ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΕ ΑΦΑΣΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ Α.Ε.Ε Η Κ.Ε

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΕ ΑΦΑΣΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ Α.Ε.Ε Η Κ.Ε"

Transcript

1 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΙΛΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΣΕ ΑΦΑΣΙΚΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΟΥ ΥΠΕΣΤΗΣΑΝ Α.Ε.Ε Η Κ.Ε.Κ ΜΕ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ COMPREHENSIVE APHASIA TEST (CAT) ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΜΕΝΟ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΕΣ: ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΥ ΟΛΓΑ (Α.Μ 9771) ΡΟΥΜΠΙΕ ΜΙΧΑΛΙΝΑ (Α.Μ ) ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ : ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΣΟΥΛΤΑΝΑ ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2010

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε την υπεύθυνη της πτυχιακής μας εργασίας Παπαδοπούλου Σουλτάνα Α.Τ.Ε.Ι. Λογοθεραπεύτρια Msc (Ειδική Αγωγή-Μαθησιακές δυσκολίες), για την πολύτιμη βοήθεια που μας προσέφερε κατά τη διεξαγωγή της πτυχιακής μας εργασίας, καθώς επίσης και για την παρότρυνσή της να μελετήσουμε επισταμένως το καθολικό τεστ αφασίας Comprehensive Aphasia Test (CAT). To CAT είναι ένα αγγλικής προελεύσεως τεστ για την αξιολόγηση της γλωσσικής και γνωστικής επίδοσης των ατόμων με αφασία, καθώς και για την ποιότητα ζωής τους. Είναι ένα καινούριο τεστ, το οποίο για πρώτη φορά χορηγείται σε ελληνικό πληθυσμό. Κάποιες από τις υπο-ενότητές του απαιτούσαν προσαρμογή στην ελληνική γλώσσα, η οποία πραγματοποιήθηκε από την επόπτριά μας στα πλαίσια της μεταπτυχιακής της εργασίας. Επίσης, εμείς προβήκαμε σε άτυπη μετάφραση τόσο του εγχειριδίου όσο και του βιβλίου βαθμολόγησης με μοναδικό σκοπό την ορθή χορήγησή του. Ακόμη, θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε τη νευρολογική κλινική και το Τμήμα Φ.Ι.Α του Π.Γ.Ν.Ι., το κέντρο αποκατάστασης-αποθεραπείας Αναγέννηση του Ν. Θεσσαλονίκης, το κέντρο αποκατάστασης και αποθεραπείας Αποκατάσταση του Ν. Τρικάλων, για την πληροφόρηση που μας παρείχαν για τους ασθενείς τους, την άριστη συνεργασία τους και το σεβασμό που μας επέδειξαν για την ορθή χορήγηση του CAT. 1

3 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η παρούσα πτυχιακή εργασία είναι μια πιλοτική μελέτη σε αφασικούς ασθενείς μετά από αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια (Α.Ε.Ε.) και κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις (Κ.Ε.Κ.). Στόχος της εργασίας είναι να διερευνηθούν τα γνωστικά και γλωσσικά ελλείμματα των ασθενών αυτών και οι συνέπειες τους στις δραστηριότητες της καθημερινή τους ζωής. Αρχικά, γίνεται βιβλιογραφική αναφορά στα είδη των αφασιών, στην κλινική εικόνα που παρουσιάζουν οι ασθενείς, στην αξιολόγηση, τις μορφές πρόγνωσης, τις στρατηγικές αποκατάστασης, καθώς και στην ποιότητα ζωής τους. Στη συνέχεια, γίνεται παρουσίαση και περιγραφή του τρόπου χορήγησης και της βαθμολόγησης του διαγνωστικού εργαλείου που χρησιμοποιήθηκε για την ερευνητική διαδικασία, του καθολικού τεστ αφασίας CAT (Comprehensive Aphasia Test). Η μελέτη πραγματοποιήθηκε σε δώδεκα αφασικούς ασθενείς, με σκοπό την αξιολόγηση της γνωστικής και γλωσσικής τους απόδοσης (Cognitive & Language Battery) στους διάφορους τομείς της γλώσσας. Επίσης, αξιολογήθηκε η ποιότητα ζωής των ασθενών αυτών με το ψυχομετρικό εργαλείο του CAT, το ερωτηματολόγιο ανικανότητας Disability Questionnaire (DQ), με σκοπό να διαπιστωθεί πόσο έχει επηρεαστεί η κοινωνική δικτύωση τους μετά το επεισόδιο. Για την διεξαγωγή των αποτελεσμάτων χρησιμοποιήθηκε το στατιστικό πακέτο ανάλυσης δεδομένων S.P.S.S. ΛΕΞΕΙΣ ΚΛΕΙΔΙΑ: Αφασία, χορήγηση του CAT, πιλοτική μελέτη, ποιότητα ζωής 2

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ 1 Ο 7 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΙΣ ΑΦΑΣΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ 8 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 8 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 9 Η ΕΓΚΕΦΑΑΛΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΑΣ ΧΕΙΡΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 11 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΝΟΣΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 12 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 14 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ 5.1 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΕΛΕΓΧΟΣ/ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗΣ 16 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 17 ΝΕΥΡΟΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ 6.1 ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ (CT) ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΗ ΜΑΓΝΗΤΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ (fmri) ΠΟΖΙΤΡΟΝΙΑΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ (PET) 18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ 19 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ ΑΦΑΣΙΑ BROCA ΑΦΑΣΙΑ WERNICKE ΚΑΘΟΛΙΚΗ Η ΣΦΑΙΡΙΚΗ ΑΦΑΣΙΑ ΑΦΑΣΙΑ ΑΓΩΓΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΤΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ ΑΦΑΣΙΑ(ΑΝΟΜΙΚΗ-ΑΜΝΗΣΙΑΚΗ) ΔΙΑΦΛΟΙΩΔΕΙΣ ΑΦΑΣΙΕΣ ΔΙΑΦΛΟΙΩΔΗΣ ΑΙΣΘΗΤΗΡΙΑΚΗ ΑΦΑΣΙΑ ΔΙΑΦΛΟΙΩΔΗΣ ΚΙΝΗΤΙΚΗ ΑΦΑΣΙΑ ΥΠΟΦΛΟΙΩΔΕΙΣ ΑΦΑΣΙΕΣ ΘΑΛΑΜΙΚΕΣ ΑΦΑΣΙΕΣ ΡΑΒΔΩΤΟΚΑΨΙΚΗ ΑΦΑΣΙΑ ΑΛΛΕΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΜΙΓΗΣ ΛΕΚΤΙΚΗ ΚΩΦΩΣΗ 29 3

5 8.8.2 ΑΜΙΓΗΣ ΛΕΚΤΙΚΗ ΤΥΦΛΩΣΗ ΑΜΙΓΗΣ ΛΕΚΤΙΚΗ ΒΩΒΟΤΗΤΑ 30 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 9 31 ΠΡΟΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ 10.1 ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΗ 33 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ 12.1 ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΕΚΦΡΑΣΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΩΝ ΠΡΟΣΛΗΠΤΙΚΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΟΝΟΜΑΣΙΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΓΝΩΣΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΒΕΛΤΙΩΣΗ ΤΗΣ ΓΡΑΦΗΣ 38 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΦΑΣΙΑ ΜΕΡΟΣ 2 Ο ΠΕΡΙΓΑΡΑΦΗ ΤΟΥ COMPREHENSIVE APHASIA TEST(CAT) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΤΟΥ COMPREHENSIVE APHASIA TEST(CAT) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ COMPREHENSIVE APHASIA TEST(CAT) 16.1 Η ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ-DISABILITY QUESTIONAIRE(DQ) ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ DQ 54 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΤΥΠΙΚΗ ΠΕΡΙΛΗΠΤΙΚΗ ΒΑΘΜΟΛΟΓΗΣΗ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ Η ΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΠΟΔΟΣΗ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ-DISABILITY QUESTIONAIRE(DQ) 64 ΜΕΡΟΣ 3 Ο 4

6 ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΕΤΗΣ ΤΟΥ COMPREHENSIVE APHASIA TEST(CAT) ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΔΟΚΙΜΑΣΙΕΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΙ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ 66 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΕΛΕΤΗΣ 67 ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 69 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 70 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 72 5

7 6

8 ΜΕΡΟΣ 1 Ο ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΙΣ ΑΦΑΣΙΕΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι λειτουργίες του λόγου και της ομιλίας είναι θεμελιώδους σημασίας για τον άνθρωπο, τόσο στους τομείς της κοινωνικής αλληλεπίδρασης όσο και για την προσωπική πνευματική ζωή του. Αν και ο λόγος και η ομιλία είναι στενά συνυφασμένες λειτουργίες δεν είναι απόλυτα συνώνυμες. Μια διαταραχή της λειτουργίας του λόγου αντανακλά πάντα μια ανωμαλία του εγκεφάλου και ειδικότερα του επικρατούντος εγκεφαλικού ημισφαιρίου. Μια διαταραχή της ομιλίας μπορεί να είναι παρόμοιας προέλευσης χωρίς όμως αυτό να είναι απαραίτητο, γιατί μπορεί να οφείλεται σε ανωμαλίες σε διαφορετικά τμήματα του εγκεφάλου. Η λειτουργία του λόγου περιλαμβάνει την κατανόηση, την επεξεργασία και την μετάδοση πληροφοριών και συναισθημάτων μέσω της χρήσης τυποποιημένων λεκτικών συμβόλων, ήχων και χειρονομιών σύμφωνα με τους αποδεκτούς κανόνες της γραμματικής. Αντίθετα, η ομιλία, αναφέρεται περισσότερο στους τομείς της άρθρωσης και της φώνησης κατά την προφορική έκφραση. Τα μέσα έκφρασης για την ομιλία είναι η φωνητική συσκευή που αποτελείται από τους μυς του λάρυγγα, του φάρυγγα, της γλώσσας, των φωνητικών χορδών και των οργάνων της στοματικής κοιλότητας. Αφασία είναι ένας όρος, ο οποίος προκαλεί αρκετά μεγάλη σύγχυση στα άτομα που το ακούν. Λανθασμένα τις περισσότερες φορές τον χρησιμοποιούμε στη φράση «αυτός/η είναι σε αφασία» και στο μυαλό μας σχηματίζεται η εικόνα ενός ατόμου, που βρίσκεται σε κόμμα και δεν μπορεί να αντιδράσει σε κανένα ερέθισμα. Η πραγματικότητα είναι ότι η αφασία είναι μια διαταραχή της επικοινωνίας, η οποία προκαλείται από εγκεφαλική βλάβη. Η Αφασία ή δυσφασία είναι μία επίκτητη Διαταραχή του λόγου που την χαρακτηρίζει η Απώλεια συγκεκριμένων γλωσσικών λειτουργιών που έχουν να κάνουν με την ικανότητα α) να Παράγουμε λεκτικά μηνύματα, β) να Κατανοούμε το λόγο των άλλων, γ) να Χρησιμοποιούμε το γραπτό λόγο (http://www.pliroforiodotis.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=12745: &catid=71: &itemid=100164). 7

9 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ Οι κύριες εγκεφαλικές περιοχές της γλώσσας είναι τέσσερις και εντοπίζονται στα περισσότερα άτομα, στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο. Η συνολική γλωσσική ζώνη που περιέχει τις τέσσερις αυτές περιοχές, βρίσκεται περί την αύλακα του Silvious δηλαδή οριοθετεί την αύλακα. Δύο από αυτές είναι υποδεκτικές και δύο εκτελεστικές, δηλαδή σχετικές με την παραγωγή του λόγου. Οι δύο υποδεκτικές περιοχές είναι στενά συνδεδεμένες και περιλαμβάνουν την περιοχή που αναφέρεται ως κεντρική περιοχή του λόγου. Η μία, η οποία υπηρετεί την αντίληψη της προφορικής ομιλίας, καταλαμβάνει την οπίσθια άνω κροταφική περιοχή και τις έλικες του Heschl. Το οπίσθιο τμήμα της κροταφικής περιοχής αναφέρεται ως περιοχή του Wernicke. Μια δεύτερη περιοχή που υπηρετεί την αντίληψη του γραπτού λόγου καταλαμβάνει την γωνιώδη έλικα στο κατώτερο βρεγματικό λοβό. Η υπερχείλια έλικα, η οποία βρίσκεται ανάμεσα στα οπτικά και ακουστικά κέντρα του λόγου και η κατώτερη κροταφική περιοχή στο πρόσθιο τμήμα του οπτικού συνειρμικού φλοιού, είναι επίσης τμήμα αυτής της κεντρική ζώνης του λόγου. Εδώ εντοπίζονται τα κέντρα συλλογής πληροφοριών που παρέχουν οι οπτικές και ακουστικές λειτουργίες. Η κύρια εκτελεστική περιοχή που εντοπίζεται στο οπίσθιο τμήμα της κατώτερης μετωπιαίας έλικας αναφέρεται ως περιοχή του Broca και είναι υπεύθυνη για τις κινητικές λειτουργίες της ομιλίας. Οι λέξεις που γίνονται αντιληπτές οπτικά εκφράζονται γραπτός μέσω μιας τέταρτης γλωσσικής περιοχής, της καλούμενης περιοχής γραφής του Exner, στο οπίσθιο τμήμα της δεύτερης μετωπιαίας έλικας. Δηλαδή, υπάρχουν δύο παράλληλα συστήματα, ένα για την κατανόηση του προφορικού λόγου και την ομιλία και ένα για την κατανόηση του γραπτού λόγου και την γραφή. Αυτές οι αισθητικές και κινητικές περιοχές έχουν πολύπλοκες συνδέσεις μεταξύ τους μέσω ενός πλούσιου δικτύου νευρικών ινών, εκ των οποίων μία μεγάλη δέσμη, η τοξοειδής δεσμίδα, διαπερνά τον ισθμό του κροταφικού λοβού και πορεύεται γύρω από το οπίσθιο πέρας της Συλούϊας σχισμής. Ιδιαίτερης σημασίας είναι οι συνδετικές ίνες που ενώνουν την περιοχή του Broca με τον κατώτερο ρολάνδιο φλοιό, ο οποίος με την σειρά του νευρώνει τα όργανα της ομιλίας, δηλαδή τους μυς των χειλιών της γλώσσας του φάρυγγα και του λάρυγγα. Η περιοχή γραφής του Exner συνδέεται με την κινητική περιοχή των μυών της άκρας χείρας. 8

10 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2 ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΚΑΙ Η ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΚΡΑΣ ΧΕΙΡΑΣ Έρευνες έδειξαν ότι ο αριστερός εγκέφαλος είναι πιο αναλυτικός και λογικός ενώ ο δεξιός πιο συναισθηματικός και διαισθητικός. Η απόδοση όμως αυτής της διάκρισης μπορεί να οδηγήσει σε παρανοήσεις. Γιατί, πρώτον, και οι δύο πλευρές του εγκεφάλου έχουν αναλυτικές ικανότητες όπως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ορισμένες εργασίες του δεξιού εγκεφάλου απαιτούν λογική και αφηρημένη σκέψη (π.χ η αναπαραγωγή γεωμετρικών σχημάτων). Δεύτερον και τα δύο ημισφαίρια φαίνονται να συμμετέχουν στα συναισθήματα και τις συγκινήσεις, αν και μπορεί να παίζουν διαφορετικό ρόλο σε αυτά. Για παράδειγμα όταν αναισθητοποιείται το δεξιό ημισφαίριο τα άτομα γίνονται ευφορικά, πολλές φορές μέχρι σημείου μανίας, ενώ αναισθητοποίηση του αριστερού ημισφαιρίου προκαλεί κατάθλιψη. Επιπλέον, ασθενής που υφίσταται εγκεφαλικό επεισόδιο στο αριστερό ημισφαίριο αισθάνονται πιο απελπισμένοι από αυτούς που έχουν πάθει στο δεξιό, ακόμα και η εγκεφαλική βλάβη να έχει την ίδια έκταση. Οι παρατηρήσεις αυτές δείχνουν ότι τα δύο ημισφαίρια μπορεί να έχουν σημαντικό ρόλο ελέγχοντας αντίθετα είδη συναισθημάτων. Δεν πρέπει να θεωρούμε λοιπόν τις δύο πλευρές του εγκεφάλου ως τελείως διαφορετικές, την μία από την άλλη, σαν να μην μπορεί να κάνει η μία την δουλειά της άλλης. Το δεξί ημισφαίριο έχει και αυτό κάποιες γλωσσικές δυνατότητες. Καταλαβαίνει μερικές λέξεις, ακόμα και όταν τις χειρίζεται πάρα πολύ αργά. Το αριστερό ημισφαίριο μπορεί και αυτό να εκτελέσει κάποιες λειτουργίες του δεξιού, ακόμα και όταν δεν είναι τόσο αποτελεσματικό σε αυτές όσο το δεξιό. Θα ήταν επίσης λάθος να πιστεύουμε ότι μέσα στον εγκέφαλο υπάρχει μία πλήρης διάκριση εργασιών, με το ένα ημισφαίριο να επικρατεί του άλλου σε ορισμένες από αυτές. Επομένως η εκτέλεση των λειτουργιών στον εγκέφαλο είναι αρκετά ευέλικτη και εξαρτάται από το πως το άτομο αντιλαμβάνεται τις γνωστικές απαιτήσεις μιας εργασίας. Γενικότερο συμπέρασμα από τα παραπάνω είναι ότι οι νοητικές διεργασίες εκτυλίσσονται παράλληλα και ταυτόχρονα από τα δύο ημισφαίρια. Αντί να αναστέλλει το ένα τη λειτουργία του άλλου (όπως αναφέρουν τα μέχρι τώρα ερευνητικά μοντέλα), τα δύο ημισφαίρια αλληλοσυμπληρώνονται με αμοιβαία συνεργασία. 9

11 Περίπου το 90-95% του γενικού πληθυσμού είναι δεξιόχειρες, δηλαδή επιλέγουν τη χρήση του δεξιού χεριού κατά την εκτέλεση πολύπλοκων δραστηριοτήτων και είναι περισσότερο επιδέξιοι κατά την χρήση του. Η προτίμηση αυτή είναι περισσότερο πλήρης σε ορισμένα άτομα απ ότι σε άλλα. Τα περισσότερα άτομα δεν είναι αποκλειστικά δεξιόχειρες ή αποκλειστικά αριστερόχειρες, αλλά προτιμούν το ένα από τα δύο χέρια κατά την εκτέλεση πιο πολύπλοκων εργασιών, οι λεγόμενοι αμφίχειρες. Ο λόγος της προτίμησης του ενός χεριού δεν είναι πλήρως κατανοητός. Πολλοί ερευνητές χρησιμοποιούν για την εκτίμηση της δεξιοχειρίας πολλές παραμέτρους όπως την εποχή, το μορφωτικό επίπεδο, την κοινωνική δομή, την γεωγραφική κατανομή την ηλικία και το φύλο. Η μάθηση αποτελεί ακόμα έναν άλλο παράγοντα. Τα περισσότερα παιδιά διδάσκονται από την παιδική ηλικία την μετατόπιση από το αριστερό στο δεξιό χέρι, γιατί η αριστεροχειρία σε ένα κόσμο δεξιοχείρων θεωρείται αναπηρία. Οι περισσότεροι δεξιόχειρες παρατηρούν με τον δεξιό οφθαλμό και έχει διατυπωθεί η άποψη πως η οφθαλμική προτίμηση καθορίζει και την προτίμηση χειρός. Ακόμα και αν αυτό αληθεύει και πάλι δεν επαρκεί για την εξήγηση της οφθαλμικής επικράτησης. Είναι αξιοσημείωτο πως η προτίμηση χειρός αναπτύσσεται ταυτόχρονα με τον λόγο και το περισσότερο που μπορεί να υποστηριχθεί προς το παρόν είναι ότι η εντόπιση της γλώσσας, η προτίμηση του ενός οφθαλμού, χεριού και ποδιού, και η πραξία του αριστερού χεριού αποτελούν συνολικά εκδηλώσεις κάποιας θεμελιώδους, κληρονομούμενης στάσης ακόμα ακαθόριστης. Στους δεξιόχειρες, η αφασία σχετίζεται σχεδόν πάντα με αριστερές εγκεφαλικές βλάβες. Η αφασία ως αποτέλεσμα αμιγώς δεξιών εγκεφαλικών σε αυτά τα άτομα (διασταυρούμενη αφασία) είναι πολύ σπάνια και παρατηρείται στο 1% των περιπτώσεων. Η εγκεφαλική επικράτηση στα αριστερόχειρα και αμφίχειρα άτομα δεν είναι απόλυτα ενιαία. Σε μια μεγάλη σειρά αριστερόχειρων ασθενών με αφασία, το 60% είχε βλάβες περιορισμένες στο αριστερό εγκεφαλικό ημισφαίριο. Σε σχετικά σπάνιες περιπτώσεις αφασίας λόγω δεξιάς εγκεφαλικής βλάβης, ο ασθενής είναι σχεδόν πάντα αριστερόχειρας και επιπλέον η διαταραχή της γλώσσας σε ορισμένους από αυτούς τους ασθενείς είναι λιγότερο σοβαρή και έχει μικρότερη διάρκεια απ ότι στους δεξιόχειρες ασθενείς με ανάλογες βλάβες του αριστερού ημισφαιρίου. 10

12 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3 ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΟΦΕΙΛΟΜΕΝΕΣ ΣΕ ΝΟΣΟ Οι διαταραχές αυτές μπορούν να υποδιαιρεθούν σε τέσσερις κατηγορίες: 1. Απώλεια ή διαταραχή της αναπαραγωγής και\ή της αντίληψης του γραπτού η του προφορικού λόγου λόγω επίκτητης βλάβης του εγκεφάλου. Η κατάσταση αυτή καλείται αφασία ή δυσφασία. 2. Διαταραχές της ομιλία και του λόγου σε νοσήματα που επηρεάζουν συνολικά τις νοητικές λειτουργίες υψηλής απαρτίωσης δηλαδή σύγχυση, νοητική καθυστέρηση και άνοια. Η ομιλία και ο λόγος σπάνια καταργούνται σε αυτές τις καταστάσεις, αλλά είναι διαταραγμένες λόγο της γενικής διαταραχής των αντιληπτικών και νοητικών λειτουργιών. 3. Ελλειμματική φώνηση με ακέραιες νοητικές λειτουργίες και αντίληψη του λεκτικού και γραπτού λόγου και φυσιολογική σύνταξη. Αυτή είναι μία αμιγείς κινητική διαταραχή των μυών της άρθρωσης και μπορεί να οφείλεται σε χαλαρή ή σπαστική παράλυση δυσκαμψία, επανειλημμένους σπασμούς ή αταξία. Η κατάσταση αυτή καλείται δυσαρθρία ή αναρθρία. 4. Μεταβολή ή απώλεια της φωνής λόγο μίας διαταραχής του λάρυγγα ή της νεύρωσης του αφωνία ή δυσφωνία. Η άρθρωση και η γλώσσα παραμένουν ακέραιες. 11

13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ - ΑΙΤΙΑ Ο λόγος, σαν μέσο επικοινωνίας μεταξύ των ανθρώπων, εκφράζεται με την ομιλία και την γραφή. Τα μέσα έκφρασης όσον αφορά την ομιλία είναι τα όργανα του λόγου, ενώ για την γραφή οι μύες του άνω άκρου. Όταν υπάρχουν διαταραχές των οργάνων αυτών που αφορούν τον λόγο, αναφερόμαστε στις αφασίες. Στην προσπάθεια να δοθεί ο ορισμός της αφασίας με μεγαλύτερη ακρίβεια, χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι ορισμοί όπως είναι οι παρακάτω: Οι Darlley, Aronson και Brown (1975) περιγράφουν την αφασία ως πολύτροπο μείωση της ικανότητας αποκωδικοποίησης (ερμηνεία) και κωδικοποίησης (σχηματισμός) νοητικών γλωσσολογικών στοιχείων. Εκδηλώνεται με δυσκολίες στην προσεκτική ακοή, ανάγνωση, ομιλία και γραφή. O Kertesz (1985) την περιγράφει ως επίκτητη απώλεια του λόγου οφειλόμενη σε εγκεφαλική βλάβη χαρακτηριζόμενη από σφάλματα στην ομιλία (παραφασίες), διαταραχή στην κατανόηση και στη λεξαμνησία (ανομία). Σύμφωνα με τον ορισμό των Benson & Ardila (1996), αφασία είναι η απώλεια ή η διαταραχή της λειτουργίας του λόγου που προκαλείται από βλάβη του εγκεφάλου. Σύμφωνα με τον Gil (2000) οι αφασίες χαρακτηρίζουν αποδιοργάνωση του λόγου που αφορά τόσο στην έκφραση, όσο και την αντίληψη σε σχέση με την ομιλία και την γραφή, καθώς και σε σχέση με προσβολή εγκεφαλικών περιοχών εξειδικευμένων στην λειτουργία του λόγου. (Μεντενόπουλος, 2003) Δεν υπάρχουν σήμερα στην Ελλάδα αξιόπιστες στατιστικές για τον αριθμό των ατόμων που πάσχουν από αφασία. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι στις Η.Π.Α. από τα εγκεφαλικά επεισόδια που συμβαίνουν κάθε χρόνο καταλήγουν σε αφασία. Η αφασία είναι αποτέλεσμα εγκεφαλικής βλάβης, η οποία μπορεί να έχει προκληθεί από τους ακόλουθους παράγοντες: Εγκεφαλικό επεισόδιο Εγκεφαλική αιμορραγία Κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις Μετεγχειρητικά τραύματα 12

14 Όγκοι Εκφυλιστικές παθήσεις (π.χ. σκλήρυνση κατά πλάκας) (http://www.pliroforiodotis.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=12745: &catid=71: &Itemid=100164). 13

15 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ 5.1. ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ: Υπάρχουν διάφορες προσεγγίσεις για την αξιολόγηση των προβλημάτων του λόγου στην αφασία. Η διάγνωση και περιγραφή των αδυναμιών αλλά και των δυνατοτήτων του ασθενούς έχει σκοπό: Τον έλεγχο αν υπάρχει αφασία Τον προσδιορισμό του τύπου της αφασίας Την διαφοροδιάγνωση της αφασίας από άλλες διαταραχές Να διαπιστωθεί αν ο ασθενής είναι κατάλληλος για θεραπεία Τον καθορισμό των κατευθυντήριων στόχων της λογοθεραπείας Την επιλογή του είδους της παρέμβασης, ώστε το πρόγραμμα να είναι εξατομικευμένο ΕΛΕΓΧΟΣ\ΕΚΤΙΜΗΣΗ Για να ελεγχθεί αν ο ασθενής έχει αφασία ή όχι καθώς και τι είδους αφασία έχει αξιολογούνται τα παρακάτω: Η παραγωγή του λόγου για να εκτιμήσουμε αν είναι ρέουσα ή όχι Η κατανόηση του προφορικού λόγου για να εκτιμήσουμε αν έχει προβλήματα κατανόησης ή όχι Η επανάληψη λέξεων και προτάσεων Η κατονομασία Τα αποτελέσματα του παραπάνω ελέγχου ή αλλιώς της αρχικής ανεπίσημης αξιολόγησης επιτρέπουν στο κλινικό να καθορίσει αν συντρέχει λόγος περαιτέρω πιο ολοκληρωμένης αξιολόγησης. Επειδή πολλά συμπτώματα είναι κοινά σε διάφορους τύπους αφασίας η γλωσσικές λειτουργίες που εξετάζονται με λεπτομέρεια είναι: 14

16 1. Ο αυθόρμητος λόγος /συζήτηση 2. Η ακουστική κατανόηση 3. Η επανάληψη 4. Η κατονομασία 5. Η γραφή 6. Η ανάγνωση 7. Ο αυτοματοποιημένος λόγος 8. Η μη-λεκτικές ικανότητες Εκτός από μια ανεπίσημη αξιολόγηση υπάρχουν αρκετά δημοφιλή τεστ αφασίας σε αγγλόφωνες χώρες. Κάποια από αυτά έχουν σταθμιστεί στην ελληνική γλώσσα και χορηγούνται ευρέως. Αυτά είναι: 1. Aphasia Screening test (AST: Renatta Whurr, 1996) Στάθμιση: Παπαθανασίου, Η., Πλιόγκας, Β., Σαλαβούρα, Π., Τσιγάρας, Ε. (2006). 2. Διαγνωστική Εξέταση της Βοστώνης για την Αφασία (Boston Diagnostic Aphasia Examinasion (BDAE; Goodglass & Kaplan, 1983) Στάθμιση: Παπαθανασίου, Η., Κατσαντώνη, Μ., Παναγιωτοπούλου, Ε., & Φειδαντσή, Μ. (2003) 3. Μινεσότα τεστ Διαφορικής Διάγνωσης της Αφασίας (MDDA: Hildred Schuell, 1965) Μετάφραση και εφαρμογή: Αιναλίδου, Ε., Αραμπαζή, Κ., Βέρμπη, Χ., & Ταφιάδη, Δ. (2003). 15

17 Ο λογοθεραπευτής επίσης πρέπει να προσέξει στη διαφοροδιάγνωση της αφασίας από το φυσιολογικό λόγο και από άλλες νευρογενείς διαταραχές όπως: άνοια, σχιζοφρένεια, βλάβη δεξιού ημισφαιρίου, το λόγο της σύγχυσης, απραξία και δυσαρθρία ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΔΙΑΦΟΡΟΔΙΑΓΝΩΣΗΣ Το ιστορικό του ασθενή είναι σημαντικός παράγοντας Τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων ( + νευρολογικό) είναι απαραίτητο Λεπτομερή, επαρκή, αξιόπιστα δείγματα επικοινωνίας είναι αναγκαία Θα πρέπει να έχουμε δείγμα της μη λεκτικής επικοινωνίας Ο διαταραγμένος λόγος δε σημαίνει και διαταραγμένη επικοινωνία. Μερικοί ασθενής με λίγο λόγο μπορεί να επικοινωνούν πολύ και άλλοι με πολύ λόγο μπορούν να επικοινωνούν λίγο. Μέσα στο ίδιο είδος αφασίας μεμονωμένοι ασθενείς έχουν σημαντικές διαφορές. Έτσι, οι ατομικές διαφορές είναι τόσο σημαντικές όσο η κοινή συμπτωματολογία. Ένας βαθμός η αριθμός σε κλίμακα αξιολόγησης μπορεί να μη μας περιγράφει πολλά για τη συμπεριφορά. Οι ασθενείς με αφασία αλλάζουν με τον χρόνο, έτσι είναι σημαντικό να γίνονται επαναλαμβανόμενες αξιολογήσεις στη διάρκεια του χρόνου. Η διάγνωση γίνεται με βάση πολλά συμπτώματα, εκτός και αν ένα μόνο σύμπτωμα είναι διαγνωστικό. Η διαφοροδιάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται σε περιορισμένα ή αμφισβητήσιμα χαρακτηριστικά. Ασθενείς με διαφορετική διάγνωση αφασίας ( τύπου) έχουν κοινές συμπεριφορές. Οι ασθενείς με αφασία παρουσιάζουν πολλά συμπτώματα ή συμπεριφορές κοινά με άλλους ασθενείς με νευρογενείς ασθένειες οι οποίοι δείχνουν άλλες μορφές διαταραχών της επικοινωνίας. Η αφασία μπορεί να συνυπάρχει με άλλες διαταραχές, άλλες νευρολογικές ασθένειες. Ο σκοπός της αξιολόγησης και της διαφοροδιάγνωσης είναι να διαλέγουμε τις πιο κατάλληλες συμπεριφορές και θεραπευτικές αρχές για τον κάθε ασθενή. (Καμπανάρου, 2007) 16

18 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6 ΝΕΥΡΟΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται κυρίως για την έρευνα της νευροανατομίας του λόγου είναι η αξονική τομογραφία (CT), η ποζιτρονιακή τομογραφία (PET) και η λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fmri). 6.1.Αξονική τομογραφία (CT) Μια πηγή ακτινών Χ κινείται γύρω από το κεφάλι και μικρές ποσότητες ακτινοβολίας Χ περνούν μέσα από αυτό για να καταγραφούν από τους ανιχνευτές. Οι ανιχνευτές αυτοί αποτελούνται από ειδικούς κρυστάλλους περισσότερο ευαίσθητους στην ακτινοβολία από ότι τα κοινά φωτογραφικά φιλμ που χρησιμοποιούνται στην απλή ακτινογραφία. Οι εικόνες συντίθεται από τον υπολογιστή, αφού γίνει μια πλήρης περιστροφή της πηγής της ακτινοβολίας γύρω από το κεφάλι και αφού συγκριθούν τα ποσά των ακτινών Χ που απορροφήθηκαν από τον εγκέφαλο σε κάθε σημείο αυτής της περιστροφής. Η πηγή της ακτινοβολίας μπορεί να κινηθεί και μπρος-πίσω(αξονική-επιμήκης τομή), ώστε να ληφθούν εικόνες του εγκεφάλου σε διάφορα επίπεδα. Η αξονική τομογραφία μας δίνει εικόνες των οστών, της λευκής ουσία του εγκεφάλου και του εγκεφαλονωτιαίου υγρού μέσα στις κοιλίες του εγκεφάλου. Ακόμα και εγκεφαλικές δομές όπως ο θάλαμος, τα βασικά γάγγλια και ο φλοιός που δεν απεικονίζονται στις ακτινογραφίες, εδώ διακρίνονται καθαρά. Στις οπτικές απεικονίσεις των τομών, οι σκοτεινές περιοχές αντιστοιχούν σε περιοχές ελαττωμένης απορρόφησης (κοιλίες, σχισμές, έλικες), ενώ οι φωτεινές περιοχές αντιστοιχούν σε περιοχές αυξημένης απορρόφησης (αίμα, κόκκαλα). Όμως, παρά την απεικόνιση όλων αυτών των λεπτομερειών, η αξονική τομογραφία είναι μια μέθοδος που μας επιτρέπει να μελετήσουμε τη δομή, αλλά όχι την λειτουργία του εγκεφάλου. 6.2.Λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fmri) Η αρχή στην οποία στηρίζονται όλες οι μαγνητικές νευροαπεικονίσεις είναι ένα ισχυρό μαγνητικό πεδίο που ελευθερώνει σωματιδιακά πρωτόνια και γίνεται μέτρηση της ενέργειας, η οποία επιστρέφει στις αρχικές θέσεις των πρωτονίων (Τσολάκη, 2002). 17

19 Τα πλεονεκτήματα της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας είναι ότι παρουσιάζει καλύτερες εικόνες από ότι η PET, καθώς ότι και δεν εμπλέκεται ακτινοβολία. Επομένως είναι ακίνδυνη εξέταση και μπορεί να επαναληφθεί όσες φορές χρειαστεί. Τα μόνα άτομα που δεν μπορούν υποβληθούν σε αυτή την εξέταση είναι εκείνα που ύστερα από εγχείρηση φέρουν μέσα τους κάποιο μέταλλο π.χ. βηματοδότης. Επίσης φαίνεται ότι είναι πολύ χρήσιμη στον καθορισμό του επικρατούντος ημισφαιρίου για τον λόγο κυρίως στους επιληπτικούς ασθενείς. 6.3.Ποζιτρονιακή τομογραφία (PET) Αντίθετα με τη δομική απεικόνιση του εγκεφάλου, όπως είναι η αξονική τομογραφία, στη τομογραφία εκπομπής ποζιτρονίων χορηγούνται ραδιοσεσημασμένες ουσίες που απελευθερώνουν ποζιτρόνια (θετικά φορτισμένα ηλεκτρόνια). Τα ποζιτρόνια υφίστανται μετατροπές και οδηγούν στην απελευθέρωση φωτονίων τα οποία ανιχνεύονται από την κεφαλή PET. Επομένως μας επιτρέπει να δούμε τις περιοχές του εγκεφάλου που ενεργοποιούνται κατά την εκτέλεση μια συγκεκριμένης γνωστικής λειτουργίας. Επίσης μετράει την αιματική εγκεφαλική ροή σε κάθε περιοχή ή τον μεταβολισμό της γλυκόζης. Συγκρινόμενα με την αξονική και την μαγνητική τομογραφία, η PET μπορεί να απεικονίσει μεγαλύτερη περιοχή ανώμαλης δραστηριότητας, διότι απεικονίζει όχι μόνο την περιοχή που υπέστη π.χ. έμφρακτο αλλά και το δίκτυο των φλοιϊκών κέντρων που εμπλέκονται σε εξειδικευμένες λειτουργίες και έχουν σχέση με την περιοχή του εμφράκτου (Τσολάκη, 2002). Από ανατομικής πλευράς όμως είναι λιγότερο ακριβής από τν μαγνητική τομογραφία. 18

20 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7 ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ Η αφασία προκαλείται από εγκεφαλική κάκωση, η οποία τις περισσότερες φορές προκαλείται από εγκεφαλικό επεισόδιο ή από απευθείας χτύπημα στο κεφάλι. Η σειρά των λέξεων μπορεί να είναι λανθασμένη, ή το νόημα μπορεί να αλλαχθεί και να μην γίνει κατανοητό. Μερικές φορές, οι φθόγγοι και οι λέξεις αλλάζουν, για παράδειγμα, λένε τραπέζι αντί για καρέκλα.επίσης μπορεί να χρησιμοποιούνται και λέξεις χωρίς νόημα. Μερικά αφασικά άτομα μπορεί να παράγουν ομιλία με φανερή προσπάθεια καθώς και κακή άρθρωση. Το πιο συχνό χαρακτηριστικό είναι η δυσκολία στο να ονομάζουν πράγματα. Μπορεί να ξέρουν σε τι χρησιμεύει μια οδοντόβουρτσα, για παράδειγμα, αλλά θα έχουν ξεχάσει πώς να την ονομάσουν. Επίσης έχουν δυσκολία να καταλάβουν τι τους λένε καθώς και να εκφράσουν τις σκέψεις τους. Έχουν μειωμένη ικανότητα να διαβάζουν, να γράφουν, να κάνουν χειρονομίες ή να χρησιμοποιούν αριθμούς. Η ομιλία τους περιορίζεται σε μικρές προτάσεις ή μεμονωμένες λέξεις, όπως ονόματα αντικειμένων ή πράξεις. Πολύ συχνά, ο λόγος τους χαρακτηρίζεται ως τηλεγραφικός, γιατί περιορίζονται σε λέξεις κλειδιά σαν τηλεγράφημα. Κάποια αφασικά άτομα χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να καταλάβουν αυτό που έχουν ακούσει. Ακούνε τις λέξεις, αλλά δεν φέρνουν αμέσως στο μυαλό τους το νόημα της λέξης. Σε μερικές περιπτώσεις οι λέξεις μπορεί να ακούγονται στα αυτιά του αφασικού ατόμου σαν να μιλάει ο ομιλητής μια ξένη γλώσσα. Επιπρόσθετα, χρειάζονται χρόνο για να σκεφτούν τις λέξεις που θέλουν να χρησιμοποιήσουν και συχνά μπορεί να ξεχνάνε τη λέξη αμέσως αφού τη χρησιμοποιήσουν και θα πρέπει να ανανεώσουν την διαδικασία ψαξίματος όταν θελήσουν πάλι να την χρησιμοποιήσουν π.χ. το όνομα του παιδιού τους. Μπορεί να το πουν πολλές φορές, αλλά μετά δεν θα είναι ικανοί να το επαναφέρουν στη μνήμη τους μερικά λεπτά αργότερα. Ένα άλλο χαρακτηριστικό των αφασικών ατόμων είναι ότι διατηρούν κάποιους 'αυτοματισμούς', όπως τις βρισιές, το μέτρημα, την ονομασία των ημερών της εβδομάδας και διάφορες κοινωνικές απαντήσεις όπως 'ωραία', 'καλά', 'ευχαριστώ' και 'γεια'. (http://www.iatronet.gr/article.asp?art_id=3453) 19

21 Τα περισσότερα αφασικά άτομα μπορεί να γίνουν πιο συναισθηματικά. Για παράδειγμα, μπορεί να απογοητεύονται πιο εύκολα και να γελάνε ή να κλαίνε ασταμάτητα. Οι συναισθηματικές διαταραχές μετά το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο (ΑΕΕ) με κύριο αντιπρόσωπο την κατάθλιψη, αποτελούν σοβαρή επιπλοκή αυτού. Η κατάθλιψη επηρεάζει αρνητικά την πρόγνωση του ασθενή οδηγώντας σε αυξημένη θνητότητα και ελαττωμένη λειτουργικότητα. Παρά τη μεγάλη συχνότητα εμφάνισης κατάθλιψης μετά το ΑΕΕ παραμένει ασαφές το αιτιολογικό υπόβαθρο και οι παράγοντες κινδύνου που οδηγούν σ' αυτή καθώς και το πώς επιδρά η κατάθλιψη στην εξέλιξη της υγείας του ασθενή. Έχει μεγάλη σημασία η διάγνωση και αντιμετώπιση της κατάθλιψης μετά το ΑΕΕ για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του ασθενή και των οικείων του. (http://www.encephalos.gr/ g.htm.) Πρόσθετες Διαταραχές που συνδέονται με την εγκεφαλική κάκωση Ημιπληγία. Απώλεια της μισής όρασης (Ημιανοψία). Απώλεια γνώσης σχετικά με το πώς κάποιες διαδικασίες πραγματοποιούνται (Απραξία). Προβλήματα με την κατάποση τροφών και υγρών (Δυσφαγία - Δυσκαταποσία). Προβλήματα μνήμης. Σε σπανιότερες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρξει και επιληψία. 20

22 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ Ένα φυσικό σύνδρομο μπορεί να χαρακτηρίζεται από ένα σύνολο διαταραχών, στην κλινική πράξη όμως το σύνδρομο αυτό σε δύο αφασικούς ασθενείς μπορεί να εμφανίζεται με διαφορετικά σημεία. Αυτό οδήγησε ορισμένους ερευνητές να υποστηρίξουν ότι τα φασικά σύνδρομα δεν έχουν κλινική οντότητα (Caplan 1987, Schawrtz 1984). Παρόλα αυτά όμως οι κλασσικές περιγραφές παραμένουν σταθερές και κατά κανόνα αποδεκτές από τους περισσότερους ερευνητές από την εποχή του Wernicke και του Lichtheim (Benson 1988b). (Μεντενόπουλος, 2003) 8.1. ΑΦΑΣΙΑ BROCA Με τον όρο αφασία Broca χαρακτηρίζουμε ένα πρωτογενές έλλειμμα της εξωτερίκευσης του λόγου ή της παραγωγής ομιλίας με σχετική διατήρηση της κατανόησης. Στην αφασία Broca η κατανόηση του προφορικού λόγου είναι σχετικά ικανοποιητική αλλά σπανίως φυσιολογική. Ιδιαίτερα διαταράσσονται οι γραμματικοί κανόνες του λόγου. Επίσης ενώ ο ασθενής κατονομάζει αντικείμενα ή τα μέλη του σώματος δυσκολεύεται στη σύλληψη μίας διαδοχής λέξεων. Πολλοί ασθενείς δυσκολεύονται να κατανοήσουν έννοιες λέξεων π.χ μικρότερος μεγαλύτερος, μέσα αλλά σε μικρότερο βαθμό να κατανοούν τον γραπτό λόγο. Η γραφή είναι διαταραγμένη αρκετά. Οι λέξεις είναι παραποιημένες και συνήθως οι ασθενείς γράφουν καλύτερα με το αριστερό παρά με το δεξί χέρι που υπάρχει πάρεση. Η διαταραχή της γραφής παρατηρείται κυρίως στην καθ' υπαγόρευση παρά στην αυθόρμητη γραφή, η οποία είναι σχεδόν αδύνατη. Ένας ασθενής με αφασία Broca αναγνωρίζει την ανεπάρκεια του και τα λάθη του. Γενικότερα έχει συναίσθηση της διαταραχής του. Σε αντίθεση με την αφασία Wernicke, οι ασθενείς είναι αγχώδεις καταθλιπτικοί και κλαίνε αρκετά εύκολα. Συχνά συνυπάρχει στοματοπροσωπική απραξία η οποία συνήθως βελτιώνεται νωρίτερα. Η επανάληψη του προφορικού λόγου είναι συχνά διαταραγμένη στην αφασία Broca. Παρατηρούνται οι παραλήψεις ή απλοποιήσεις των φράσεων που ακούνε. Κατά κανόνα όμως η επανάληψη είναι καλύτερη από τον αυθόρμητο λόγο. Η έκφραση των αυτόματων σειρών (π.χ μήνες, ημέρες εβδομάδος κτλ.) είναι συνήθως ικανοποιητική. Η κατονομασία είναι κατά κανόνα φτωχή. Ο ασθενής δείχνει ευκολότερα το 21

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 1 Αφασίες 2 O φυσιολογικός λόγος, είναι μια σύνθετη διαντίδραση ανάμεσα σε συμβολικές αναπαραστάσεις, σε

Διαβάστε περισσότερα

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου

Ανάγνωση. Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων. Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων. Κατανόηση κειμένου Ανάγνωση Ικανότητα γρήγορης και αυτόματης αναγνώρισης λέξεων Γνώση γραμμάτων και αντιστοιχίας γραμμάτων φθόγγων Γνώση σημασίας λέξεων (λεξιλόγιο πρόσληψης) Κατανόηση κειμένου Οικειότητα με γραπτέςλέξειςκαι

Διαβάστε περισσότερα

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία

Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ. Ευανθία Σούμπαση. Απαρτιωμένη Διδασκαλία Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΣΤΗΝ ΨΥΧΙΑΤΡΙΚΗ Ευανθία Σούμπαση Απαρτιωμένη Διδασκαλία ΠΕΔΙΟ ΝΕΥΡΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑΣ ΟΡΙΣΜΟΣ Η επιστήμη που ασχολείται με τον προσδιορισμό της λειτουργικής κατάστασης του εγκεφάλου

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία

Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών. Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Η συμβολή των απεικονιστικών μεθόδων στη διάγνωση μαθησιακών και αναπτυξιακών διαταραχών Φοιτήτρια: Νούσια Αναστασία Απεικονιστικές μέθοδοι Οι νευροαπεικονιστικές μέθοδοι εμπίπτουν σε δύο μεγάλες κατηγορίες:

Διαβάστε περισσότερα

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές

FOUNDERS CLUB. Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές FOUNDERS CLUB Πλήρες Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα για Τελειόφοιτους & Νέους Επαγγελματίες Λογοθεραπευτές Το Πρόγραμμα Founders Club είναι το πληρέστερο πρόγραμμα ιδιωτικής εκπαίδευσης Λογοθεραπείας που υπάρχει.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Μιχάλη Ευθαλία-Μαρίνα.

ΣΧΟΛΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Μιχάλη Ευθαλία-Μαρίνα. ΣΧΟΛΕΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Μιχάλη Ευθαλία-Μαρίνα Παυλίδου Χρυσούλα Τίτλος πτυχιακής εργασίας: ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥ-ΡΗΜΑΤΟΣ, ΧΡΟΝΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Φοιτητές: Καργάκου Παναγιώτα Κτενιαδάκη Ειρήνη Τάχας Ευάγγελος Εισηγητής: Κος Πέσχος Δημήτριος

Φοιτητές: Καργάκου Παναγιώτα Κτενιαδάκη Ειρήνη Τάχας Ευάγγελος Εισηγητής: Κος Πέσχος Δημήτριος Φοιτητές: Καργάκου Παναγιώτα Κτενιαδάκη Ειρήνη Τάχας Ευάγγελος Εισηγητής: Κος Πέσχος Δημήτριος ΙΩΑΝΝΙΝΑ 2013 Ευχαριστίες Πρωτίστως θα θέλαμε να ευχαριστήσουμε θερμά τον εισηγητή της πτυχιακής μας εργασίας,

Διαβάστε περισσότερα

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά

Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Παρουσίαση Πτυχιακής Εργασίας με θέμα: Προσέγγιση των Μαθησιακών Δυσκολιών και Εφαρμογή του Τεστ Αθηνά Ιωάννινα Νοέμβριος2012 Επόπτης καθηγητής: Χριστοδουλίδης Παύλος Εκπονήτριες: Αρμυριώτη Βασιλική (11071)

Διαβάστε περισσότερα

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ

Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΓΕΝΝΗΣΗ 6 ΕΤΩΝ ΗΛΙΚΙΑ γέννηση ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ Αναγνωρίζει και προτιμά τη φωνή της μητέρας καθώς και ήχους της γλώσσας. Μιμείται ήχους της γλώσσας. 2 μηνών Συνδυάζει

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ

ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΜΑ 10ο ΜΕΡΟΣ Γ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΜΝΗΜΗ Πρόσφατες εργασίες έχουν αποδείξει ότι στη μνήμη παρεμβαίνουν πολλές περιοχές του εγκεφάλου Παρ όλα αυτά, υπάρχουν διαφορετικοί τύποι μνήμης και ορισμένες

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων : Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 επίκτητη και ειδική ή εξελικτική δυσλεξία Η δυσλεξία ως πρόβλημα της ανάγνωσης, διακρίνεται σε δύο μεγάλες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Σπουδάστρια: Μακρή Δήμητρα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ. Σπουδάστρια: Μακρή Δήμητρα ιj i ΐ /Ί>υν ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Διερεύνηση των συχνότερων τύπων αφασίας σε ασθενείς με εγκεφαλικά επεισόδια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Χαλάνδρι 02/05/2010 Αριστοτέλους 42 Χαλάνδρι Τ.Κ. 15234 Τηλ./210-6800823 e-mail: papdimit@yahoo.gr ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Η ανάπτυξη της γλώσσας αποτελεί µια πολύχρονη, πολύπλοκη και προοδευτική

Διαβάστε περισσότερα

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών»

«Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» «Δοκιμασία Εκφραστικού Λεξιλογίου σε τυπικά αναπτυσσόμενα παιδιά ηλικίας 6 8 ετών» Γλώσσα: Το φυσικό εκείνο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο και έχει ως βάση του τον έναρθρο λόγο.

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283

ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 ΤΟ ΤΕΣΤ ΑΝΙΧΝΕΥΣΗΣ ΤΗΣ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ ΣΤΟΥΣ ΕΝΗΛΙΚΕΣ(DAST) Δριδάκη Αργυρώ Α.Μ.: 10909 Κόλλια Δήμητρα Α.Μ.: 11283 Αναπτυξιακή Δυσλεξία Παγκόσμια Ομοσπονδία Νευρολογίας το 1968 «μια διαταραχή στα παιδιά τα οποία,

Διαβάστε περισσότερα

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος

Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές. 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος Βλάβη Δεξιού Ημισφαιρίου Σημειώσεις για Φοιτητές 2015, SpeechVoice-Σωτήρης Πανάγος 1 ΒΔΗ (RHD) : Χαρακτηριστικά 1. Δεν έχει ενσυναίσθηση της καταστασης του 2. Δυσκολία ελέγχου αριστερής πλευράς 3. Δυσκολία

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία.

Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Επιβλέπουσα: Ζακοπούλου Βικτωρία. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΘΕΜΑ: «Εγκεφαλική Παράλυση στην παιδική ηλικία». Εκπόνηση εργασίας: Παπαδοπούλου Ειρήνη Α.Μ. 12148 Επιβλέπουσα:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟ Α ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ 1. Γαστροοισοφαγική παλινδρόµηση (ΓΟΠ) Η συχνότητα της ΓΟΠ σε παιδιά µε ΕΠ αναφέρεται από 26% - 75%, ενώ σε φυσιολογικά παιδιά και βρέφη εκτιµάται περίπου στο 7-8% (Cadman και συν. 1978,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ

ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ ΔΙΓΛΩΣΣΙΑ ΜΕ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΛΟΓΟΥ -ΟΜΙΛΙΑΣ ΚΑΙ ΜΑΘΗΣΙΑΚΩΝ ΔΥΣΚΟΛΙΩΝ : ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΚΑΙ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ Σπουδάστρια: Αθηνά Κατσαντώνη (9923) Εποπτεύων καθηγητής: κ ος Πέσχος Δημήτριος. Τριμελής

Διαβάστε περισσότερα

Οι νευρικοί μηχανισμοί της οπτικής επιλογής : από την πλευρά της νευροψυχολογίας.

Οι νευρικοί μηχανισμοί της οπτικής επιλογής : από την πλευρά της νευροψυχολογίας. Οι νευρικοί μηχανισμοί της οπτικής επιλογής : από την πλευρά της νευροψυχολογίας. Ανάργυρος Β.Καραπέτσας Χειμερινό εξάμηνο: 2013 2014 Εισαγωγή Σε αυτό το άρθρο υποστηρίζεται ότι οι νευροψυχολογικές μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας

Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Διδάσκων: Αργύρης Καραπέτσας Καθηγητής Νευροψυχολογίας Νευρογλωσσολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1 1 Υποφλοιώδεις αφασίες (θαλαμικές και ραβδωτοκαψικές). Η κλινική τους εικόνα μοιάζει με τις αφασίες Βroca

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ (ΨΧ 00) Πέτρος Ρούσσος ΔΙΑΛΕΞΗ 3 Ορισμός της Ψυχολογίας Η επιστήμη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει τη συμπεριφορά και τις νοητικές διεργασίες του ανθρώπου (κυρίως)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ

ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΛΥΔΙΑ ΝΑΣΤΑΣΙΑ ΜΠΡΑΤΟΥ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΠΑΥΛΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΙΔΗΣ Ιστορική αναδρομή Ο πρώτος που αναγνώρισε αυτό το σύνδρομο ήταν ο John Langdon Down, το 1866. Μέχρι τα μέσα του 20 ου αιώνα, η αιτία που

Διαβάστε περισσότερα

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/

Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Αρθρωτικές-Φωνολογικές διαταραχές Αποκατάσταση φωνημάτων /f/ - /v/ Φοιτήτρια : Τεκτονίδου Βαρβάρα (12871) Καθηγήτρια: Παίλα Νικολέτα T.E.I Ηπείρου, 2014 Ταξινόμηση φωνολογικών/αρθρωτικών διαταραχών Αναπτυξιαξή

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Η ΛΕΥΚΗ ΟΥΣΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η λευκή ουσία συντίθεται από εμύελες νευρικές ίνες διαφόρων διαμέτρων και νευρογλοία Οι νευρικές ίνες κατατάσσονται

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων

Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Πιστοποιημένες εξ αποστάσεως εκπαιδεύσεις από την Βρετανική Ένωση Ψυχολόγων Εισαγωγή στην Κλινική Νευροψυχολογία της Μείζωνος Κατάθλιψης & της Σχιζοφρένειας (ONLINE CLINICAL SEMINAR) Εισηγητής: Δρ. Αλεξάνδρα

Διαβάστε περισσότερα

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει»

«Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» «Η ομορφιά εξαρτάται από τα μάτια εκείνου που τη βλέπει» Γνωστική Νευροεπιστήμη Πώς γίνεται αντιληπτή η αισθητική πληροφορία; Πώς σχηματίζονται οι μνήμες; Πώς μετασχηματίζονται σε λόγο οι αντιλήψεις και

Διαβάστε περισσότερα

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή)

«Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) «Δυσλεξία» (Ειδική Αναγνωστική Διαταραχή) Τι είναι, τι δεν είναι, τι μπορούμε να κάνουμε για το παιδί Παναγιώτης Σίμος, Ph.D. Επίκτητη vs. Αναπτυξιακή δυσκολία ανάγνωσης Δυσλεξία vs. «φτωχή» αναγνωστική

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητες Διαταραχές του Ακουστικού Συστήματος:

Επίκτητες Διαταραχές του Ακουστικού Συστήματος: Επίκτητες Διαταραχές του Ακουστικού Συστήματος: Βλάβες του ακουστικού φλοιού Ετερόπλευρη βλάβη προκαλεί μικρή ακουστική έκπτωση (εμφανέστερη με σύντομα ή αλλοιωμένα ερεθίσματα ή σε θορυβώδες περιβάλλον)

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (1) Ποιοι μιλούν Η γλώσσα των ζώων Είναι αυτόγλώσσα; Η Dr Pepperberg και ο Alex (ο παπαγάλος) 3 Δομή της γλώσσας Πώς μελετούν τη γλώσσα η γνωστική ψυχολογία, η νευροψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας

Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Στάδια Ανάπτυξης Λόγου και Οµιλίας Το παιδί ξεδιπλώνει τις γλωσσικές ικανότητες του µε το χρόνο. Όλα τα παιδιά είναι διαφορετικά µεταξύ τους και το κάθε ένα έχει το δικό του ρυθµό. Τα στάδια ανάπτυξης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ

Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Η ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΩΝ ΝΟΗΤΙΚΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΣΤΗΝ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ Αρχικά διευκρινήστε (από τον ασθενή ή το οικείο του περιβάλλον): Το επάγγελμά του Το μορφωτικό του επίπεδο (έτη σπουδών συνολικά, ανώτερες ή ειδικές

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014-2015 ΘΕΜΑ: Αξιολόγηση και Εκπαίδευση των μαθητών με μαθησιακές δυσκολίες. Προσαρμογές αναλυτικών

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόµενα: 5 Ο στάδιο: γράφω και διαβάζω τρισύλλαβες λέξεις 6 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που αρχίζουν µε φωνήεν 7 ο στάδιο: γράφω και διαβάζω λέξεις που έχουν τελικό σίγµα (-ς) 8 ο στάδιο: γράφω

Διαβάστε περισσότερα

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες

Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες Ο όρος διάχυτες αναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός) αναφέρεται σε μια αναπτυξιακή διαταραχή κατά την οποία το άτομο παρουσιάζει μειωμένες ικανότητες στην επικοινωνία, κοινωνικότητα και συμπεριφορά, καθώς

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΝΑΣΙΟΣ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΝΑΣΙΟΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ «Ανάπτυξη λογισμικού αξιολόγησης της αφασίας, βασιζόμενου στη διαγνωστική εξέταση αφασίας της Βοστόνης» ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Το Τεστ Πλήρους Αξιολόγησης της Αφασίας WAB R.

Το Τεστ Πλήρους Αξιολόγησης της Αφασίας WAB R. Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Το Τεστ Πλήρους Αξιολόγησης της Αφασίας WAB R. Μια πιλοτική μεταφορά του Φυλλαδίου Παρά της Κλίνης Αξιολόγησης σε φυσιολογικό ενήλικο

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com

Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση. Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Μαθησιακές Δυσκολίες Εκπαιδευτική αξιολόγηση Πηνελόπη Κονιστή ΠΕ 70 Med Ειδικής Αγωγής pkonisti@gmail.com Τι είναι Μαθησιακές Δυσκολίες; Καμπύλη Νοημοσύνης Δείκτης Νοημοσύνης ποσοστό % κατηγορία πάνω από

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ

ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΜΑΘΗΜΑ 6ο ΜΕΡΟΣ Β ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ ΤΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΑ Τα εγκεφαλικά ημισφαίρια διακρίνονται σε δεξιό και αριστερό Διαχωρίζονται μεταξύ τους με μια βαθιά σχισμή, την επιμήκη σχισμή Εντός

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ

Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς. Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Διαταραχές Μνήμης, Νόησης και Συμπεριφοράς Σωκράτης Γ. Παπαγεωργίου Επ. Καθ. Νευρολογίας ΕΚΠΑ Δυσαρθρία ΟΜΙΛΙΑ Φλοιός Υποφλοιικοί σχηματισμοί (βασικά γάγγλια, νευρωνικά δίκτυα) Νεύρα, μύες Δυσαρθρία- βλάβες:

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA

ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA ΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΚΑΙ ΑΛΛΑΓΗ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙA Γνωστικές λειτουργίες Γνωστική λειτουργία (cognition) είναι ο τρόπος με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και δρα μέσα σε αυτόν. Είναι το

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Ανάπτυξη δοκιμασιών αξιολόγησης Λόγου και Ομιλίας σε ασθενείς με Αφασία.

Θέμα: Ανάπτυξη δοκιμασιών αξιολόγησης Λόγου και Ομιλίας σε ασθενείς με Αφασία. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Θέμα: Ανάπτυξη δοκιμασιών αξιολόγησης Λόγου και Ομιλίας σε ασθενείς με Αφασία. Title:

Διαβάστε περισσότερα

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις

Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Biomedical Imaging & Applied Optics University of Cyprus Νευροφυσιολογία και Αισθήσεις Διάλεξη 16 Η Γλώσσα (Language) Εισαγωγή Γλώσσα Σύστημα με το οποίο ήχοι, σύμβολα και χειρονομίες (gestures) χρησιμοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης.

Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ Η δημιουργία και η πιλοτική εφαρμογή ενός πρωτοκόλλου αξιολόγησης νευρογενών διαταραχών κατάποσης. Σπουδαστές: Κάτανα Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ

ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Τ.Ε.Ι. ΛΑΡΙΣΑΣ Σ.Ε.Υ.Π. ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΙΙ ΙΔΡΥΜΑΤΑ 7 ου ΕΞΑΜΗΝΟΥ Ονοματεπώνυμο φοιτητριών: ΤΣΙΜΗΤΡΑ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΤΣΙΩΡΑ ΓΕΩΡΓΙΑ Υπεύθυνη καθηγήτρια: κ. ΚΥΠΑΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία

Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Προβλήματα ομιλίας στην παιδική ηλικία Το μικρό μας δεν μιλάει όπως τα άλλα παιδιά της ηλικίας του. Τι μπορεί να συμβαίνει; Το κοινωνικό περιβάλλον, οι συνθήκες ζωής, και οι παραδόσεις επηρεάζουν θετικά

Διαβάστε περισσότερα

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος

*Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος *Γράφει ο Φώτης Βελισσαράκος Πότε ένα παιδί βλέπει σωστά; Ποιές είναι οι δεξιότητες εκείνες που καθορίζουν την καλή λειτουργία της όρασης του; Πώς μπορεί μια δυσλειτουργία της όρασης να επηρεάσει την απόδοση

Διαβάστε περισσότερα

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου

Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας Αγγελίνα Κατριβάνου Απαρτιωμένη Διδασκαλία Αναπτυξιακές Διαταραχές της Παιδικής Ηλικίας I. Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές II. III. Ειδικές Αναπτυξιακές Διαταραχές

Διαβάστε περισσότερα

Διδάσκων Α.Καραπέτσας

Διδάσκων Α.Καραπέτσας Διδάσκων Α.Καραπέτσας Άνδρες και γυναίκες είναι εξίσου έξυπνοι, κάθε φύλο όμως με το δικό του τρόπο. (Science Illustrated, Σεπτέμβριος,2010) 2 Διαφέρουμε εγκεφαλικά? 3 Ο Richard Haier, (του Πανεπιστημίου

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015

Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Παρουσιάσεις με Αντίκτυπο (High Impact Presentations) Χαρίκλεια Τσαλαπάτα 19/10/2015 Τι Είναι μια Παρουσίαση Επικοινωνία σε προφορικό λόγο Η Σημασία του Προφορικού Λόγου (1) Έχει μεγαλύτερη δύναμη από

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΜΑΘΗΜΑ 7ο ΜΕΡΟΣ Β ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΦΛΟΙΟΥ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ Ο εγκεφαλικός φλοιός καταλαμβάνει τελείως την περιφέρεια των εγκεφαλικών ημισφαιρίων Αποτελείται από φαιά ουσία και εκτιμάται

Διαβάστε περισσότερα

Οπτική αντίληψη. Μετά?..

Οπτική αντίληψη. Μετά?.. Οπτική αντίληψη Πρωτογενής ερεθισµός (φυσικό φαινόµενο) Μεταφορά µηνύµατος στον εγκέφαλο (ψυχολογική αντίδραση) Μετατροπή ερεθίσµατος σε έννοια Μετά?.. ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΝΟΗΣΟΥΜΕ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΑΛΟΓΙΣΤΟΥΜΕ

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ ΜΑΘΗΜΑ 9ο ΜΕΡΟΣ Α Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Η ΑΙΜΑΤΩΣΗ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ Ο εγκέφαλος αρδεύεται από : 1. Τις δύο έσω καρωτίδες και τους κλάδους τους 2. Τις δύο σπονδυλικές αρτηρίες και τους κλάδους τους Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3)

Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Γνωστική Ψυχολογία ΙΙ (ΨΧ 05) Γλώσσα (3) Δυσκολίες στην ανάγνωση Τα θεωρητικά μέρη του δικτύου οπτικής αναγνώρισης λέξεων και οι εκτιμώμενες θέσεις τους στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου του έμπειρου

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Γλαύκωμα. www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Γλαύκωμα www.ophthalmica.gr IΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΟΦΘΑΛΜΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα; Ο όρος γλαύκωμα ορίζει μια ομάδα παθήσεων που τις χαρακτηρίζει μια σταδιακή καταστροφή του οπτικού

Διαβάστε περισσότερα

AKOH HXOΣ. ένταση. τόνος. Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων.

AKOH HXOΣ. ένταση. τόνος. Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων. AKOH HXOΣ ένταση τόνος Χροιά : πολυπλοκότητα ηχητικών κυµάτων. Ακουστό φάσµα : 20-20000 Hz (συνήθως 1000-4000 Hz) Φάσµα ήχου για την κατανόηση της οµιλίας: 200-2000 Hz ΜΕΤΑ ΟΣΗ ΤΟΥ ΗΧΟΥ ΣΤΟ ΟΥΣ Έξω ους

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ BOSTON ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ BOSTON ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ BOSTON ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΣΙΡΑΝΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΗΓΗΣΗ: κ. ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ ΛΟΓΟΣ Εγκεφαλικά ημισφαίρια

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ BOSTON ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ

ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ BOSTON ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΡΟΝΟΙΑΣ (Σ.Ε.Υ.Π.) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΗΠΕΙΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΔΙΑΤΑΡΑΧΩΝ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΜΕ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ BOSTON ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΠΟΛΛΑΠΛΗ ΣΚΛΗΡΥΝΣΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας

Εισαγωγή στην Ψυχολογία. Ψυχολογία. Ας δούµε ένα παράδειγµα ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Τοµείς έρευνας της ψυχολογίας ΟΡΙΣΜΟΙ ΤΟΥ ΟΡΟΥ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ Εισαγωγή στην ρ Λυράκος Γεώργιος Ψυχολόγος Υγείας MSc. PhD Φυσικοθεραπεία Μάθηµα1 ο Είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και τις νοητικές

Διαβάστε περισσότερα

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς

Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ. Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Αλκοόλ, Εθεβεία & Εγκέθαλορ Γιώργος Παναγής Πανεπιστήμιο Κρήτης Τμήμα Ψυχολογίας Εργαστήριο Νευροεπιστημών & Συμπεριφοράς Κατανάλωση οινοπνευματωδών στους Έλληνες μαθητές (2011) Στην Ελλάδα, τα αγόρια

Διαβάστε περισσότερα

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments

Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments Διαταραχές Μνήμης. Πιλοτική μετάφραση και απόδοση του εγχειριδίου: Treating Memory Impairments ΜΑΝΤΖΑΚΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ Α.Μ. 11523 ΕΠΙΒΛΕΠΟΥΣΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ: ΖΑΚΟΠΟΥΛΟΥ ΒΙΚΤΩΡΙΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η δυνατότητα που έχουμε

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ψυχολογία

Εισαγωγή στην Ψυχολογία 1 Εισαγωγή στην Ψυχολογία ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 2 Θέµατα Ορισµού Η ψυχολογία είναι η επιστήµη που σκοπό έχει να περιγράψει και να εξηγήσει την συµπεριφορά και της νοητικές διεργασίες κυρίως των ανθρώπων αλλά και των

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Τι είναι οι μηνίσκοι του γόνατος; Οι μηνίσκοι του γόνατος είναι ινοχόνδρινοι δίσκοι σχήματος C οι οποίοι παρεμβάλλονται μεταξύ του μηριαίου και της

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος

Αθλητική ταξινόμηση. Κατηγορία 1. Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) Β έτος ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Β έτος Αθλητική ταξινόμηση Κατηγορία 1 Κατηγορία ΙΙ (κάτω άκρα) Κατηγορία ΙΙ (άνω άκρα) 1 .. Κατηγορία ΙΙΙ Κατηγορία IV.. Κατηγορία

Διαβάστε περισσότερα

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση

Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Πέντε Προτάσεις Αντιμετώπισης των υσκολιών στην Ανάγνωση Tο φαινόμενο της ανάγνωσης προσεγγίζεται ως ολική διαδικασία, δηλαδή ως λεξιλόγιο, ως προφορική έκφραση και ως κατανόηση. ημήτρης Γουλής Πρώτη Πρόταση

Διαβάστε περισσότερα

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο

13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο 13 ο ΠΑΓΚΥΠΡΙΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΔΥΣΛΕΞΙΑΣ Σάββατο 6 Οκτωβρίου 2010 Εργαστήριο «Δυσλεξία: Μια λέξη δύσκολη και μόνο να την πεις φαντάσου το μαρτύριο όμως να τη ζεις» Μαρία Χριστοπούλου, Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου,

Διαβάστε περισσότερα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα

Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες. Μαγδαληνή Γκέιτς Α Τάξη Γυμνάσιο Αμυγδαλεώνα Εγκέφαλος-Αισθητήρια Όργανα και Ορμόνες O εγκέφαλος Ο εγκέφαλος είναι το κέντρο ελέγχου του σώματος μας και ελέγχει όλες τις ακούσιες και εκούσιες δραστηριότητες που γίνονται μέσα σε αυτό. Αποτελεί το

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ

ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΚΤΙΝΟΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ - ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Ι. ΦΕΖΟΥΛΙΔΗΣ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΚΡΑΝΙΟ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ Απλή Ακτινογραφία Αξονική Τοµογραφία Βρεγµατικό

Διαβάστε περισσότερα

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ

ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ ΑΣΘΕΝ-Ν ΣΤΗ ΣΤΕΦΑΝΙΑΙΑ ΜΟΝΑΔΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤ-ΠΙΣΗ ΧΑΤΖΗΣΤΕΦΑΝΟΥ ΦΑΝΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ Τ.Ε. Β Γ ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Η στεφανιαία µονάδα είναι ένας χώρος

Διαβάστε περισσότερα

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες

Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Βασίλειος Κωτούλας Σχολικός Σύμβουλος 2ης Εκπ. Περ. ΠΕ Καρδίτσας vaskotoulas@sch.gr http://dipe.kar.sch.gr/grss Αίτια - Διάγνωση Μαθησιακές Δυσκολίες Δομή Εισήγησης Ορισμός - Χαρακτηριστικά Βασικές παραδοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Ειδική Φυσική Αγωγή Ενότητα 10η: Αυτισμός Κοκαρίδας Δημήτρης Τμήμα Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ & ΠΡΟΝΟΙΑΣ Α.Τ.Ε.Ι. ΗΠΕΙΡΟΥ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΟ ΕΤΟΣ: 2013 2014 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Πιλοτική Εφαρμογή του Διαγνωστικού Εργαλείου «Λόγος Αφασία» σε

Διαβάστε περισσότερα

Ανατοµία του Εγκεφάλου

Ανατοµία του Εγκεφάλου Ανατοµία του Εγκεφάλου Κύριες Σχισµές & Αύλακες: 1. Η επιµήκης σχισµή 2. Η εγκάρσια σχισµή 3. Η πλάγια σχισµή (του Sylvius) πρόσθιο οριζόντιο κλαδο πρόσθιο ανιόντα κλάδο οπίσθιο κλάδο 4. Κεντρική αύλακα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΙΤΛΟΣ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΤΙΤΛΟΣ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΕΙ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΛΟΓΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΙΤΛΟΣ: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΤΗΣ ΑΦΑΣΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΠΟΥΔΑΣΤΡΙΑ: ΚΟΥΤΙΔΟΥ ΣΟΦΙΑ, ΑΜ: 12277 ΕΠΙΒΛΕΠΟΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας

ΓΛΑΥΚΩΜΑ. προληψη και θεραπεια. επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας ΓΛΑΥΚΩΜΑ προληψη και θεραπεια επειδή είναι σηµαντικό να διατηρήσετε για πάντα την όραση σας Τι είναι το γλαύκωµα; Το γλαύκωμα αποτελεί μια ομάδα από παθήσεις των οφθαλμών, οι οποίες έχουν σαν κοινό χαρακτηριστικό

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικοί μηχανισμοί που υποστηρίζουν τη λειτουργία της ανάγνωσης Η ανάγνωση κειμένου ενέχει αλλεπάλληλες σακκαδικές κινήσεις με αρκετά μεγάλα

Εγκεφαλικοί μηχανισμοί που υποστηρίζουν τη λειτουργία της ανάγνωσης Η ανάγνωση κειμένου ενέχει αλλεπάλληλες σακκαδικές κινήσεις με αρκετά μεγάλα Εγκεφαλικοί μηχανισμοί που υποστηρίζουν τη λειτουργία της ανάγνωσης Η ανάγνωση κειμένου ενέχει αλλεπάλληλες σακκαδικές κινήσεις με αρκετά μεγάλα διαλείμματα στα οποία οι οφθαλμοί προσηλώνονται σε ένα μικρό

Διαβάστε περισσότερα

Προβλήματα Λόγου Νεονάκη Ειρώνα, Λογοπεδικός. Τι είναι η λογοπεδική

Προβλήματα Λόγου Νεονάκη Ειρώνα, Λογοπεδικός. Τι είναι η λογοπεδική Προβλήματα Λόγου Νεονάκη Ειρώνα, Λογοπεδικός Τι είναι η λογοπεδική Η επιστήμη της λογοπεδικής είναι η επιστήμη της παθολογίας της επικοινωνίας και ασχολείται με την πρόληψη, διάγνωση, θεραπεία και έρευνα

Διαβάστε περισσότερα

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ

ΥΔΡΟΚΗΛΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΟΣΧΕΟΥ - ΥΔΡΟΚΗΛΗ - ΚΙΡΣΟΚΗΛΗ - ΣΥΣΤΡΟΦΗ ΣΠΕΡΜΑΤΙΚΟΥ ΤΟΝΟΥ - ΚΥΣΤΗ ΕΠΙΔΙΔΥΜΙΔΑΣ - ΣΠΕΡΜΑΤΟΚΥΣΤΗ - ΚΥΣΤΕΣ ΟΣΧΕΟΥ ΥΔΡΟΚΗΛΗ Είναι η συλλογή υγρού μεταξύ των πετάλων του ιδίως ελυτροειδούς χιτώνα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών

Αξιολόγηση στάσης. Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Αξιολόγηση στάσης Τυπικές στάσεις & βασικά χαρακτηριστικά αυτών Εικόνα 1. Τυπικές όρθιες στάσεις. Τέλια όρθια στάση (Α), κυφω-λορφωτική στάση (Β), στάση επίπεδης ράχης (C) & χαλαρή στάση (D). Τέλεια όρθια

Διαβάστε περισσότερα

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ

ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Τμήμα Λογοθεραπείας ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΑΘΗΝΑΤΕΣΤ ΣΕ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ ΠΑΙΔΙΟΥ ΠΡΩΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ ΜΕ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ Παρουσίαση πτυχιακής εργασίας από τις

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση

Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Τίτλος εργασίας: Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη διαταραχή του αυτιστικού φάσματος: βιβλιογραφική ανασκόπηση Επιβλέπων καθηγητής: ΝΑΣΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΠΑΠΑΓΑΛΟΥ ΑΓΛΑΪΑ Α.Μ: 12514 Τι είναι ο αυτισμός; Είναι μία

Διαβάστε περισσότερα

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ

1. Ορισµός της ΕΓΔ. 2.1. Χαρακτηριστικά της ΕΓΔ Ο λόγος είναι ίσως η σηµαντικότερη µορφή έκφρασης όσο για την επικοινωνία αλλά και για την περαιτέρω ανάπτυξη του ανθρώπου από τον προφορικό στον γραπτό λόγο. Γιατί αν ένα παιδί δεν συνειδητοποιήσει πλήρως

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών

ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ. Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΑΞΟΝΙΚΗ ΤΟΜΟΓΡΑΦΙΑ Ευάγγελος Παντελής Επ. Καθ. Ιατρικής Φυσικής Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής Ιατρική Σχολή Αθηνών ΙΑΤΡΙΚΗ ΦΥΣΙΚΗ Διαγνωστικές και θεραπευτικές εφαρμογές ακτινοβολιών : Κεφάλαιο 11 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Διαβάστε περισσότερα

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ

Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Μυϊκές θλάσεις και αποκατάσταση ΠΗΔΟΥΛΑΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΕΦΑΑ ΚΟΜΟΤΙΝΗΣ Ορισμός : Οξεία μυϊκή θλάση ορίζεται η ρήξη των μυϊκών ινών στο μυ η οποία είναι αποτέλεσμα εφαρμογής υπέρμετρης ξαφνικής δύναμης στο μυ

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ:

Γλωσσάρι ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ: Γλωσσάρι Αυτό το γλωσσάρι, παρέχει ορισμούς / εξηγήσεις για όλες τις λέξεις ή φράσεις που χρησιμοποιούνται στην έρευνα, οι οποίες επιλέχθηκαν από τους εταίρους από όλα τα κράτη μέλη της Ε.Ε., που ενδεχομένως

Διαβάστε περισσότερα

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ

Γιαννάκη Ειρήνη Α.Μ: 12066 Τμήμα Λογοθεραπείας- Τ.Ε.Ι ΗΠΕΙΡΟΥ «Η ψυχοκινητική καθυστέρηση ως σημαντικό κομμάτι πολλών διαταραχών. Μέθοδοι ψυχοκινητικής ανάπτυξης καθώς και υλικό (ασκήσεις) ως εναλλακτική μορφή επικουρικής αγωγής στη λογοθεραπεία». Γιαννάκη Ειρήνη

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας

Αναπηρία: όροι και ορισμοί. Η έννοια της διαφορετικότητας Αναπηρία: όροι και ορισμοί Η έννοια της διαφορετικότητας Η Αναπηρία στην Αρχαία Ελλάδα Ο Όμηρος στην Οδύσσεια αναφέρει τον τυφλό ποιητή, ο οποίος συχνά ήταν προσκεκλημένος στο παλάτι και είχε την εύνοια

Διαβάστε περισσότερα

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας

Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης. Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας Κλινική Οπτική και Διαταραχές της Διάθλασης Σοφία Ανδρούδη Επίκουρη Καθηγήτρια Οφθαλμολογίας ΟΡΑΣΗ Η όραση είναι ένας συνδυασμός: Ανατομικών Οπτικών Νευρικών μηχανισμών ΑΝΑΤΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Κερατοειδής Πρόσθιος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer

ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer ΕΠΩΝΥΜΟ: Κ. ΟΝΟΜΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΑ ΤΑΞΗ-ΤΜΗΜΑ: Α 1 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 26/3/2014 ΕΡΓΑΣΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ (με βάση το παράθεμα σελ.157 του σχολικού βιβλίου) Η νόσος Alzheimer Η νόσος Alzheimer είναι η πιο συχνή μορφή άνοιας,

Διαβάστε περισσότερα

ΦυσιολογίαΝευρικούΣυστήµατος 1 0 Μάθηµα Στοιχεία Ανατοµίας Λειτουργίας του ΝΣ Τεχνικές Λειτουργικής Απεικόνισης Λειτουργία της Γλώσσας ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το ΝΣ συντονίζει τη λειτουργία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Ζακοπούλου Βικτωρία ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Κυριάκου Θεοδώρα (Α.Μ. 8829)

ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Ζακοπούλου Βικτωρία ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Κυριάκου Θεοδώρα (Α.Μ. 8829) ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: Ζακοπούλου Βικτωρία ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: Κυριάκου Θεοδώρα (Α.Μ. 8829) Γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού. Γλωσσικές διαταραχές. Παρουσίαση του B.S.R.A. Πιλοτική χορήγηση του B.S.R.A. Στατιστική επεξεργασία.

Διαβάστε περισσότερα