THERAPY PROGRAM) THERAPY (CRT) THERAPY)

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "THERAPY PROGRAM) THERAPY (CRT) THERAPY)"

Transcript

1 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΝΕΩΤΕΡΕΣ ΓΝΩΣΙΟ-ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΩΝ ΜΙΡΑΝΤΑ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ * ΕΠΟΠΤΗΣ: ΚΩΣΤΑΣ ΕΥΘΥΜΙΟΥ ** ΜΑΡΤΙΟΣ 2005 * Κλινική Ψυχολόγος ΜΠΚΨ Παν/µίου Αθηνών, τελειόφοιτη του εκπαιδευτικού προγράµµατος του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς ** Κλινικός Ψυχολόγος ψυχοθεραπευτής, εκπαιδευτής και επόπτης στο Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς

2 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ 3. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ 4. ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ (INTERGRATED PSYCHOLOGICAL THERAPY PROGRAM) 4.1 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ 5. Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ - COGNITIVE REMEDIATION THERAPY (CRT) 5.1 Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ (COGNITIVE ENHANCEMENT THERAPY) 5.2 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΕΣΩ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ 5.3 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ 6. ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΙΚΟΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ (AVIRC) 7. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 2

3 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Τα τελευταία χρόνια, η γνωστική βελτίωση αποτελεί µια σηµαντική στρατηγική διαφόρων θεραπευτικών προσεγγίσεων στη σχιζοφρένεια. Οι γνωστικές αλλοιώσεις που παρατηρούνται κατά την οξεία φάση της ασθένειας ορισµένες φορές ανταποκρίνονται στην αντιψυχωσική φαρµακοθεραπεία. Ωστόσο, ακόµα και τα πιο καινούρια και αποτελεσµατικά φάρµακα δεν µπορούν να αποκαταστήσουν αρκετές γνωστικές βλάβες. Η αποτελεσµατικότητα της χορήγησης νευροληπτικών στη θεραπεία των σχιζοφρενικών διαταραχών είναι αδιαµφισβήτητη. Ωστόσο, εξίσου σηµαντικές θεωρούνται και οι µη φαρµακολογικές παρεµβάσεις. Άλλωστε, έχει αποδειχτεί ερευνητικά ότι οι ψυχοκοινωνικές παρεµβάσεις στη σχιζοφρένεια συµπληρώνουν την οργανική θεραπεία και συµβάλλουν στη επιµήκυνση της διάρκειας των αποτελεσµάτων της (Mojtabai et al., 1998) 1. Αυτό εξάλλου πρεσβεύει και το βιοψυχοκοινωνικό µοντέλο για την αντιµετώπιση της ασθένειας. Οι θεραπείες γνωστικής αποκατάστασης τα τελευταία χρόνια έχουν δείξει γνωστική βελτίωση στη σχιζοφρένεια. Φαίνεται µάλιστα πως βελτιώνουν όχι µόνο τη γνωστική λειτουργικότητα του ατόµου, αλλά και άλλες λειτουργίες του. Οι Wykes et al. (1999) 2 ανέφεραν πως η γνωστική ελαστικότητα σχετιζόταν µε βελτίωση στην κοινωνική λειτουργικότητα. Οι Buckanan et al. (1994) 3 κατέληξαν πως αλλαγές στη µνήµη για ένα χρόνο σχετίζονταν µε αλλαγές στην ποιότητα ζωής. Οι Spaulding et al. (1999a) 4 ανέφεραν πως βελτίωση σε άσκηση επιλογής καρτών σχετιζόταν µε βελτιωµένη κοινωνική επίδοση και πως βελτίωση στη λεκτική µνήµη σχετιζόταν µε αυξηµένη απόκτηση ψυχοκοινωνικών δεξιοτήτων. 1 In: Merlo, M. C. G., Perris, C., Brenner, H. D. (2001). Cognitive therapy with schizophrenic patients- The evolution of a new treatment approach. Hogrefe & Huber Publishers, p In: Penadès, R., Boget, T., Catalán, R., Bernardo, M., Gastó, C., Salamero, M. (2003). Cognitive mechanisms, psychosocial functioning, and neyrocognitive rehabilitation in schizophrenia. Schizophrenia Research, 63,

4 2. ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΣ 5 Οι Foss και Rothenberg (1998) ανέλυσαν την σχιζοφρένεια από την οπτική γωνία της επεξεργασίας της πληροφορίας (Σχήµα 1). Αρχικά, η προσοχή και η αντίληψη ευθύνονται για την εισερχόµενη πληροφορία. Στο συνειδητό, το άτοµο αντιλαµβάνεται τις σκέψεις, τα συναισθήµατα και τις ενέργειες και διαφοροποιεί αυτές που ανήκουν στο ίδιο από αυτές που ανήκουν σε άλλα πρόσωπα. Ο όρος γνωστικές λειτουργίες συνήθως χρησιµοποιείται µε µια ευρεία έννοια που περιλαµβάνει τόσο τις βασικές λειτουργίες όσο και τις λειτουργίες που σχετίζονται µε τα γνωσιακά σχήµατα (σηµασιολογική µνήµη). Στη µνήµη εργασίας, η εισερχόµενη πληροφορία διυλίζεται αφού ληφθούν υπόψην δεδοµένα από τη σηµασιολογική µνήµη και από το εξωτερικό περιβάλλον. Τελικά, η επεξεργασία της πληροφορίας οδηγεί σε λεκτική επικοινωνία και/ή σε δράση αυτόµατη ή συνειδητή. Όλη αυτή η διαδικασία είναι ελλειµµατική στη σχιζοφρένεια. ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ - ΟΡΜΟΝΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΝΕΙ ΗΣΗ ΛΕΚΤΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΤΙΛΗΨΗ ΠΡΟΣΟΧΗ ΜΝΗΜΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΡΑΣΗ ΜΑΚΡΟΧΡΟΝΗ ΜΝΗΜΗ ΣΥΝΕΙ ΗΤΗ ΑΥΤΟΜΑΤΗ ΕΠΕΙΣΟ ΙΑΚΗ ΣΗΜΑΣΙΟΛΟΓΙΚΗ Σχήµα 1. Η επεξεργασία της πληροφορίας 5 Merlo, C. G., Gekle, W. Psychosocial treatment of schizophrenic disorders: Structuring information processing and information exchange. In: Merlo, M. C. G., Perris, C., Brenner, H. D. (2001). Cognitive therapy with schizophrenic patients- The evolution of a new treatment approach. Hogrefe & Huber Publishers. 4

5 Α. ΓΝΩΣΤΙΚΑ ΕΛΛΕΙΜΑΤΑ Η σηµασία των γνωστικών ελλειµµάτων στη θεραπεία συµπεριφοράς µε σχιζοφρενείς έχει τονιστεί από τον Brenner (1987). Πρόσφατα, ο Frith (1992) υποστήριξε ότι πολλά από τα συµπτώµατα της σχιζοφρένειας µπορούν να γίνουν κατανοητά ως µια βλάβη στη δυνατότητα ενός ατόµου να αναπαραστήσει πεποιθήσεις και προθέσεις. Στη φάση ενός οξέος ψυχωσικού επεισοδίου, οι ασθενείς αδυνατούν να περιγράψουν το περιεχόµενο του συνειδητού τους. Ακόµα και µετά εµφανίζουν σηµαντική δυσκολία στο να περιγράψουν τι τους συνέβη. Ο Frith ερµηνεύει τα γεγονότα αυτά ως έλλειψη επίγνωσης της ψυχολογικής και πνευµατικής τους κατάστασης. Για να µπορέσει ένα υγιές άτοµο (άνω των 5 ετών) διαδράσει ορθά στο κοινωνικό σύνολο, είναι βασικό να µπορεί να επεξεργαστεί τόσο τη δική του ψυχοπνευµατική κατάσταση όσο και των άλλων και να είναι σε θέση να τις διαφοροποιεί. Β. ΙΑΣΤΡΕΒΛΩΣΕΙΣ ΣΤΑ ΓΝΩΣΙΑΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ Πέρα από τα γνωστικά ελλείµµατα, στη σχιζοφρένεια υπάρχουν διαταραχές και στα γνωσιακά σχήµατα. Τα σχήµατα είναι. Υφίστανται δύο µεγάλες κατηγορίες σχηµάτων: Tα σχήµατα για τον εαυτό και τους άλλους και τα σχήµατα για τους στόχους και τα µέσα. Τα σχήµατα για τον εαυτό και τους άλλους διαµορφώνονται µέσα από την κοινωνική διάδραση σχετικά νωρίς στη ζωή ενός ατόµου. Επηρεάζονται πολύ από γονικές επιδράσεις, εµπειρίες και ορόσηµα. Οι ασθενείς µε σχιζοφρένεια δεν έχουν συνήθως επαφές µε άτοµα ή συνοµηλίκους πέρα από το οικογενειακό τους περιβάλλον, οπότε έχουν πολύ περιορισµένες πιθανότητες να διευρύνουν τις εµπειρίες τους. Επίσης, µέσα στην οικογένεια του σχιζοφρενούς ενδέχεται να υπάρχει διαταραγµένη επικοινωνία, όπως έχουν δείξει και οι µελέτες για το εκφραζόµενο συναίσθηµα (Καvanagh,1992; Butzlaff & Hooley, 1998). Όλα αυτά επηρεάζουν τα σχήµατα για τον εαυτό και τους άλλους και δυσκολεύουν ακόµα περισσότερο τη διαφοροποίηση ανάµεσα στις πεποιθήσεις του ασθενούς και σε αυτές που προέρχονται από άλλους. Τα σχήµατα για τους στόχους και τα µέσα είναι εργαλεία για επικοινωνία και δράση. Για αυτό το λόγο οι κοινωνικές δεξιότητες είναι απαραίτητες. Όµως, η πλειοψηφία των σχιζοφρενών παρουσιάζει έλλειµµα σε αυτόν τον τοµέα. Επίσης, οι ασθενείς µε σχιζοφρένεια έχουν δυσκολία στη δυνατότητα αξιολόγησης κοινωνικών καταστάσεων. Με άλλα λόγια, είναι διαταραγµένη µέσα τους η έννοια του τι είναι αποδεκτή κοινωνική συµπεριφορά. Γ. ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΙΚΕΣ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τα συναισθήµατα είναι άµεσα συνδεδεµένα µε τη γνωστική λειτουργία. Αποτελούν άλλον έναν ελλειµµατικό τοµέα στους ασθενείς µε σχιζοφρένεια. Το ψυχωσικό άγχος περιγράφεται από τους ίδιους τους ασθενείς ως η πιο φρικιαστική εµπειρία που µπορεί να βιώσει ένας άνθρωπος (Podvoll, 1990). Από την άλλη, οι σχιζοφρενείς υπόκεινται και στο 5

6 αντίθετο συναισθηµατικά άκρο: αυτό της ανηδονίας και της απάθειας που συνοδεύονται από απουσία κινητοποίησης και κοινωνική απόσυρση. Και τα δύο ακραία είδη συναισθήµατος µπορούν να εµφανιστούν στον ίδιο ασθενή και απορρέουν από διαταραχή στις εσωτερικές διεργασίες που περιγράφτηκαν προηγουµένως. Στις διαπροσωπικές σχέσεις µάλιστα, οι ασθενείς µε σχιζοφρένεια δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τόσο το δικό τους όσο και το συναίσθηµα των άλλων. Αυτό δηµιουργεί µεγάλη ανασφάλεια στις διαπροσωπικές επαφές και εξηγεί εν µέρει γιατί πολλοί ασθενείς αποφεύγουν τις κοινωνικές καταστάσεις ενώ επιθυµούν συντροφιά.. ΥΣΚΟΛΙΑ ΣΤΗ ΣΥΝΕΙ ΗΤΗ ΡΑΣΗ Ήδη από την εποχή του Kraepelin (1902), οι κλινικοί και οι ερευνητές έχουν περιγράψει την ανεπάρκεια των σχιζοφρενών ως προς τη συνειδητή δράση (willed action). Παρατηρείται σηµαντική δυσκολία στη µετατροπή της πρόθεσης σε πράξη.. Αυτό µπορεί να οφείλεται σε βλάβη στην περιοχή του µετωπιαίου λωβού. Ωστόσο, υπάρχει διαφοροποίηση ανάµεσα στην αβουλία που προκαλείται από εγκεφαλική δυσλειτουργία και στην έλλειψη προοπτικής που είναι αποτέλεσµα απουσίας στόχων και ανεπαρκούς ανταλλαγής πληροφοριών. Ο Mead (1934) αποδίδει τη δυσκολία για συνειδητή δράση των ασθενών µε σχιζοφρένεια στη διάκριση των εννοιών εγώ (I) και εµένα (me). Και τα δύο τµήµατα του εαυτού αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για την ανθρώπινη συµπεριφορά. To εγώ (I) συνδέεται µε την έννοια της ελευθερίας και της πρωτοβουλίας ενώ το εµένα (me) µας συνδέει µε το κοινωνικό σύνολο. Οι σχιζοφρενείς έχουν ένα µειωµένο me εξαιτίας των διαταραγµένων σχηµάτων και µια απουσία εγώ-δράση καθώς επιδεικνύουν πολύ χαµηλή αυτονοµία και πρωτοβουλία. Σε πρόσφατη έρευνά του ο Kuntze (2000) αναφέρεται στην Εκπαίδευση για την Ενδυνάµωση του Κινήτρου (Motivational Empowerment Training), µια γνωσιακήσυµπεριφοριστική θεραπεία που στοχεύει στην ενίσχυση του προσωπικού κινήτρου του ασθενούς για δράση. Πρόκειται για έναν πολύ σηµαντικό τοµέα καθώς έχει φανεί πως το εξωτερικό κέντρο ελέγχου σχετίζεται σηµαντικά µε αρνητική εικόνα εαυτού και παραίτηση στις δεξιότητες αντιµετώπισης καταστάσεων. Στην επαφή µε τον σχιζοφρενή, ο θεραπευτής δεν πρέπει να στέκεται µόνο στη διαταραγµένη επεξεργασία της πληροφορίας από το άτοµο, αλλά να λαµβάνει υπόψην και τη διαταραχή στην ανταλλαγή πληροφοριών µέσα στο κοινωνικό σύστηµα του ασθενούς. Οι κοινωνικές δυσκολίες των ατόµων που πάσχουν από σχιζοφρένεια εµφανίζονται σε δύο επίπεδα τουλάχιστον. Από τη µια, οι ασθενείς συναντούν εµπόδια στην καθηµερινότητά τους, στην εργασία και τη διασκέδαση. Από την άλλη, το κοινωνικό τους δίκτυο δεν περιλαµβάνει 6

7 γνωριµίες, φίλους, συντροφιά. Για αυτό οι οικογενειακοί δεσµοί τους είναι πιο σηµαντικοί και επισφαλείς σε κρίσεις από περιπτώσεις ατόµων ίδιας ηλικίας µε αρκετές εξωοικογενειακές σχέσεις. Συνήθως δε η επικοινωνία των ασθενών µε την οικογένειά τους περιορίζεται σε ζητήµατα που αφορούν στην ασθένεια χωρίς να υπάρχει χώρος για νέες εµπειρίες. Έτσι το άτοµο εγκλωβίζεται σε µια νέα µορφή ιδρυµατοποίησης που περιλαµβάνει έναν φαύλο κύκλο αρνητικής πληροφόρησης. Κατά συνέπεια, η ψυχοκοινωνική παρέµβαση στη θεραπεία της σχιζοφρένειας πρέπει να έχει ως βάση τα ακόλουθα: 1. Όσον αφορά στη επεξεργασία της πληροφορίας υπάρχει ανάγκη αναδιοργάνωσης γνωσιών, συναισθηµάτων και συµπεριφορών: Έµφαση στην αντιµετώπιση έντονων συναισθηµάτων Αποκαταστροφοποίηση για µείωση του άγχους Reality testing για παραλήρηµα και ψευδαισθήσεις Μικροί στόχοι ζωής που µπορούν να επιτευχθούν, ώστε να συνδεθεί η πρόθεση µε τη δράση και να αυξηθεί η αυτοεκτίµηση Τρόποι σχετίζεσθαι µε άλλα άτοµα (αναπαράσταση εαυτού#άλλου) Ενθάρρυνση για αντιµετώπιση νέων καταστάσεων και εκµάθηση δεξιοτήτων 2. Όσον αφορά στην ανταλλαγή πληροφοριών, είναι βασικό: Να εκτιµηθεί το οικογενειακό και εξωοικογενειακό κοινωνικό δίκτυο και να συµπεριληφθούν στη θεραπευτική διαδικασία Να δοθεί έµφαση στην κοινωνικοποίηση του ασθενούς 3. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΞΙΟΤΗΤΩΝ Τρεις φάσεις παρατηρούνται στην εξέλιξη των προγραµµάτων εκπαίδευσης κοινωνικών δεξιοτήτων: A. Πριν από σαράντα χρόνια η εκπαίδευση αυτή γινόταν έµµεσα (µέσω συντελεστικής µάθησης). Είχε θετικά αποτελέσµατα στα αρνητικά συµπτώµατα των ασθενών και τους κινητοποιούσε στην εγκαθίδρυση κοινωνικής συµπεριφοράς. Β. Στις αρχές του 1970, εγκαινιάστηκε ως µέθοδος το παιχνίδι ρόλων, µε στόχο τη γενικότερη βελτίωση της συµπεριφοράς (π.χ βλεµµατική επαφή, κινήσεις, ανατροφοδότηση κ.α). Γ. Στην τρίτη φάση ενσωµατώθηκε το µοντέλο επίλυσης πληροφοριών και δόθηκε έµφαση στη γενίκευση των ικανοτήτων και στην κοινωνική προσαρµογή. 7

8 Oι Roder et al (2000) σε άρθρο τους τονίζουν πως µέθοδοι όπως η εκπαίδευση κοινωνικών δεξιοτήτων, τα ψυχοεκπαιδευτικά προγράµµατα για τις οικογένειες των σχιζοφρενών, η γνωστική εκπαίδευση και η γνωσιακή θεραπεία στη σχιζοφρένεια βελτιώνουν µεν τη λειτουργικότητα των ασθενών βραχυπρόθεσµα, αλλά δεν βοηθούν τους ασθενείς να επιστρέψουν στην κοινότητα. Με άλλα λόγια, τα αποτελέσµατά τους δεν είναι γενικεύσιµα. Τα προγράµµατα αυτά δεν εστιάζουν σε κεντρικά προβλήµατα που καλείται ένα άτοµο να αντιµετωπίσει στη ζωή της κοινότητας, όπως είναι η εργασία, οι δουλειές του σπιτιού και η αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου. Έτσι, οι Roder et al. (2002) δοκίµασαν την αποτελεσµατικότητα 3 νέων προγραµµάτων εκπαίδευσης σε γνωστικές και κοινωνικές δεξιότητες για την αποκατάσταση σε επίπεδο διαβίωσης, εργασίας και ελευθέρου χρόνου (πειραµατικές οµάδες) συγκρίνοντάς τις µε µια οµάδα εκπαίδευσης γενικών κοινωνικών δεξιοτήτων.. Συµµετείχαν 105 ασθενείς διαγνωσµένοι µε σχιζοφρένεια σε επίπεδο ψυχοπαθολογίας, κοινωνικής λειτουργικότητας και γνωστικών ικανοτήτων. Η θεραπεία έγινε σε οµάδες των 6-8 ατόµων και η διαδικασία διήρκεσε 6 µήνες µε follow up έπειτα από άλλους 6 µήνες. Κάθε θεραπευτικό πρόγραµµα εστίαζε στο να: Ευαισθητοποιήσει τους ασθενείς σχετικά µε τις ανάγκες, τις επιλογές και τις ικανότητές τους (εκπαίδευση σε γνωστικές και συναισθηµατικές δεξιότητες) Βοηθήσει τους ασθενείς στη λήψη απόφασης σε κάποιον από αυτούς τους τοµείς Παράσχει υποστήριξη, ώστε η απόφαση να γίνει δράση (πρακτική εφαρµογή των ικανοτήτων) ιδάξει πώς να αναµένουν εµπόδια και να επιλύουν συγκεκριµένα προβλήµατα Εφαρµόστηκαν γνωσιακές-συµπεριφοριστικές τεχνικές: ανάλυση συµπεριφοράς, modelling, παιχνίδι ρόλων, επίλυση προβληµάτων, θετική ενίσχυση, αυτοέλεγχος, αυτοενίσχυση, γνωσιακή πρόβα, τεχνικές αντιµετώπισης καταστάσεων κ.α. Τα αποτελέσµατα κατέδειξαν συσχέτιση µεταξύ βελτίωσης κοινωνικής συµπεριφοράς, µείωσης συµπτωµάτων και βελτίωσης γνωστικών ικανοτήτων. Σύµφωνα µε την υπόθεση των ερευνητών τα πρώτα αποτελέσµατα έδειξαν σαφώς καλύτερες επιδόσεις των µελών των πειραµατικών οµάδων σε αρκετές από τις εξαρτηµένες µεταβλητές. Συνεπώς, η ανάπτυξη προγραµµάτων εκπαίδευσης σε γνωστικές κοινωνικές ικανότητες µπορεί να ενδυναµώσει τους ασθενείς µε σχιζοφρένεια για την µετάβαση στην κοινότητα. Σε πολύ πρόσφατη έρευνά τους σχετικά µε τους παράγοντες που προβλέπουν επιτυχία στην εργασιακή αποκατάσταση σχιζοφρενών, οι Evans et al. (2004) κατέληξαν πως η µνηµονική απόδοση, η ταχύτητα της επεξεργασίας πληροφοριών, η εκτελεστική λειτουργικότητα και τα συµπτώµατα γνωστικής αποδιοργάνωσης ήταν προβλεπτικοί 8

9 παράγοντες καλύτερων εργασιακών αποτελεσµάτων. Επίσης, καλύτερες επιδόσεις σε µάθηση και µνήµη ήταν οι µόνοι σηµαντικοί προβλεπτικοί παράγοντες πλήρους εργασιακής απασχόλησης µε απολαβές σε µάκρος χρόνου τεσσάρων µηνών. 4. ΤΟ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ (INTERGRATED PSYCHOLOGICAL THERAPY PROGRAM) 6 Η κατανόηση της σχιζοφρένειας ως µια συστηµική διαταραχή υποστηρίζει µε ερευνητικά δεδοµένα πως νευροβιολογικοί, ψυχολογικοί και κοινωνικοί παράγοντες επηρεάζουν τόσο την απαρχή όσο και την πορεία της ασθένειας (Böker & Brenner, 1992). Κληρονοµικές ή/και επίκτητες δοµικές αλλαγές στον εγκέφαλο συνοδεύουν γνωστικές ανωµαλίες, όπως η ελλειµµατική επεξεργασία της πληροφορίας, και επιδρώντας µε περιβαλλοντικούς παράγοντες οδηγούν στην εµφάνιση ψυχωσικών συµπτωµάτων. Το µοντέλο ευαλωτότητα-στρες για τη σχιζοφρένεια ορίζει τις δοµικές εγκεφαλικές αλλαγές ως έκφραση βιολογικής ευαλωτότητας και τις δυσλειτουργίες στην επεξεργασία της πληροφορίας ως έκφραση γνωστικής ευαλωτότητας (Brenner et al., 1992). Η γνωστική και η βιολογική ευαλωτότητα ωστόσο, διαδρούν µεταξύ τους ενισχύοντας ή αποδυναµώνοντας η µία τις συνέπειες της άλλης. Το µοντέλο των φαύλων κύκλων του Brenner (Brenner et al., 1992; Hodel and Brenner, 1994) περιγράφει τα καταστροφικά αποτελέσµατα της ελλειµµατικής επεξεργασίας της πληροφορίας σε άλλα επίπεδα της λειτουργικότητας. Βασίζεται στην υπόθεση ότι οι διαταραχές στην επεξεργασία της πληροφορίας όχι µόνο ενισχύουν η µία την άλλη αλλά επιδρούν αρνητικά τόσο στον συµπεριφορικό σχεδιασµό όσο και στην κοινωνική δράση. Αυτές οι διαδικασίες περιγράφονται µε τη µορφή δύο συµπληρωµατικών φαύλων κύκλων (Σχήµα 2): Ο Κύκλος Ι συνδυάζει τις στοιχειώδεις και τις πιο σύνθετες γνωστικές δυσλειτουργίες στη σχιζοφρένεια. Ελλείµµατα στις στοιχειώδεις γνωστικές διεργασίες, όπως είναι η προσοχή και η αντίληψη, µειώνουν υψηλότερα επίπεδα λειτουργικότητας, που ολοκληρώνουν και συνθέτουν την εισερχόµενη πληροφορία. Ταυτόχρονα, βλάβες στις υψηλότερες γνωστικές διεργασίες εµποδίζουν τον συντονισµό των στοιχειωδών γνωστικών διεργασιών και έτσι η προσοχή και η κωδικοποίηση διαχέονται. Αυτός ο φαύλος κύκλος τελικά καταλήγει σε ελαττωµατική αντίληψη και σε 6 Hodel, B., Brenner, H. D. Therapies for information processing in schizophrenia. In: Merlo, M. C. G., Perris, C., Brenner, H. D. (2001). Cognitive therapy with schizophrenic patients- The evolution of a new treatment approach. Hogrefe & Huber Publishers. 9

10 δυσπροσαρµοστική κοινωνική ανταπόκριση. Στον Κύκλο ΙΙ, τα γνωστικά ελλείµµατα εµποδίζουν την επαρκή απόκτηση διαπροσωπικών στρατηγικών αντιµετώπισης καταστάσεων, χωρίς τις οποίες οι ασθενείς είναι περισσότερο εκτεθειµένοι σε στρεσογόνες συνθήκες. Η πνευµατική ικανότητα των σχιζοφρενών (σε συνδυασµό µε τα γνωστικά ελλείµµατα) είναι σηµαντικά περιορισµένη κάτω από συνθήκες διέγερσης. Ο συνδυασµός των δύο φαύλων κύκλων περιγράφει την απαρχή των συµπτωµάτων, τη δυσχέρεια στην κοινωνική λειτουργικότητα και το µηχανισµό µε τον οποίο αυτές οι δυσλειτουργίες διαιωνίζονται καθώς απουσιάζουν εµφανείς αιτιακοί παράγοντες. ΚΥΚΛΟΣ Ι ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Π.χ προσοχή ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Π.χ. σχηµατισµός εννοιών ΚΥΚΛΟΣ ΙΙ ΓΝΩΣΙΑΚΑ ΕΛΛΕΙΜΑΤΑ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΜΕΙΩΜΕΝΕΣ ΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΤΡΕΣΟΓΟΝΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ 10

11 Οι παρεµβάσεις που στοχεύουν στη µείωση των ελλειµµάτων κατά την επεξεργασία των πληροφοριών µπορεί να είναι άµεσες, έµµεσες ή συνδυαστικές. Οι άµεσες παρεµβάσεις στοχεύουν στις ικανότητες της προσοχής, της µνήµης και της αντίληψης, ώστε να βελτιωθούν τα επίπεδα λειτουργικότητας µέσω γνωστικών ασκήσεων. Σε αυτές τις παρεµβάσεις η έµφαση δίνεται στο ερέθισµα (stimulationapproach)(green,1993). Ήδη από το 1974 οι Wishner και Wahl εκπαίδευαν ασθενείς µε σχιζοφρένεια στην αναγνώριση γραµµάτων κάτω από συνθήκες ακουστικών περισπάσεων. Οµοίως και οι Benedict & Harris (1989). Ακόµη παλιότερα, οι Rosenbaum et al (1957) πρωτοπόρησαν µε εκπαιδευτικά προγράµµατα χρησιµοποιώντας οδηγίες, ενίσχυση και τιµωρία για βελτίωση της επίδοσης. Οι Hammond & Summer (1972) ήταν οι πρώτοι στην εξάσκηση µνηµονικών λειτουργιών µέσω διαδικασίας επανάληψης συλλαβών και λέξεων. Νέες εξελίξεις στο πεδίο της γνωστικής θεραπείας περιλαµβάνουν ηλεκτρονικά εκπαιδευτικά προγράµµατα που στοχεύουν στις στοιχειώδεις λειτουργίες της προσοχής και της αντίληψης. Οι Gestrich και Hermanutz (1991) πέτυχαν τη µείωση του χρόνου αντίδρασης σχιζοφρενών στην εκµάθηση ακουστικών και οπτικών ηλεκτρονικών ερεθισµάτων. Επίσης, ερευνητές έχουν ασχοληθεί µε τη λειτουργία της εννοιολογικής σύλληψης (conceptual function) σε σχιζοφρενείς. Οι Goldberg et al (1987) ζητούσαν από ασθενείς να επιλέγουν κάρτες από το Wisconsin Card Sorting Test βάσει συγκεκριµένων κριτηρίων. Οι Bellack et al (1990) ανέφεραν βελτιωµένη επίδοση στους ασθενείς παραλείποντας οδηγίες και ενισχύοντας θετικά σωστές λύσεις. Τέλος, ερευνητές όπως οι Green et al (1992) πέτυχαν τα καλύτερα αποτελέσµατα στο Wisconsin Card Sorting Test συνδυάζοντας αυτές τις διαδικασίες. Οι έµµεσες παρεµβάσεις στη θεραπεία των γνωστικών ελλειµµάτων στους ασθενείς µε σχιζοφρένεια καλούνται «τροποποίηση της συµπεριφοράς». Οι Diaz και Colon (1985) αναφέρουν µια µέθοδο ελέγχου της συµπεριφοράς: οι ασθενείς έπρεπε να αναγνωρίζουν ανεπαρκείς τρόπους συµπεριφοράς συγκρίνοντάς τους µε τους επιθυµητούς, χρησιµοποιώντας την τεχνική της λεκτικής αυτοκαθοδήγησης. Άλλη µέθοδος έµµεσης γνωστικής αλλαγής είναι τα εκπαιδευτικά προγράµµατα κοινωνικών δεξιοτήτων που στοχεύουν στο να εφοδιάσουν τους ασθενείς κατάλληλα, ώστε να επιζήσουν έξω από τα ψυχιατρεία. Νεώτερες εξελίξεις στην «τροποποίηση της συµπεριφοράς» που λαµβάνουν υπόψην τα γνωστικά ελλείµµατα στη σχιζοφρένεια βασίζονται στην έννοια των κοινωνικών δεξιοτήτων επίλυσης προβληµάτων, όπως ορίζεται από τον Liberman (1988). Εκπαιδευτικά προγράµµατα που αφορούν στην εύρεση εργασίας και στην αξιοποίηση του ελεύθερου χρόνου σχεδιάστηκαν για να εξοπλίσουν τους ασθενείς µε κοινωνικές δεξιότητες και δεξιότητες επίλυσης προβληµάτων ως προετοιµασία για τη µετάβαση στην κοινότητα. Πλέον 11

12 στα προγράµµατα αυτά χρησιµοποιούνται και οπτικά µέσα (π.χ βίντεο). Τα τελευταία χρόνια, στα προγράµµατα κοινωνικών δεξιοτήτων και επίλυσης προβληµάτων δίνεται έµφαση στην ευαισθητοποίηση των συµµετεχόντων στη συναισθηµατική διάσταση των κοινωνικών καταστάσεων και στη σηµασία τους (Bellack,1997). Οι συνδυαστικές παρεµβάσεις στη θεραπεία των γνωστικών ελλειµµάτων στους ασθενείς µε σχιζοφρένεια βασίζονται τόσο στο ερέθισµα όσο και στην τροποποίηση της συµπεριφοράς. Ήδη από το 1981 ο Adams υιοθέτησε τέτοιου είδους παρέµβαση σε ασθενή µε παρανοϊκά στοιχεία. Εφάρµοζε ασκήσεις προσοχής και αυτοκαθοδήγησης και συζητούσε µε τον ασθενή για τις ψευδαισθήσεις του την ώρα που εµφανίζονταν αντιπαραθέτοντας το ρεαλιστικό ερέθισµα µε το φανταστικό. Επίσης, συνδυαστικές παρεµβάσεις ανέπτυξε και ο Perris (1997). Κατευθυνόµενος από τις αρχές της γνωσιακήςσυµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας (Beck,1979), όπως η µαιευτική και ο συνεργατικός εµπειρισµός, ο ασθενής µε τον θεραπευτή συνεργάζονταν για την τροποποίηση δυσλειτουργικών γνωσιών βρίσκοντας εναλλακτικούς τρόπους ερµηνείας κοινωνικών δεδοµένων και εντοπίζοντας εσωτερικοποιηµένες και διαστρεβλωµένες οπτικές θεώρησης των πραγµάτων. Ο Perris πρότεινε να ενσωµατωθούν στην παρέµβασή του και άλλες τεχνικές, όπως η αυτοκαθοδήγηση, η επίλυση προβληµάτων και η εκµάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων. Η συνδυαστική παρέµβαση που τυγχάνει µεγαλύτερης αναγνώρισης και αποδοχής στην Ευρώπη είναι το Ολοκληρωµένο Ψυχολογικό Θεραπευτικό Πρόγραµµα για Ασθενείς µε Σχιζοφρένεια (IPT) (Brenner et al., 1987a, 1990, 1994; Roder et al., 1988, 1992). Το πρόγραµµα βασίζεται στο µοντέλο των δύο φαύλων κύκλων εστιάζοντας στα γνωστικά ελλείµµατα και στις συνέπειές τους στην κοινωνική συµπεριφορά. 12

13 ΥΠΟΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΣΤΙΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Γνωστική ιαφοροποίηση Ικανότητες Προσοχής Ασκήσεις επιλογής καρτών Προφορικές εννοιολογικές ασκήσεις Κοινωνική Αντίληψη Ανάλυση Κοινωνικής Πληροφόρησης Περιγραφή κοινωνικών καταστάσεων Ερµηνεία κοινωνικών καταστάσεων Συζήτηση ατοµικών ερµηνειών Επεξεργασία κοινά αποδεκτής ερµηνείας Λεκτική επικοινωνία εξιότητες Συζήτησης Ακριβής απόδοση προτάσεων Ακριβής απόδοση νοήµατος Ερωτήσεις από τους ασθενείς Συζήτηση για ένα θέµα Ελεύθερη συζήτηση Κοινωνικές εξιότητες Ικανότητα σε Κοινωνικές εξιότητες Γνωσιακή προετοιµασία για απόκτηση δεξιοτήτων Παιχνίδι ρόλων ιαπροσωπική Επίλυση Προβληµάτων Εφαρµογή Στρατηγικών ιαπροσωπικής Επίλυσης Προβληµάτων Ορισµός και ανάλυση του συγκεκριµένου προβλήµατος Γνωσιακή προετοιµασία Μεταφορά της επιλεγµένης λύσης σε ρεαλιστικές συνθήκες ζωής 13

14 4.1 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑ Α. Για µια πιο λεπτοµερή ανάλυση του προγράµµατος, έγινε µια έρευνα σε 21 χρόνιους ασθενείς µε σχιζοφρένεια. Κατά µέσο όρο ήταν 31 ετών, νοσούσαν για 9.7 χρόνια και είχαν νοσηλευτεί για 30.2 µήνες. Ο στόχος της έρευνας ήταν να διαπιστωθεί κατά πόσο η βελτίωση στις γνωστικές λειτουργίες έχει σηµαντική επίδραση στις ακόλουθες κοινωνικές παρεµβάσεις (bottom-up effects, Brenner et al., 1992) ή αντίστροφα, κατά πόσο η βελτιωµένη κοινωνική λειτουργικότητα έχει σηµαντική επίδραση στις ακόλουθες γνωστικές παρεµβάσεις (top-down effects, Brenner et al., 1992). Μία οµάδα 10 ασθενών ξεκίνησε την έρευνα µε τη φυσιολογική σειρά του προγράµµατος (γνωστικές παρεµβάσεις-κοινωνικές παρεµβάσεις) ακολουθώντας έτσι προσέγγιση από κάτω προς τα πάνω (bottom-up). Μετά συνέχισαν µε την αντίστροφη σειρά (κοινωνικές παρεµβάσεις- γνωστικές παρεµβάσεις). Η άλλη οµάδα των 11 ασθενών ξεκίνησε από τα συµπεριφοριστικά υποπρογράµµατα πριν συνεχίσει στα γνωστικά, ακολουθώντας έτσι προσέγγιση από πάνω προς τα κάτω (top-down). Μετά δούλεψαν το πρόγραµµα µε τη φυσιολογική σειρά. Και οι 2 οµάδες συµµετείχαν σε 24 θεραπευτικές συνεδρίες λεπτών που διήρκεσαν 12 εβδοµάδες. Συντονίζονταν από τον ίδιο θεραπευτή και συνθεραπευτή. Τα αποτελέσµατα της έρευνας έδειξαν ότι η βελτίωση στις γνωστικές λειτουργίες από µόνη της µάλλον δεν ωφελεί σηµαντικά τις ακόλουθες κοινωνικές παρεµβάσεις και άρα η προσέγγιση bottom-up δεν επιβεβαιώνεται. Μπορούν να διατυπωθούν οι ακόλουθες υποθέσεις για τα αποτελέσµατα του IPT: Η γνωστική παρέµβαση ενδέχεται να βελτιώσει τις γνωστικές λειτουργίες που δεν σχετίζονται µε την κοινωνική λειτουργικότητα Η κοινωνική παρέµβαση στην αρχή της θεραπείας θα µπορούσε- σε αντίθεση µε τη γνωστική παρέµβαση- να µειώσει τη διέγερση των ασθενών µε σχιζοφρένεια Η κοινωνική παρέµβαση στην αρχή της θεραπείας φαίνεται να κινητοποιεί τους ασθενείς, καθώς σχετίζεται µε ζητήµατα της καθηµερινότητας, ενώ η γνωστική παρέµβαση εστιάζει στις γνωστικές λειτουργίες που δεν φαίνεται να είναι τόσο επείγουσες στην καθηµερινότητα. Β. Το 2003 οι Penadés et al έκαναν µια έρευνα για να ελέγξουν το µοντέλο του Brenner για τη γνωστική λειτουργία στη σχιζοφρένεια. Χρησιµοποίησαν τη γνωστική αποκατάσταση ως στρατηγική για να επιφέρουν γνωστικές αλλαγές, ώστε να αναλύσουν 14

15 τους µηχανισµούς κάτω από τη γνωστική βελτίωση και να προσδιορίσουν κατά πόσο αυτή η γνωστική βελτίωση σχετίζεται µε βελτίωση της λειτουργικότητας. Το δείγµα αποτέλεσαν 27 ασθενείς στη Βαρκελώνη µε διαγνωσµένη σχιζοφρένεια, 25 ως 45 ετών, µε εµφανείς γνωστικές αλλοιώσεις. Οι ασθενείς αξιολογήθηκαν: Kλινικά µε την κλίµακα PANSS (Positive and Negative Syndrome Scale) Νευροψυχολογικά µε τις κλίµακες Wechsler Adult Intelligence Scale για το επίπεδο νοηµοσύνης, Wechsler Memory Scale για την αξιολόγηση της µνήµης, Wisconsin Card Sorting Test και Trail Making Test για την εκτέλεση πράξεων. Ψυχοκοινωνικά µε την κλίµακα Life Skills Profile. Όλοι οι ασθενείς συµµετείχαν σε 24 οµαδικές θεραπευτικές συνεδρίες λεπτών για 12 εβδοµάδες. Λειτούργησαν συνολικά 5 οµάδες έως 6 ατόµων. Οι οµάδες συντονίζονταν από 2 εκπαιδευµένους ψυχολόγους που χορήγησαν µόνο τα γνωστικά υποπρογράµµατα (γνωστική διαφοροποίηση και κοινωνική αντίληψη) του IPT. Οι ερευνητές κατέληξαν πως το µοντέλο του Brenner είναι χρήσιµο εργαλείο για την ερµηνεία του πώς το γνωστικό επίπεδο τροποποιείται µε την γνωστική αποκατάσταση. Έτσι φάνηκε πως αλλαγές στις στοιχειώδεις γνωστικές λειτουργίες (προσοχή και κωδικοποίηση) συνδέονταν µε αλλαγές στις σύνθετες γνωστικές λειτουργίες (ανάσυρση και εκτέλεση). Επίσης, αλλαγές στις γνωστικές λειτουργίες (κωδικοποίηση και εκτέλεση) συνδέονταν µε αλλαγές στο αποτέλεσµα της λειτουργικότητας (προσωπική αυτονοµία και γενικότερη λειτουργικότητα). Άρα, η προσοχή, η κωδικοποίηση, η ανάσυρση και οι εκτελεστικές λειτουργίες φαίνεται να είναι στόχοι για τα προγράµµατα γνωστικής αποκατάστασης στη σχιζοφρένεια. 15

16 ΚΥΚΛΟΣ Ι: ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Προσοχή Κωδικοποίηση ΣΤΟΙΧΕΙΩ ΕΙΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ Εκτελεστικές Λειτουργίες Ανάσυρση ΚΥΚΛΟΣ ΙΙ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΓΝΩΣΙΑΚΑ ΕΛΛΕΙΜΑΤΑ ΜΕΙΩΜΕΝΗ ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑ ΜΕΙΩΜΕΝΕΣ ΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΝ ΨΥΧΟΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ ΣΤΡΕΣΟΓΟΝΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ Σχήµα 3. Τροποποιηµένο το µοντέλο των Brenner et al. (1992) 16

17 Τελικά, τροποποίησαν ελαφρώς το µοντέλο των φαύλων κύκλων του Brenner κάνοντας µια σχηµατική αναπαράσταση των φαύλων κύκλων µεταξύ γνωστικών και κοινωνικών δυσλειτουργιών στη σχιζοφρένεια. Στον Κύκλο I ο σχηµατισµός εννοιών αντικαταστάθηκε από τις εκτελεστικές λειτουργίες, για να γίνει πιο κατανοητό (Σχήµα 3). 5. Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΙΑΜΕΣΟΛΑΒΗΣΗΣ - COGNITIVE REMEDIATION THERAPY (CRT) Η έννοια «θεραπεία γνωστικής διαµεσολάβησης» είναι ένας όρος που χρησιµοποιείται από τους Wykes και Van der Gaag (2001) για να περιγράψει ένα πλήθος µεθόδων για την εκπαίδευση σε ικανότητες «σκέπτεσθαι». Μοιάζει µε τη γνωσιακήσυµπεριφοριστική θεραπεία, αλλά διαφέρει στο ότι χρησιµοποιεί εκπαιδευτικό υλικό ουδέτερο ως προς το συναισθηµατικό περιεχόµενο και χωρίς προσωπική σχέση µε το άτοµο. Η θεραπεία αυτή εστιάζει στις γνωστικές ικανότητες που επηρεάζονται στα άτοµα µε σχιζοφρένεια, όπως η µνήµη και η προσοχή, ενώ η γνωσιακή-συµπεριφοριστική θεραπεία εστιάζει περισσότερο στη µείωση των ψυχωσικών συµπτωµάτων, όπως είναι οι ψευδαισθήσεις. Οι απαρχές της θεραπείας γνωστικής διαµεσολάβησης µπορούν να αναζητηθούν το 1973 στις πρωτότυπες εργασίες των Meichenbaum και Cameron που δούλευαν µε ασθενείς που ταλαιπωρούνταν από τα αρνητικά συµπτώµατα και από έλλειψη ελέγχου στη συµπεριφορά τους. Η τεχνική που εφάρµοζαν ήταν η συµπεριφορά του ατόµου να ελέγχεται από τον θεραπευτή, ο οποίος έλεγε δυνατά τις οδηγίες στον ασθενή. Κατόπιν ο ασθενής επαναλάµβανε τις οδηγίες, πρώτα δυνατά και έπειτα από µέσα του, ώστε τελικά να µάθει σιγά σιγά να αναλαµβάνει περισσότερο πρωτοβουλία. Ακολουθούσε υλική και κοινωνική ενίσχυση, για να βελτιωθεί ο χρόνος αντίδρασης. Με εκπαίδευση στη σταδιακή απόσπαση βελτιωνόταν η προσοχή και µε εκπαίδευση σε στρατηγικές κωδικοποίησης βελτιωνόταν η µνήµη. Στον τοµέα της θεραπείας γνωστικής διαµεσολάβησης συνεισφέρουν ιδιαιτέρως τόσο οι έρευνες εργαστηρίου όσο και οι κλινικές έρευνες. Οι έρευνες εργαστηρίου εστιάζονται στην αποκατάσταση µιας µόνο δραστηριότητας ή ενός τµήµατος µιας δραστηριότητας χωρίς να αφορούν τη γενικότερη αποκατάσταση. Είναι όµως χρήσιµες γιατί έχουν καταδείξει τα συστατικά της µαθησιακής διαδικασίας που βοηθούν τους ασθενείς µε σχιζοφρένεια. Οι περισσότερες από αυτές τις έρευνες έχουν ασχοληθεί µε το Wisconsin 17

18 Card Sorting Test (WCST). Στον Πίνακα 2 περιγράφονται περιληπτικά κάποιες γενικές µέθοδοι που εφαρµόζονται: ΠΙΝΑΚΑΣ 2: EKΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΣΤΙΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ TEXNIKH ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ ΚΛΙΜΑΚΑ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Κάρτες µε οδηγίες Υποστήριξη µάθησης, δοκιµή και διόρθωση 1/3 λαθών ιδακτική Εκπαίδευση Εκµάθηση κανόνων, prompting, διόρθωση λαθών και υπενθύµιση 6/7 κανόνων Νοµισµατική Ενίσχυση Πληρωµή για σωστή Επίδοση και επιπλέον 1/5 διδακτική εκπαίδευση Απλούστευση Άσκησης Απλούστευση άσκησης µε οδηγίες στα µέτρα του 1/2 ασθενούς Λεκτικοποίηση ράσης Επανειληµένη λεκτικοποίηση οδηγιών για ενίσχυση οργάνωσης και 2/2 αποφυγή απώλειας στόχου Εξάσκηση σε παρόµοιες ασκήσεις Ασκήσεις που µοιάζουν και απαιτούν παρόµοιες γνωστικές ικανότητες 1/4 εφαρµόζονται για µεγάλο χρονικό διάστηµα Aπό ό,τι φαίνεται κάποιες τεχνικές (π.χ η νοµισµατική ενίσχυση για την εκµάθηση της δραστηριότητας) δεν βοηθούν ιδιαίτερα. Οι πιο αποτελεσµατικές τεχνικές περιλαµβάνουν προσπάθεια για µάθηση από την πλευρά του συµµετέχοντος και µείωση των λαθών στη µάθηση. Ωστόσο λίγα είναι γνωστά για τη διάρκεια των αποτελεσµάτων αυτών των τεχνικών. 18

19 Σε αντίθεση µε τις έρευνες εργαστηρίου, οι κλινικές έρευνες διδάσκουν ένα πλήθος δραστηριοτήτων και γνωστικών ικανοτήτων. Η κεντρική ιδέα είναι ότι αλλαγές στη γνωστική επίδοση οδηγούν όχι µόνο σε βελτιωµένη γνωστική ικανότητα αλλά και σε αλλαγές σε επίπεδο κοινωνικής λειτουργικότητας. Τα προγράµµατα χρησιµοποιούν διαφορετικά εκπαιδευτικά εργαλεία και αξιοποιούν τις γνώσεις από τις εργαστηριακές έρευνες. Ένα από αυτά είναι και το Ολοκληρωµένο Ψυχολογικό Θεραπευτικό Πρόγραµµα για Ασθενείς µε Σχιζοφρένεια (IPT) (Brenner et al., 1987a, 1990, 1994; Roder et al., 1988, 1992) που αναλύθηκε προηγουµένως. Κάποια άλλα περιγράφονται παρακάτω: 5.1 Η ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΒΕΛΤΙΩΣΗΣ (COGNITIVE ENHANCEMENT THERAPY) Η θεραπεία γνωστικής βελτίωσης (CET; Hogarty & Flesher, 2000a, 2000b) υιοθετεί το νευροεξελικτικό µοντέλο για τα ελλείµατα στη σχιζοφρένεια και υποστηρίζει πως ανωµαλίες στην ανάπτυξη οδηγούν σε καθυστέρηση στην κοινωνική µάθηση. Το πρόγραµµα απευθύνεται στους υψηλότερα λειτουργικούς ασθενείς. Έπειτα από αξιολόγηση, οι ασθενείς κατατάσσονται σε 3 κατηγορίες: Α. πτωχοί τω πνεύµατι Β. αποδιοργανωµένοι και Γ. άκαµπτοι, όσον αφορά στις γνωστικές λειτουργίες τους. Για παράδειγµα, άκαµπτος χαρακτηρίζεται κάποιος που παρουσιάζει ελάχιστες ψευδαισθήσεις αλλά επιµονή σε έναν ήπιο παραληρηµατικό τρόπο σκέψης. Οι στόχοι της θεραπείας είναι να αποκτήσουν οι ασθενείς γνωστικά και κοινωνικά εφόδια. Χρησιµοποιείται πρόγραµµα εκπαίδευσης στη µνήµη και στην προσοχή µέσω ηλεκτρονικού υπολογιστή, ανάλογο µε αυτό που εφαρµόζεται για την αποκατάσταση ασθενών µε εγκεφαλικά τραύµατα. Σε κάθε εκπαιδευτική συνεδρία οι ασθενείς δουλεύουν ανά δύο, ώστε οι γνωστικές δυσκολίες του ενός να διαφέρουν από του άλλου. Έπειτα από τρεις µήνες εντάσσονται σε οµάδες των 6-8 ατόµων, κοινωνικοποιούνται και συνεργάζονται. Συνολικά, συµµετέχουν 6 µήνες σε µη κοινωνική γνωστική εκπαίδευση προτού ξεκινήσουν την κοινωνική γνωστική εκπαίδευση. Αυτή αποτελείται από οµαδικές ασκήσεις ερµηνείας της πληροφορίας, όπως π.χ η µεταφορά σε περίληψη σε ένα άλλο άτοµο του άρθρου µιας εφηµερίδας. Ο θεραπευτής ενισχύει τον οµιλητή προς τη σωστή επικοινωνία. Τα υπόλοιπα µέλη της οµάδας καλούνται να δώσουν ανατροφοδότηση στον οµιλητή µετά το τέλος της άσκησης. Τα τελευταία 15 λεπτά κάθε συνεδρίας αφιερώνονται σε ψυχοεκπαίδευση. Προς το παρόν λίγα είναι γνωστά για την αποτελεσµατικότητα και το κόστος αυτού του προγράµµατος αποκατάστασης. Ωστόσο, οι πρώτοι 44 ασθενείς που 19

20 συµµετείχαν φάνηκε να παρουσιάζουν βελτίωση τόσο στη µη κοινωνική γνώση όσο και στην κοινωνική. 5.2 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΜΕΣΩ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΥ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ Η αποκατάσταση των γνωστικών λειτουργιών µε τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή ξεκίνησε να χρησιµοποιείται αρκετά χρόνια πριν για ασθενείς µε εγκεφαλικά τραύµατα. Ωστόσο, τέτοιου είδους προγράµµατα βελτιώνουν την απόδοση του ατόµου στο έργο στο οποίο εξασκείται χωρίς όµως αυτό να συνεπάγεται γενίκευση των ικανοτήτων σε άλλους τοµείς ή σε άλλο περιβάλλον. Για παράδειγµα, ο Dorn (1996) 7 χρησιµοποίησε πρόγραµµα προφορικής επίλυσης προβληµάτων και κατέληξε σε βελτίωση της ικανότητας αυτής αλλά σε καµία βελτίωση της µη προφορικής επίλυσης προβληµάτων. Τα ερευνητικά δεδοµένα για την αποτελεσµατικότητα της εκπαίδευσης µέσω H/Y στην αποκατάσταση των γνωστικών λειτουργιών διχάζονται. Το βασικό πρόβληµα στην εκπαίδευση αυτού του είδους είναι η έλλειψη ενός λογισµικού προγράµµατος µε θεωρητική βάση που να µπορεί να προσαρµόζεται στις ατοµικές ανάγκες του καθενός, ώστε να µειωθεί η λανθασµένη µάθηση (errorful learning) που χαρακτηρίζει τους ασθενείς µε σχιζοφρένεια. 5.3 ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΑΤΟΜΙΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑ (INDIVIDUAL EXECUTIVE FUNCTIONING TRAINING) 8 Το πρόγραµµα αυτό προέκυψε από θεωρητική ανάλυση των ελλειµµάτων που παρουσιάζουν οι ασθενείς µε σχιζοφρένεια. Αποτελείται από τρεις τοµείς: γνωστική ελαστικότητα, µνήµη και σχεδιασµός (Delahunty & Morice, 1993). Στις ασκήσεις χρησιµοποιείται χαρτί και µολύβι, είναι απλές στην αρχή αλλά βαθµιαία γίνονται πιο σύνθετες ανάλογα µε το ρυθµό του ατόµου. ίνεται πολλή ενίσχυση µέσω 7 Ιn: Wykes, T., Van der Gaag, M. (2001). Is it time to develop a new cognitive therapy for psychosis- Cognitive Remediation Therapy?. Clinical Psychology Review, 21, 8, Ιn: Wykes, T., Van der Gaag, M. (2001). Is it time to develop a new cognitive therapy for psychosis- Cognitive Remediation Therapy?. Clinical Psychology Review, 21, 8,

ΓΕΝΙΚΑ Ένα ομαδικό γνωσιακό συμπεριφοριστικό πρόγραμμα για σχιζοφρενείς με σκοπό την αποκατάσταση και αποασυλοποιήση τους μέσω της βελτίωσης των γνωστ

ΓΕΝΙΚΑ Ένα ομαδικό γνωσιακό συμπεριφοριστικό πρόγραμμα για σχιζοφρενείς με σκοπό την αποκατάσταση και αποασυλοποιήση τους μέσω της βελτίωσης των γνωστ Η ελληνική έκδοση του IPT Απαρτιωτική Ψυχολογική Θεραπεία για Σχιζοφρενείς Κ. Ευθυμίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συμπεριφοράς ΓΕΝΙΚΑ Ένα ομαδικό γνωσιακό συμπεριφοριστικό πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε

Το IPT (Intergriertes Psychologisches Therapieprogramm bei Schizophren Erkrankten) είναιέναγνωσιακό συµπεριφοριστικό οµαδικό θεραπευτικό πρόγραµµα µε Μια σύντοµη παρουσίαση του προγράµµατος «Απαρτιωτικό, θεραπευτικόπρόγραµµαστη σχιζοφρένεια (ΙΡΤ)». Κ. Ευθυµίου & Σ. Ρακιτζή Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς 1 Εισαγωγή Ι Το IPT (Intergriertes

Διαβάστε περισσότερα

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία

«Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία «Μαζί για την γυναίκα» Κακοποίηση: Ισότητα και Ενεργή Κοινωνία 1 Ο NEWSLETTER ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2015 Ο Σύνδεσμος Μελών Γυναικείων Σωματείων Ηρακλείου & Νομού Ηρακλείου ξεκινά μια σειρά ενημερώσεων της κοινής γνώμης

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ Journal club 15. 03. 2006 Προγράµµατα αύξησης των κοινωνικών δεξιοτήτων για τους σχιζοφρενείς ασθενείς Υποπρογραµµατα αποκατάστασης για σχιζοφρενείς ασθενείς

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου

Κωνσταντίνος Π. Χρήστου 1 Κριτήρια: Διδακτική διαδικασία Μαθητοκεντρικά Δασκαλοκεντρικά Αλληλεπίδρασης διδάσκοντα διδασκόµενου Είδος δεξιοτήτων που θέλουν να αναπτύξουν Επεξεργασίας Πληροφοριών Οργάνωση-ανάλυση πληροφοριών, λύση

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ;

ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ; ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ΚΑΙ Γ.Σ.Θ. : ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΌ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ; έσποινα Τζόβα Επόπτης: Κων/νος νος Ευθυµίου ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Να µας προβληµατίσει για την αναγκαιότητα ή µη της αυτογνωσίας και τηςαυτοδιερεύνησηςτου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΟΥ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ (Ι.Ρ.Τ.) ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ε. Σαββίδου¹, Ε. Σπηλιώτη ¹, Ε. Κάττουλας², Λ. Μαντωνάκης ², Ε. Ανυφαντή ², Ν. Σμυρνής ¹ ² 1. Ερευνητικό Πανεπιστημιακό

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για Εργαζόµενους

Οδηγός για Εργαζόµενους EIPIL-PAN Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης Βραβείο Εργαζόµενου Οδηγός για Εργαζόµενους εκέµβριος 2009 Asset Τεχνολογική Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία για την Προώθηση της Άτυπης Μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ.

Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Βασικές αρχές της γνωσιακής συµπεριφοριστικής ψυχοθεραπείας 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο Φοιτητών Ψυχολογίας 11 13 Απριλίου 2008, Αθήνα Γ. Ευσταθίου Γνωσιακή συµπεριφοριστική θεραπεία Σειρά προτάσεων παρέµβασης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

ΝΟΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΝΟΗΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ Δ Ε Σ Π Ο Ι Ν Α Χ Α ΡΑ Λ Α Μ Π ΟΥ Σ ΛΟ Γ Ο Π ΕΔΙΚΟ Σ Ε Π Ι Σ Τ Η Μ Ο Ν Ι Κ H Σ Υ Ν Ε Ρ Γ ΑΤ Η Σ Ν Ε Υ Ρ ΟΛΟ Γ Ι Κ Η Σ Κ Λ Ι Ν Ι Κ Η Σ Ν ΑΥ Τ Ι ΚΟΥ Ν Ο Σ Ο ΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29

Ψυχωτικές διαταραχές και θεραπευτική αντιμετώπιση - Ο Δρόμος για την Θεραπεία Σάββατο, 10 Ιούλιος :29 Γράφει: Νικόλαος Βακόνδιος, Ψυχολόγος Η λέξη «ψύχωση» είναι μία λέξη η οποία χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά από τον κόσμο με λάθος νόημα και περιεχόμενο. Στο κείμενο αυτό, γίνεται μία προσπάθεια να δοθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ 1 ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ ΣΤΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Α. ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Το πρόγραμμα ειδίκευσης στη συστημική διάγνωση που προσφέρει το Λόγω Ψυχής Ινστιτούτο

Διαβάστε περισσότερα

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο

Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Η αντίσταση στην ψυχοθεραπεία από ασθενείς με καρκίνο Χριστιάνα Μήτση Ψυχολόγος Μsc-Ψυχοθεραπεύτρια Πανελληνίου Συλλόγου Γυναικών με Καρκίνο Μαστού «Άλμα Ζωής» ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ: Υπάρχουν

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλευτικό Κέντρο Φοιτητών Πανεπιστημίου Αθηνών

Συμβουλευτικό Κέντρο Φοιτητών Πανεπιστημίου Αθηνών Συμβουλευτικό Κέντρο Φοιτητών Πανεπιστημίου Αθηνών Ομαδικές Παρεμβάσεις Β. Καραδήμας Δραστηριότητες Συμβουλευτικού Κέντρου Φοιτητών ΕΚΠΑ! Έρευνα! Δημοσιεύσεις! Ατομική παρέμβαση! Ομαδικές παρεμβάσεις!

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΣΤΙΚΕΣ ΘΕΩΡΙΕΣ Λογικοθυμική προσέγγιση (Rational-Emotive Therapy) Αναπτύχθηκε από τον Albert Ellis τη δεκαετία του 1950. Πεποίθηση πως οι συναισθηματικές δυσκολίες οφείλονται σε λανθασμένες

Διαβάστε περισσότερα

Μάθηση: Οποιαδήποτε µακράς διαρκείας αλλαγή στη συµπεριφορά (ή νόηση) που οφείλεται στην εµπειρία

Μάθηση: Οποιαδήποτε µακράς διαρκείας αλλαγή στη συµπεριφορά (ή νόηση) που οφείλεται στην εµπειρία ΜΑΘΗΣΗ Μάθηση: Οποιαδήποτε µακράς διαρκείας αλλαγή στη συµπεριφορά (ή νόηση) που οφείλεται στην εµπειρία Συµπεριφορισµός- όλη η συµπεριφορά είναι αντιδράσεις σε ερεθίσµατα (Ε --- Α) Ο µηχανισµός της εξάρτησης

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος

Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Φοιτήτρια: Τσαρκοβίστα Βικτώρια (Α.Μ. 12517) Επιβλέπων καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Tα παιδιά με ειδικές μαθησιακές δυσκολίες παρουσιάζουν προβλήματα στις βασικές ψυχολογικές διαδικασίες που περιλαμβάνονται

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Άσκηση και κατάθλιψη. Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Θέματα που θα αναπτυχθούν Άσκηση και κατάθλιψη Άσκηση και σχιζοφρένεια Άσκηση και αλκοόλ Εισαγωγή Για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης και

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια

Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Οδηγός διαφοροποίησης για την πρωτοβάθµια Γιατί χρειάζεται να κάνουµε τόσο ειδική διαφοροποίηση; Τα παιδιά που βρίσκονται στο φάσµα του αυτισµού έχουν διαφορετικό τρόπο σκέψης και αντίληψης για τον κόσµο,

Διαβάστε περισσότερα

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο

Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Πως ο Νους Χειρίζεται το Φόβο Σύμφωνα με δύο σχετικά πρόσφατες έρευνες, οι μνήμες φόβου και τρόμου διαφέρουν σημαντικά από τις συνηθισμένες μνήμες. Οι διαφορές αυτές δεν συνίστανται μόνο στις εμφανείς

Διαβάστε περισσότερα

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ

Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών. ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Ψυχοκοινωνικές Διαστάσεις των Κινητικών Παιχνιδιών ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΓΙΑ την ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ της ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΑΞΙΑΣ ενός ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ Σκοποί της παρουσίασης Παρουσίαση των Ψυχοκινητικών, γνωστικών και συναισθηματικών

Διαβάστε περισσότερα

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων,

Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, Η εισήγηση Η τεχνική του καταιγισμού ιδεών (Brainstorming). Η μελέτη περίπτωσης. Παίξιμο ρόλων-τα παιχνίδια προσομοίωσης, ρόλων, αντιπαράθεσης απόψεων. Εννοιολογική χαρτογράφηση -Ο χάρτης εννοιών (concept

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ

ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΕΤΟΣΦΑΙΡΙΣΗ ΚΜ: : 305 ΠΑΤΣΙΑΟΥΡΑΣ ΑΣΤΕΡΙΟΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΒΟΛΕΪ Η μάθηση μιας κίνησης είναι το σύνολο των εσωτερικών

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης

ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης Μαθησιακή υσκολία Στρατηγικές ο εκπαιδευτικός µπορεί να χρησιµοποιήσει ιστορία σε κόµικς που περιέχει διάλογο να διδάξει κατάλληλες λεκτικές δοµές για το ξεκίνηµα συζήτησης να διδάξει στους µαθητές τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα 9

Περιεχόμενα. Προλογικό Σημείωμα 9 Περιεχόμενα Προλογικό Σημείωμα 9 1 ο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.1. Εισαγωγή 14 1.2 Τα βασικά δεδομένα των Μαθηματικών και οι γνωστικές απαιτήσεις της κατανόησης, απομνημόνευσης και λειτουργικής χρήσης τους 17 1.2.1. Η

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση ιαταραχή Προσωπικότητας Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής

Διαβάστε περισσότερα

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής:

Περίληψη (150 λέξεις) Ελληνικά (και Αγγλικά αν ζητείται) Αναφορά στην ηλικία του θεραπευόµενου. Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Θεραπευτής/τρια: Επόπτης/τρια: Εξωτερικός κριτής: Έντυπο Συµµόρφωσης προς το Υπόδειγµα Συγγραφής Μελέτης Περίπτωσης µε Κύρια ιάγνωση στον Άξονα Ι Σηµειώστε: Τίτλος Έναρξη µε "Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης..."

Διαβάστε περισσότερα

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.)

Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) Ψυχιατρική Περίθαλψη στο Σπίτι του Ασθενούς (Ψ.Π.Σ.Α.) Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας Παιδιών και Ενηλίκων (Ι.Ψ.Υ.Π.Ε.) ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Π. ΥΠΕΥΘΥΝOI ΤΜΗΜΑΤΟΣ Ψ.Π.Σ.Α.: ΤΣΙΠΟΥΡΙΔΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ: ΨΥΧΙΑΤΡΟΣ ΖΕΙΚΟΥ ΕΒΕΛΙΝΑ: ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Ψυχιατρική

Διαβάστε περισσότερα

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning

BRAIN MATTERS INSTITUTE. Προγράμματα. Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015. Promoting Excellence in Mental Health through Learning BRAIN MATTERS INSTITUTE Προγράμματα Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2015 Στόχος του η Προώθηση της Ψυχικής Υγείας μέσα από την Μάθηση Promoting Excellence in Mental Health through Learning www.brainmattersinstitute.com

Διαβάστε περισσότερα

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου)

Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Παναής Κασσιανός, δάσκαλος Διευθυντής του 10ου Ειδικού Δ.Σ. Αθηνών (Μαρασλείου) Ομιλία-συζήτηση με βασικό άξονα προσέγγισης το Φάσμα του Αυτισμού και με αφορμή το βιβλίο της Εύας Βακιρτζή «Το Αυγό» στο

Διαβάστε περισσότερα

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων

DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων DeSqual Ενότητες κατάρτισης 1. Ενδυνάμωση των εξυπηρετούμενων 2 x 4 ώρες Μέτρηση και Βελτίωση Ενδυνάμωσης Ορισμός της Ενδυνάμωσης: Η ενδυνάμωση είναι η διαδικασία της αύξησης της ικανότητας των ατόμων

Διαβάστε περισσότερα

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα;

Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τι Είναι η Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής Υπερκινητικότητα; Τα κύρια συμπτώματα των παιδιών με ΔΕΠ-Υ είναι η εκδήλωση συμπτωμάτων απροσεξίας, υπερκινητικότητας και/ή παρορμητικότητας σε βαθμό δυσανάλογο

Διαβάστε περισσότερα

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση

Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πιλοτική Εφαρμογή της Πολιτικής για Επαγγελματική Ανάπτυξη και Μάθηση 390 παιδιά Το πλαίσιο εφαρμογής 18 τμήματα Μονάδα Ειδικής Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Περιβαλλοντική αίδευση

Περιβαλλοντική αίδευση Περιβαλλοντική Εκ π αίδευση «Εκπαίδευση για το Περιβάλλον και την Αειφορία» Διεθνής Διάσκεψη «Περιβάλλον και κοινωνία: εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση των πολιτών για την αειφορία» UNESCO, Θεσσαλονίκη 1997

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΠΡΟΩΘΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ: ΜΙΑ ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Η ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΔΥΝΑΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΓΙΑ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Λεωνίδας Κυριακίδης Αναστασία

Διαβάστε περισσότερα

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο

Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Ο μαγικός πίνακας ως εκπαιδευτικό εργαλείο στο νηπιαγωγείο Μαρία Στρατογιαννάκου Βάσια Γαρταγάνη Ιδιωτικό Νηπιαγωγείο Ε.Κοκκώνη Ητεχνολογίακηανάπτυξητου παιδιού Τα παιδιά χρειάζονται τη διαμεσολάβηση νοητικών

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης)

Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Πανεπιστήµιο Αιγαίου Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης Μιχάλης Σκουµιός Εφαρµοσµένη ιδακτική των Φυσικών Επιστηµών (Πρακτικές Ασκήσεις Β Φάσης) Παρατήρηση ιδασκαλίας και Μοντέλο Συγγραφής Έκθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ

ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ ΘΕΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΤΑΞΗΣ Σχολικοί Σύμβουλοι: Φελούκα Βασιλική, 7 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Γιαννόπουλος Κων/νος, 8 ης Περιφέρειας Π.Ε. Ν. Αχαΐας Ενότητες Βασικές αιτίες προβλημάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.;

Θέματα για Συζήτηση. Παγίδες προς αποφυγή Τελικά.; 4/22/2016 template from www.brainybetty.com copyright 2006 2 Θέματα για Συζήτηση. Όροι και Ορολογία Συμμόρφωση Προσκόλληση Συνεργατική Θεραπεία - Αυτοδιαχείριση Παράγοντες που επιδρούν Πως εκτιμάται η

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεριφοριστικές απόψεις για τη μάθηση. Διδάσκουσα Φ. Αντωνίου

Συμπεριφοριστικές απόψεις για τη μάθηση. Διδάσκουσα Φ. Αντωνίου Συμπεριφοριστικές απόψεις για τη μάθηση Διδάσκουσα Φ. Αντωνίου http://www.youtube.com/watch?v=xt0ucxorpqe&feature=related Watson Ηιστορίαμετιςτρεις εκπαιδευόμενες δασκάλες ειδικής αγωγής Ποια τρία γεγονότα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗΣ Oδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 2016-17 ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ Επωνυμία και Βασική Περιγραφή Εκπαιδευτικού Προγράμματος Προϋπόθεση για την εγγραφή τους στο πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

θέραπειν Αγίας Σοφίας 3, Ν. Ψυχικό, Τ ,

θέραπειν  Αγίας Σοφίας 3, Ν. Ψυχικό, Τ , θέραπειν Κέντρο Συµβουλευτικών Υπηρεσιών Ψυχικού Το κέντρο συμβουλευτικών υπηρεσιών θέραπειν αποτελεί ένα σύγχρονο κέντρο ειδικών θεραπειών, πρόληψης, διάγνωσης και αποκατάστασης. Στελεχώνεται από εξειδικευμένους

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ

888 ΧΡΟΝΙΑ. Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014. χεν θεσσαλονίκης ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Πρόγραμμα Κοινωνικής Υπηρεσίας 2013-2014 888 ΧΡΟΝΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ χεν θεσσαλονίκης Μητροπόλεως 18 546 24 Θεσσαλονίκη Τηλ.: 2310-276 144 Fax: 2310 276 144 E-mail: xenthesalonikis1@windowslive.com

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ

ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ ΟΜΑΔΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: ΔΙΑΦΥΛΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Μυρτώ Λεμονούδη και Έλλη Κουβαράκη MSc Κλινική Ψυχολογία Παν/μίου Αθηνών -Ψυχοθεραπεύτριες Επόπτης: Γιώργος Ευσταθίου Διδάκτωρ Κλινικής Ψυχολογίας Παν/μίου Αθηνών-Ψυχοθεραπευτής

Διαβάστε περισσότερα

Πέραν της θεωρίας του Piaget. Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ

Πέραν της θεωρίας του Piaget. Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Πέραν της θεωρίας του Piaget Κ. Παπαδοπούλου ΕΚΠΑ/ΤΕΑΠΗ Προσεγγίσεις επεξεργασίας πληροφοριών Siegler, R. (2002) Πώς Σκέφτονται τα Παιδιά. Αθήνα: Gutenberg. Προσεγγίσεις επεξεργασίας πληροφοριών Η γνωστική

Διαβάστε περισσότερα

ιακοϖή καϖνίσµατος: Παρουσίαση ενός εγχειριδίου για θεραϖευτές και θεραϖευόµενους K. Ευθυµίου & Α. Σοφιανοϖούλου, Ινστιτούτο Έρευνας και Θεραϖείας της Συµϖεριφοράς ιακόϖτουµε το κάϖνισµα ζούµε ξανά ελεύθεροι

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Κόπτσης Αλέξανδρος

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Κόπτσης Αλέξανδρος ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ Κόπτσης Αλέξανδρος Ανομοιογενής ομάδα διαταραχών που σχετίζονται με την απόκτηση και χρήση ικανοτήτων ακρόασης-ομιλίας-ανάγνωσης-γραφήςσυλλογισμού-μαθηματικών δεξιοτήτων. Δυσλεξία-Δυσγραφία-Δυσαναγνωσία-Δυσορθογραφία-Δυσαριθμησία

Διαβάστε περισσότερα

Περιγραφή ατοµικής περίπτωσης µεσήλικης γυναίκας µε Aποφευκτική ιαταραχή Προσωπικότητας και Αγοραφοβία 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας 14 17 Μαϊου 2009, Βόλος, Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Χ. Βαρβέρη-Γ.

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας

Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας WECHLER INTELLIGENCE SCALE FOR CHILDREN III (WISC -III) Κλινική Νευροψυχολογία του Παιδιού Διδάσκων: Α.Β. Καραπέτσας Υποκλίμακες του WISC Λεκτικές υποκλίμακες Πληροφορίες Λεξιλόγιο Ομοιότητες Κατανόηση

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Νευροψυχολογία του παιδιού

Κλινική Νευροψυχολογία του παιδιού Κλινική Νευροψυχολογία του παιδιού Α εξάμηνο Διδάσκων : Α. Β. Καραπέτσας Ακαδημαϊκό έτος 2015-2016 1 ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ 2 Μία από τις πρώτες έρευνες που μελετούν και επιβεβαιώνουν ότι τα άτομα με μουσική

Διαβάστε περισσότερα

Is cognitive case formulation science or science fiction? Λεοντιάδου Αλεξάνδρα Επόπτης: Κώστας Ευθυµίου

Is cognitive case formulation science or science fiction? Λεοντιάδου Αλεξάνδρα Επόπτης: Κώστας Ευθυµίου Is cognitive case formulation science or science fiction? Λεοντιάδου Αλεξάνδρα Επόπτης: Κώστας Ευθυµίου Ορισµός Ένας προσωρινός χάρτης των προβληµάτων του ατόµου που περιγράφει την περιοχή των προβληµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος

Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Ηβραχείαςµορφής Συµβουλευτική διαδικασία Η εφαρµογή του Γνωσιακού-Συµπερι φοριστικού µοντέλου ψυχοθεραπείας στη διακοπή του καπνίσµατος Μέθοδοι διακοπής καπνίσµατος Το διαθεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο I: Παρέμβαση στην εξάρτηση και στρατηγικές κινητοποίησης προς την αναζήτηση βοήθειας

Εργαστήριο I: Παρέμβαση στην εξάρτηση και στρατηγικές κινητοποίησης προς την αναζήτηση βοήθειας ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΑ ΣΤΙΣ ΕΞΑΡΤΗΣΕΙΣ Εργαστήριο I: Παρέμβαση στην εξάρτηση και στρατηγικές κινητοποίησης προς την αναζήτηση βοήθειας Υπεύθυνος Εργαστηρίου: Γιοβαζολιάς Άκης

Διαβάστε περισσότερα

30. 11. 4. 12. 05. www.ibrt.gr DIPL. PSYCH.

30. 11. 4. 12. 05. www.ibrt.gr DIPL. PSYCH. 10 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 30. 11. 4. 12. 05 ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ www.ibrt.gr ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ: IPT: ΤΟ ΑΠΑΡΤΙΩΤΙΚΟ ΟΜΑ ΙΚΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΣ

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές

Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές Κλίµα παρακίνησης στο µάθηµα της Φ.Α. και υγιεινές συµπεριφορές Γιάννης Θεοδωράκης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα συζητηθούν Τι είναι το κλίµα παρακίνησης Ποιο είναι το θεωρητικό σχήµα µέσα από το

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο

Θετική Ψυχολογία. Καρακασίδου Ειρήνη, MSc. Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Θετική Ψυχολογία Καρακασίδου Ειρήνη, MSc Ψυχολόγος-Αθλητική Ψυχολόγος Υποψήφια Διδάκτωρ Κλινικής και Συμβουλευτικής Ψυχολογίας, Πάντειο Παν/μιο Εισαγωγή Θετική-Αρνητική Ψυχολογία Στόχοι της Ψυχολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion

Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Τα αποτελέσµατα της οµαδικής Γνωσιακής/Συµπεριφοριστικής παρέµβασης στη διακοπή του καπνίσµατος µε και χωρίς τη χρήση bupropion Αγγελή, Κ., Ευθυµίου, Κ., Χαρίλα,, Ν., Καλπάκογλου,, Θ., Βλάχου, Μ., & Καλαντζή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ

ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ ΠΩΣ ΝΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΣΕΤΕ ΕΝΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΨΥΧΙΚΑ ΥΓΙΕΣ-ΕΝΑ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ 7 ΒΗΜΑΤΩΝ Το φυλλάδιο «Ένας οδηγός για την προαγωγή της ψυχικής υγείας στο χώρο εργασίας- πηγή βοήθειας για τους εργοδότες» απευθύνεται

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KAI ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KAI ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ KAI ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ 1. Πρόγραμμα Κατάρτισης Κοινωνικών Επιστημόνων στην Παροχή Συμβουλευτικής Παρακίνησης για τη Διακοπή Καπνίσματος Προληπτικής Ιατρικής (Ι.Κ.Π.Ι.) σχεδίασε

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις

14 Δυσκολίες μάθησης για την ανάπτυξη των παιδιών, αλλά και της εκπαιδευτικής πραγματικότητας. Έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες και αιτιολογίες για τις ΠΡΟΛΟΓΟΣ Οι δυσκολίες μάθησης των παιδιών συνεχίζουν να απασχολούν όλους όσοι ασχολούνται με την ανάπτυξη των παιδιών και με την εκπαίδευση. Τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι, μέσα στην τάξη τους, βρίσκονται

Διαβάστε περισσότερα

Επίδραση του θεραπευτικού προγράμματος <<Ασκήσεις λόγου>> σε ηλικιωμένους με Ήπια Νοητική Διαταραχή

Επίδραση του θεραπευτικού προγράμματος <<Ασκήσεις λόγου>> σε ηλικιωμένους με Ήπια Νοητική Διαταραχή lysitsas.kon@gmail.com 9th Panhellenic Conference on Alzheimer's Disease and 1st Mediterranean on Neurodegenerative Diseases Επίδραση του θεραπευτικού προγράμματος σε ηλικιωμένους με

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ

ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Φορέας Ανάπτυξης Ανθρώπινου και Κοινωνικού Κεφαλαίου ΒΙΩΜΑΤΙΚΟ- ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ ΜΕ ΘΕΜΑ: «ΟΜΑΔΙΚΕΣ ΨΥΧΟΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΣΧΙΖΟΦΡΕΝΕΙΑΣ» ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΗΜΕΡ/ΝΙΑ ΘΕΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας:

Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Στόχος της ψυχολογικής έρευνας: Συστηματική περιγραφή και κατανόηση των ψυχολογικών φαινομένων. Η ψυχολογική έρευνα χρησιμοποιεί μεθόδους συστηματικής διερεύνησης για τη συλλογή, την ανάλυση και την ερμηνεία

Διαβάστε περισσότερα

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία

Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Ελευθερία Μαντέλου Ψυχολόγος Ψυχοθεραπεύτρια Η συστημική προσέγγιση στην ψυχοθεραπεία Τα τελευταία χρόνια, οι ειδικοί της οικογενειακής θεραπείας παροτρύνουν τους θεραπευτές του κλάδου να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών

Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Αξιολόγηση Εκτελεστικών Λειτουργιών Εισαγωγή: οκιμασίες Εκτελεστικών Λειτουργιών και η Συμβολή τους στην Επαγγελματική σας Επιλογή Η σημασία της αξιολόγησης των γνωστικών δεξιοτήτων Οι γνωστικές ικανότητες

Διαβάστε περισσότερα

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία»

Προσωπικότητα και Άσκηση. 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Προσωπικότητα και Άσκηση 2η διάλεξη «Άσκηση & Ψυχική Υγεία» Θέματα που θα μελετηθούν Προσεγγίσεις της προσωπικότητας Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και άσκηση Συμπεριφορά τύπου Α Ζωηρή αίσθηση αναζήτησης

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ»

Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης. Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ» Η Χυχιατρική στην Κοινότητα Αρχές Χυχοκοινωνικής Αποκατάστασης Ρ. Γουρνέλλης Επίκουρος Καθηγητής Χυχιατρικής Β ΧΚΠΑ, ΠΓΝ «ΑΣΣΙΚΟΝ» Κοινωνική Χυχιατρική Η Κοινωνική Χυχιατρική αποτελεί κλάδο της ψυχιατρικής

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια

Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Σχεδίαση γνωστικών ασκήσεων για την υποστήριξη ατόμων με άνοια Αναστάσιος Καρακώστας Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Περιεχόμενα Οι γνωστικές ασκήσεις στην υπηρεσία ασθενών με άνοια Προτεινόμενη

Διαβάστε περισσότερα

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων

Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Η δραματοθεραπεία στην εκπαίδευση ενηλίκων Στη δραματοθεραπεία εκδραματίζονται σκηνές και γεγονότα της ζωής στην προσωπική παράσταση του καθενός, με την ασφάλεια που προσφέρουν οι μορφές τέχνης που χρησιμοποιούνται,

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D.

Μάθημα 5 ο. Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση. Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Μάθημα 5 ο Κοινωνικο-γνωστικές Προσεγγίσεις για τη Μάθηση: Θεωρητικές Αρχές και Εφαρμογές στην Εκπαίδευση Κυριακή Γ. Γιώτα Ψυχολόγος MSc., Ph.D. Κοινωνικογνωστικές θεωρίες Κοινωνική μάθηση (Bandura) Κοινωνικός

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

Σοφία Ζυγά, Επίκουρος Καθηγήτρια Βασικής Νοσηλευτικής, Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Σοφία Ζυγά, Επίκουρος Καθηγήτρια Βασικής Νοσηλευτικής, Τμήμα Νοσηλευτικής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΩΣ ΒΑΣΙΚΗ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΩΝ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΩΝ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ Σοφία Ζυγά, Επίκουρος Καθηγήτρια Βασικής

Διαβάστε περισσότερα

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση

Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Οδηγός Εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Γνώσεις για την εγκεφαλική παράλυση Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Karina Riiskjaer Raun Mette Kliim-Due Betina Rasmussen Peder Esben Bilde Kirsten Caesar Petersen

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ

ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΠΑΙ ΙΑ ΚΑΙ ΕΦΗΒΟΙ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ ΜΕ ΨΥΧΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ Ανώτατο Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυµα Θεσσαλονίκης Σχολή Επαγγελµάτων Υγείας και Πρόνοιας Τµήµα Νοσηλευτικής Υπεύθυνη Καθηγήτρια: Κα. Μελισσά Θεσσαλονίκη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Γεώργιος Ν. Πριµεράκης Σχ. Σύµβουλος ΠΕ03 1 Η αξιολόγηση (µπορεί να) αναφέρεται στον εκπαιδευτικό, στο µαθητή, στο Αναλυτικό Πρόγραµµα, στα διδακτικά υλικά στη σχολική µονάδα ή (και) στο θεσµό

Διαβάστε περισσότερα

Σωτηρίου Σοφία. Εκπαιδευτικός ΠΕ0401, Πειραματικό Γενικό Λύκειο Μυτιλήνης

Σωτηρίου Σοφία. Εκπαιδευτικός ΠΕ0401, Πειραματικό Γενικό Λύκειο Μυτιλήνης «Αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στη Διδακτική Πράξη» «Ανάκλαση-Διάθλαση, Ηλεκτρομαγνητική επαγωγή, Κίνηση-Ταχύτητα: τρία υποδειγματικά ψηφιακά διδακτικά σενάρια για τη Φυσική Γενικού Λυκείου στην πλατφόρμα "Αίσωπος"»

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr

Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr ΣΤΑ ΙΑ ΤΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ Θεραπευτική διαδικασία Γεώργιος Ευσταθίου, gefstath@psych.uoa.gr 1. Εισαγωγική φάση εδραίωση θεραπευτικής συµµαχίας 2. Γνωσιακή διερεύνηση 3. ιατύπωση περίπτωσης 4. Σχεδιασµός θεραπείας

Διαβάστε περισσότερα

Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών

Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών Επικοινωνία μεταξύ προσωπικού υγείας και ασθενών Ικανοποίηση Τήρηση των οδηγιών Γ. Κουλιεράκης, Ph.D. Ψυχολόγος της Υγείας Τομέας Κοινωνιολογίας, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας 17/10/2009 Π.Μ.Σ. Δ.Υ. & Δ.Υ.Υ.

Διαβάστε περισσότερα

Recovery and Improved Outcome for People with Serious Mental Illness : ).

Recovery and Improved Outcome for People with Serious Mental Illness :  ). Αγαπητοί συνεργάτες, σπουδαστές και φίλοι του ΙΕΘΣ Σας ανακοινώνουµε την έκδοση ενός νέου βιβλίου του Ινστιτούτου Έρευνας και Θεραπείας της Συµπεριφοράς: Roder, V., Brenner, H., Kienzle, D. & Ευθυµίου,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΜΟDULES ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ TRAIN

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΜΟDULES ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ TRAIN ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΣΜΟΣ ΣΤΟΝ ΑΛΦΑΒΗΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΒΑΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΜΟDULES ΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΩΝ TRAIN Module 5: Μαθησιακή Συµβουλευτική Monika Tröster / Adelgard Steindl German Institute for Adult Education

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα Ψυχολογικής Προετοιμασίας: Θεωρία, έννοιες και εφαρμογές. Νεκτάριος Α. Σταύρου Αθλητικός Ψυχολόγος

Προγράμματα Ψυχολογικής Προετοιμασίας: Θεωρία, έννοιες και εφαρμογές. Νεκτάριος Α. Σταύρου Αθλητικός Ψυχολόγος Προγράμματα Ψυχολογικής Προετοιμασίας: Θεωρία, έννοιες και εφαρμογές Νεκτάριος Α. Σταύρου Αθλητικός Ψυχολόγος Εισαγωγή Στο πλαίσιο του σύγχρονου αθλητισμού, τόσο οι προπονητές, όσο και οι αθλητές, αναγνωρίζουν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION

Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα : Ψ WORKS FOR YOU BASIC EDITION Έχετε ποτέ αναρωτηθεί Πως λειτουργεί ο εγκέφαλός σας και αν μπορείτε να αξιοποιήσετε περισσότερες δυνατότητές του; Γιατί ορισμένοι άνθρωποι «τα πάνε

Διαβάστε περισσότερα