Hαισθητική αποκατάσταση ερμηνεύεται διαφορετικά ανά

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Hαισθητική αποκατάσταση ερμηνεύεται διαφορετικά ανά"

Transcript

1 Aπό την επιδιόρθωση στην αισθητική αποκατάσταση αρχαίων και σύγχρονων γλυπτών Iστορική αναδρομή και σύγχρονες απόψεις Λητώ Γουνελά Συντηρήτρια Aρχαιοτήτων και Έργων Tέχνης Aρχιτέκτων Mηχανικός Eυλαμπία Δημητριάδου Συντηρήτρια Aρχαιοτήτων και Έργων Tέχνης Η αισθητική αποκατάσταση των έργων τέχνης απασχολούσε ανέκαθεν όλους όσοι καταπιάνονται με τη συντήρηση των έργων αυτών. Είναι όμως ένα θέμα που, παρά την τεράστια σημασία του, δεν έχει ακόμα ερευνηθεί σε βάθος. Σε αυτό έχει συμβάλει κατά ένα μεγάλο ποσοστό η απουσία γραπτών πηγών σε ό,τι αφορά τις επεμβάσεις αποκατάστασης. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται ιδιαίτερα στην Ελλάδα, όπου μέχρι τη δεκαετία του 1970 δεν συνηθιζόταν να τηρούνται αρχεία επεμβάσεων, με αποτέλεσμα να έχουν χαθεί πολύτιμες πληροφορίες. Ωστόσο, οι ελάχιστες αναφορές που υπάρχουν γι αυτό το θέμα στην ελληνική και ξένη βιβλιογραφία βοηθούν να σχηματιστεί μια γενική εντύπωση για την ιστορία της αισθητικής αποκατάστασης. Hαισθητική αποκατάσταση ερμηνεύεται διαφορετικά ανά τους αιώνες. Παρόλο που το ζητούμενο ήταν πάντα η μίμηση της αρχικής φόρμας των γλυπτικών έργων και συνθέσεων, το τελικό αποτέλεσμα χαρακτήριζε συνήθως την εποχή απόπειρας της αποκατάστασης και τις αισθητικές της αντιλήψεις, καθώς επίσης και τα προσωπικά γούστα των συλλεκτών. Αρχαιότητα - ρωμαϊκή περίοδος Τα πρώτα παραδείγματα αισθητικής αποκατάστασης εμφανίζονται στην Αρχαιότητα, κατά την οποία η έννοια της αποκατάστασης ταυτίζεται με την επιδιόρθωση των έργων που είχαν υποστεί φθορές από διάφορους παράγοντες. Κλασικοί συγγραφείς, όπως ο Πλίνιος και ο Βιτρούβιος, αναφέρουν ότι οι σύγχρονοί τους είχαν υπόψη τους τις φθορές που μπορούσαν να παρουσιάσουν τα έργα τέχνης εξαιτίας διαφόρων παραγόντων. 1 Περισσότερο όμως από τις μαρτυρίες, τα ίδια τα έργα τέχνης μιλούν από μόνα τους για την τάση των αρχαίων να αποκαθιστούν τις ζημιές που προκαλούνταν από διάφορες αιτίες. Oι συμπληρώσεις στα γλυπτά την εποχή αυτή γίνονταν από το ίδιο υλικό (μάρμαρο, πιθανόν όμως διαφορετικής προέλευσης). Σε περιπτώσεις όπου οι συμπληρώσεις δεν σώζονται, υπάρχουν συχνά στοιχεία, όπως τρύπες στα σημεία σύνδεσης, που μαρτυρούν ότι είχαν προηγηθεί εργασίες αποκατάστασης (εικ. 1). Επίσης, οι αποκαταστάσεις ορισμένες φορές γίνονταν αρκετά χρόνια αργότερα, με αποτέλεσμα τα τεχνοτροπικά χαρακτηριστικά των συμπληρώσεων να ακολουθούν το πνεύμα και το στιλ της εποχής στην οποία έγινε η συμπλήρωση και επομένως να διαφέρουν στιλιστικά από τα υπόλοιπα μέρη των γλυπτών που είχαν φιλοτεχνηθεί παλαιότερα. Mε το ίδιο πνεύμα πραγματοποιούνταν αισθητικές αποκαταστάσεις και στη ρωμαϊκή περίοδο. Ταυτόχρονα όμως δημιουργήθηκαν και τα πρώτα αντίγραφα έργων της κλασικής αρχαιότητας, τα οποία βοήθησαν σημαντικά στην ερμηνεία του θέματος, τους καλλιτέχνες των μετέπειτα χρόνων που ασχολήθηκαν με αποκαταστάσεις. Αναγέννηση Στα χρόνια που ακολουθούν μέχρι την Αναγέννηση, τα οποία χαρακτηρίζονται άγονα από πολιτισμική άποψη, η καταστροφή και η αδιαφορία για τα γλυπτά έργα είναι έντονη. Εξαίρεση στο κλίμα αυτό θα αποτελέσει η Ρώμη με κάποια πρώτα δείγματα προστασίας των αρχαιοτήτων. Εκεί εμφανίζονται και οι πρώτες συλλογές έργων τέχνης, κάτω από τη γενική επίδραση του ουμανιστικού πνεύματος της Αναγέννησης, ενώ τις εργασίες αποκατάστασης των έργων που επρόκειτο να εκτεθούν σε αυτές αναλάμβαναν οι καλύτεροι καλλιτέχνες (κυρίως γλύπτες) της εποχής, οι οποίοι υπάκουαν στις επιθυμίες των ιδιοκτητών. Oι καλλιτέχνες της περιόδου αυτής αντιμετώπιζαν τα έργα τέχνης με απερίσκεπτη ασέβεια και αδιαφορούσαν για τη διατήρηση και την προβολή των αυθεντικών τους στοιχείων που αποτελούν και ιστορικά στοιχεία του παρελθόντος. Η αντίληψη της αναπροσαρμογής του παλαιού έργου στο γούστο του καλλιτέχνη-συντηρητή φαίνεται να στάθηκε ο γενικός κανόνας. 2 O Benvenuto Cellini ( ), για παράδειγμα, όταν αντίκρισε έναν αρχαίο κορμό, το 1547, αναφώνησε: «Δεν θυμούμαι να χω 102 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

2 1α.. Πέρσης ιππέας. Παριανό μάρμαρο, 520 π.χ. Μουσείο Ακρόπολης. β. Λεπτομέρεια από το αριστερό γόνατο του ιππέα. ξαναδεί μορφή παιδιού τόσο όμορφα δουλεμένη και μάλιστα με τόσο ωραίο τρόπο. Θα ήθελα να το κολλήσω όλο μαζί, για χάρη της Εξοχότητάς σας το κεφάλι, τα χέρια και τα πόδια. Και θα του φτιάξω έναν αϊτό, τόσο όμορφο που θα μπορείς να τον ονομάσεις Γανυμήδη. Και μ όλο που εγώ δεν κάνω αυτή τη δουλειά, που την κάνουν μόνον κάτι παλαβοί (και μάλιστα κακά), ωστόσο αυτός ο μεγάλος καλλιτέχνης με καλεί να τον υπηρετήσω!» 3 (εικ. 2). Η μόνη σκέψη, σε κάθε περίπτωση, ήταν να εξασφαλιστεί η σαφής και ολοκληρωμένη αναπαράσταση του θέματος. Oι εργασίες αποκατάστασης από τους καλλιτέχνες γίνονταν με γνώμονα την καλλιτεχνική τελείωση του έργου και τη λειτουργικότητα που επέβαλλε η νέα, και πιθανόν διαφορετική, χρήση του. Αυτό το είδος «αποκατάστασης» συνίστατο στη συμπλήρωση με κάθε τρόπο του τμήματος που έλειπε και αποσκοπούσε στην ικανοποίηση των αισθητικών προτύπων της εποχής. Είναι σημαντικό επίσης να αναφερθεί ότι από αυτή την κυρίαρχη τάση για μαζικές και χωρίς ιστορικά στοιχεία αποκαταστάσεις είχαν ξεφύγει κάποια αγάλματα παρ όλα αυτά, τα περισσότερα πέρασαν από τα χέρια ικανών και μη καλλιτεχνών και έφτασαν σ εμάς μεταποιημένα και χωρίς την πραγματική ιστορική τους αξία. Μπαρόκ Το ίδιο πνεύμα εξακολουθεί να υπάρχει και στην περίοδο του Μπαρόκ, με τη διαφορά ότι τώρα παρουσιάζονται οι πρώτοι προβληματισμοί γύρω από τις αρμοδιότητες του γλύπτη-συντηρητή, ο οποίος αρχίζει να διαφοροποιείται από τον καλλιτέχνη. Από το πρώτο μισό του 17ου αιώνα, παρουσιάζονται κάποιες καινοτομίες σημαντικές για την ιστορία της συντήρησης. Μερικές από αυτές, που συνέβαλαν σημαντικά στον καθορισμό των πιο μοντέρνων θεωρητικών απόψεων, είναι: 4 Η απαίτηση να περιγράφονται τα έργα πριν από την ενδεχόμενη συντήρηση. Η αρχή της αμφισβήτησης σχετικά με το πλύσιμο και η αναθεώρηση των αρχικών σκέψεων ως προς την πατίνα. Η συζήτηση σχετικά με την καταλληλότητα των συγκολλήσεων. Oι πρώτες συζητήσεις σχετικά με τα προσόντα που πρέπει να έχουν οι συντηρητές, που οδηγούν σταδιακά στο διαχωρισμό τους από τους καλλιτέχνες. Oι καινοτομίες αυτές προκάλεσαν αλλαγές στη σκέψη των καλλιτεχνών της εποχής, με αποτέλεσμα να παρουσιάζεται μεγάλη ποικιλία στις αποκαταστάσεις ανάμεσα σε αυτούς που ενστερνίστηκαν τις ιδέες αυτές και προσπάθησαν να τις σεβαστούν και σ αυτούς που παρέμειναν στις αυθαίρετες και κατά βούληση συμπληρώσεις. Επιπλέον, τα χρόνια αυτά ο γλύπτης Gianlorenzo Bernini ( ) εισήγαγε την τάση της χρησιμοποίησης αρχαίων μαρμάρινων κομματιών ως συμπληρωματικών στοιχείων σε μοντέρνα γλυπτά. Όταν αυτή η τάση μεταφέρθηκε γενικότερα στη συντήρηση αρχαίων μαρμάρων, ο αντικλασικισμός έφτασε στο απόγειό του, εφόσον έπαψε να υπάρχει η αναγκαιότητα, που ήταν πάντα αισθητή, της προσαρμογής στο αρχαίο. Παρατηρείται έτσι η μετατροπή των αρχαίων αγαλμάτων σε εικόνες αγίων ή σε απεικονίσεις-αναπαραστάσεις των γενικών χαρακτηριστικών του 17ου αιώνα. 5 Αξιοσημείωτη είναι και μια χαρακτηριστική συνήθεια της εποχής, που σχετίζεται με τις τότε αντιλήψεις περί σεμνότητας και ευπρέπειας: η κάλυψη του γυμνού σώματος ιδίως όταν πρόκειται για γυναικείο. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί και το περίφημο άγαλμα της Κνιδίας Αφροδίτης, στο οποίο το δεξιό αντιβράχιο με το χέρι είχαν αποκατασταθεί όπως το φαντάστηκε ο συντηρητής του 16ου αιώνα, για να κρατάει την άκρη ενός «υφάσματος» από κασσιτερωμένο μόλυβδο, προορισμένου να σκεπάσει τη γύμνια του αγάλματος, πριν εκτεθεί στο Βατικανό. Η προσθήκη του υφάσματος έχει αφαιρεθεί. 6 (εικ. 3). APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ. 105 Νεοκλασικισμός Στον Νεοκλασικισμό οι διχασμένες απόψεις και τα κριτήρια αποκατάστασης των αρχαίων μαρμάρινων έργων, της προη- 103

3 γούμενης περιόδου, αρχίζουν να ξεκαθαρίζουν. Σημειώνεται μια μετάβαση από την παραδοχή των πιο αποτυχημένων αποκαταστάσεων προς τις υποδείξεις που υπαγορεύονται από τον νεοκλασικό σεβασμό προς τα έργα τέχνης. Oι επεμβάσεις αυτής της εποχής στα έργα τέχνης σχετίζονται απόλυτα με τη λατρεία προς την αρχαιότητα και το ιδανικό του κάλλους που υπηρέτησε η αρχαία ελληνική τέχνη. O 18ος αιώνας στο πεδίο της συντήρησης εξελίσσεται σε σημαντικό αιώνα, κυρίως από την ιδεολογική πλευρά της σύγχρονης θεωρίας και της νομικής οργάνωσης. Πράγματι, όσον αφορά στην αποκατάσταση γλυπτών, θα παρατηρηθεί κατά κάποιον τρόπο μια μεταστροφή από την τάση της επέμβασης προς μία συμμόρφωση απέναντι στο ίδιο το αντικείμενο, δηλαδή το έργο αντιμετωπίζεται ως φορέας μιας ιστορικής μνήμης. Η επιθυμία να διασωθούν οι μαρτυρίες του παρελθόντος αρχίζει να γίνεται αισθητή ως αναγκαιότητα, ενώ ο θεωρητικός ορισμός του ρόλου του συντηρητή ολοκληρώνεται πλέον και διακρίνεται από εκείνον του καλλιτέχνη. 7 Παρά το θετικό αυτό κλίμα, το οποίο εδραιώνεται προς το τέλος κυρίως του αιώνα και ενισχύεται τον επόμενο, είναι εύλογο να παρατηρούνται αρκετά παραδείγματα αυθαίρετων επεμβάσεων, όπως εκείνα που συναντήσαμε στα προηγούμενα χρόνια. Εξάλλου η μετάβαση αυτή δεν μπορούσε α 2α. Σχεδιαστική αποτύπωση Γανυμήδη: τα μέλη που συμπληρώθηκαν από τον B. Cellini, ο αρχαίος μαρμάρινος κορμός. β. Κορμός αποκατεστημένος σαν Γανυμήδης, μάρμαρο. Φλωρεντία, Museo Nazionale. β να γίνει από τη μια στιγμή στην άλλη, εφόσον αφενός η συνήθεια και αφετέρου τα κέρδη από αυτές τις επεμβάσεις υπήρξαν ισχυροί ανασταλτικοί παράγοντες. Η Ρώμη ήταν υπεύθυνη για τον πυρετό της αρχαιολατρίας, η οποία κυριαρχεί περισσότερο τον 18ο αιώνα και αρχίζει σιγά σιγά να εξαπλώνεται και στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα του βιβλίου του Allan Cunningham: «Σε αυτού του είδους την απάτη οι Ιταλοί υπερτερούσαν όλων συγκέντρωναν τα κατεστραμμένα και ακρωτηριασμένα μέλη από δύο ή τρία παλιά μάρμαρα, και με λίγη ικανότητα στα χέρια, με καλό κονίαμα και εμπειρία στον χρωματισμό, δημιουργούσαν μια ολοκληρωμένη μορφή, στην οποία έδιναν το όνομα κάποιου χαμένου παλιού αγάλματος, και έτσι το πουλούσαν σε αυτούς που οι τσέπες τους ήταν καλύτερα εφοδιασμένες από τα κεφάλια τους, ιδίως οι δικοί μας Άγγλοι γνώστες σε θέματα τέχνης. Είναι πράγματι αξιοθαύμαστο με πόση τάξη και κομψότητα αυτοί οι απατεώνες έφτιαχναν ένα έργο για πώληση. Όλες οι θραύσεις, τα μπαλώματα και οι ενώσεις καλύπτονταν από ένα επικάλυμμα κίτρινου χρώματος, το οποίο φαινόταν σαν το φυσικό αποτέλεσμα του χρόνου και οι χαρούμενοι φιλότεχνοι αποκτούσαν στην γκαλερί τους νόμιμα άλλο ένα αντιπροσωπευτικό παράδειγμα του θαυμαστού ελληνικού πνεύματος!». 8 O πιο γνωστός φιλότεχνος στην αποκατάσταση αρχαίων γλυπτών του 18ου αιώνα ήταν ο Βartolomeo Cavaceppi ( ), που είχε συντάξει και ένα δεκάλογο για τη συντήρηση των γλυπτών. Oι θέσεις-μεθοδολογίες του στο δεκάλογο αυτό ήταν άριστες στη θεωρία και σχεδόν αναμφισβήτητες, αλλά στην πράξη δεν μπορούσαν παρά να χαρακτηριστούν ως μια υπέρβαση του Cavaceppi σε σχέση με τα γούστα και τις πρακτικές των συγχρόνων του. Μέσα στις πολλές δεκαετίες του βίου του, τα πιο σημαντικά ευρήματα και οι αγορές αρχαίων γλυπτών πέρασαν από τα χέρια του και ανανεώθηκαν από αυτόν. 9 Τα λόγια του Seymour Howard 10 για την αποκατάσταση του Cavaceppi στο άγαλμα του Μελέαγρου (εικ. 4), ότι: «οι νεότερες φθορές στο μάρμαρο και η βαθιά χαραγμένη γραμμή στην ένωση του αριστερού χεριού και του κεφαλιού του κάπρου στόχευαν στο μπέρδεμα του αρχαίου με τα συντηρημένα μέρη», δείχνουν την επιθυμία των καλλιτεχνών να κα- 104 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

4 λύψουν τα νέα, πρόσθετα μέρη με τέτοιον τρόπο ώστε να μην είναι εύκολα διακριτά ή αναγνωρίσιμα. Η σύγχυση αυτή απέβλεπε σε μια αρμονική εξωτερική εμφάνιση, που πήγαζε από τη ματαιοδοξία και την έμμονη επιθυμία των ιδιοκτητών την οποία παρατηρούμε και σε παλαιότερα χρόνια για κατοχή και έκθεση ενός αγάλματος σε τέλεια κατάσταση. Η συστηματική λείανση και το τελείωμα των επεμβάσεων χρησίμευαν, μαζί με το πατινάρισμα, σε αυτόν το στόχο, στη μείωση δηλαδή της αντίθεσης μεταξύ παλιού και νέου. Ωστόσο, ο Cavaceppi και οι συνάδελφοί του δεν θα πρέπει να κατηγορηθούν γι αυτό. Κανένας τους, ή τουλάχιστον πολύ λίγοι είχαν αγοράσει τους σπασμένους κορμούς και τα άκρα όπως αυτά έβγαιναν από το έδαφος. Η ολοκλήρωση και η κομψότητα ήταν τα χρόνια εκείνα πιο σημαντικά από την ιστορική μοναδικότητα ή τη σαφήνεια ενός έργου. Παρ όλα αυτά, οι αρχές του Cavaceppi στη 2η έκδοση του βιβλίου του 11 προειδοποιούν τους αναγνώστες του ενάντια στο μιμητισμό, τις απομιμήσεις, τις ελεεινές συντηρήσεις από άλλους καλλιτέχνες και τις άσχημες δουλειές μερικών εμπόρων που αποκτούν κέρδη πουλώντας ψεύτικα έργα. Ένας άλλος διάσημος συντηρητής του αιώνα αυτού, μεταξύ του 1787 και του 1800, είναι ο Carlo Albacini ( ). O Albacini, ακολουθώντας το νέο στιλ, αφαίρεσε από τον Ηρακλή Farnese την ως τότε αποδεκτή αποκατάσταση των κνημών του 16ου αιώνα του Della Porta, για να επαναφέρει τις αυθεντικές κνήμες, οι οποίες από τον 16ο αιώνα ως εκείνη τη στιγμή είχαν θεωρηθεί λιγότερο ωραίες από το αντίγραφο του Della Porta. 12 Όπως φαίνεται, λοιπόν, στις επεμβάσεις που έγιναν μέχρι τον 19ο αιώνα, εκείνο που μετρούσε ήταν το τελικό αποτέλεσμα και η καλή εμφάνιση σύμφωνα με τα γούστα της εποχής. Η εργασία των αποκαταστάσεων χαρακτηριζόταν από καλλιτεχνική επιδεξιότητα και πρωτοτυπία, που όμως δεν αποτελούσε αποκατάσταση, αλλά μια νέα δημιουργική δραστηριότητα. Το γεγονός αυτό είχε ως επακόλουθο να χάνουν τα έργα την αξία τους ως ιστορικά ντοκουμέντα. Έτσι, κάθε έργο βρισκόταν ουσιαστικά στο έλεος του συντηρητή και στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων η θεραπεία ήταν χειρότερη από την ασθένεια. Στη φθορά από το χρόνο είχε προστεθεί και η φθορά από τις επεμβάσεις συντήρησης. Ρομαντισμός Στις αρχές του 19ου αιώνα, συνεχίζονται οι επικίνδυνες επεμβάσεις και οι αποκαταστάσεις σε μεγάλη κλίμακα. Στη α 3α. Αφροδίτη Κνιδία. Αντίγραφο έργου του Πραξιτέλη (το πρωτότυπο στα 340 π.χ. περίπου). Ρώμη, Μουσείο Βατικανού. β. Αντίγραφο της Αφροδίτης Κνιδίας που παρουσιάζεται αλλαγμένο, με ένα ύφασμα να καλύπτει το μισό κάτω μέρος του σώματος. γλυπτική επικρατούν οι αισθητικές αποκαταστάσεις «στο στιλ του αυθεντικού», τάση που εξέφρασε και εφάρμοζε ήδη στην αρχιτεκτονική ο Viollet-le-Duc. Τα γλυπτά αποκαθίσταντο σε τέτοιο βαθμό που παρήγαγαν τελικά ένα πλαστό αποτέλεσμα στην προσπάθεια να ανακτηθεί η χαμένη πια «αρχική κατάσταση». 13 Στις αρχές του 19ου αιώνα, όμως, τοποθετείται και η θεώρηση της συντήρησης-αισθητικής αποκατάστασης ως επιστημονικού κλάδου με τις δύο τάσεις που εκφράστηκαν από τους γλύπτες A. Canova ( ) και B. Thorvaldsen ( ). O Canova αρνήθηκε να συμπληρώσει τα γλυπτά του Παρθενώνα και μάλιστα θεωρείται ο πρώτος που έκανε νύξη για μια κρίση στη θεωρία της ολοκληρωτικής αποκατάστασης, θέτοντας έτσι τον προβληματισμό για τη συνεχιζόμενη κακομεταχείριση των γλυπτών. Από την άλλη μεριά, ο Thorvaldsen συμφώνησε να αποκαταστήσει τα γλυπτά του ναού της Αφαίας στην Αίγινα, προσπαθώντας να τα επαναφέρει στην αρχική τους μορφή, όπως φανταζόταν ότι μπορεί να ήταν, δίνοντάς τους μια στιλιστική ενότητα και εφαρμόζοντας την αρχή της αποκατάστασης «στο στιλ του αυθεντικού» 14 (εικ. 5). Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθεί η απουσία χρώματος στις συμπληρώσεις, παρά το γεγονός ότι είναι βέβαιο σήμερα πως οι αρχαίοι χρωμάτιζαν τα γλυπτά τους. Μια εξήγηση β APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

5 4. Μελέαγρος. Αποκατάσταση από τον B. Cavaceppi. Συλλογή Lansdowne. που έχει δοθεί γι αυτό είναι ότι οι Ευρωπαίοι, έχοντας συνηθίσει να βλέπουν στα μουσεία τους τα γλυπτά γυμνά από χρώμα, υπέθεταν ότι ήταν εξαρχής μη χρωματισμένα και δεν προχωρούσαν σε περαιτέρω αισθητικές αποκαταστάσεις με χρώμα. 15 Μία άλλη πιθανή εξήγηση είναι ότι η απουσία χρώματος οφείλεται σε λανθασμένες εκτιμήσεις που φέρουν τη σφραγίδα των ιδεαλιστών κλασικιστών της εποχής. Μάλιστα, κατά τον γερμανό φιλόσοφο Georg Wilhelm Friedrich Hegel, μέσα από το γλυπτό παρουσιάζεται το ανθρώπινο πνεύμα όπως πραγματικά είναι και για το σκοπό αυτό αρκεί και μόνο η φόρμα του ανθρώπινου σώματος. 16 Από το 1830 και σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα αρκετοί αρχαιολόγοι μελετητές και μαθητές του αρχαιολόγου Α. Furtw ngler υποστήριξαν ότι οι αισθητικές αποκαταστάσεις θα έπρεπε να απομακρύνονται, ενώ το 1884 ο αρχιτέκτονας Camilo Boito, αυθεντία στα θέματα αρχιτεκτονικής αποκατάστασης, δήλωσε ότι δεν θα έπρεπε να γίνονται αισθητικές αποκαταστάσεις και όπου ήδη υπάρχουν να αφαιρούνται, επιβεβαιώνοντας έτσι μια σχετική ομοφωνία που άρχισε να υπάρχει πάνω στο θέμα αυτό. Υποστήριξε ότι ένα γλυπτό δεν χρειάζεται συμπλήρωση, εξακολουθεί να είναι όμορφο και χωρίς αυτή και άλλωστε οποιαδήποτε συμπλήρωση θα μπορούσε ν αποτελέσει πλαστογραφία, αλλοιώνοντας την εικόνα και την ιστορικότητα του γλυπτού. 17 Στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα καθιερώθηκε για πρώτη φορά η αφαίρεση των νεότερων προσθηκών από ένα γλυπτό, σαν «γελοίες απομιμήσεις» που ήταν, οδηγώντας όμως έτσι σε νέες υπερβολές και λάθη, που αναπόφευκτα έγιναν υπό την επιρροή της τάσης που ονομάστηκε πουρισμός. Η νέα αυτή τάση επικράτησε στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια του 19ου αιώνα και υποδείκνυε την αφαίρεση όλων των αποκαταστάσεων και των προσθηκών που είχαν γίνει παλαιότερα σε αρχιτεκτονικά έργα και κατ επέκταση και σε γλυπτά, με σκοπό να επανέλθουν τα έργα στην αρχική τους κατάσταση, στην αρχική τους «αγνότητα». 18 Στην Ελλάδα, το ενδιαφέρον για τις αρχαιότητες εκδηλώθηκε αμέσως μετά τον ερχομό του Όθωνα. Αισθητικές αποκαταστάσεις έγιναν σε πολλά γλυπτά, όπως στις Καρυάτιδες από το Ερέχθειο κ.ά. Ωστόσο, οι αποκαταστάσεις αυτές δεν γίνονταν χωρίς κάποιο δισταγμό για το αν και κατά πόσο οι υποθέσεις που κάνουν οι συντηρητές και οι επεμβάσεις που υλοποιούν είναι σωστές και σίγουρα ήταν σε πιο περιορισμένη κλίμακα σε σχέση με τις αισθητικές αποκαταστάσεις που γίνονταν στην υπόλοιπη Ευρώπη. Αυτό συνέβη διότι η Ελλάδα δεν δέχθηκε την επιρροή της αισθητικής του Μπαρόκ και οι μουσειακοί καλλιτέχνες έκαναν μόνο τις αναγκαίες συμπληρώσεις ός αιώνας O 20ός αιώνας βρήκε το τοπίο ασαφές στον τομέα της αισθητικής αποκατάστασης, αλλά και της συντήρησης γενικότερα, χωρίς να έχει καθοριστεί ακριβώς το πλαίσιο μέσα στο οποίο θα μπορούσε να κινηθεί ένας συντηρητής. Έτσι λοιπόν, εκτεταμένες επεμβάσεις και συμπληρώσεις «in style of» εξακολουθούσαν να γίνονται συχνά, ενώ αρκετές αισθητικές αποκαταστάσεις έγιναν πάνω σε αντίγραφα των αυθεντικών έργων, χωρίς να χρειαστεί επέμβαση πάνω στο ίδιο το έργο. Παρ όλα αυτά, ήταν στη διάρκεια του 20ού αιώνα που αναπτύχθηκε η μοντέρνα θεώρηση της συντήρησης και της αποκατάστασης, πάνω σε θεωρητική και επιστημονική πλέον βάση. Το 1931 συντάχθηκε ο Χάρτης των Αθηνών, απ όπου προέκυψε η αρχή ότι, όταν μία αποκατάσταση είναι αναπόφευκτη, θα πρέπει να σέβεται το ιστορικό και καλλιτεχνικό έργο του παρελθόντος, ενώ τα νέα στοιχεία που προστίθενται θα πρέπει να είναι απαραιτήτως αναγνωρίσιμα. 20 Επίσης, σε σχέση με τη μνημειακή γλυπτική, δεν θα πρέπει να ενθαρρύνεται η απομάκρυνση των έργων από το πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκαν και τα μέλη που λείπουν θα πρέπει να αντικαθίστανται από εκμαγεία. 21 Την ίδια χρονιά συντάχθηκε και ο ιταλικός «Χάρτης της Συντήρησης», όπου οριστικοποιήθηκε η θεωρία της συντήρησης, σύμφωνα με την οποία «η επέμβαση σταματά εκεί 106 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

6 5. Oι αποκαταστάσεις του Τhorvaldsen σε μορφές πολεμιστών, από το ανατολικό αέτωμα του ναού της Αφαίας. όπου αρχίζουν οι υποθέσεις». 22 Φυσικά, οι αρχές αυτές δεν τηρήθηκαν ακριβώς, ιδιαίτερα μετά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν προέκυψε η ανάγκη να αποκατασταθούν τα μνημεία, τα οποία υπέστησαν καταστροφές στη διάρκεια του πολέμου. Το 1964 συντάχθηκε ο Χάρτης της Βενετίας, ο οποίος μέχρι και σήμερα αποτελεί γνώμονα για κάθε επιστημονική επέμβαση σε μνημείο ή έργο τέχνης. Μια συστηματική φιλοσοφική διατύπωση του προβλήματος της συντήρησης, σε σχέση με τη θεωρία αλλά και τις αρχές εφαρμογής, έγινε από τον Ιταλό Cesare Brandi στο βιβλίο του Θεωρία της Συντήρησης, όπου αναφέρεται ότι η συντήρηση ενός έργου τέχνης εξαρτάται από την αναγνώριση ή τη μη αναγνώρισή του ως έργου τέχνης. Επίσης, παρατίθενται κάποιες αρχές, οι οποίες οφείλουν να τηρούνται κατά τη συμπλήρωση ενός έργου τέχνης, οι οποίες είναι η ανα- 6α. Πολεμιστής συμπληρωμένος από τον B. Thorvaldsen. β. O ίδιος πολεμιστής μετά την αφαίρεση των συμπληρώσεων από τον D. Ohly. Ανατολικό αέτωμα του ναού της Αφαίας, Γλυπτοθήκη Μονάχου. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ

7 7. Η Γοργώ, το μυθικό φτερωτό τέρας. Έχει αναπαρασταθεί ως κεντρικό ακρωτήριο του κτιρίου, ερμηνεία που όμως δεν είναι απολύτως βεβαιωμένη. Περίπου 570 π.χ. Μουσείο Ακρόπολης. γνωρισιμότητα της συμπλήρωσης, η αντιστρεψιμότητα και το υλικό του ίδιου του έργου. 23 Το 1972 συντάσσεται ο Χάρτης της Ρώμης, 24 ο οποίος απαγορεύει τη συμπλήρωση, αλλά και την αλλοίωση ή αφαίρεση της πατίνας και επιτρέπει την προσθήκη συμπληρωματικών τμημάτων μόνο για λόγους στατικής και μάλιστα με τεχνικές και υλικά αναστρέψιμα, έτσι ώστε να είναι δυνατή μια ενδεχόμενη μελλοντική επέμβαση συντήρησης. Ήταν πολύ φυσικό, κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα, στον οποίο διατυπώθηκαν και οριστικοποιήθηκαν οι θεωρίες πάνω στη συντήρηση, να ασκηθεί κριτική και να αναθεωρηθούν διάφορες παλιότερες επεμβάσεις πάνω σε γλυπτά. Κάποιες από αυτές κρίθηκαν σωστές. Άλλες πάλι έπρεπε να αφαιρεθούν. Μια τέτοια περίπτωση ήταν η αποκατάσταση των γλυπτών του ναού της Αφαίας που ήταν εκτεθειμένα στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου. Η έκθεση με τη συγκεκριμένη αποκατάσταση υπέστη αυστηρή κριτική, και το 1962, υπό τη διεύθυνση του D. Ohly, αφαιρέθηκαν οι συμπληρώσεις του Thorvaldsen και τα γλυπτά επανεκτέθηκαν, έχοντας μάλιστα προστεθεί και κάποια νέα θραύσματα που στο μεταξύ είχαν βρεθεί (εικ. 6). Στην Ελλάδα οι μουσειακοί καλλιτέχνες εξακολουθούσαν να κάνουν αισθητικές αποκαταστάσεις σε γλυπτά, αλλά και πάλι σε μικρότερο βαθμό σε σχέση με τις επεμβάσεις που γίνονταν σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σημαντικές αποκαταστάσεις έγιναν στην Ακρόπολη κατά τη διάρκεια του πρώτου αναστηλωτικού προγράμματος του Παρθενώνα από τον Ν. Μπαλάνο και αργότερα με πρόταση του καθηγητή Α. Oρλάνδου. 25 Σε γενικές γραμμές, μετά το 1980 επικράτησε η τάση να μη συμπληρώνονται τα γλυπτά, όπου είναι δυνατόν μάλιστα να αφαιρούνται οι προηγούμενες επεμβάσεις. Σήμερα στην Ελλάδα η αντιμετώπιση ενός γλυπτού διαφέρει από εργαστήρι σε εργαστήρι, αλλά και από περίπτωση σε περίπτωση. Η αισθητική αποκατάσταση συνήθως γίνεται με ευθύνη του αρμόδιου αρχαιολόγου. Σε περιπτώσεις έργων νεότερης γλυπτικής μπορούν να γίνουν κατά περίπτωση διάφορες αισθητικές αποκαταστάσεις. Τα τελευταία χρόνια, επίσης, εφαρμόζονται διαφορετικές μέθοδοι αισθητικής αποκατάστασης, με τις οποίες ο συντηρητής δεν επεμβαίνει πάνω στο ίδιο το γλυπτό, αλλά αυτό εκτίθεται στην κατάσταση που βρίσκεται, ενώ εκτίθεται ταυτόχρονα αυτό που θα μπορούσε να ήταν αν είχε βρεθεί ακέραιο. Έτσι, χωρίς να δημιουργείται μια εικόνα που θα μπορούσε να ζημιώνει την ιστορικότητα και την αυθεντικότητα του γλυπτού, ο θεατής έχει την ευκαιρία να το αναπλάσει με τη φαντασία του. Oι μέθοδοι αυτοί είναι: α) η σχεδιαστική αποκατάσταση και β) η γλυπτική αναπαράσταση. Στην πρώτη περίπτωση τα γλυπτά παρουσιάζονται όπως είναι, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει σχέδιο σε μικρότερη κλίμακα, που απεικονίζει το γλυπτό όπως πιθανόν να ήταν στην αρχική του κατάσταση και εκτίθεται δίπλα του. Ένας δεύτερος τρόπος σχεδιαστικής αποκατάστασης, κυρίως σε ανάγλυφα έργα, είναι να χρησιμοποιούνται τα ίδια τα θραύσματα, τα οποία εντάσσονται στο σχέδιο που αναπαριστά το έργο ολοκληρωμένο. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η Γοργώ στο Μουσείο της Ακρόπολης, όπου τα μόνα τμήματα που σώζονται είναι το κεφάλι και ένα τμήμα των χεριών, τα οποία αγκαλιάζουν τη ζώνη. Αυτά είναι στερεωμένα σε έναν πίνακα, ενώ η ολοκλήρωση της φόρμας του σώματος γίνεται σχεδιαστικά και διακρίνεται από το διαφορετικό χρώμα, αλλά και επειδή προεξέχει κατά 1 εκ. περίπου από το επίπεδο στο οποίο εδράζεται (εικ. 7). Η γλυπτική αναπαράσταση γίνεται πάνω σε αντίγραφο του γλυπτού, χωρίς μάλιστα αυτό να έχει απαραίτητα το ίδιο μέγεθος και συντελεί στο να κατανοηθεί καλύτερα η στάση και η κίνηση και να δοθεί η ολοκληρωμένη εικόνα του γλυπτού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Νίκη του Παιωνίου στο Μουσείο της Oλυμπίας, όπου δίπλα στο αυθεντικό άγαλμα έχει τοποθετηθεί ένα μικρότερου μεγέθους αντίγραφο από γύψο, που κατασκευάστηκε από τον γερμανό αγαλματοποιό Gruttner 26 (εικ. 8). Με βάση τα παραπάνω, μπορεί να ειπωθεί συμπερασματικά ότι με την πάροδο των χρόνων η προσέγγιση στο θέμα της αισθητικής αποκατάστασης υπήρξε όλο και περισσότερο επιστημονική. Παρά τις αυθαίρετες επεμβάσεις που έγιναν, ακόμα και κατά τη διάρκεια των τελευταίων χρόνων, η διάσταση των απόψεων τείνει να εξαλειφθεί. Υιοθε- 108 τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

8 α β 8α. Νίκη του Παιωνίου, μάρμαρο Πάρου, περ. 421 π.χ. β. Γλυπτική αναπαράσταση της Νίκης. Μουσείο Oλυμπίας. τείται σχεδόν καθολικά η αρχή της μη συμπλήρωσης των γλυπτών, διασφαλίζοντας έτσι την αυθεντικότητα των έργων καλλιτεχνικά και ιστορικά. Η χρήση επίσης της τεχνολογίας επιτρέπει τη χρησιμοποίηση των εναλλακτικών τρόπων παρουσίασης που αναφέρθηκαν παραπάνω και αντιμετωπίζουν το κάθε έργο με τον απαιτούμενο σεβασμό. ΣHMEIΩΣEIΣ 1 S. Keck, «Further materials for a history of conservation», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ Μ. Λυκιαρδοπούλου, «Ιστορική εξέλιξη της συντήρησης. Διαμόρφωση σύγχρονων τάσεων», Αρχαιολογία 22 (Μάρτιος 1987), σ Μ. Τσελλίνι, Η ζωή του Μπενβενούτο Τσελλίνι, Φλωρεντινού, ιστορημένη από τον ίδιο, μτφρ. Γ. Λεωτσάκος, Άγρα, Αθήνα 1994, σ. 463 Ε. van de Watering, «The autonomy of restoration: ethical considerations in relation to artistic concepts», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ L. Dolcini, «Per una storia del restauro delle sculture posizioni teoriche fra XVI e XIX secolo», στο Restauro del marmo. Opere e problemi, OPD Restauro. Quaderni dell Opificio delle Pietre Dure e Laboratori di Restauro di Firenze, Opus Libri, Firenze 1986, σ. 16. APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ τχ Στο ίδιο, σ Μουσεία του Κόσμου, Μουσεία του Βατικανού, Ρώμη, εκδόσεις Mondadori-Φυτράκης, Αθήνα 1970, σ Dolcini, ό.π., σ Το βιβλίο του Allan Cunningham είναι το Lives of the Most Eminent British Painters, Sculptures and Architects, 1830 C. Picon, Bartolomeo Cavaceppi, Eighteenth Century Restorations of Ancient Marble Sculpture from English Private Collections, The Clarendon Gallery LTD, London 1983, σ Στην πραγματικότητα αυτός ο δεκάλογος είχε προταθεί από τον J.J. Winckelmann στον Β. Cavaceppi, και ο τελευταίος τον συμπεριέλαβε στην εισαγωγή του Raccolta di statue antiche, που εκδόθηκε σε τρεις τόμους από το 1768 μέχρι το 1772, L. Dolcini, ό.π., σ. 12, 24 A. Michaelis, Ancient Marbles in Great Britain, At the University Press, Cambridge 1882, σ Picon, ό.π., σ Στο Raccolta di statue antiche, τόμ. του 1769 Picon, ό.π., σ Dolcini, ό.π., σ Α. Melucco-Vaccaro, «The emergency of modern conservation theory. Introduction to Part III», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ P. Philippot, «Restoration from the perspective of the Humanities», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ Σ. Κουμανούδης, «Τρία γλυπτά αρχαϊκά», ΑΕ 1874, σημ. σ Ι. Kader, «Gibsabgusse und die Farbe Weiss», στο Les moulages de sculptures antiques et l histoire de l arch ologie, Actes du Colloque 109

9 International, 24 Octobre 1997, Paris 1997, σ. 132, O. Rossi Pineli, «The surgery of memory: Ancient sculpture and historical restorations», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ. 298, 299 Melucco-Vaccaro, ό.π., σ Melucco-Vaccaro, ό.π., σ. 262, Σ. Καρούζου, «Προβλήματα αναστήλωσης των αρχαίων», O Μέντωρ (Απρίλιος 1996), σ Ν. Λιανός, Σημειώσεις στο Μάθημα Γενικές Αρχές Συντηρήσεως Α, ΤΕΙ Αθήνας, Αθήνα 1998, σ Φ. Μαλλούχου-Τufano, Η αναστήλωση των αρχαίων μνημείων στη νεότερη Ελλάδα , Bιβλιοθήκη της εν Aθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 176, Αθήνα 1998, σ Λιανός, ό.π., σ C. Brandi, Θεωρία της Συντήρησης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 2001, σ Στο ίδιο, σ Θ. Σκουλικίδης / Ε. Παπακωνσταντίνου / Α. Γαλανού / Γ. Δογάνη, Μελέτη αποκαταστάσεως του Παρθενώνα, τόμ. 3γ, Υπουργείο Πολιτισμού, ΕΣΜΑ, Αθήνα 1994, σ Κ. Κουρουνιώτου, Oδηγός της Oλυμπίας, εκ του τυπογραφείου Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα 1904, σ. 73 Β. Λεονάρδου, Η Oλυμπία, τύποις Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα 1901, σ.203., «The Cnidian Aphrodite of Praxiteles», JHS 8 (1887), London 1887, σ Μουσεία του Κόσμου, Μουσεία του Βατικανού, Ρώμη, εκδόσεις Mondadori-Φυτράκης, Αθήνα PICON C., Bartolomeo Cavaceppi, Eighteenth Century Restorations of Ancient Marble Sculpture from English Private Collections, The Clarendon Gallery LTD, London ΤΣΕΛΛΙΝΙ ΜΠ., Η ζωή του Μπενβενούτο Τσελλίνι, Φλωρεντινού, ιστορημένη από τον ίδιο, μτφρ. Γ. Λεωτσάκος, Άγρα, Αθήνα PHILIPPOT P., «Restoration from the perspective of the Humanities», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ ROSSI PINELI O., «The surgery of memory: ancient sculpture and historical restorations», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ ΣΚOΥΛΙΚΙΔΗΣ Θ. / ΠΑΠΑΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝOΥ Ε. / ΓΑΛΑΝOΥ Α. / ΔOΓΑΝΗ Γ., Μελέτη αποκαταστάσεως του Παρθενώνα, τόμ. 3γ, Υπουργείο Πολιτισμού, ΕΣΜΑ, Αθήνα VAN DE WATERING E., «The autonomy of restoration: ethical considerations in relation to artistic concepts», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ ΒΙΒΛΙOΓΡΑΦΙΑ BRANDI C., Θεωρία της Συντήρησης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα DOLCINI L., «Per una storia del restauro delle sculture. Posizioni teoriche fra XVI e XIX secolo», στο Restauro del marmo. Opere e problemi, OPD Restauro. Quaderni dell Opificio delle Pietre Dure e Laboratori di Restauro di Firenze, Ed. Opus Libri, Firenze 1986, σ KADER I., «Gibsabgusse und die Farbe Weiss», στο Les moulages de sculptures Antiques et l histoire de l archeologie, Actes du Colloque International, 24 Octobre 1997, Paris 1997, σ KECK S., «Further materials for a history of conservation», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ ΛΕOΝΑΡΔOΥ Β., Η Oλυμπία, τύποις Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα ΛΙΑΝOΣ Ν., Σημειώσεις στο Μάθημα Γενικές Αρχές Συντηρήσεως Α, ΤΕΙ Αθήνας, Αθήνα ΚΑΡOΥΖOΥ Σ., «Προβλήματα αναστήλωσης των αρχαίων», O Μέντωρ (Απρίλιος 1996), Αθήνα 1996, σ ΚOΥΜΑΝOΥΔΗΣ Σ., «Τρία γλυπτά αρχαϊκά», ΑΕ 1874, σ ΚOΥΡOΥΝΙΩΤOΥ Κ., Oδηγός της Oλυμπίας, εκ του τυπογραφείου Π.Δ. Σακελλαρίου, Αθήνα ΛΥΚΙΑΡΔOΠOΥΛOΥ Μ., «Ιστορική εξέλιξη της συντήρησης Διαμόρφωση σύγχρονων τάσεων», Αρχαιολογία 22 (Μάρτιος 1987), σ ΜΑΛΛOΥΧOΥ-TUFANO Φ., Η αναστήλωση των αρχαίων μνημείων στη νεότερη Ελλάδα , Bιβλιοθήκη της εν Aθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας αρ. 176, Αθήνα MELUCCO-VACCARO A., «The emergency of modern conservation theory, Introduction to Part III», στο Nicholas Stanley Price / M. Kirby Talley Jr. / Alessandra Melucco-Vaccaro (επιμ.), Historical and Philosophical Issues in the Conservation of Cultural Heritage, The Getty Conservation Institute, Los Angeles 1996, σ MICHAELIS A., Ancient Marbles in Great Britain, At the University Press, Cambridge From Restoration to Aesthetic Rehabilitation of Antique and Modern Sculptures: Historical Flashback and Contemporary Points of View Lito Gounela - Eulambia Dimitriadou The aesthetic rehabilitation of the works of art is and has always been a serious concern of all those engaged with their restoration. In spite of the great importance of the issue, it has not been thoroughly investigated and studied as yet due to the absence of documentation of earlier rehabilitation works. The lack of such an elucidating material is particularly serious in Greece, where the relevant documents go only as far back as the 1970 s and thus all earlier information is lost. Nevertheless, the scarce reference to this subject in the Greek and foreign bibliography vaguely sketches the general course of aesthetic rehabilitation. The approach to the aesthetic rehabilitation differs, depending on the century it has been carried out. Although the objective of such an intervention has always been the same, that is the copying and imitation of the original form of the sculptured works of art, the final result is strongly influenced both by the prevailing aesthetic notions and the personal taste of the collectors at the time of rehabilitation of each sculpture τχ. 105 APXAIOΛOΓIA & TEXNEΣ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΑΘΗΝΩΝ Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΗΛΩΣΗ 18 Sunday Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΠΑΕΙ ΤΑ ΕΣΜΑ ΤΗΣ Ίσως είναι το πιο αναγνωρίσιμο μνημείο παγκοσμίως, συνυφασμένο με τη δημοκρατία που γεννήθηκε και ζει(;) σε αυτήν τη χώρα. Και

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438

ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ. Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών. Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 ΤΜΗΜΑ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΣΜΈΝΩΝ ΤΕΧΝΏΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Μάθημα: Τεχνολογία Υλικών Όνομα: Νικόλαος Καρναμπατίδης ΑΕΜ:438 Εξάμηνο: 8 ο (εικ.1) Νίκη της ΣαμοθράκηςParis, Musée du Louvre Φθορά:

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 1. Εισαγωγικό Μάθημα Αρχιτεκτονική/Τοπογραφία-Γλυπτική-Αγγειογραφία.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 12. Γλύπτες του 4 ου αι. π.χ. Σκόπας, Ευφράνωρ,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος

Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος [IA12] ΚΛΑΣΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ Β Αρχαιολογία των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων (480 π.χ. - 1ος αι. π.χ.). Δημήτρης Πλάντζος Τι είναι Aρχαιολογία; Η επιστήμη της αρχαιολογίας: Ασχολείται με την περισυλλογή,

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα

Κεφάλαιο 7. Kλασική Εποχή. Οι Τέχνες και τα Γράμματα Κεφάλαιο 7 Kλασική Εποχή Οι Τέχνες και τα Γράμματα Στόχοι: Mε το τέλος της ενότητας οι μαθητές να είναι σε θέση να διαπιστώσουν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ελληνικής τέχνης σε συνδυασμό με τις πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως

Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως σε συνεργασία με την Α' ΕΠΚΑ-Κέντρο Μελετών Ακροπόλεως Η Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως (ΥΣΜΑ) δραστηριοποιείται στον αρχαιολογικό χώρο της Ακροπόλεως.

Διαβάστε περισσότερα

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο.

Ας έλθομε στο Ερέχθειον και στο προκείμενο βιβλίο. Ομιλία του προέδρου της ΕΣΜΑ, Ομοτ. Καθ. ΕΜΠ Χαράλαμπου Μπούρα στην παρουσίαση της απόδοσης του έργου αποκατάστασης του Ερεχθείου 1979-1987. Μουσείο Ακρόπολης, 10.04.2013. Η Αποκατάσταση του Ερεχθείου,

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 7. O Πολύκλειτος και η σχολή χαλκοπλαστικής

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη

Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Κυκλαδική τέχνη και σύγχρονη αφηρημένη τέχνη Νάγια Οικονομίδου 2014-2015 1 Περιεχόμενα Πρόλογος...3 1. Γνωρίσματα Κυκλαδικής Τέχνης...4 Πτυόσχημα ειδώλια.5 Βιολόσχημα ειδώλια 6

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος

ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης. Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119 Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Δημήτρης Πλάντζος ΙΑ119: Θεωρητικές και μεθοδολογικές αρχές στη μελέτη της κλασικής τέχνης Το μάθημα προφέρει μια συστηματική και

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης)

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Β Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΣΧΕΔΙΟ (Ελεύθερο και Προοπτικό) και που ενδέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18673 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 16/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΚΑΛΥΒΑ ΑΙΚΑΤΕΡΙΝΗ ΙΩΑΝΝΑ ΚΕΙΜΕΝΟ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Α. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου παρουσιάζει τον προβληματισμό του αναφορικά με

Διαβάστε περισσότερα

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ

ψ Ρ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ -N^ ->5^ **' ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ ψ Ρ ' '.'."» *?' Ρ -N^ ->5^ ι"*** **' "HSf % ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΚΑΙ ΣΤΟ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΑΣΗΜΙΝΑ ΛΕΟΝΤΗ Το Τμήμα Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων της Υπηρεσίας Συντήρησης Μνημείων

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ

ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΚΥΠΑΡΙΣΣΙΑΣ 2014-2015 ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΥΛΗ ΚΑΙ ΜΟΡΦΗ ΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ: Η ΥΛΗ Μεταμορφωμένα πετρώματα 3 ΠΙΕΣΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ Το μάρμαρο της Πάρου Η Αφροδίτη της Μήλου Ενδεικτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΑ από τον ευρύτερο χώρο του πολιτισμού Σταύρος Κούλας Γραφίστας - Πώς ορίζεται το επάγγελμά σας, και ποιες είναι οι παραλλαγές του; H γραφιστική είναι ένα επάγγελμα που ορίζει τη σχέση του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο

Η καταχώρηση βιβλιογραφικών αναφορών μέσα στο κείμενο Το σύστημα Harvard Το σύστημα Harvard, γνωστό και ως η μέθοδος του «Πανεπιστημίου Harvard» ή η μέθοδος του Αλφαβητικού βιβλιογραφικού καταλόγου, είναι ένας τρόπος βιβλιογραφικής αναφοράς και τεκμηρίωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ 18/5/2015 Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές και αποδίδονται για να διευκολύνουν τους μαθητές να κατανοήσουν το σύνολο του διαγωνίσματος και απόλυτα

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ»

«ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΦΑΓΕΙΩΝ, ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΩΣ ΑΙΘΟΥΣΑ ΠΟΛΛΑΠΛΩΝ ΧΡΗΣΕΩΝ» ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ, ΝΟΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ Δ/ΝΣΗ ΜΕΛΕΤΩΝ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΕΡΓΩΝ ΤΜΗΜΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ «ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΟΥ ΚΤΙΡΙΟΥ ΠΡΩΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ

ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΣΥΝΟΨΗ ΑΠΟ ΤΟ ΠΟΡΙΣΜΑ ΤΗΣ ΟΜΑ ΑΣ ΕΛΛΗΝΩΝ ΕΜΠΕΙΡΟΓΝΩΜΟΝΩΝ ΤΟΥ ΥΠΠΟ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΤΟΥ ΠΑΡΘΕΝΩΝΑ ΣΤΟ ΒΡΕΤΑΝΙΚΟ ΜΟΥΣΕΙΟ Καθ. Θ. Σκουλίδης, Χηµικός Μηχανικός ρ. Κ. Κουζέλη, Χηµικός, Ινστιτούτο Λίθου ρ. Α.

Διαβάστε περισσότερα

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ

Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Ένα ξεχασμένο θέατρο. (το Ρωμαϊκό Ωδείο) Έφη Νικολοπούλου, ΒΠΠΓ Στο ευρύτερο αρχαιολογικό χώρο της Γόρτυνας στη Κρήτη, έχουν εντοπιστεί από τους αρχαιολόγους τέσσερις θεατρικοί χώροι διαφορετικών εποχών.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΦΘΟΡΑΣ ΚΑΙ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ Τα μνημεία που συναντάμε στους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας, είναι φτιαγμένα με δομικούς λίθους διαφόρων πετρωμάτων, συνήθως ασβεστολίθων και μαρμάρων,

Διαβάστε περισσότερα

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις

Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις Εκλεκτισµός & Μοντερνίστικες Τάσεις (Η άρνηση των Ιστορικων ρυθµών) Ο Ιστορισµός ένα ρεύµα που αναπτύσσεται κατά το 19ο αι και χαρακτηρίζεται από υιοθέτηση και επαναδιαπραγµάτευση γνώριµων τεχνοτροπιών

Διαβάστε περισσότερα

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014

ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 ΙΔΙΩΤΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΡΟΔΙΩΝ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΓΡΑΠΤΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΠΟΤΡΟΦΙΩΝ ΣΧΟΛΙΚΟΥ ΕΤΟΥΣ 2014-2015 ΒΑΘΜΙΔΑ: ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΤΑΞΗ: ΣΤ ΡΟΔΟΣ, 22 ΙΟΥΝΙΟΥ 2014 Διάβασε προσεκτικά τις ερωτήσεις και προσπάθησε

Διαβάστε περισσότερα

Η προληπτική συντήρηση των μνημείων

Η προληπτική συντήρηση των μνημείων ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΜΟΥΣΕΙΩΝ/ΤΜΗΜΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Η προληπτική συντήρηση των

Διαβάστε περισσότερα

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ B Η ΧΩΡΟΤΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΓΕΝΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ 1. Ιστορική εξέλιξη της Χωροταξίας Η Χωροταξία στην Ελλάδα αρχίζει να εμφανίζεται ως ιδιαίτερος κλάδος (discipline) μεταπολεμικά, στις αρχές του δεύτερου μισού

Διαβάστε περισσότερα

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης

Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου δασκάλα, κυρία Ειρήνη Καραγιάννη, που µας δίδαξε µε τόση αγάπη και χαρά όλα τα µαθήµατα της Γ και Τάξης 6ο Γυµνάσιο Νέας Ιωνίας Τάξη:Α Τµήµα:2 Μάθηµα:Αρχαία Ιστορία ιδάσκουσα:ελ.σάρδη Η ΘΕΑ ΑΘΗΝΑ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΗΣ ΜΑΘΗΤΡΙΑΣ:ΣΕΒΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΪΟΣ 2015 Αφιερώνω αυτή τηνεργασία στην αγαπηµένη µου

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 5. Τα εναέτια γλυπτά του Παρθενώνος Tα αετωματικά

Διαβάστε περισσότερα

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014

1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 1ο χειμ. Εξαμηνο, 2013-2014 Το σκίτσο: μέσο διερεύνησης - ερμηνείας - έκφρασης τεχνική και αποτέλεσμα Εισαγωγη στην Αρχιτεκτονικη Συνθεση Θεμα 1ο ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΓΡΑΦΑΚΟΥ Καθηγητρια της Σχολης Αρχιτεκτονων Ε.Μ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου

Διάρκεια: 2Χ80 Προτεινόμενη τάξη: Δ -Στ Εισηγήτρια: Χάρις Πολυκάρπου ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΑΓΩΓΗ Θεατρικό Εργαστήρι: Δημιουργία δραματικών πλαισίων με αφορμή μαθηματικές έννοιες. Ανάπτυξη ικανοτήτων για επικοινωνία μέσω του θεάτρου και του δράματος. Ειδικότερα αναφορικά με τις παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. - Γενική Εισαγωγή..2. - Iστορική αναδρομή...3-4. - Περιγραφή του χώρου...5-8. - Επίλογος...9. - Βιβλιογραφία 10 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ - Γενική Εισαγωγή..2 - Iστορική αναδρομή....3-4 - Περιγραφή του χώρου.....5-8 - Επίλογος...9 - Βιβλιογραφία 10 1 Γενική Εισαγωγή Επίσκεψη στο Επαρχιακό Μουσείο Πάφου Το Επαρχιακό Μουσείο της

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 6. Οι χρυσελεφάντινοι κολοσσοί του Φειδία και

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΔΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: ΜΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΒΕΔΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: ΜΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΒΕΔΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ: ΜΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Συχνά τα Μαθηματικά χρησιμοποιούνται ως ένα «εργαλείο» προκειμένου να ανιχνευθεί η «εξυπνάδα» του κάθε ανθρώπου, να διαφοροποιηθούν οι μαθητές μεταξύ τους σε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ

ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟ - ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ Γ' Ενιαίου Λυκείου (Μάθημα : Κατεύθυνσης) ΓΕΝΙΚΟΙ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΣΤΟΧΟΙ Το μάθημα απευθύνεται σε μαθητές με ειδικό ενδιαφέρον για το ΕΛΕΥΘΕΡΟ-ΠΡΟΟΠΤΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ( Εικαστική και Αρχιτεκτονική

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά

Ερευνητική Εργασία µε. Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ερευνητική Εργασία - Ζωγραφική και Μαθηµατικά Ηλίας Νίνος Ερευνητική Εργασία µε θέµα: Μαθηµατικά και Τέχνη Υποθέµα: Μαθηµατικά και Ζωγραφική Οµάδα: Μαρία Βαζαίου- Ηρώ Μπρούφα- Μαθηµατικά εννοούµε την επιστήµη

Διαβάστε περισσότερα

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας:

Στο πλαίσιο των Αξόνων Προτεραιότητας: «ΘΑΛΗΣ: Ενίσχυση της Διεπιστημονικής ή και Διιδρυματικής έρευνας και καινοτομίας με δυνατότητα προσέλκυσης ερευνητών υψηλού επιπέδου από το εξωτερικό μέσω της διενέργειας βασικής και εφαρμοσμένης έρευνας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ

ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ Δ.Σ. ΦΛΩΡΙΝΑΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ: ΠΟΥΓΑΡΙΔΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΤΑΞΗ : Γ ΦΛΩΡΙΝΑ 2014 1 ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ : «ΣΕΡΓΙΑΝΙ ΣΤΟΥΣ ΡΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΦΛΩΡΙΝΑΣ» ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΣ : ΠΟΥΓΑΡΙ ΟΥ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ-ΑΝΑΣΤΑΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα

Επιτελική Σύνοψη. Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα Επιτελική Σύνοψη 20 Χρόνια Κινητή Τηλεφωνία στην Ελλάδα ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Ένωση Εταιρειών Κινητής Τηλεφωνίας (ΕΕΚΤ), με αφορμή τη συμπλήρωση των είκοσι χρόνων τoυ Κλάδου στην Ελλάδα, πραγματοποίησε έρευνα κοινής

Διαβάστε περισσότερα

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας»)

Β2. α) 1 ος τρόπος πειθούς: Επίκληση στη λογική Μέσο πειθούς: Επιχείρημα («Να γιατί η αρχαία τέχνη ελευθερίας») Α1. ΠΕΡΙΛΗΨΗ Το κείμενο πραγματεύεται το διαχρονικό ρόλο και τη συμβολή της αρχαίας ελληνικής τέχνης σε παγκόσμια κλίμακα. Αρχικά, επισημαίνεται ότι ο καλλιτέχνης προσπαθεί μέσω της τέχνης να αποστασιοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016. User-Pc

ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016. User-Pc ΕΓΓΡΑΦΕΣ 2015-2016 User-Pc Θ έ μ ι δ ο ς 9, Π α λ α ι ό Φ ά λ η ρ ο e - m a i l : b o r g i a s - @ o t e n e t. g r w w w. b o r g i a s - a r t. g r w w w. f a c e b o o k. c o m / b o r g i a s a r

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης

Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Masaccio, ο πρόωρα χαμένος ιδρυτής της Αναγέννησης Εικόνα 1: Η πληρωμή του φόρου, παρεκκλήσιο Brancacci, Φλωρεντία Εικόνα 2: Η εκδίωξη από τον παράδεισο, παρεκκλήσιο Brancacci. Πριν και μετά την αποκατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές

Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές Μουσείο Σχολείο Εκπαιδευτικές μουσειοσκευές Με τον όρο εκπαιδευτική μουσειοσκευή ονομάζουμε μια «βαλίτσα» που περιέχει ένα σύνολο από ποικίλα υλικά, τα οποία έχουν επιλεχθεί, σχεδιαστεί και κατασκευαστεί

Διαβάστε περισσότερα

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων

1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1. το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 1 το αρχαιολογικό μουσείο ιωαννίνων 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 2 1:Layout 1 10/2/2009 11:00 μ Page 3 ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΠΥΡΡΟΣ αντίγραφο από πρωτότυπο του 3ου π.χ. αι. της

Διαβάστε περισσότερα

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός

2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός κεφάλαιο 6 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΝΑΚΑΛΥΨΕΙΣ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΧΩΡΩΝ ΩΣ ΤΗ ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΒΕΣΤΦΑΛΙΑΣ (1453-1648) 2. Αναγέννηση και ανθρωπισμός Ορισμός Πρόκειται για μια γενικότερη πνευματική

Διαβάστε περισσότερα

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO

Τα Γλυπτά του Παρθενώνα στο Βρετανικό Μουσείο: Πρόταση για διαμεσολάβηση της UNESCO Courtesy translation Προς τον κ. Alfredo Pérez de Armiñán Βοηθό Γενικό Διευθυντή για τον Πολιτισμό Εκπαιδευτική, Επιστημονική και Πολιτιστική Οργάνωση των Ηνωμένων Εθνών Οδός Miollis 1 75732 Παρίσι Cedex

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ»

ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΜΕΛΕΤΗ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΑΘΗΝΑ 2012 ΕΡΓΟ: ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ ΕΙΚΟΝΩΝ ΤΕΜΠΛΟΥ ΚΑΘΕΔΡΙΚΟΥ ΙΕΡΟΥ ΝΑΟΥ ΑΘΗΝΩΝ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ» ΕΚΠΟΝΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής

Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής ΑΝΑΓΝΩΣΗ - ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΜΝΗΜΕΙΟΥ ΝΑΟΣ ΤΟΥ ΗΦΑΙΣΤΟΥ Η θεώρηση και επεξεργασία του θέματος οφείλει να γίνεται κυρίως από αρχιτεκτονικής απόψεως. Προσπάθεια κατανόησης της συνθετικής και κατασκευαστικής δομής

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων]

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος. Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη. [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Προγράμματος Εκπαίδευση μέσα από την Τέχνη [Αξιολόγηση των 5 πιλοτικών τμημάτων] 1. Είστε ικανοποιημένος/η από το Πρόγραμμα; Μ. Ο. απαντήσεων: 4,7 Ικανοποιήθηκαν σε απόλυτο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ. A. Λονδίνο B. Αθήνα ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΗ ΡΥΠΑΝΣΗ A. Λονδίνο B. Αθήνα A. Λονδίνο Απόσπασµα από το AIR POLLUTION του Henry C. Perkins, U.S., 1974 Σελίδες 332, 341, 342, 343 B. Αθήνα Στοιχεία ατµοσφαιρικής ρύπανσης µέτρα για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας.

ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ. που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες μας. ΔΙΑΤΗΡΗΤΕΕΣ ΟΙΚΟΔΟΜΕΣ: ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΣΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ, ΟΡΑΜΑ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ Λεμεσός, πόλη μας αγαπημένη. Η πόλη που γεννηθήκαμε, η πόλη που μεγαλώνουμε. Πόλη που γέννησες και ανάθρεψες τους γονείς και τους παππούδες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη

Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Εισαγωγή στην Κλασική Αρχαιολογία ΙΙ (5ος - 4ος αι. π.χ.) Ιφιγένεια Λεβέντη Τμήμα: Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας 9. Ναοί του 4 ου αι. π.χ. στην ηπειρωτική Ελλάδα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ

Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε Ρ Γ Α Σ Ι Α Μ Α Θ Η Τ Ω Ν ΤΗΣ Ε ΚΑΙ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΗΡΙΩΝ «ΑΘΗΝΑ» ΘΕΜΑ: ΑΚΡΟΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΤ ΗΜΟΤΙΚΟΥ ΑΡΒΑΝΙΤΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΛΕΝΗ ΓΕΡΕΝΤΕ ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΡΑΚΑ ΗΜΗΤΡΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων

Θεσσαλονίκη πάνω - κάτω ένταξη κεντρικών αρχαιολογικών χώρων Οµάδα εργασίας Ξενοφών Γιαννάκης Πρόδροµος Νικηφορίδης Κυριακή Πετρίδου Παρασκευή Ταράνη Το ιστορικό κέντρο της Θεσσαλονίκης χαρακτηρίζεται απόέντονηοικιστικήπυκνότητα, η οποία καθιστά εξαιρετικά πολύτιµη

Διαβάστε περισσότερα

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ

ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.2 ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΤΩΝ ΑΡΝΗΤΙΚΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ ΑΚΕΡΑΙΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ- ΠΡΑΞΕΙΣ ΑΥΤΩΝ 1.1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ασχολήθηκα 30 χρόνια με τη διδασκαλία των Μαθηματικών του Γυμνασίου, τόσο στην Μέση Εκπαίδευση όσο και σε Φροντιστήρια. Η μέθοδος που χρησιμοποιούσα για τη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα

ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ Με τον όρο ΕΛΓΙΝΕΙΑ ΜΑΡΜΑΡΑ εννοούμε τα μαρμάρινα γλυπτά του Παρθενώνα που βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο. Αυτά τα γλυπτά ήταν στα αετώματα, στις μετώπες και στη ζωφόρο του Παρθενώνα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς

ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς ΑΘΗΝΑΪΚΗ ΣΥΜΜΑΧΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΈΝΩΣΗ: ΣΥΓΚΛΙΣΕΙς ΚΑΙ ΑΠΟΚΛΙΣΕΙς International Conference Facilitating the Acquisition and Recognition of Key Competences ΑΡΧΙΚΗ ΙΔΕΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Προβληματισμός αναφορικά

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ

Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Η ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΖΩΗΣ ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΣΤΗΘΑΓΧΗ Νικόλας Χριστοδούλου Λευκωσία, 2012 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν

Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν 1 Α Ρ Χ Ι Τ Ε Κ Τ Ο Ν Ι Κ Η Α Ν Α Λ Υ Σ Η Π Α Ρ Α Δ Ο Σ Ι Α Κ Ω Ν Κ Τ Ι Ρ Ι Ω Ν - Σ Υ Ν Ο Λ Ω Ν Έλενα Κωνσταντινίδου, Επ. Καθηγήτρια ΕΜΠ Σας καλοσωρίζουμε στο μάθημα της «Αρχιτεκτονικής ανάλυσης παραδοσιακού

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας

Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας Χριστόφορος Παντελάτος Κατερίνα Σαχίνογλου Μαρία Στεργίου Γιάννης Πουλής Έξαρχος Καλύβας Το κίνημα του νεοκλασικισμού τοποθετείται στα μέσα του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα Κυριαρχία αστικής τάξης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α. Ο συγγραφέας εστιάζει στη σημασία των κλασικών μνημείων, τονίζοντας τους λόγους που τα καθιστούν

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά.

Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. Γ. Οι μαθητές και τα Μαθηματικά. Είδαμε τη βαθμολογία των μαθητών στα Μαθηματικά της προηγούμενης σχολικής χρονιάς. Ας δούμε τώρα πώς οι ίδιοι οι μαθητές αντιμετωπίζουν τα Μαθηματικά. ΠΙΝΑΚΑΣ 55 Στάση

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001

Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.351-356 Η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΟΥ EΠIΠEΔOΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ 2001 Στέφος Ευστάθιος

Διαβάστε περισσότερα

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας

ποδράσηη Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 ποδράσηη 5 Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 «Αθανασάκειο» Αρχαιολογικό Μουσείο Βόλου Γυμνάσιο Αγιάς Λάρισας Διονυσία Διονυσίου Σιδώνια ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ

ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΑΝΑΛΥΣΗ ΑΡΘΡΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ: ΟΙ ΙΔΕΕΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΦΩΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΡΑΣΗ. Το άρθρο αυτό έχει ως σκοπό την παράθεση των αποτελεσμάτων πάνω σε μια έρευνα με τίτλο, οι ιδέες των παιδιών σχετικά με το

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα

Εργασία Ιστορίας. Ελένη Ζέρβα Εργασία Ιστορίας U«Μυκηναϊκός Πολιτισµός» UΜε βάση τις πηγές και τα παραθέµατα Ελένη Ζέρβα Α1 Μελετώντας τον παραπάνω χάρτη παρατηρούµε ότι τα κέντρα του µυκηναϊκού κόσµου ήταν διασκορπισµένα στον ελλαδικό

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ

ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ ΧΡΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΑΚΡΟΠΟΛΕΩΣ Κορνηλία Χατζηασλάνη Προϊσταμένη Ενημέρωσης & Εκπαίδευσης Υπηρεσία Συντηρήσεως Μνημείων Ακροπόλεως Κυρίες και κύριοι, Η τέχνη

Διαβάστε περισσότερα

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή;

Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Γιατί μελετούμε την Αγία Γραφή; Ποιες γνώμες έχετε ακούσει για τη Βίβλο; Τι θα θέλατε να μάθετε γι αυτή; Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο Το πιο πολυδιαβασμένο στον κόσμο. Το πρώτο που τυπώθηκε από τον Γουτεμβέργιο

Διαβάστε περισσότερα

II29 Θεωρία της Ιστορίας

II29 Θεωρία της Ιστορίας II29 Θεωρία της Ιστορίας Ενότητα 15: Αντώνης Λιάκος Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας - Αρχαιολογίας Τί κοινό έχουν; 2 Το παρόν στο παρελθόν 1 Raphael Samuel, Theatres of memory. Past and Present in contemporary

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 2Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος: ΠΕ 08 ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ (Γνωστικό αντικείμενο) Σάββατο 31-1-2009 Να απαντήσετε και στα τρία ισοδύναμα

Διαβάστε περισσότερα

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης

Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Mουσειοσκευή «Ζωγραφίζω το δέντρο» Το µάθηµα των εικαστικών ως µέσο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης Ελένη - Φαίη Σταµάτη ιευθύντρια Μουσείου Ελληνικής Παιδικής Τέχνης email: contact@childrensartmuseum.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση

Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Το Εικονογραφημένο Βιβλίο στην Προσχολική Εκπαίδευση Ενότητα 4.3: Αγγελική Γιαννικοπούλου Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία (ΤΕΑΠΗ) Διδακτική Πρακτική Διδακτική πρακτική: Ειρήνη- Αντιγόνη

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ

ΜΕ - 9900 ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ ΠΘ ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΕ9900 ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Έρευνα και Συγγραφή Λέκτορας Διάλεξη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 ΛΥΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2010 Μάθημα: ΣΧΕΔΙΟ ΜΟΔΑΣ (358) Ημερομηνία: Τρίτη, 01 Ιουνίου 2010 Ώρα εξέτασης: 11.00

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Επιβλέπων Καθηγητής: Δρ. Νίκος Μίτλεττον Η ΣΧΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΤΡΙΚΟΥ ΘΗΛΑΣΜΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2 ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ Ονοματεπώνυμο: Ιωσηφίνα

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας

Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων. Λόφος Μουσών. Φύλλα εργασίας Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας & Τροιζήνας Μεθάνων Λόφος Μουσών Φύλλα εργασίας Στόχος των φύλλων εργασίας είναι να ανιχνευθούν βιωματικά στον χώρο τα κυριότερα στοιχεία της ανάπλασης του

Διαβάστε περισσότερα

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων

Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Το Δυτικό 'Παράδειγμα' ως Ιδεολογία Οργάνωσης Μουσείων. Σχεδιασμός Μουσείων και Εκθέσεων Στόχος του μαθήματος είναι η διερεύνηση της μορφής του εγχειρήματος του 'Μουσείου', ως προνομιακού πεδίου για την

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΩΝ Η έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων συνοδεύει σχεδόν πάντα την αίτηση για την είσοδο σε οποιοδήποτε πρόγραμμα μεταπτυχιακών σπουδών. Την έκθεση ακαδημαϊκών ενδιαφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου. Μανιαδάκη Πόπη ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 19291 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 2.11.2014 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Μανιαδάκη Πόπη Α Παρ. 1 η : Η αμφισβήτηση της κριτικής στάσης του τηλεθεατή και

Διαβάστε περισσότερα

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ

1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ 1. ΧΗΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΧΗΜΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΟΜΗ ΤΗΣ ΜΑΖΑΣ Από τα αρχαιότατα χρόνια, έχουν καταβληθεί σηµαντικές προσπάθειες οι απειράριθµες ουσίες που υπάρχουν στη φύση να αναχθούν σε ενώσεις λίγων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού

ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ. Μελέτη Ελληνισμού ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ [www.philosophical-research.org] ΣΕΜΙΝΑΡΙΑ ΙΣΤΟΡΙΚΟΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟΥ ΛΟΓΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ Λ. ΠΙΕΡΡΗΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΖ ΠΕΡΙΟΔΟΣ 2013-2014 Μελέτη Ελληνισμού Ιδέα 5ης Χωρολογικής Εκδρομής: Ολυμπία

Διαβάστε περισσότερα

Χρήστος Κηπουρός ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ Θράκη 2006, Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου

Χρήστος Κηπουρός ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ Θράκη 2006, Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου 1 ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΝΑΚΤΟΡΙΚΟ ΣΥΓΚΡΟΤΗΜΑ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ Copyright 2006, Χρήστος Κηπουρός Μαυρομιχάλη 13 Διδυμότειχο xkipuros@otenet.gr Ιστορικό Ανακτορικό Συγκρότημα Διδυμοτείχου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ- ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) Ενημερωτικό κείμενο για τους εκπαιδευτικούς

ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ- ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) Ενημερωτικό κείμενο για τους εκπαιδευτικούς ΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΑΚΡΟΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ (ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ- ΙΟΥΝΙΟΣ 2016) Ενημερωτικό κείμενο για τους εκπαιδευτικούς Μαθητές και Εκπαιδευτικοί, Ιανουάριος- Ιούνιος 2016 1 Περιεχόμενα Εκπαιδευτικά

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΝΘΕΤΙΚΕΣ - ΗΜΙΟΥΡΓΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Υπάρχει µεγάλη ποικιλία θεµάτων που θα µπορούσαν να δοθούν ως συνθετικές δηµιουργικές εργασίες. Όποιο θέµα όµως και να δοθεί, θα ήταν καλό να έχει ως στόχο τη στροφή του

Διαβάστε περισσότερα

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ

2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ 2. ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ Συμπλήρωση κενών ακόλουθες λέξεις (τρεις λέξεις περισσεύουν): βιβλιοθήκη, Βαλκανική, ανθρωπιστικός, πανεπιστήμιο, χειρόγραφο, Ιταλική, τυπογραφία, σπάνιος. Η Αναγέννηση και

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 6 ΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Ν.ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ «Διαχρονικές αξίες στην εκπαίδευση σε ένα περιβάλλον που αλλάζει μέσα από τον ανατρεπτικό οραματιστή καλλιτέχνη Γιάννη Γαΐτη» (Βιωματικό εργαστήριο με την αξιοποίηση του μοντέλου PERKINS) ΜΑΡΙΑ Α. ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

συνέντευξη Αυστραλιανό design γένους θηλυκού Κρεβάτι-κάθισμα Cloud 9 από τη νέα σειρά της σχεδιάστριας για την εταιρεία SunWeave

συνέντευξη Αυστραλιανό design γένους θηλυκού Κρεβάτι-κάθισμα Cloud 9 από τη νέα σειρά της σχεδιάστριας για την εταιρεία SunWeave συνέντευξη Αυστραλιανό design γένους θηλυκού Κρεβάτι-κάθισμα Cloud 9 από τη νέα σειρά της σχεδιάστριας για την εταιρεία SunWeave 2 Η Helen Kontouris είναι μία νέα designer, διεθνούς φήμης. Ομογενής μας

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΣΚΗΝΙΟ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΑΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ-ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΑΝΑΣΥΝΘΕΣΗ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΟΣ ΜΕΤΑΚΙΟΝΙΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ Αρχιτεκτονική μελέτη: Βασιλεία Μανιδάκη αρχιτέκτων ΥΠΠΟΤ-ΥΣΜΑ Δεκέμβριος

Διαβάστε περισσότερα

EΓΓΡΑΦΕΣ 2015-16. User-Pc. Fine Art, Culture & Design. Kέντρο δια Βίου Μάθησης

EΓΓΡΑΦΕΣ 2015-16. User-Pc. Fine Art, Culture & Design. Kέντρο δια Βίου Μάθησης EΓΓΡΑΦΕΣ 2015-16 User-Pc Θ έ μ ι δ ο ς 9, Π α λ α ι ό Φ ά λ η ρ ο e - m a i l : b o r g i a s - @ o t e n e t. g r w w w. b o r g i a s - a r t. g r w w w. f a c e b o o k. c o m / b o r g i a s a r t

Διαβάστε περισσότερα