωτάκη, 2007). Τα παιδιά µε ειδικές ανάγκες έχουν αισθητικές αλλά και αντιληπτικές ικανότητες όσο και αδυναµίες. Μερικά άτοµα µπορεί να ελκύονται από τα ηχοχρώµατα της µουσικής και κάποια άλλα άτοµα από τους οπτικούς σχηµατισµούς και άλλα από τις εκφραστικές δυνατότητες των κινήσεων του σώµατος. Αυτές οι καλλιτεχνικές δραστηριότητες µπορούν να βοηθήσουν τα άτοµα µε ειδικές ανάγκες να ικανοποιήσουν τις αισθητηριακές εµπειρίες σε ένα αρκετά µεγάλο βαθµό. Είναι αναµενόµενο το γεγονός, ότι δουλεύοντας µέσα από τις αισθήσεις υπάρχει µεγαλύτερη πιθανότητα για κατανόηση αλλά και για ευνοϊκότερη προσέγγιση. Αυτό το οποίο πρέπει να προσέξουµε είναι το γεγονός ότι αυτά τα παιδιά συχνά παρουσιάζουν κάποιο πρόβληµα ή κάποια ανεπάρκεια στις αισθήσεις τους ή κάποιο κινητικό πρόβληµα. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο θα πρέπει να τα γνωρίζουµε αυτό το πρόβληµα ώστε να µπορέσουµε αργότερα να οικοδοµήσουµε σωστά και µε προσοχή τις κατάλληλες καλλιτεχνικές δραστηριότητες. Φυσικά πάντοτε σε σχέση µε τις αισθητικές δυνατότητες αλλά και αδυναµίες των παιδιών (Ward, 1990). 16

20 17 2.4: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙ ΙΑ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ Σύµφωνα µε τη Καρτασίδου (2000) ο προσδιορισµός του ρόλου της µουσικής στην ειδική αγωγή θα πρέπει να γίνει σε δύο επίπεδα, ένα που αφορά την ενίσχυση µη µουσικών ικανοτήτων (ικανότητες που σχετίζονται µε τη µάθηση και την ανάπτυξη, π.χ. κίνηση, γραπτός και προφορικός λόγος, επικοινωνία κ.α.) και ένα που αφορά την ενίσχυση µουσικών ικανοτήτων που σχετίζονται µε µελωδία, αρµονία, ρυθµό, εκµάθηση µουσικού οργάνου κ.α. Η σύνδεση της µουσικής µε την µνήµη, την αντίληψη και την προσοχή τόσο για άτοµα τυπικής ανάπτυξης όσο και άτοµα µε ειδικές ανάγκες, ενδιαφέρει τις γνωστικές επιστήµες (Morton, Kershner&Siegel, 1990). O Buday(1995) καταγράφει τις διάφορες έρευνες σχετικά µε την επίδραση της µουσικής σε άτοµα µε ειδικές ανάγκες: 1. Οι Ricks/ Wing σηµειώνουν ότι η µουσική µπορεί να βοηθήσει τα παιδιά στην ανάκληση σηµαντικών πληροφοριών για µάθηση όταν αυτές συνδέονται µε απλές ηχητικές δοµές. Έτσι µελέτησαν τον ειδικό ρόλο της µουσικής σε παιδιά µε αυτισµό και τάση τους να ανακαλούν απλές δοµές ήχων µε µεγάλη ακρίβεια. Υπολόγισαν αυτήν την επίδραση σε επίπεδο µουσικής που εφιστά την προσοχή σε µία σταθερά επαναλαµβανόµενη δοµή που θα µπορούσε να ανακληθεί εύκολα. Όταν άλλα ερεθίσµατα συνδυάστηκαν µε µία µελωδική δοµή είχε ανακληθεί πρώτα. 2. Ο Hoskins σε µία έρευνα για τη γλωσσική ανάπτυξη σε παιδιά προσχολικής ηλικίας που παρουσίαζαν γλωσσική καθυστέρηση βρήκε σηµαντική βελτίωση της γλωσσικής έκφρασης στο τεστ Peabody µετά τη χρήση τραγουδιών συνδυασµένα µε εικόνες όταν γινόταν διδασκαλία λεξιλογίου. 3. Οι Kolko/ Anderson και Campell προτείνουν ότι τα περισσότερα παιδιά µε νοητική καθυστέρηση και αυτισµό είναι πιο πιθανό να παρακολουθούν ένα ακουστικό από ό,τι ένα οπτικό ερέθισµα όταν το ακουστικό ερέθισµα είναι φυσικά, ακουστικό. Η σύνθεση της µουσικής σε παιδιά µε µαθησιακές δυσκολίες διαφαίνεται στον παράγοντα της 17

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ

Μουσικοθεραπεία ΟΙ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ, ΧΡΗΣΙΜΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μουσικοθεραπεία Ντόρα Ψαλτοπούλου Μουσικοθεραπεύτρια MA-CMT Master of Arts, New York University να τσιγγάνικο ρητό λέει ότι «όποιος πόνο έχει, μιλιά δεν έχει». Κι ένας Κινέζος ποιητής θα πει ότι «χτυπάμε

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Φοιτήτρια: Αντωνιάδου Σάρρα - Μαρτίνα Α.Μ 10474 Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Περιεχόμενα Εισαγωγή Ιστορική αναδρομή Ορισμός Μουσικοθεραπείας Αξιώματα Τα

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη

Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Μουσική Παιδαγωγική Θεωρία και Πράξη Σκοποί Στόχοι - Δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά

Διαβάστε περισσότερα

Εξεταστέα Ύλη για Υποψήφιους Ειδικούς Εκπαιδευτικούς στον τοµέα της Μουσικοθεραπείας

Εξεταστέα Ύλη για Υποψήφιους Ειδικούς Εκπαιδευτικούς στον τοµέα της Μουσικοθεραπείας Εξεταστέα Ύλη για Υποψήφιους Ειδικούς Εκπαιδευτικούς στον τοµέα της Μουσικοθεραπείας Μέρος Α (γενικών γνώσεων και δεξιοτήτων) 1. Οι Περί Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδιών µε Ειδικές Ανάγκες Νόµοι του 1999

Διαβάστε περισσότερα

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου

Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες. Ζωή Διονυσίου Σχολική Μουσική Εκπαίδευση: αρχές, στόχοι, δραστηριότητες Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική Αγωγή

Μουσικοκινητική Αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Τι είναι η Μουσικοκινητική Αγωγή Αρχές της Μουσικοκινητικής Αγωγής (Carl Orff) Παιδαγωγικές βάσεις της Μουσικοκινητικής Αγωγής Ποιοι οι στόχοι της Μουσικοκινητικής Αγωγής Αυτοσχεδιασμός

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Στη δραματοθεραπεία εκδραματίζονται σκηνές και γεγονότα της ζωής στην προσωπική παράσταση του καθενός, με την ασφάλεια που προσφέρουν οι μορφές τέχνης που χρησιμοποιούνται,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία

Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΙΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ Σπουδάστριες: Καρατζά Ευαγγελία Φερεντίνου Στεφανία Αναφορές υπάρχουν από την Αρχαία Ελλάδα Απρίλιο 1963 : Εμφάνιση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου

ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ. Α τάξης Γυμνασίου ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Α τάξης Γυμνασίου 1 Η ΜΟΡΦΗ ΤΟΥ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Γενικοί Στόχοι Ειδικοί Στόχοι Α. ΣΤΟΧΟΙ Β. ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΝ/ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ και Γ. ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Δ. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ Ε.

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ

ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΨΥΧΙΚΗ ΥΓΕΙΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Από πορίσματα της επιστήμης σχετικά με την επίδραση της μουσικής στην ανθρώπινη ψυχοσύνθεση, συμπαιραίνεται οτι η

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου

Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Ζωή Διονυσίου Μουσική Αγωγή στην Προσχολική και Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Ζωή Διονυσίου Χρηματοδότηση Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό έχει αναπτυχθεί στα πλαίσια του εκπαιδευτικού έργου του διδάσκοντα. Το έργο «Ανοικτά Ακαδημαϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό.

Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία παιδιών με αυτισμό. Σπουδάστρια: Αντωνιάδου Σάρρα Μαρτίνα Α.Μ. 10474 Επιβλέπων καθηγητής: κ. Χριστοδουλίδης Παύλος Ιωάννινα, Νοέμβριος 2011 Η σχέση της μουσικής στη θεραπεία

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης

Αναπτυξιακή Ψυχολογία. Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Αναπτυξιακή Ψυχολογία Διάλεξη 6: Η ανάπτυξη της εικόνας εαυτού - αυτοαντίληψης Θέματα διάλεξης Η σημασία της αυτοαντίληψης Η φύση και το περιεχόμενο της αυτοαντίληψης Η ανάπτυξη της αυτοαντίληψης Παράγοντες

Διαβάστε περισσότερα

Διάγνωση ειδικού και μη ειδικού τύπου Μαθησιακών δυσκολιών. Ελπίδα Καρδαρά Ψυχολόγος

Διάγνωση ειδικού και μη ειδικού τύπου Μαθησιακών δυσκολιών. Ελπίδα Καρδαρά Ψυχολόγος Διάγνωση ειδικού και μη ειδικού τύπου Μαθησιακών δυσκολιών Ελπίδα Καρδαρά Ψυχολόγος ΟΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΟΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ «Οι Μαθησιακές Δυσκολίες κατά τον Hammill, 1990, είναι ένας γενικός όρος

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος

Το Βιολί. Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη. Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης. Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Το Βιολί Πασχαλιά-Μπρέντα Νίκη Μαθήτρια Α2 Γυμνασίου, Ελληνικό Κολλέγιο Θεσσαλονίκης Επιβλέπων Καθηγητής: Κωνσταντίνος Παρασκευόπουλος Καθηγητής Πληροφορικής Ελληνικού Κολλεγίου Θεσσαλονίκης Περίληψη Στην

Διαβάστε περισσότερα

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά»

«Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» «Μαθησιακές δυσκολίες και παραβατική συμπεριφορά» Θεοδώρα Πάσχου α.μ 12181 Τμήμα Λογοθεραπείας-Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ Εισαγωγικές επισημάνσεις 1) η εκδήλωση διαταραχών στην κατάκτηση μαθησιακών δεξιοτήτων προκαλεί

Διαβάστε περισσότερα

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης Μαθησιακή υσκολία Στρατηγικές ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης να διδάξει στους µαθητές τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα

Υποχρεωτικά Μαθήµατα Κατάλογος Προσφερόµενων Μαθηµάτων Κωδικοποίηση Μαθηµάτων Ο φοιτητής µπορεί να αναγνωρίζει τα µαθήµατα που προσφέρονται σε κάθε έτος από τον κωδικό αριθµό που συνοδεύει κάθε εξαµηνιαίο µάθηµα, που γίνεται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2016-17 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Επωνυμία και Βασική Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Προϋπόθεση για την εγγραφή τους στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι

Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο. Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι Αναγνωρίζοντας το Μουσικό Ταλέντο Μπορούμε να αναγνωρίσουμε το Μουσικό ταλέντο; Είναι απόλυτα γνωστή και δεκτή η αντίληψη ότι το ταλέντο είναι δύσκολο να αναγνωριστεί και να μετρηθεί στις τέχνες. Ο λόγος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής

ΜΟΥΣΙΚΟΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ. Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Εισηγήτρια : Ζέρβα Ζ. Αντιγόνη καθηγήτρια φυσικής αγωγής ΣΚΟΠΟΣ Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η καταγραφή των απόψεων σχετικά µε το µάθηµα της φυσικής αγωγής σε δηµοτικά σχολεία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ

ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ ΑΘΛΗ ΤΙΣΜ ΟΣ ΚΑΙ ΙΑΤΡ ΙΚΗ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ Από τους αρχαϊκούς ήδη χρόνους η Μουσική άρχισε να αποκτά ένα όλο και πιο σύνθετο χαρακτήρα και ρόλο, με αποκορύφωμα την δημιουργία Μουσικών Αγώνων σε πολλές πόλεις.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου.

- Έκπτωση στη χρήση εξoλεκτικών συμπεριφορών πχ βλεμματικής επαφής, εκφραστικότητας προσώπου. ΑΥΤΙΣΜΟΣ- ΔΙΑΧΥΤΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Η Διάχυτη Διαταραχή της Ανάπτυξης σύμφωνα με το ICD-10 το σύστημα της Διεθνούς Ταξινόμησης των Νόσων είναι μια διαταραχή που περιλαμβάνει δυσκολίες στην ανάπτυξη

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Α ΕΞΑΜΗΝΟ ΚΑΥΚΙΑ ΘΕΟΔΩΡΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ 1 ο Μάθημα Προγραμματισμένα μαθήματα 2/10, 9/10, 16/10, 23/10, 30/10, 6/11, 13/11, 20/11, 27/11, 4/12, 11/12,

Διαβάστε περισσότερα

Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπειας

Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπειας Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2016-17 Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπειας Επωνυμία και Βασική Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Η ομαδικο-αναλυτική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΘΙΣΜΟΣ, ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΞΑΡΤΗΣΗΣ ΑΠΟ ΜΕΘΑΜΦΕΤΑΜΙΝΗ ( CRYSTAL ICE) ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η μεθαμφεταμίνη είναι συνθετική ουσία και αποτελεί εξέλιξη μιας προγενέστερης ουσίας, της αμφεταμίνης. Για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια

Μοντέλα Υγείας. Βασικές Αρχές Βιοϊατρικού Μοντέλου. Θετικές επιπτώσεις Βιοϊατρικής προσέγγισης. 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια ΜΟΝΤΕΛΑ ΥΓΕΙΑΣ-ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΑΡΡΩΣΤΙΑΣ 2 Βασικές Ιδεολογίες για Υγεία & Αρρώστια Μοντέλα Υγείας Βιοιατρικό Μοντέλο Ολιστικό, Βιοψυχοκοινωνικό Μοντέλο Αρχαία Ελλάδα (Ιπποκράτης 400π.Χ.)

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης...

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης... ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Εισαγωγή της επιμελήτριας της έκδοσης... xix Πρόλογος των συγγραφέων για την ελληνική έκδοση... xxiii Πρόλογος... xxv ΜΑΘΗΜΑΤΑ Κεφάλαιο 1. Παρουσίαση της ψυχολογίας της ανάπτυξης... 1 1. Επιστημολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Μουσικοκινητική αγωγή

Μουσικοκινητική αγωγή Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσικοκινητική αγωγή Η μουσικότητα των ήχων και της ανθρώπινης

Διαβάστε περισσότερα

Πιο συγκεκριμένα μερικοί παράγοντες που ενοχοποιούνται είναι οι εξής:

Πιο συγκεκριμένα μερικοί παράγοντες που ενοχοποιούνται είναι οι εξής: Tι είναι ο αυτισμός Ο Αυτισμός είναι μια ισόβια αναπτυξιακή διαταραχή, που εμποδίζει τα άτομα να κατανοούν σωστά όσα βλέπουν ακούν και γενικά αισθάνονται. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν σοβαρά

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση

Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Εισαγωγή στην Ειδική Εκπαίδευση Παιδιά με ειδικές ανάγκες Κατηγορίες διαφορετικών δυνατοτήτων Διανοητικές αναπηρίες (νοητική καθυστέρηση) Μαθησιακές δυσκολίες Συναισθηματικές ή συμπεριφορικές διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

θέραπειν Αγίας Σοφίας 3, Ν. Ψυχικό, Τ ,

θέραπειν  Αγίας Σοφίας 3, Ν. Ψυχικό, Τ , θέραπειν Κέντρο Συµβουλευτικών Υπηρεσιών Ψυχικού Το κέντρο συμβουλευτικών υπηρεσιών θέραπειν αποτελεί ένα σύγχρονο κέντρο ειδικών θεραπειών, πρόληψης, διάγνωσης και αποκατάστασης. Στελεχώνεται από εξειδικευμένους

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής

Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Εισαγωγή στην Ψυχιατρική Φίλιππος Γουρζής Απαρτιωμένη Διδασκαλία Εισαγωγή στην Ψυχιατρική 21 ος αιώνας μεγάλη πρόοδος των συναφών επιστημών: Νευροεπιστήμες, Ψυχολογία, Κοινωνιολογία Προηγήθηκε περίοδος

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης

Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο. Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της διδασκαλίας στο Δημοτικό σχολείο Βασίλης Μπαρκούκης Σκοποί και στόχοι της εκπαίδευσης Σκοπός του δημοτικού σχολείου είναι η πολύπλευρη πνευματική και σωματική ανάπτυξη των μαθητών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 7η: Νοητική Υστέρηση Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους.

Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί». Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους. Πολλοί άνθρωποι θεωρούν λανθασμένα ότι δεν είναι «ψυχικά δυνατοί» Άλλοι μπορεί να φοβούνται μήπως δεν «φανούν» ψυχικά δυνατοί στο περιβάλλον τους Η αυτοεικόνα μας «σχηματίζεται» ως ένα σχετικά σταθερό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY

ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY ΜΟΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ- MUSIC THERAPY Μουσικοθεραπεία είναι η κλινική και τεκμηριωμένη χρήση της μουσικής από ειδικευμένο θεραπευτή, ο οποίος με επιστημονικές μεθόδους αξιοποιεί τις ιδιαίτερες συναισθηματικές,

Διαβάστε περισσότερα

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη

Project A2- A3. Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο. Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη Project A2- A3 Α Φαλήρου 1ο ΓυμνάσιοΤάξη Παλαιού Θέμα: Σχολείο και κοινωνική ζωή Το δικό μας σχολείο Το σχολείο των ονείρων μας Το σχολείο μας στην Ευρώπη ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΟΥ PROJECT Τα ενδιαφέροντα μας Ξεκινήσαμε

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της τεχνολογίας στο μάθημα της Μουσικής. Διαδικτυακό Σεμινάριο Έλενα Μακρίδου

Η χρήση της τεχνολογίας στο μάθημα της Μουσικής. Διαδικτυακό Σεμινάριο Έλενα Μακρίδου Η χρήση της τεχνολογίας στο μάθημα της Μουσικής Διαδικτυακό Σεμινάριο 27.6.16 Έλενα Μακρίδου Πώς οι 3 βασικές δραστηριότητες μπορούν να συνδεθούν με τη χρήση της τεχνονογίας μέσα από τη διδασκαλία έννοιας;

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ;

ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ; ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΚΑΙ Γ.Σ.Θ. : ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ; έσποινα Τζόβα Επόπτης: Κων/νος νος Ευθυµίου ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να µας προβληµατίσει για την αναγκαιότητα ή µη της αυτογνωσίας και τηςαυτοδιερεύνησηςτου

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες.

Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Ψυχολογία της προσωπικότητας θεωρίες. Οι διάφορες θεωρίες προσωπικότητας προσπαθούν να απαντήσουν και να ερμηνεύσουν τα ακόλουθα ερωτήματα: α) Πώς είναι τα άτομα; Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του ατόμου

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά µε ειδικές ανάγκες στην προσχολική ηλικία

Παιδιά µε ειδικές ανάγκες στην προσχολική ηλικία Παιδιά µε ειδικές ανάγκες στην προσχολική ηλικία Από το βιβλίο των Lerner J., Lowenthal B., Egan R. Prechool children with special needs, Boston: Allyn & Bacon Τα τελευταία χρόνια η κοινωνία αλλά και η

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΛΙΤΟΧΩΡΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΙΤΛΟΣ: «ΕΜΠΕΙΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ» ΜΑΘΗΤΡΙΑ: ΠΡΙΑΜΗ ΒΑΓΙΑ, Β4 ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΝΤΑΒΑΡΟΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2016 17 Περιεχόμενα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... 3 ΕΙΣΑΓΩΓΗ...

Διαβάστε περισσότερα

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η

Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας. Μαρούσι 20-7 - 2010 Αριθ. Πρωτ. Βαθµός Προτερ. Φ. 12 / 879 / 88413 /Γ1 Α Π Ο Φ Α Σ Η Να διατηρηθεί µέχρι Βαθµός ασφαλείας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥ ΩΝ ΠPΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες

Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 1η Εισαγωγή Στην Ειδική Φυσική Αγωγή: Ορισμοί, Έννοιες Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Ορισμός Υγείας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό!

Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό! Τι πρέπει να γνωρίζει ο γονιός για τον Αυτισμό! ΟΛΑ ΟΣΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙ Ο ΓΟΝΙΟΣ ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΥΤΙΣΜΟ, της Ψυχολόγου Έλλης Τιγγινάγκα, MSc Τι είναι ο αυτισμός, ποια τα αίτια που τον προκαλούν; Ο αυτισμός

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη

Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας. Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας Γιώτη Κωνσταντίνα Φρογάκη Ήρα-Αφροδίτη Περιεχόμενα Εισαγωγή Γνώση και κατανόηση του αυτισμού Διαγνωστικά εργαλεία για την ανίχνευση του αυτισμού Βασικές αρχές αποτελεσματικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ»

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΒΙΤΑΜΙΝΕΣ ΓΙΑ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΕΥΕΞΙΑ» Σκοπός της εκπόνησης του Προγράμματος Αγωγής Υγείας ήταν Να γνωρίσουν τα παιδιά το σώμα τους και βασικές του λειτουργίες. Nα γνωρίσουν

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. Ακολουθούν περιγραφές των Σεμιναρίων που οργανώνονται:

ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ. Ακολουθούν περιγραφές των Σεμιναρίων που οργανώνονται: ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ «Οικογένεια και Αυτισμός» «Επαγγελματικός Προσανατολισμός» «Μαθησιακές Δυσκολίες: Ανίχνευση, Σχεδιασμός, Παρέμβαση & Αποκατάσταση» «Μαθησιακές Δυσκολίες και Σχολικός Εκφοβισμός» «Εξερευνώντας

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή με θέμα: «Μαθησιακές δυσκολίες στη σχολική ηλικία και εφαρμογή του Τεστ Πρώιμης Ανίχνευσης Δυσλεξίας».

Πτυχιακή με θέμα: «Μαθησιακές δυσκολίες στη σχολική ηλικία και εφαρμογή του Τεστ Πρώιμης Ανίχνευσης Δυσλεξίας». Πτυχιακή με θέμα: «Μαθησιακές δυσκολίες στη σχολική ηλικία και εφαρμογή του Τεστ Πρώιμης Ανίχνευσης Δυσλεξίας». Επιβλέπων καθηγητής:κ.χριστοδουλίδης Παύλος Επιμέλεια: Κατσάνου Αλεξάνδρα (Α.Μ:11074) Στόχος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΕΤΗΣΙΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΘΕΑΤΡΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ 2 0 1 5-2 0 1 6 ιάρκεια σεµιναρίου : 80 ώρες Κόστος : 700 (έως 10 δόσεις των 70 ) Απευθύνεται σε : εµψυχωτές, ηθοποιούς, παιδαγωγούς, θεατρολόγους, µουσειοπαιδαγωγούς

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα 9

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα 9 Περιεχόμενα Προλογικό Σημείωμα 9 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1. Εισαγωγή 14 1.2 Τα βασικά δεδομένα των Μαθηματικών και οι γνωστικές απαιτήσεις της κατανόησης, απομνημόνευσης και λειτουργικής χρήσης τους 17 1.2.1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ

Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Ρετσινάς Σωτήριος ΠΕ 1703 Ηλεκτρολόγων ΑΣΕΤΕΜ Τι είναι η ερευνητική εργασία Η ερευνητική εργασία στο σχολείο είναι μια δυναμική διαδικασία, ανοιχτή στην αναζήτηση για την κατανόηση του πραγματικού κόσμου.

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ

ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ Κωνσταντίνος Ασημακόπουλος Απαρτιωμένη Διδασκαλία 4 πραγματικότητες στη σύγχρονη Ψυχιατρική Η μείωση 40% των νοσηλευομένων σε άσυλα τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σωτηρία Τζιβινίκου

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σωτηρία Τζιβινίκου ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σωτηρία Τζιβινίκου Αποτελεσματική πρόληψη είναι μια μορφή παρέμβασης. Η Πρόληψη ξεκινά όταν τα προβλήματα δεν είναι παρόντα/εμφανή Η καλή γονεϊκή

Διαβάστε περισσότερα

Η Φιλοσοφία της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας

Η Φιλοσοφία της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΝΘΕΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Η Φιλοσοφία της Συνθετικής Ψυχοθεραπείας Σύμφωνα με τον ορισμό της Ευρωπαϊκής Εταιρίας Συνθετικής Ψυχοθεραπείας (ΕΑΙP) (www.eaip.eu), η συνθετική ψυχοθεραπεία εφαρμόζει, πρωταρχικά,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη

ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη ΑΠΟ ΤΟΥΣ : Γιάννης Πετσουλας-Μπαλής Στεφανία Ολέκο Χριστίνα Χρήστου Βασιλική Χρυσάφη Ο ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ (572-500 ΠΧ) ΗΤΑΝ ΦΟΛΟΣΟΦΟΣ, ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΟΣ ΚΑΙ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟΣ ΤΗΣ ΜΟΥΙΣΚΗΣ. ΥΠΗΡΞΕ Ο ΠΡΩΤΟΣ ΠΟΥ ΕΘΕΣΕ ΤΙΣ ΒΑΣΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1

MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 MAΘΗΜΑ 4-ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 1 ΔΟΜΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Η ψυχοδυναμική προσέγγιση Η συμπεριφορική προσέγγιση P S Y 2 0 5 - M Α Θ Η Μ Α 4 Ο 2 ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΡΕΥΜΑΤΑ ΠΟΥ ΑΝΑΠΤΥΧΘΗΚΑΝ

Διαβάστε περισσότερα

Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπείας

Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπείας Παιδεία Ομαδικο-Αναλυτικής Οικογενειακής Θεραπείας Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΦΟΡΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ & ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΟΜΑΔΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ - HOPEinGA Hellenic Organisation of Psychotherapy and Education

Διαβάστε περισσότερα

2/12/2014. Μάθηση είναι. Μάθηση είναι.. Το αντικείµενο µελέτης της ψυχολογίας. Το έργο του ψυχολόγου

2/12/2014. Μάθηση είναι. Μάθηση είναι.. Το αντικείµενο µελέτης της ψυχολογίας. Το έργο του ψυχολόγου Κλάδοι- περιοχές της Ψυχολογίας Το αντικείµενο µελέτης της ψυχολογίας Το έργο του ψυχολόγου Μάθηση είναι.. http://www.youtube.com/watch?v=mdntbgrpeeu&nr=1 Μάθηση είναι η νοητική διεργασία µε την οποία

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος»

Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό. Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Εκπαιδευτικές Ανάγκες στον Αυτισμό Μαρίτσα Καμπούρογλου Λογοπεδικός Ίδρυμα για το Παιδί «Η Παμμακάριστος» Παράγοντες που επιδρούν στη μάθηση Η σοβαρότητα του αυτισμού Το επίπεδο της νοητικής τους ικανότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Ειδική Φυσική Αγωγή. Ενότητα 3η: Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα (Ε.Ε.Π.)

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ. Ειδική Φυσική Αγωγή. Ενότητα 3η: Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα (Ε.Ε.Π.) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 3η: Εξατομικευμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα (Ε.Ε.Π.) Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΤΟΡΑ ΔΙΛΙΝΤΑ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΤΟΡΑ ΔΙΛΙΝΤΑ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΚΤΟΡΑ ΔΙΛΙΝΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ ΜΕΣΩ ΜΟΡΦΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Θέματα που αναπτύσσονται: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΑΝΕΠΑΡΚΕΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής στην εκπαίδευση παιδιών με διάχυτη αναπτυξιακή διαταραχή Η γνώση προκύπτει μέσα από την επανάληψη της μαθημένης συμπεριφοράς. Για τη μάθηση απαιτούνται γνωστικές διαδικασίες

Διαβάστε περισσότερα

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας

Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Προσεγγίσεις Μουσικοθεραπείας Ενότητα 4: Η συμβολή της ψυχανάλυσης στη μουσικοθεραπεία και στη διδασκαλία μουσικής Ψαλτοπούλου Ντόρα Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 10η Διαταραχές Αισθητηρίων

Διάλεξη 10η Διαταραχές Αισθητηρίων ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 10η Διαταραχές Αισθητηρίων Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Αισθητηριακές Διαταραχές Διαταραχές κατά

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας

154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας 154 Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Αθήνας Σκοπός Σκοπός του Τμήματος είναι η παιδαγωγική κατάρτιση ατόμων, που θα ασχοληθούν με την εκπαίδευση και αγωγή παιδιών προσχολικής ηλικίας. Διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Πτυχιακή Εργασία

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ. Πτυχιακή Εργασία ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Πτυχιακή Εργασία Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΩΣ ΜΕΣΟ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΕ ΠΑΙΔΙΑ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Ιπποκράτους Φωτεινή 3679,

Διαβάστε περισσότερα

Διάλεξη 5η Μαθησιακές Δυσκολίες Σύνδρομο Μειωμένης Προσοχής Και Υπερκινητικότητας

Διάλεξη 5η Μαθησιακές Δυσκολίες Σύνδρομο Μειωμένης Προσοχής Και Υπερκινητικότητας ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Διάλεξη 5η Μαθησιακές Δυσκολίες Σύνδρομο Μειωμένης Προσοχής Και Υπερκινητικότητας Κοκαρίδας Δημήτριος Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ,

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία

Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική. Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση. ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία Διδακτικές προσεγγίσεις στην Πληροφορική Η εποικοδομιστική προσέγγιση για τη γνώση ως ενεργητική και όχι παθητική διαδικασία ως κατασκευή και όχι ως μετάδοση ως αποτέλεσμα εμπειρίας και όχι ως μεταφορά

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ: ΕΞΕΤΑΣΤΕΑ ΥΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ Κεφάλαιο 1. Ψυχολογία: Τα στάδια εξέλιξης μίας επιστήμης ΥΠΟΚΕΦΑΛΑΙΑ Οι ρίζες της Ψυχολογίας: Το μονοπάτι προς μία επιστήμη του νου. Οι πρόγονοι

Διαβάστε περισσότερα