Εισαγωγή. Alastair Kent Πρόεδρος της EGAN

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Εισαγωγή. Alastair Kent Πρόεδρος της EGAN"

Transcript

1 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ

2 Εισαγωγή Ασθενείς µε χρόνιες παθήσεις είναι συχνά πρόθυµοι δηλώσουν συµµετοχή σε κλινικές µελέτες, ελπίζοντας ότι η προσφορά τους θα βοηθήσει την έρευνα να ανακαλύψει νέα φάρµακα ή θεραπευτικές αγωγές για την πάθησή τους. Η συµµετοχή σε µία κλινική µελέτη συχνά δηµιουργεί απορίες σε όσους συµµετέχουν στη µελέτη ή στην οικογένειά τους ή στους ανθρώπους που τους φροντίζουν. Αυτό το έντυπο συγκεντρώνει κάποιες από τι ερωτήσεις που συχνά θέτουν όσοι σκέφτονται να συµµετάσχουν σε µία κλινική µελέτη. Σκοπός του είναι να προσφέρει ξεκάθαρες πληροφορίες µε ένα απλό και σαφή τρόπο ώστε οι ασθενείς και οι οικογένειές τους να µπορούν να παίρνουν την απόφαση για συµµετοχή ή όχι σε µία µελέτη έχοντας κατανοήσει όσο γίνεται πιο πληρέστερα τι είναι µία κλινική µελέτη. Το έντυπο είναι αποτέλεσµα της συνεργασίας µεταξύ το Ευρωπαϊκό ίκτυο Γενετικής Συµµαχίας European Genetic Alliances Network (EGAN) και της εταιρείας Roche. Το περιεχόµενο έχει διαβαστεί και ελεγχθεί από ανεξάρτητους ειδικούς από την κοινότητα των ασθενών και αυτών που είναι υπεύθυνοι για την διενέργεια κλινικών µελετών. Η µετάφραση στην Ελληνική Γλώσσα έγινε για το Σύλλογο Ατόµων µε Νόσο του Crohn και Ελκώδη Κολίτιδα Αττικής από την Αλεξάνδρα Γκλιάτη. Ελπίζουµε ότι το περιεχόµενο είναι σαφές και ορθό αλλά ευχαρίστως δεχόµαστε τα σχόλιά σας και τις προτάσεις σας για πρόσθετα θέµατα ή βελτιώσεις που µπορούν να ενσωµατωθούν σε µελλοντικές εκδόσεις. Παρακαλούµε να τις στείλετε στον Alastair Kent ή στο Σύλλογο Ατόµων µε Νόσο του Crohn και Ελκώδη Κολίτιδα Αττικής Το παρόν έντυπο µπορείτε να το «κατεβάσετε» από το διαδίκτυο ελεύθερα και µπορεί να αντιγραφεί χωρίς περιορισµούς µε την προϋπόθεση να γίνεται αναφορά στην πηγή του. Alastair Kent Πρόεδρος της EGAN

3 Περιεχόµενα 1. Τι είναι µία «κλινική µελέτη»? 2. Τι είναι οι κλινικές µελέτες Φάσης Ι? 3. Τι είναι οι κλινικές µελέτες Φάσης ΙΙ? 4. Τι είναι οι κλινικές µελέτες Φάσης ΙΙΙ? 5. Τι είναι η «µετά την προώθηση παρακολούθηση ενός φαρµάκου στην αγορά» που είναι και αλλιώς γνωστή ως Φάση IV των µελετών? 6. Τι είναι το «εικονικό φάρµακο» (placebo)? 7. Ποιος επιτρέπεται να οργανώσει µία κλινική µελέτη? 8. Ποιος ρυθµίζει το καθεστώς υπό το οποίο γίνονται οι κλινικές µελέτες? 9. Πότε και πώς µία κλινική µελέτη εγκρίνεται? 10. Τι είναι η «συγκατάθεση κατόπιν ενηµέρωσης»? 11. Τι θα βρω σε ένα έγγραφο συγκατάθεσης? 12. Τι είναι τα «κριτήρια επιλογής»? 13. Τι είναι τα «κριτήρια ένταξης» 14. Τι είναι τα «κριτήρια αποκλεισµού» 15. Τι σηµαίνει η λέξη «τυφλή»? 16. Τι σηµαίνει η λέξη «µεροληψία» 17. Τι είναι οι «τυχαιοποιηµένες» µελέτες? 18. Τι είναι η «ανοικτή» µελέτη? 19. Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τύποι κλινικών δοκιµών που θα µπορούσα να συµµετάσχω? 20. Πώς µπορώ να µάθω ποιες κλινικές µελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη? 21. Πώς µπορώ να δηλώσω ότι θέλω να συµµετάσχω εθελοντικά σε µία κλινική µελέτη? 22. Μπορώ να επικοινωνήσω απευθείας µε µία εταιρεία για να δηλώσω ότι θέλω να συµµετάσχω εθελοντικά σε µια κλινική µελέτη? 23. Θα αποζηµιωθώ για την συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη? 24. Γιατί θα έπρεπε να συµµετάσχω σε µια κλινική µελέτη? 25. Τι ερωτήσεις θα πρέπει να κάνω πριν δηλώσω την εθελοντική µου συµµετοχή? 26. Τι θα µου συµβεί κατά τη διάρκεια της κλινικής µελέτης? 27. Ο γιατρός µου δεν µε βάζει στην κλινική µελέτη. Τι µπορώ να κάνω γι αυτό? 28. Θα επηρεάσει η συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη την περίθαλψη που λαµβάνω από τους γιατρούς µου? 29. Ποιος αποφασίζει αν ηλικιωµένοι, παιδιά και ανίκανα άτοµα µπορούν να συµµετέχουν σε µια κλινική µελέτη? 30. Θα πρέπει να σταµατήσω να παίρνω τα φάρµακά µου? Ποια είναι τα ρίσκα και τα οφέλη από τη συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη? 31. Μπορώ να αποχωρήσω από µια µελέτη? 32. Η συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη θα επηρεάσει την περίθαλψη που λαµβάνω από το γιατρό µου? 33. Θα µάθω τα αποτελέσµατα της µελέτης? 34. Τι θα συµβεί στα δείγµατα ή τις πληροφορίες που αφορούν εµένα κατά τη διάρκεια και µετά την µελέτη? Θα µπορούν άλλοι να τα δουν ή να τα χρησιµοποιήσουν σε περαιτέρω έρευνες? 35. Υπάρχει κάποιος που µπορώ να απευθυνθώ αν έχω ερωτήσεις ή προβλήµατα κατά τη διάρκεια της συµµετοχής µου σε µια µελέτη? 36. Αν η αγωγή έχει θετικά αποτελέσµατα θα µπορέσω να τη συνεχίσω µετά την ολοκλήρωση της µελέτης?

4 ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΕΛΕΤΕΣ 1. Τι είναι µία «κλινική µελέτη»? Κλινική µελέτη ονοµάζεται κάθε έρευνα που διεξάγεται σε ανθρώπους µε στόχο να δώσει απαντήσεις σε συγκεκριµένες ερωτήσεις για µια νέα ιατρική αγωγή (εµβόλια, νέες θεραπείες ή νέους τρόπους που µπορούν να χρησιµοποιηθούν γνωστές θεραπείες). Οι κλινικές µελέτες (επίσης αποκαλούµενες ιατρική έρευνα και ερευνητικές µελέτες) χρησιµοποιούνται για να τεκµηριώσουν την ασφάλεια και την αποτελεσµατικότητα νέων φάρµακων ή νέων ιατρικών αγωγών. Οι φαρµακευτικές κλινικές µελέτες πραγµατοποιούνται σε φάσεις. Οι µελέτες σε κάθε φάση έχουν έναν διαφορετικό σκοπό και κάθε φάση εξετάζει διαφορετικές παραµέτρους (π.χ. τοξικότητα, σωστή δοσολογία του φάρµακου κ.λπ.). 2. Τι είναι οι κλινικές µελέτες Φάσης Ι? Οι µελέτες Φάσης Ι (µερικές φορές αποκαλούµενες πρώιµες µελέτες) στοχεύουν στην εξέταση της ασφάλειας διαφορετικών δοσολογιών ενός νέου φαρµάκου. Επίσης εξετάζεται το προφίλ ασφάλειας ενός φαρµάκου όπως εάν το φάρµακο κάνει τους ανθρώπους να νιώσουν άσχηµα, εάν αυξάνει την πίεση του αίµατός κ.λπ.; Στις µελέτες Φάσης Ι συµµετέχει µόνο ένας µικρός αριθµός ανθρώπων, οι οποίοι είναι συνήθως υγιείς εθελοντές. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, για παράδειγµα στον καρκίνο ή το HIV µπορεί να συµµετέχουν ασθενείς που είναι σε προχωρηµένο στάδιο της ασθένειας. 3. Τι είναι οι κλινικές µελέτες Φάσης ΙΙ? Οι µελέτες Φάσης ΙΙ εξετάζουν το νέο φάρµακο σε µια µεγαλύτερη οµάδα ανθρώπων που νοσούν, ώστε να προσδιοριστεί εάν το φάρµακο παρουσιάζει θετικά αποτελέσµατα στην νόσο για την οποία χορηγείται. Όπως στη Φάση Ι, ο αριθµός συµµετεχόντων είναι περιορισµένος. Οι µελέτες Φάσης ΙΙ εξετάζουν επίσης την ασφάλεια του φαρµάκου καθώς και την κατάλληλη δόση χορήγησης. 4. Τι είναι οι κλινικές µελέτες Φάσης ΙΙΙ? Εάν τα αποτελέσµατα των δοκιµών Φάσης Ι και ΙΙ προτείνουν ότι µια φαρµακευτική ουσία µπορεί να είναι ωφέλιµη για τους ασθενείς τότε διεξάγονται µελέτες Φάσης ΙΙΙ. Οι µελέτες Φάσης ΙΙΙ εξετάζουν το νέο φάρµακο σε µεγαλύτερες οµάδες ανθρώπων που νοσούν. Οι µελέτες Φάσης ΙΙΙ συγκρίνουν τα νέα φάρµακα µε άλλες θεραπευτικές αγωγές/φάρµακα που εφαρµόζονται τη συγκεκριµένη περίοδο, ή περιστασιακά µε ένα εικονικό φάρµακο (placebo). Αυτές οι µελέτες εξετάζουν την αποτελεσµατικότητα τις νέας αγωγής/φάρµακου, και οποιεσδήποτε παρενέργειες παρουσιαστούν. ιαρκούν συνήθως περισσότερο από τις µελέτες Φάσης ΙΙ - συνήθως ένα έτος ή περισσότερο. Συνήθως αρκετές χιλιάδες ασθενείς σε διαφορετικές χώρες θα συµµετάσχουν σε µια µελέτη Φάσης ΙΙΙ. Η συµµετοχή ενός µεγάλου αριθµού ασθενών είναι απαραίτητη επειδή οι ερευνητές πρέπει να είναι σε θέση να ανιχνεύσουν και τις πιο µικρές αλλά σηµαντικές διαφορές µεταξύ των νέων αγωγών/φαρµάκων και αυτών που ήδη χρησιµοποιούνται.

5 «Μπορείς να χρησιµοποιήσεις το διαδίκτυο για να βρεις πληροφορίες για την πάθησή σου.»

6 5. Τι είναι η «µετά την προώθηση παρακολούθηση ενός φαρµάκου στην αγορά» που είναι και αλλιώς γνωστή ως Φάση IV των µελετών? Η παρακολούθηση µετά την προώθηση του φαρµάκου στην αγορά αφορά την τελευταία και 4η Φάση µιας κλινικής µελέτης. Αφότου έχει «κυκλοφορήσει» στην αγορά ένα φάρµακο, οι αρµόδιες για την υγεία αρχές συχνά ζητούν από τις επιχειρήσεις να παρέχουν τα πρόσθετα στοιχεία, που συλλέγονται από την πραγµατική χρήση του εν λόγω φαρµάκου από χιλιάδες ασθενείς. Οι µελέτες Φάσης IV έχουν ως σκοπό να παρέχουν ευρύτερη εµπειρία στην αξιολόγηση της ασφάλειας και της αποτελεσµατικότητας ενός νέου φαρµάκου σε µεγαλύτερους αριθµούς ασθενών, υποοµάδες ασθενών, και να το συγκρίνει ή/και να το συνδυάσει µε άλλες διαθέσιµες θεραπείες. Αυτές οι µελέτες έχουν ως σκοπό να αξιολογήσουν τις µακροπρόθεσµες επιδράσεις του νέου φάρµακου. Οι λιγότερο κοινές παρενέργειες µπορούν να ανιχνευθούν σε αυτή τη φάση. Παρά τις µελέτες που πραγµατοποιούνται κατά τη διάρκεια των κλινικών δοκιµών στις άλλες τρεις φάσεις, η ενεργή και συστηµατική, µετά την προώθηση του φαρµάκου στην αγορά, παρακολούθηση των παρενεργειών των φαρµάκων είναι ιδιαίτερα ουσιώδης. εν είναι δυνατό να προβλεφθούν όλες οι πιθανές παρενέργειες ενός φάρµακου βάσει µόνο σε αρκετές εκατοντάδες ή/και χιλιάδες ασθενείς. Γι αυτό το λόγο, οι φαρµακοβιοµηχανίες εφαρµόζουν ένα σύστηµα προγραµµάτων αξιολόγησης του κινδύνου για να προσδιοριστούν οι παρενέργειες που δεν εµφανίστηκαν κατά τη διάρκεια των προηγούµενων δοκιµών. Οι πληροφορίες για ιδιαίτερα δυσµενείς ανεπιθύµητες παρενέργειες που έχουν αναγνωριστεί από τον κάτοχο της εµπορικής άδειας συγκεντρώνονται και ενηµερώνονται οι αρµόδιες αρχές (στην Ελλάδα αρµόδια αρχή είναι ο Εθνικός Οργανισµός Φαρµάκων - ΕΟΦ). Αυτό καλείται επίσης «Φαρµακοεπαγρύπνηση». 6. Τι είναι το «εικονικό φάρµακο» (placebo)? Το εικονικό φάρµακο (placebo) είναι ένα σκεύασµα που δεν περιέχει καµία ενεργή ουσία. Επιτρέπει στους ερευνητές να εξετάσουν τη λεγόµενη «επίδραση του εικονικού φαρµάκου». Αυτή είναι µια ψυχολογική αντίδραση όπου οι άνθρωποι αισθάνονται καλύτερα ακόµα κι αν δεν παίρνουν ένα φάρµακο µε ενεργά συστατικά. Με τη σύγκριση της αντίδρασης των ανθρώπων στο εικονικό φάρµακο και της αγωγής/φαρµάκου που εξετάζεται, µπορεί να προσδιοριστεί το όφελος αυτής της αγωγής/φαρµάκου. 7. Ποιος επιτρέπεται να οργανώσει µία κλινική µελέτη? Οι κλινικές µελέτες σχεδιάζονται από οµάδες ιατρών και άλλων ειδικών. Το σχέδιο της µελέτης είναι συνήθως βασισµένο σε µια λεπτοµερή ανάλυση της υπάρχουσας έρευνας, και την ανάγκη να απαντηθούν συγκεκριµένες ερωτήσεις για µία αγωγή ή τον έλεγχο ενός συµπτώµατος. Συζητείται µε ιατρικό προσωπικό, νοσοκόµες, ασθενείς, στατιστικολόγους και προσωπικό υποστήριξης ασθενών, καθώς επίσης και τους εκπροσώπους των φαρµακοβιοµηχανιών, για να καταρτιστεί ο καλύτερος δυνατός σχέδιασµός για µία κλινική µελέτη. Το έγγραφο που περιλαµβάνει την περιγραφή του σχεδιασµού και των διαδικασιών µιας µελέτης είναι γνωστό ως «πρωτόκολλο». 8. Ποιος ρυθµίζει το καθεστώς υπό το οποίο γίνονται οι κλινικές µελέτες? Προκειµένου να ληφθεί µια έγκριση για µια κλινική µελέτη, µια επιχείρηση πρέπει να υποβάλει στις αρµόδιες εθνικές για την υγεία αρχές (για την Ελλάδα είναι το Τµήµα Κλινικών οκιµών του Εθνικού Οργανισµού Φαρµάκων - ΕΟΦ) το αποκαλούµενο «πρωτόκολλο µελέτης» στο οποίο περιγράφονται µε όλες τις λεπτοµέρειες οι διαδικασίες της µελέτης. Αυτό το πρωτόκολλο εξετάζεται από τις αρµόδιες για την υγεία αρχές και επίσης από µια Επιτροπή Ηθικής (για την Ελλάδα είναι Εθνική Επιτροπή εοντολογίας ΕΕ ), της οποίας ρόλος είναι να διεξαγάγει την έρευνα από την άποψη της αξιοπρέπειας, των δικαιωµάτων, της ασφάλειας και της ευηµερίας των ανθρώπων που συµµετέχουν στην ιατρική έρευνα. Εάν η

7 Επιτροπή Ηθικής δεν γνωµοδοτήσει θετικά για ένα πρωτόκολλο οι αρµόδιες αρχές δεν µπορούν να εγκρίνουν το πρωτόκολλο, και ως εκ τούτου η µελέτη δεν µπορεί να προχωρήσει. Οποιαδήποτε αλλαγή στο πρωτόκολλο πρέπει επίσης να έχει θετική γνωµοδότηση από την Επιτροπή Ηθικής προτού εγκριθεί. Μια Επιτροπή Ηθικής πρέπει να έχει τουλάχιστον 5 µέλη και να αποτελείται από επαγγελµατίες υγείας και ερευνητές καθώς επίσης και µέλη που δεν ανήκουν στις προηγούµενες κατηγορίες. Η Παγκόσµια Ιατρική Ένωση έχει δηµιουργήσει επίσης την αποκαλούµενη «ιακήρυξη του Ελσίνκι». Αυτή καθορίζει τα ηθικά πρότυπα για την έρευνα που γίνεται πάνω σε ανθρώπινα όντα, τα ανθρώπινα υλικά ή ευπροσδιόριστα στοιχεία. Οι περισσότεροι ερευνητές θα δηλώσουν ότι το πρωτόκολλο της κλινικής µελέτης τους έχει αναπτυχθεί σύµφωνα µε αυτές τις ηθικές αρχές. Επιπλέον, η ιοίκηση Τροφίµων και Φαρµάκων (Food and Drug Administration - FDA) στις ΗΠΑ, ο Ευρωπαϊκός Οργανισµός Αξιολόγησης των Φαρµακευτικών Προϊόντων (European Agency for the Evaluation of Medicinal Products - EMEA) καθώς επίσης και πολλά νοµοθετικά κείµενα στην Ευρωπαϊκή Ένωση θέτουν πολύ συγκεκριµένους κανόνες για την προστασία των ασθενών που συµµετέχουν στις κλινικές µελέτες. 9. Πότε και πώς µία κλινική µελέτη εγκρίνεται? Οι ερευνητές εποπτεύονται στενά από τις ρυθµιστικές αρχές κάθε κράτους (στην Ελλάδα υπεύθυνος είναι ο Εθνικός Οργανισµός Φαρµάκων ΕΟΦ). Πριν ξεκινήσει οποιαδήποτε µελέτη, ο γιατρός, ή ο ερευνητής, πρέπει να ζητήσει την έγκριση από την Εθνική Επιτροπή εοντολογίας. Η Εθνική Επιτροπή εοντολογίας είναι µία επιτροπή γιατρών και άλλου ιατρικού προσωπικού καθώς και «τρίτων» ανθρώπων που δεν έχουν καµία άµεση σχέση µε τη µελέτη. Ο ρόλος τους είναι να σιγουρευτούν ότι η µελέτη είναι όσο το δυνατόν ασφαλέστερη και ότι η «φόρµα συγκατάθεσης» που καλείται να υπογράψει ο ασθενής, εξηγεί όλες τις σηµαντικές πληροφορίες σε αυτόν. 10. Τι είναι η «συγκατάθεση κατόπιν ενηµέρωσης»? Εκτός από εξαιρετικές περιστάσεις δεν µπορείτε να εισαχθείτε σε µια µελέτη χωρίς να υπογράψετε ένα έγγραφο στο οποίο θα δηλώνετε ότι δίνετε την συγκατάθεσή σας κατόπιν ενηµέρωσης. Εάν υπογράψετε αυτό το έγγραφο, επιβεβαιώνετε ότι θεωρείτε ότι σας έχουν εξηγηθεί όλα τα σηµαντικά δεδοµένα της κλινικής µελέτης, και ότι τα καταλαβαίνετε και ότι έχετε αποφασίσει να συµµετέχετε στη µελέτη µε την ελεύθερη βούλησή σας. Μια συγκατάθεση κατόπιν ενηµέρωσης δεν είναι µια σύµβαση και µπορείτε να αποσυρθείτε από τη µελέτη οποιαδήποτε στιγµή. 11. Τι θα βρω σε ένα έγγραφο συγκατάθεσης? Παρόλο που τα έγγραφα συγκατάθεσης ποικίλλουν από µέρος σε µέρος, πρέπει να αναφέρουν όλες τις πληροφορίες που περιγράφονται παρακάτω µε απλό και κατανοητό τρόπο. Οι πληροφορίες αυτές πρέπει να περιλαµβάνουν: α. Το σκοπό της κλινικής µελέτης Σε αυτό το τµήµα, οι ερευνητές εξηγούν γιατί πραγµατοποιούν τη µελέτη. Οι λόγοι θα εξαρτηθούν από τον τύπο ασθένειας και το τύπο της µελέτης. β. Περιγραφή των διαδικασιών Αυτό το τµήµα περιγράφει τις διαδικασίες, πόσο συχνά θα εφαρµοστούν, και πού θα πραγµατοποιηθούν (στο σπίτι, στο νοσοκοµείο ή σε εξωτερικά ιατρεία). Για τις επεµβατικές µελέτες (δείτε την ερώτηση 19) αυτό το τµήµα πρέπει επίσης να περιλαµβάνει τις διαδικασίες που είναι µέρος της τυπικής περίθαλψης που προσφέρεται σε µία ασθένεια και µπορούν να γίνουν ακόµα κι αν ο ασθενής δεν συµµετέχει στη µελέτη, τυποποιηµένες διαδικασίες που γίνονται επειδή ο ασθενής είναι στη µελέτη και διαδικασίες που εξετάζονται ή αξιολογούνται

8 από τη µελέτη/µελέτη. Εάν είναι µια «τυχαιοποιηµένη» µελέτη (παρακαλώ δείτε την ερώτηση 17) το έγγραφο πρέπει να καταστεί σαφές σε ποιες διαδικασίες θα υποβληθεί κάθε οµάδα. Πρέπει επίσης να υποδεικνύει τις πιθανότητες τοποθέτησης σε οποιαδήποτε από τις οµάδες αυτές. γ. ιάρκεια της µελέτης Αυτό το τµήµα δείχνει πόσο διάστηµα θα διαρκέσει η µελέτη και εάν θα περιλαµβάνει και επέκταση της αρχικής µελέτης (µετά τη λήξη του προηγουµένου διαστήµατος), και σε αυτή την περίπτωση, για πόσο καιρό. Περιλαµβάνει επίσης πληροφορίες για τους λόγους κάτω από τους οποίους µπορεί να εξαιρέσει ο ερευνητής κάποιον ασθενή από τη µελέτη (π.χ. εάν η υγεία του επιδεινώνεται ή νέες πληροφορίες δείχνουν ότι δεν πρέπει να συνεχίσει). Το έγγραφο πρέπει να καταστεί σαφές ότι ο ασθενής έχει το δικαίωµα να σταµατήσει οποιαδήποτε στιγµή θέλει, και πρέπει να περιγράφει οποιεσδήποτε πιθανές συνέπειες στην υγεία του λόγω της ξαφνικής απόσυρσης. δ. Πιθανοί κίνδυνοι από τη µελέτη Αυτό το τµήµα περιλαµβάνει τους προβλέψιµους φυσικούς και µη φυσικούς κινδύνους από τη συµµετοχή στη µελέτη. Ένας µη φυσικός κίνδυνος είναι ο χρόνος µακριά από την εργασία, ενώ οι φυσικοί κίνδυνοι περιλαµβάνουν (µεταξύ άλλων) ανεπιθύµητες ενέργειες του φαρµάκου όπως η ναυτία, ο εµετός, ο πόνος ή η προδιάθεση για λοιµώξεις. Το έγγραφο πρέπει να υποδεικνύει την πιθανότητα της εµφάνισης αυτών των κινδύνων, πόσο σοβαροί µπορεί να είναι, και εάν είναι πιθανότερο να είναι βραχυπρόθεσµοι (να εµφανίζονται µόνο κατά τη διάρκεια της µελέτης ή σύντοµα κατόπιν) ή µακροπρόθεσµοι (να διαρκούν εβδοµάδες, µήνες, ή ακόµα και χρόνια αφότου τελειώνει η µελέτη). Το έγγραφο πρέπει να καταστεί σαφές ποιοι κίνδυνοι σχετίζονται µε τις ερευνητικές πτυχές της µελέτης. Πρέπει επίσης να περιλαµβάνει συγκεκριµένες πληροφορίες για τον κίνδυνο σε ασθενείς που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία (κίνδυνος στειρότητας, κ.λπ.). ε. Τα οφέλη Το έγγραφο περιγράφει οποιαδήποτε οφέλη στους ασθενείς ή σε άλλους που µπορούν εύλογα να αναµένονται. Μια µελέτη µπορεί να µην προσφέρει άµεσα ιατρικά οφέλη στο συµµετέχοντα, αλλά είναι ικανή να οδηγήσει σε νέα γνώση που µπορεί να βοηθήσει άλλους ανθρώπους στο µέλλον. στ. Εναλλακτικές της συµµετοχής στην κλινική µελέτη Στις διερευνητικές µελέτες, αυτό το τµήµα περιγράφει ποιες επιλογές περίθαλψης έχει ο ασθενής εκτός από το να συµµετάσχει στη µελέτη (πχ. άλλες ευρείας χρήσεως θεραπείες ή καµία θεραπεία). ζ. Εµπιστευτικότητα Αυτή η δήλωση ενηµερώνει για το βαθµό στον οποίο οι πληροφορίες του συµµετέχοντος θα κρατηθούν εµπιστευτικές. Πρέπει επίσης να ενηµερώνει για οποιεσδήποτε οµάδες ή οργανισµούς που θα µπορούν να έχουν πρόσβαση στα αρχεία του ασθενή για την εξασφάλιση της ποιότητας και την ανάλυση των στοιχείων (π.χ. ο χορηγός της κλινικής µελέτης). η. Κόστος / Πρόσθετες δαπάνες Αυτό το τµήµα δείχνει εάν η συµµετοχή στη µελέτη θα οδηγήσει σε προστιθέµενες δαπάνες για τον συµµετέχοντα ή το ασφαλιστικό του ταµείο. Καλύπτει επίσης άλλα ζητήµατα κόστους, όπως ποιος θα πληρώσει για την ιατρική περίθαλψη έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση τραυµατισµού ή ασθένειας, αν ο ασθενής θα πρέπει να πληρώσει για τα φάρµακα κατά τη

9 «Φρόντισε να έχεις κάτι για να απασχολείσαι κατά τη διάρκεια της θεραπείας σου (πχ.ένα βιβλίο κλπ).»

10 διάρκεια της µελέτης (εάν αυτό είναι µια µελέτη φαρµάκων), και εάν θα λάβει ή όχι πληρωµή για τη συµµετοχή στην µελέτη. η. Κόστος / Πρόσθετες δαπάνες Αυτό το τµήµα δείχνει εάν η συµµετοχή στη µελέτη θα οδηγήσει σε προστιθέµενες δαπάνες για τον συµµετέχοντα ή το ασφαλιστικό του ταµείο. Καλύπτει επίσης άλλα ζητήµατα κόστους, όπως ποιος θα πληρώσει για την ιατρική περίθαλψη έκτακτης ανάγκης σε περίπτωση τραυµατισµού ή ασθένειας, αν ο ασθενής θα πρέπει να πληρώσει για τα φάρµακα κατά τη διάρκεια της µελέτης (εάν αυτό είναι µια µελέτη φαρµάκων), και εάν θα λάβει ή όχι πληρωµή για τη συµµετοχή στην µελέτη. θ. ικαιώµατα του συµµετέχοντα Το έγγραφο πρέπει να διευκρινίζει ότι η συµµετοχή είναι εθελοντική, ότι ο ασθενής µπορεί να επιλέξει να µην συµµετέχει ή να φύγει οποιαδήποτε στιγµή χωρίς κάποιο πρόστιµο ή επίπτωση, και ότι οποιεσδήποτε νέες πληροφορίες που µπορούν να επηρεάσουν τη συµµετοχή του στη µελέτη θα του γνωστοποιηθούν. ι. Πληροφορίες σχετικά µε το ποιον πρέπει να καλέσετε σε περίπτωση που υπάρχουν ερωτήσεις ή προβλήµατα Ένα όνοµα επαφής και ένας τηλεφωνικός αριθµός (συνήθως ενός µέλους της ερευνητικής οµάδας) για να πάρετε απαντήσεις σε ερωτήσεις για τη µελέτη ή οποιοδήποτε άλλο πρόβληµα υγείας πρέπει να αναφέρονται. Πρέπει επίσης να δοθεί ένας τηλεφωνικός αριθµός για την Επιτροπή Ηθικής ή έναν εκπρόσωπο ασθενών, σε περίπτωση που ο ασθενής έχει ερωτήσεις για τα δικαιώµατά του ως συµµετέχοντα σε µια κλινική µελέτη. κ. Πρόσθετες πληροφορίες Το κεφάλαιο αυτό απαριθµεί τις πρόσθετες πηγές πληροφόρησης που µπορούν να αποδειχτούν χρήσιµες, όπως ενηµερωτικά βιβλία, τις κοινωνικές οργανώσεις, και συναφείς διαδικτυακούς τόπους. λ. Η υπογραφή Η υπογραφή του συµµετέχοντος µαζί την ηµεροµηνία που «καταγράφεται», αντιπροσωπεύει τη νοµική συγκατάθεσή του για να συµµετέχει στη µελέτη. Σε περίπτωση αναλφαβητισµού του συµµετέχοντος, οι ερευνητές πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί ώστε πληροφορίες σχετικά µε την εν λόγω κλινική µελέτη να έχουν γίνει κατανοητές από το συµµετέχοντα και ένα εγγράµµατο τρίτο πρόσωπο (που δεν θα έχει οποιοδήποτε όφελος από την συµµετοχή κάποιου στη µελέτη) πρέπει να παραστεί ως µάρτυρας της προφορικής συγκατάθεσης του συµµετέχοντος και να υπογράψει το έγγραφο εξ ονόµατος του συµµετέχοντος. Εάν οποιοδήποτε από τα τµήµατα που παρατέθηκαν παραπάνω εµφανίζεται να είναι ελλιπές ή να λείπει από το έγγραφο συγκατάθεσης, ο συµµετέχων δεν πρέπει να διστάσει να ζητήσει τις πληροφορίες. Το έγγραφο συγκατάθεσης πρέπει να είναι στη µητρική γλώσσα του συµµετέχοντα. Επειδή η συµµετοχή σε µια κλινική µελέτη είναι µια σηµαντική απόφαση, πρέπει να θέτετε στον ερευνητή οποιεσδήποτε ερωτήσεις που µπορείτε να έχετε για τη µελέτη προτού να πάρετε την απόφασή σας. Είναι επίσης µια καλή ιδέα να πάρετε στο σπίτι το έγγραφο συγκατάθεσης και να το συζητήσετε µε την οικογένεια ή φίλους. Μιλώντας για τις επιλογές σας µπορεί να σας βοηθήσει να αισθανθείτε σίγουροι µε την απόφασή σας. Εάν αποφασίσετε να συµµετάσχετε στην κλινική µελέτη, να ζητήσετε οπωσδήποτε ένα αντίγραφο του εγγράφου συγκατάθεσης έτσι ώστε να µπορείτε να το διαβάσετε ανά πάσα στιγµή.

11 12. Τι είναι τα «κριτήρια επιλογής»? Όλες οι µελέτες έχουν κριτήρια για το ποιος µπορεί να συµµετέχει. Αυτά αναφέρονται ως «κριτήρια επιλογής», και αποτελούνται από τα κριτήρια ένταξης (δηλ. ποιος είναι κατάλληλος να συµµετέχει) και τα κριτήρια αποκλεισµού. εν είναι δυνατό οποιοσδήποτε πάσχει από µια ιδιαίτερη ασθένεια να µπορεί να συµµετέχει σε κάθε µελέτη που µελετά αυτήν την ασθένεια: παραδείγµατος χάριν, τα κριτήρια επιλογής για µια µελέτη σχετικά µε τον καρκίνο των πνευµόνων µπορεί να αφορούν µόνος ανθρώπους που είναι στα αρχικά στάδια της πάθησης, που είναι πάνω από 18 αλλά κάτω από 80 χρονών, και που δεν έχουν κανένα άλλο πρόβληµα υγείας. 13. Τι είναι τα «κριτήρια ένταξης» Τα «κριτήρια ένταξης» βοηθούν του ερευνητές να αποφασίσουν ποιος µπορεί να συµµετέχει σε µια µελέτη. Παραδείγµατος χάριν, µερικές µελέτες περιλαµβάνουν µόνο τους ανθρώπους µιας ορισµένης ηλικίας, ή σε ένα συγκεκριµένο στάδιο της ασθένειάς τους. Μπορεί να πρέπει να υποβληθείτε σε ιατρική εξέταση πριν από µια κλινική µελέτη (π.χ. µια εξέταση αίµατος) για να αξιολογηθεί εάν είστε κατάλληλοι να συµµετέχετε. «Μιλώντας µε την οικογένειά σου µπορεί να σε βοηθήσει να πάρεις µια απόφαση µε την οποία όλοι να είναι ικανοποιηµένοι.»

12 14. Τι είναι τα «κριτήρια αποκλεισµού» Τα κριτήρια αποκλεισµού καθορίζουν ποιος δεν είναι σε θέση να συµµετέχει σε µια µελέτη - παραδείγµατος χάριν, πολλές µελέτες αποκλείουν τις γυναίκες που είναι έγκυες για να αποφύγουν οποιοδήποτε πιθανό κίνδυνο για το µωρό. Οι µελέτες µπορούν επίσης να αποκλείσουν ανθρώπους που παίρνουν ήδη ένα φάρµακο που µπορεί να αλληλεπιδράσει µε το φάρµακο που µελετάται. 15. Τι σηµαίνει η λέξη «τυφλή»? Ο όρος «τυφλή» µελέτη σηµαίνει ότι όποιος αξιολογεί τα αποτελέσµατα της θεραπείας/φαρµάκου δεν ξέρει εάν µελετά ασθενείς που κάνουν τη θεραπεία ή ασθενείς που παίρνουν εικονικό φάρµακο (placebo). Αυτό βοηθά να αποτραπεί η προκατάληψη/µεροληψία ως προς την αποτελεσµατικότητα του υπό έρευνα φαρµάκου. Τα αποτελέσµατα µιας θεραπείας, µερικές φορές αξιολογούνται από ασθενείς, µερικές φορές από γιατρούς, και µερικές φορές από τρίτους. Κάποιοι ή όλοι αυτοί οι άνθρωποι µπορούν να µη γνωρίζουν σε ποια θεραπεία υποβάλλονται. Σε µια «διπλά τυφλή» µελέτη, ούτε εσείς ούτε ο γιατρός δεν θα γνωρίζετε ποια θεραπεία λαµβάνετε (υπό έρευνα φάρµακο ή εικονικό φάρµακο). Εάν συµµετάσχετε σε µια «διπλά τυφλή» µελέτη, ούτε εσείς ούτε ο γιατρός σας θα ξέρετε ποια θεραπεία λαµβάνετε. Ο σκοπός είναι να είναι σίγουρο ότι κανενός οι προσδοκίες δε θα έχουν επιπτώσεις στα αποτελέσµατα της µελέτης. 16. Τι σηµαίνει η λέξη «µεροληψία» Όταν υπάρχει προκατάληψη που µπορεί να οδηγήσει σε αναληθή συµπεράσµατα για τις επιπτώσεις µιας θεραπείας, αυτό λέγεται µεροληψία. Είναι πραγµατικά σηµαντικό να αποφεύγετε η µεροληψία στις έρευνες για την υγεία, δεδοµένου ότι µπορεί να διαστρεβλώσει τα αποτελέσµατα και να οδηγήσει σε επισφαλείς ή ανεπαρκείς θεραπείες/φάρµακα να πάρουν άδεια για χρήση, ή τις χρήσιµες θεραπείες να αγνοηθούν. Οι ερευνητές προσπαθούν να αποφύγουν την µεροληψία µε τη χρησιµοποίηση της τυχαιοποίησης και µε την «τύφλωση» εκείνων που διαχειρίζονται τα φάρµακα και που αξιολογούν τα αποτελέσµατα αυτών. 17. Τι είναι οι «τυχαιοποιηµένες» µελέτες? Οι περισσότερες κλινικές µελέτες είναι «τυχαιοποιηµένες µελέτες». Εάν συµµετάσχετε σε µια τυχαιοποιηµένη µελέτη, ένας υπολογιστής, και όχι ένας γιατρός, θα αποφασίσει ποια/ποιο θεραπεία/φάρµακο θα σας δοθεί. Αυτή η απόφαση θα είναι τυχαία και βασίζεται στην τύχη µόνο, και όχι σε κάποια απόφαση του γιατρού σας. Η τυχαιοποίηση είναι ο καλύτερος τρόπος για να κατανέµονται όλοι οι άνθρωποι στις διαφορετικές οµάδες µιας µελέτης µε παρόµοιο και δίκαιο τρόπο. Με τη σύγκριση παρόµοιων οµάδων ασθενών, οι ερευνητές µπορούν να είναι βέβαιοι ότι η µελέτη τους ελέγχει τη διαφορά µεταξύ των θεραπειών/φαρµάκων που µελετώνται, και όχι τις διαφορές µεταξύ των ασθενών που συµµετέχουν στην κλινική µελέτη. Η τυχαιοποίηση είναι σηµαντική επειδή οι ερευνητές πρέπει να εξασφαλίσουν ότι οι ερευνητές που διεξάγουν την κλινική µελέτη θα είναι αµερόληπτοι και δεν θα επηρεάζεται το αποτέλεσµά της µελέτης. Είναι αρκετά εύκολο για τους ανθρώπους να µεροληπτούν χωρίς να το συνειδητοποιούν.

13 18. Τι είναι η «ανοικτή» µελέτη? Σε µια «ανοικτή» µελέτη, και εσείς και ο γιατρός σας ξέρετε ποια θεραπεία λαµβάνετε. Με άλλα λόγια, αυτό είναι το αντίθετο µιας «διπλά τυφλής» µελέτης. «Το νοσηλευτικό προσωπικό του νοσοκοµείου είναι εκεί για να σε φροντίσει. Μην ντρέπεσαι να ζητήσεις κάτι που έχεις ανάγκη.»

14 19. Ποιοι είναι οι διαφορετικοί τύποι κλινικών δοκιµών που θα µπορούσα να συµµετάσχω? Οι παρεµβατικές µελέτες (επίσης αποκαλούµενες µελέτες θεραπείας) καθορίζουν εάν νέες θεραπείες, ένας νέος συνδυασµός φαρµάκων, νέοι τρόποι χρήσης γνωστών θεραπειών ή νέες προσεγγίσεις στις χειρουργικές επεµβάσεις ή στις θεραπείες µε ακτινοβολία είναι ασφαλείς και αποτελεσµατικές. Αυτές οι µελέτες µπορεί να ζητήσουν από τον συµµετέχοντα να πάρει ένα πειραµατικό νέο φάρµακο ή να υποβληθεί σε χειρουργική επέµβαση. Οι µελέτες πρόληψης αναζητούν τους καλύτερους τρόπους για την αποτροπή µιας ασθένειας στους ανθρώπους που δεν είχαν ποτέ την ασθένεια ή την αποτροπή επανεµφάνισης µιας ασθένειας. Αυτές οι προσεγγίσεις µπορούν να περιλαµβάνουν φάρµακα, βιταµίνες, εµβόλια, τα ανόργανα άλατα, ή αλλαγές του τρόπου ζωής. Οι µελέτες παρατήρησης αφορούν ζητήµατα υγείας σε µεγάλες οµάδες ανθρώπων. Οι συµµετέχοντες µπορούν να κληθούν να απαντήσουν σε ερωτήσεις για το οικογενειακό τους ιστορικό ή να δώσουν δείγµα αίµατος, αλλά δεν λαµβάνουν θεραπεία για τις ασθένειές τους. Οι µελέτες ελέγχου εξετάζουν τον καλύτερο τρόπο να ανιχνευθούν συγκεκριµένες ασθένειες ή συνθήκες υγιεινής. Οι µελέτες για την Ποιότητα της Ζωής (ή οι µελέτες Υποστηρικτικής Περίθαλψης) ερευνούν τους τρόπους µε τους οποίους µπορεί να βελτιωθεί η άνεση και η ποιότητα της ζωής των ατόµων µε µία χρόνια πάθηση. Οι διαγνωστικές µελέτες αναφέρονται σε µελέτες που πραγµατοποιούνται για να βρεθούν καλύτερα τεστ ή διαδικασίες για την διάγνωση µιας συγκεκριµένης ασθένειας. Οι διαγνωστικές µελέτες περιλαµβάνουν συνήθως τους ανθρώπους που έχουν τα σηµάδια ή τα συµπτώµατα της υπό µελέτη ασθένειας. 20. Πώς µπορώ να µάθω ποιες κλινικές µελέτες βρίσκονται σε εξέλιξη? υστυχώς, προς το παρόν δεν υπάρχει εύκολος τρόπος να βρείτε µια κλινική µελέτη που µπορεί να είναι κατάλληλη για σας. Το καλύτερο πράγµα που µπορείτε να κάνετε είναι να το συζητήσετε µε το γιατρό σας για να δει αν µπορεί να σας προτείνει για κάποια κλινική µελέτη. Η ιεθνής Οµοσπονδία των Κατασκευαστών Φαρµάκων & των Ενώσεών τους (International Federation of Pharmaceutical Manufacturers & Associations - IFPMA) έχει δηµιουργήσει µια φιλική προς το χρήστη πύλη αναζήτησης στο διαδίκτυο, επιτρέποντας στους ανθρώπους που αναζητούν πληροφορίες για κλινικές µελέτες να ψάξουν για εκτενείς πληροφορίες στις τρέχουσες κλινικές µελέτες ή σε αυτές που πραγµατοποιούνται από τη φαρµακευτική βιοµηχανία. Αυτή η πύλη ενισχύει τη διαφάνεια και την πρόσβαση στις πληροφορίες για τις κλινικές µελέτες για τους ασθενείς και τους γιατρούς µέσω µιας εύχρηστης, σε απευθείας σύνδεση, µηχανής αναζήτησης των κλινικών µελετών και µπορείτε να την επισκεφτείτε στο Οι πληροφορίες µπορούν να βρεθούν µε την καταχώρηση µιας ασθένειας ή/και του ονόµατος ενός προϊόντος στα πεδία αναζήτησης. Συµπληρωµατικά, η IFPMA δίνει τις συνδέσεις µε τις πληροφορίες που αναρτώνται στους ιστοχώρους των φαρµακευτικών επιχειρήσεων και άλλων εµπορικών ή χρηµατοδοτούµενων από τις κυβερνήσεις ιστοχώρων που περιέχουν τις πληροφορίες που παρέχονται από τις φαρµακοβιοµηχανίες. Στις ΗΠΑ, οι αρχές έχουν δηµιουργήσει έναν ιστοχώρο (www.clinicaltrials.gov) όπου οι µελέτες που πραγµατοποιούνται στις ΗΠΑ µπορούν να βρεθούν. 21. Πώς µπορώ να δηλώσω ότι θέλω να συµµετάσχω εθελοντικά σε µία κλινική µελέτη? Εάν ενδιαφέρεστε για αυτό, πρέπει να µιλήσετε για τον γιατρό σας προκειµένου να σας εξηγήσει τις προσωπικές επιπτώσεις της συµµετοχής σε µια κλινική µελέτη. Ο γιατρός σας θα έρθει σε επαφή µε την εταιρεία που κάνει την κλινική µελέτη και θα σας προτείνει. Γενικά, οι

15 επιχειρήσεις έχουν µια στενή σχέση µε µια οµάδα επιλεγµένων και αναγνωρισµένων γιατρών που θα πραγµατοποιήσουν τη µελέτη. Σε συνεργασία µε τον γιατρό σας θα εξετάσουν την περίπτωσή σας και θα αποφασίσουν για τη συµµετοχή σας ή µη. εδοµένου ότι η διαδικασία επιλογής και η αξιολόγηση των κριτηρίων επιλογής πρέπει να γίνουν υπό αυστηρή ιατρική εκτίµηση και σκέψη που µόνο ένας γιατρός είναι σε θέση να κάνει, ο γιατρός και όχι ο ασθενής πρέπει να υποβάλει την αίτηση. 22. Μπορώ να επικοινωνήσω απευθείας µε µία εταιρεία για να δηλώσω ότι θέλω να συµµετάσχω εθελοντικά σε µια κλινική µελέτη? Όχι, αυτό πρέπει να γίνει από το γιατρό σας. Γενικά είναι µόνο δυνατό να έρθει κάποιος σε επαφή µε µία επιχείρηση για να πάρει πληροφορίες σχετικά µε τα πρόσωπα επαφών για τις συγκεκριµένες τρέχουσες κλινικές µελέτες. Οι εταιρείες θα υποδείξουν τους αρµόδιους γιατρούς της µελέτης που αποφασίζουν για τη συµµετοχή. 23. Θα αποζηµιωθώ για την συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη? Για θεµελιώδεις ηθικούς λόγους, η συµµετοχή σε κλινικές µελέτες συνήθως δεν πληρώνεται/αποζηµιώνεται. Αφετέρου, οι επιχειρήσεις που κάνουν τη µελέτη συνήθως δεσµεύονται να παρέχουν το υπό διερεύνηση ιατρικό προϊόν δωρεάν κατά τη διάρκεια της µελέτης και οι συµµετέχοντες έχουν άριστη δωρεάν περίθαλψη από τους γιατρούς κατά τη διάρκεια της µελέτης. 24. Γιατί θα έπρεπε να συµµετάσχω σε µια κλινική µελέτη? Υπάρχουν διάφοροι λόγοι για τη συµµετοχή σε µια κλινική µελέτη, όπως να πάσχετε από µια ασθένεια ή να έχετε επιστηµονικό ή προσωπικό ενδιαφέρον. Οπωσδήποτε, πρέπει να συζητήσετε αυτό το θέµα µε έµπιστους ανθρώπους από την οικογένεια και τους φίλους σας καθώς επίσης και µε τον γιατρό σας. Παρακαλώ διαβάστε επίσης την Ερώτηση 30, η οποία σχετίζεται µε αυτό το θέµα. 25. Τι ερωτήσεις θα πρέπει να κάνω πριν δηλώσω την εθελοντική µου συµµετοχή? Μπορεί να βρείτε ιδιαίτερα χρήσιµο να υποβάλετε ερωτήσεις για µια κλινική µελέτη πριν αποφασίσετε να συµµετέχετε. Μπορείτε να ρωτήσετε το γιατρό ή τη νοσοκόµα σας, ή τους ερευνητές που θα κάνουν τη µελέτη. Κάποιες χρήσιµες ερωτήσεις περιλαµβάνονται παρακάτω: Ποιος είναι ο σκοπός της µελέτης; Πώς θα βοηθήσει τους ανθρώπους; Τί είναι ήδη γνωστό από προηγούµενες έρευνες; Ποιος έλεγξε και ενέκρινε τη µελέτη; Ποιος θα συµµετέχει σε αυτή; Γιατί θέλετε να συµµετάσχω; Πώς η συµµετοχή µου θα αλλάξει τη θεραπεία που λαµβάνω τώρα και ποιες είναι οι επιλογές µου; Εάν η µελέτη εξετάζει ένα φάρµακο, πόσο συχνά πρέπει να το πάρω, πότε και για πόσο καιρό; Ξέρετε τίποτα για τις πιθανές παρενέργειες, τους κινδύνους ή τα οφέλη; Πώς η µελέτη θα επηρεάσει την καθηµερινή ζωή µου; Πόσο συχνά θα πρέπει να επισκέπτοµαι το/τη νοσοκοµείο/κλινική; Πόσο µακριά θα πρέπει να ταξιδεύω και θα πρέπει να κάνω εγώ όλες τις προετοιµασίες; Θα µου παρέχετε διατροφή ή ποτό εάν έχω διανύσει µεγάλη απόσταση ταξιδεύοντας; Τί θα συµβεί σε αυτές τις επισκέψεις; Θα µε υποβάλλετε σε πρόσθετες εξετάσεις; Τί άλλα φάρµακα µπορώ να παίρνω όταν θα συµµετέχω σε αυτήν την µελέτη; Θα µου κάνετε τακτικές εξετάσεις; Τί θα συµβεί αν η κατάσταση µου χειροτερέψει; Τί θα συµβεί αν κάτι πάει στραβά; Πόσο καιρό θα διαρκέσει η µελέτη; Ποιος κάνει τη µελέτη; Θα µε ενηµερώνετε για την πρόοδο της µελέτης καθώς αυτή θα εξελίσσεται;

16 Θα µε ενηµερώσετε για τα αποτελέσµατα της µελέτης όταν αυτή ολοκληρωθεί; Ποιος χρηµατοδοτεί τη µελέτη; Τα έξοδα µου θα πληρωθούν π.χ. για τις δαπάνες ταξιδιού ή φροντίδας των παιδιών; Υπάρχει κάτι που δεν επιτρέπεται να κάνω ενώ συµµετέχω στη µελέτη; Πώς οι προσωπικές πληροφορίες µου θα κρατηθούν εµπιστευτικές; Μπορώ να µιλήσω σε άλλα άτοµα που συµµετέχουν στη µελέτη; Σε ποιον µπορώ να µιλήσω εάν έχω άλλες ερωτήσεις; (Θα πρέπει να είναι κάποιος διαθέσιµος καθ όλη τη διάρκεια της µελέτης που να µπορεί να απαντήσει σε ερωτήσεις που µπορείτε να έχετε) Τί θα συµβεί εάν η υγεία µου πάει καλά µε τη δοκιµαστική θεραπεία, και η µελέτη έχει τελειώσει; Μπορώ να συνεχίσω να την παίρνω; 26. Τι θα µου συµβεί κατά τη διάρκεια της κλινικής µελέτης? Εάν συµφωνήσετε να συµµετάσχετε σε µια µελέτη, µπορεί να υποβληθείτε σε περισσότερες ιατρικές εξετάσεις προτού να σας δοθεί οποιαδήποτε θεραπεία/φάρµακο. Αυτό θα επιτρέψει στους ερευνητές να γνωρίζουν σε τι κατάσταση ήταν ή υγεία σας πριν αρχίσει η µελέτη, έτσι ώστε να µπορούν να πουν στο τέλος της µελέτης εάν έχει υπάρξει οποιαδήποτε βελτίωση. Αυτά καλούνται τιµές αναφοράς. Κατά τη διάρκεια της µελέτης µπορείτε να υποβληθείτε σε περεταίρω εξετάσεις µε σκοπό να φανεί αν η θεραπεία/φάρµακο λειτουργεί. Αυτά είναι γνωστά ως τιµές έκβασης. Αυτά µπορεί να περιλαµβάνουν περισσότερες επισκέψεις στην κλινική/νοσοκοµείο από ότι συνήθως, ή περισσότερες εξετάσεις από ότι συνήθως - παραδείγµατος χάριν, να λαµβάνεται περισσότερο αίµα όταν δίνετε ένα δείγµα αίµατος. Μερικές φορές οι εξετάσεις πραγµατοποιούνται ως µέρος της συνηθισµένης περίθαλψής σας. Μπορεί να πρέπει να κάνετε µερικές αλλαγές στην καθηµερινή ζωή σας. Αυτό µπορεί να περιλαµβάνει την αποφυγή ορισµένων τροφών ή τη χρήση φαρµάκων όπως τα αντιισταµινικά. Μπορείτε επίσης να κληθείτε να κρατήσετε ένα ηµερολόγιο. Αυτό θα µπορούσε να περιέχει τις σηµειώσεις για το πώς αισθάνεστε µετά από την θεραπεία σας, εάν νοιώθετε κάποια ιδιαίτερη παρενέργεια, και πόσο αυτή διαρκεί. Όπως και τη µέτρηση των φυσικών αποτελεσµάτων µιας θεραπείας, πολλές µελέτες προσπαθούν τώρα να αξιολογήσουν τον αντίκτυπο που έχει στην ποιότητα της ζωής των ανθρώπων. Παραδείγµατος χάριν, µια µελέτη για την «ποιότητα της ζωής» µπορεί να σας ρωτά σχετικά µε: τη διάθεση και τη γενική αίσθηση ευηµερίας σας το εάν αισθάνεστε περισσότερο κουρασµένοι από ότι συνήθως το εάν κατορθώνετε να ζείτε τη ζωή σας κανονικά - πηγαίνοντας για δουλειά, φροντίζοντας την οικογένειά σας, ή κάνοντας ότι κάνετε συνήθως. Εσείς και ο γιατρός σας µπορείτε να αποφασίστε ότι πρέπει να σταµατήσετε µια µελέτη εάν η κατάσταση της υγείας πάει χειρότερα και η θεραπεία/φάρµακο δεν σας βοηθά. Μπορείτε να επιλέξετε να φύγετε σε οποιοδήποτε σηµείο µιας µελέτη χωρίς να δώσετε οποιαδήποτε εξήγηση και χωρίς αυτό να έχει επιπτώσεις στο επίπεδο της περίθαλψης που λαµβάνετε. Μην ανησυχείτε αν θέλετε να αποχωρήσετε από µια µελέτη λόγω παρενεργειών που βιώνετε. Οι πληροφορίες που θα αποκοµιστούν από τη συµµετοχή σας θα είναι ακόµα χρήσιµες για άλλους. Οι ερευνητές µπορεί να θελήσουν να συνεχίσουν να παρακολουθούν την πρόοδό σας µετά από τη µελέτη, ακόµα κι αν φύγατε νωρίς. Αυτό τους βοηθά να ερµηνεύσουν τα αποτελέσµατα της µελέτης µε µεγαλύτερη ακρίβεια.

17 «Μπορεί να νοιώθεις ανήσυχος όταν θα πας για πρώτη φορά στο νοσοκοµείο για να συµµετάσχεις στην κλινική έρευνα. Φιλικό προσωπικό θα βρίσκεται εκεί για να σε καλωσορίσει.»

18 27. Ο γιατρός µου δεν µε βάζει στην κλινική µελέτη. Τι µπορώ να κάνω γι αυτό? Συνήθως, όλες οι πύλες αναζήτησης (π.χ. IFPMA) δίνουν πληροφορίες για τα αρµόδια πρόσωπα, που µπορείτε να έρθετε σε επαφή, σχετικά µε κάποια κλινική µελέτη. Κατόπιν αιτήσεως δίνουν τις συγκεκριµένες πληροφορίες και συµβουλές για συγκεκριµένες µελέτες και καταβάλλουν την καλύτερη δυνατή προσπάθεια να σας φέρουν σε επαφή µε τους γιατρούς που θα πραγµατοποιήσουν τη µελέτη. Οι εθελοντές, των οποίων ο προσωπικός τους γιατρός δεν τους παρέχει την υποστήριξη, πρέπει να έρθουν σε επαφή µε αυτούς τους γιατρούς. Εάν είναι απαραίτητο, θα έρθουν σε επαφή µε τον προσωπικό γιατρό για περισσότερες πληροφορίες για το ιατρικό ιστορικό του ασθενή. 28. Θα επηρεάσει η συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη την περίθαλψη που λαµβάνω από τους γιατρούς µου? Όχι. Θα κληθείτε να έρθετε για εξετάσεις ρουτίνας και συγκεκριµένα τεστ. Οι γιατροί σας θα έχουν προτείνει το όνοµά σας και εποµένως ξέρουν ότι συµµετέχετε σε µια κλινική µελέτη. Αυτό επίσης θα σας δώσει περισσότερες ευκαιρίες να κουβεντιάσετε µαζί τους αν έχετε οποιεσδήποτε ερωτήσεις. «Συνήθως µπορεί να είναι µαζί σου η οικογένειά σου κατά τη διάρκεια της δοκιµαστικής θεραπείας.»

19 29. Ποιος αποφασίζει αν ηλικιωµένοι, παιδιά και ανίκανα άτοµα µπορούν να συµµετέχουν σε µια κλινική µελέτη? Η βασική ανησυχία είναι να εξασφαλιστεί ότι οι ηλικιωµένοι, οι ανίκανοι ασθενείς καθώς επίσης και τα παιδιά προστατεύονται. Αυτοί οι ασθενείς µπορούν συµµετάσχουν σε µια µελέτη µόνο όταν ο νόµιµος αντιπρόσωπός τους δώσει την συγκατάθεσή του κατόπιν ενηµέρωσης. Εάν δεν υπάρχει κανένας νόµιµος αντιπρόσωπος, ο ασθενής δεν µπορεί να συµµετάσχει στη µελέτη. 30. Θα πρέπει να σταµατήσω να παίρνω τα φάρµακά µου? Ποια είναι τα ρίσκα και τα οφέλη από τη συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη? Θα κληθείτε συνήθως για να συµµετάσχετε σε µια κλινική µελέτη επειδή είστε ασθενής που χρειάζεται την θεραπεία. Θα σας δοθεί η επιλογή µεταξύ της συµµετοχής σε µια µελέτης ή του να συνεχίσετε µε την θεραπεία που σας είχε δοθεί ούτως ή άλλως. Αυτή δεν είναι µια εύκολη απόφαση. Θα πρέπει να ζυγίσετε όλα τα πλεονεκτήµατα και τα µειονεκτήµατα της καθεµίας επιλογής. Είναι σηµαντικό να εξετάσετε τι είναι πιο σηµαντικό για εσάς και ποια επιλογή είναι πλέον πιθανή να σας δώσει τα περισσότερα οφέλη. Υπάρχουν σαφώς πολλά πράγµατα για να σκεφτείτε πριν συµµετάσχετε σε µια κλινική µελέτη. Μερικά από τα οφέλη και τους κινδύνους παρατίθενται παρακάτω. Πιθανά οφέλη από τη συµµετοχή σε µια κλινική µελέτη 1. Μπορείτε να λάβετε µια νέα θεραπεία προτού να είναι ευρέως διαθέσιµη. 2. Μπορείτε να βοηθήσετε στην παραγωγή χρήσιµων πληροφοριών για εσάς και άλλους µε το ίδιο πρόβληµα υγείας. 3. Μπορείτε να «παίξετε» έναν πιο ενεργό ρόλο στην περίθαλψή σας. 4. Η θεραπεία και η πρόοδος σας µπορεί να ελεγχθεί πιο στενά. Πιθανά ρίσκα από τη συµµετοχή σε µια κλινική µελέτη 1. Μπορεί να έχετε απροσδόκητες ανεπιθύµητες ενέργειες. 2. Μπορεί να πρέπει να επισκέπτεστε την κλινική ή το νοσοκοµείο συχνότερα επειδή είστε υπό περισσότερο έλεγχο. 3. Μπορεί να πρέπει να υποβληθείτε σε περισσότερες εξετάσεις (π.χ. εξετάσεις αίµατος) από αυτές που θα κάνατε στα πλαίσια της συνηθισµένης θεραπείας σας. 4. Μπορεί να σας δοθεί µια νέα θεραπεία που είναι λιγότερο αποτελεσµατική από αυτήν που ακολουθούσατε. Ή µπορεί να σας δοθεί η συνηθισµένη θεραπεία όταν η νέα θεραπεία αποδεικνύεται αποτελεσµατικότερη. 5. Μπορεί να ανακαλύψετε ότι η νέα θεραπεία «δουλεύει» καλά για µερικούς άλλους ανθρώπους, αλλά όχι για σας. 6. Μπορεί να µην έχετε πρόσβαση στη νέα θεραπεία στο τέλος της κλινικής µελέτης, ακόµα κι αν αποδειχτεί ότι είναι η καλύτερη. 31. Μπορώ να αποχωρήσω από µια µελέτη? Μπορείτε να αλλάξετε γνώµη και να αποχωρήσετε από µια κλινική µελέτη ανά πάσα στιγµή - πριν από την έναρξη της µελέτης, κατά τη διάρκεια της µελέτης, ή κατά τη διάρκεια της µετά την ολοκλήρωση της µελέτης περιόδου. Η συµµετοχή στην έρευνα είναι πάντα εθελοντική. Ακόµα κι αν αποφασίζετε να συµµετέχετε, µπορείτε πάντα να αποσυρθείτε από τη µελέτη χωρίς αυτό να επηρεάσει τη σχέσης σας µε το γιατρό σας. 32. Η συµµετοχή µου σε µια κλινική µελέτη θα επηρεάσει την περίθαλψη που λαµβάνω από το γιατρό µου? Απολύτως όχι, στην πραγµατικότητα θα διαπιστώσετε ότι θα συµβεί ακριβώς το αντίθετο. Όπως περιγράφεται παραπάνω, µπορεί να χρειαστεί να πηγαίνετε στο γιατρό σας συχνότερα

20 από πριν, και αυτό θα σας δώσει περισσότερες ευκαιρίες να τον ρωτήσετε για την κατάσταση της υγείας σας, τη θεραπεία/φάρµακο που παίρνετε και τη γενική ευηµερία σας. 33. Θα µάθω τα αποτελέσµατα της µελέτης? Μπορεί να περάσει αρκετός χρόνος προτού τα αποτελέσµατα µιας µελέτης να είναι διαθέσιµα. Μερικές µεγάλες µελέτες γίνονται σε χιλιάδες ανθρώπους και µπορεί να έχουν διάρκεια πέντε ετών ή ακόµα περισσότερο, προτού να αξιολογηθεί κάθε συµµετέχων. Μπορεί να περάσουν αρκετά χρόνια από το χρόνο που συµµετείχατε σε µια µελέτη µέχρι και την ολοκλήρωσή της. Στο τέλος της µελέτης, ο χορηγός της µελέτης (π.χ. η επιχείρηση) πρέπει να γνωστοποιήσει τα αποτελέσµατα σε όποιον συµµετείχε. Εάν όχι, µπορείτε πάντα να ζητήσετε από τον ερευνητή ή το γιατρό σας να σας πουν τα συµπεράσµατα. Τα αποτελέσµατα πρέπει να παρέχουν περισσότερες πληροφορίες για τους πιθανούς κινδύνους και τα οφέλη των διαφορετικών θεραπειών/φαρµάκων που έχουν εξεταστεί. Μπορούν να βοηθήσουν εσάς και άλλους όπως εσάς να λάβετε περισσότερο ενηµερωµένες αποφάσεις για την υγειονοµική σας περίθαλψή. Μερικοί ερευνητές θα συνεργαστούν επίσης µε οµάδες των ασθενών για να εξασφαλίσουν ότι τα αποτελέσµατα των δοκιµών θα γίνουν γνωστά και σε άλλους ασθενείς. Οι ερευνητές έχουν την ευθύνη να κοινοποιήσουν τα αποτελέσµατα της µελέτης τους ακόµα κι αν τα αποτελέσµατα δείχνουν ότι µια νέα θεραπεία δεν λειτουργεί. Αυτό µπορούν να το κάνουν σε µια διάσκεψη, σε ένα ιατρικό περιοδικό ή στον Τύπο. 34. Τι θα συµβεί στα δείγµατα ή τις πληροφορίες που αφορούν εµένα κατά τη διάρκεια και µετά την µελέτη? Θα µπορούν άλλοι να τα δουν ή να τα χρησιµοποιήσουν σε περαιτέρω έρευνες? Εάν συµφωνήσετε να συµµετάσχετε σε µια κλινική µελέτη, µερικά άτοµα θα πρέπει να ενηµερωθούν για την συµµετοχή σας. Αυτά τα άτοµα είναι: Ο γιατρός σας, που είναι αρµόδιος για την υγειονοµική περίθαλψή σας σε καθηµερινή βάση. Ο γιατρός και η ερευνητική οµάδα που θα σας φροντίζουν κατά τη διάρκεια της µελέτης. Το γεγονός ότι συµµετέχετε σε µια µελέτη θα γραφτεί στις ιατρικό σας φάκελο. Οι ερευνητές δεν µπορούν να πουν σε οποιοδήποτε άλλο ότι συµµετέχετε σε µια µελέτη εκτός αν δώσετε την άδειά σας. Κατά τη διάρκεια της µελέτης, όλες οι πληροφορίες που συλλέγονται και αφορούν εσάς θα κρατηθούν εµπιστευτικές, όπως γίνεται µε οποιαδήποτε άλλα ιατρικά δεδοµένα. Όταν οι ερευνητές δηµοσιεύουν τα αποτελέσµατα µιας µελέτης, δεν τους επιτρέπεται να περιλάβουν οποιεσδήποτε πληροφορίες που θα προσδιόριζαν τα άτοµα που πήραν µέρος - το όνοµά σας δεν θα χρησιµοποιηθεί σε οποιεσδήποτε αναφορές ή δηµοσιεύσεις. Το πρωτόκολλο της κλινικής µελέτης θα καθορίζει τι θα γίνει µε τα δείγµατα σας και τις πληροφορίες σας. Τα συγκεκριµένα τµήµατα µέσα στο παρόν έγγραφο θα απαριθµούν για πόσο καιρό τα δείγµατα και οι πληροφορίες πρέπει να κρατηθούν προτού να καταστραφούν. Εάν τα δείγµατα ή/και οι πληροφορίες πρόκειται να χρησιµοποιηθούν περαιτέρω, τότε αυτό θα: περιλαµβάνεται στο αρχικό πρωτόκολλο της κλινικής µελέτης είναι µέρος της φόρµας συγκατάθεσης που θα υπογράψετε 35. Υπάρχει κάποιος που µπορώ να απευθυνθώ αν έχω ερωτήσεις ή προβλήµατα κατά τη διάρκεια της συµµετοχής µου σε µια µελέτη? Εάν έχετε οποιαδήποτε ερώτηση ή πρόβληµα πρέπει πάντα να ρωτάτε πρώτα τον ερευνητή της κλινικής µελέτης. Θα είναι σε θέση να σας βοηθήσει. 36. Αν η αγωγή έχει θετικά αποτελέσµατα θα µπορέσω να τη συνεχίσω µετά την ολοκλήρωση της µελέτης? Πρέπει να υπενθυµίσουµε ότι στις περισσότερες µελέτες οι διαφορετικές θεραπείες κατανέµονται τυχαία στους ασθενείς που συµµετέχουν και ούτε εσείς ούτε ο γιατρός σας δεν µπορείτε να επιλέξετε τι θα λαµβάνετε. Επιπλέον, οι περισσότερες µελέτες είναι επίσης «τυφλές» και ούτε εσείς ούτε ο γιατρός σας δεν ξέρετε ποια θεραπεία/φάρµακο λαµβάνετε

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο.

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο. Έντυπο πληροφόρησης και συγκατάθεσης ασθενών για συμμετοχή στη μελέτη μητρώου της Αυτοσωματικής Υπολειπόμενης Πολυκυστικής Νόσου Νεφρών (Autosomal Recessive Polycystic Kidney Disease, ARPKD) Mελέτη ARegPKD

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Όλα όσα θέλετε να ξέρετε αν κάποιο αγαπημένο σας πρόσωπο είναι ασθενής www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Ποιός είναι ο καλύτερος τρόπος για να αντιμετωπιστεί; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

BREAST SCREENING The Facts

BREAST SCREENING The Facts BREAST SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΜΑΣΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση µαστού; Η εξέταση µαστού (µαστογραφία) είναι µια ακτινογραφία των µαστών. Η εξέταση µαστού µπορεί να ανιχνεύσει όγκους

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας

ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 o Ερωτηµατολόγιο για την ανταποκρισιµότητα των παρεχοµένων υπηρεσιών υγείας ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΥΓΕΙΑ 1. Με βάση διαφορετικές πλευρές της υγείας σας σήµερα, όπως τις περιγράψατε προηγουµένως, πού θα τοποθετούσατε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ

ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ 2 ΠΩΣ ΕΝΑΣ ΓΙΑΤΡΟΣ ΘΑ ΙΑΓΝΩΣΕΙ ΜΙΑ ΣΥΓΓΕΝΗ ΚΑΡ ΙΟΠΑΘΕΙΑ Κατά κανόνα, η διάγνωση µιας συγγενούς καρδιοπάθειας γίνεται στη βρεφική ηλικία, αν και αρκετές περιπτώσεις µπορούν να διαγνωσθούν σε οποιαδήποτε

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ

Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΤΗΣ ΥΓΕΙONOMIKHΣ ΣΑΣ ΠΕΡΙΘΑΛΨΗΣ ΠΑΡΤΕ ΜΕΡΟΣ Η Χρηματοδοτιση του εργου Εγινε απο το Υπουργειο Υγειας και Μακροχρονης Φροντιδας του Ονταριο. www.oha.com 1. Συμμετεχετε στην φροντιδα της υγειονομικης

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την:

Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη. Ασθενείς με. Νοσήματα του Εντέρου. Αθήνα, Μάιος 2011. Ετοιμάστηκε για την: Παρουσίαση Αποτελεσμάτων Έρευνας Αγοράς Ανάμεσα σε με Ιδιοπαθή Φλεγμονώδη Ασθενείς με Νοσήματα του Εντέρου Ετοιμάστηκε για την: Αθήνα, Μάιος 2011 Ταυτότητα Έρευνας Μεθοδολογία: Κοινό-στόχος στόχος: 1.

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών

Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Greek Rights and Responsibilities Οδηγός για τους φροντιστές ασθενών και των οικογενειών Περιεχόμενα Η Περίθαλψη της Υγείας σας Τα Δικαιώματα & οι Υποχρεώσεις σας...3 Πρόσβαση Έχετε το δικαίωμα σε υγειονομική

Διαβάστε περισσότερα

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα;

Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου. να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Πως μπορώ να υποστηρίξω τον άνθρωπό μου να αντιμετωπίσει το λέμφωμα; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Με την επιστημονική συνεργασία του Αιματολογικού Τμήματος, Γ Πανεπιστημιακής Παθολογικής Κλινικής,

Διαβάστε περισσότερα

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία

Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Τι πρέπει να γνωρίζετε για την προεκλαµψία Η προεκλαµψία είναι πολύ πιο συνήθης από ό,τι πιστεύουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Στην πραγµατικότητα είναι η συνηθέστερη σοβαρή επιπλοκή της κύησης. Η προεκλαµψία

Διαβάστε περισσότερα

Ο Αυστραλιανός Καταστατικός Χάρτης Δικαιωμάτων Υγειονομικής Περίθαλψης στη Βικτώρια GREEK

Ο Αυστραλιανός Καταστατικός Χάρτης Δικαιωμάτων Υγειονομικής Περίθαλψης στη Βικτώρια GREEK Ο Αυστραλιανός Καταστατικός Χάρτης Δικαιωμάτων Υγειονομικής Περίθαλψης στη Βικτώρια GREEK 2 Ο Αυστραλιανός Καταστατικός Χάρτης Δικαιωμάτων Υγειονομικής Περίθαλψης Ο Αυστραλιανός Καταστατικός Χάρτης Δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση.

Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. ΕΝΕΡΓΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ Ή ΑΜΕΣΗ ΘΕΡΑΠΕΊA; Η ανάλυση Oncotype DX για τον καρκίνο του προστάτη βοηθά εσάς και τον γιατρό σας να αποφασίσετε με αυτοπεποίθηση. Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το OncotypeDX.com.

Διαβάστε περισσότερα

Εάν απαντήσατε "ναι" σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν.

Εάν απαντήσατε ναι σε 3 ή περισσότερες ερωτήσεις, συμβουλευτείτε το έντυπο αυτό, το οποίο περιέχει πληροφορίες που μπορούν να σας βοηθήσουν. Βήχετε μερικές φορές τις περισσότερες μέρες; Έχετε συχνά πτύελα (φλέματα) όταν βήχετε; Είστε άνω των 40 ετών; Αναπνέετε με δυσκολία σε σύγκριση με τους συνομήλικους σας; Καπνίζετε ή είστε πρώην καπνιστής/καπνίστρια;

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

CERVICAL SCREENING The Facts

CERVICAL SCREENING The Facts CERVICAL SCREENING GREEK The Facts ΕΞΕΤΑΣΗ ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Τα στοιχεία Τι είναι η εξέταση τραχήλου; Η εξέταση τραχήλου δεν είναι εξέταση διάγνωσης του καρκίνου του τραχήλου. Είναι µια εξέταση που ελέγχει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΔΡΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΔΡΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΔΡΙΑ: ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Τί είναι το πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ; Πρόκειται για πανελλαδικό πρόγραμμα, το οποίο εξετάζει με

Διαβάστε περισσότερα

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ;

ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΜΠΟΡΩ ΝΑ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΩ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΜΟΥ ΝΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΕΙ ΤΟ ΛΕΜΦΩΜΑ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με ρευματοειδή αρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: ΠΠ 1 Οι άνθρωποι με συμπτώματα ρευματοειδούς αρθρίτιδας (ΡΑ) θα πρέπει να έχουν έγκαιρη πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση

ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση ΖΩΝΤΑΣ ΜΕ ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Αγγελική Πρεφτίτση Όταν, σε ηλικία 11 ετών, µου ανακοίνωσαν ότι πάσχω από Κυστική Ίνωση, µια ασθένεια παντελώς άγνωστη σε µένα µέχρι τότε, είναι αλήθεια πως δεν θορυβήθηκα

Διαβάστε περισσότερα

Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης

Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης Η Υγειονοµική Περίθαλψη στο Οντάριο: Λήψη επείγουσας περίθαλψης Αν έχετε µια επείγουσα κατάσταση απειλητική για τη ζωή, πηγαίνετε στα επείγοντα περιστατικά ενός νοσοκοµείου ή καλέστε αµέσως το 911. Ο/η

Διαβάστε περισσότερα

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια

Θα πρέπει να μιλήσετε με το γιατρό σας και να τον ρωτήσετε εάν θα πρέπει να εξεταστείτε για Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια Έχετε δυσκολία στην αναπνοή πιο συχνά από άτομα της ηλικίας σας; Βήχετε τις πιο πολλές ημέρες; Όταν βήχετε έχετε βλέννα ή φλέμα; Είστε τουλάχιστον 40 ετών; Είστε νυν ή πρώην καπνιστής; Εάν απαντήσετε ΝΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π.

ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1. Πεδίο Εφαρμογής AΡΘΡΟ 2. Ευθύνη του Δ.Π. ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΡΑΚΗΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ AΡΘΡΟ 1 Πεδίο Εφαρμογής Ο κώδικας αυτός ισχύει για όλες τις ερευνητικές δραστηριότητες οι οποίες διεξάγονται στο Δ.Π.

Διαβάστε περισσότερα

Έγγραφο δικαιωμάτων. Τα δικαιώματά σας:

Έγγραφο δικαιωμάτων. Τα δικαιώματά σας: Έγγραφο δικαιωμάτων Το φυλλάδιο αυτό σας παρέχει σημαντικές πληροφορίες όσον αφορά τα δικαιώματά σας όταν βρίσκεστε στο αστυνομικό τμήμα. Με τον όρο δικαιώματα εννοούμε σημαντικές ελευθερίες και δυνατότητες

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ:

Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: Ημερίδα με Θέμα Η ΠΡΟΑΓΩΓΗ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΩΣ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟ ΑΙΤΗΜΑ: ΓΝΩΡΙΖΩ-ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ-ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΩ 2 Ιουνίου 2014 / 14 O Δημοτικό Σχολείο Ιλίου ΒΡΟΧΙΚΟ ΑΣΜΑ & ΠΑΙΔΙΑ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Π. ΚΩΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΛΛΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΕΝΗ

ΦΥΛΛΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΕΝΗ ΦΥΛΛΟ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΩΝ ΓΙΑ ΤΟΝ ΣΥΓΓΕΝΗ Μια µελέτη εξέτασης των επιδράσεων της ψύξης (προκλητής υποθερµίας) του οργανισµού κατόπιν σοβαρής κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης Σύντοµος Τίτλος: οκιµή Eurotherm3235trial

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα

Πρότυπα περίθαλψης (ΠΠ) για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Πρότυπα περίθαλψης () για ανθρώπους με οστεοαρθρίτιδα Μετάφρασ η σε: Ολοκληρώθ ηκε από: Email: 1 1 2 3 4 Οι άνθρωποι με συμπτώματα οστεοαρθρίτιδας (ΟΑ) θα πρέπει να έχουν πρόσβαση σε επαγγελματία του τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους )

Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Πολιτική Εμπιστευτικότητας Σπουδαστών (Επικοινωνία με 3 ους ) Όλοι οι φοιτητές έχουν δικαίωμα στο απόρρητο των πληροφοριών.το προσωπικό της Bloomsbury International δεν θα περάσει προσωπικές πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας Τομέας Οικονομικών της Υγείας ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΚΟΙΝΗΣ ΓΝΩΜΗΣ: ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΜΕΡΟΣ 4 Ο ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΙΜΟΤΗΤΑ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience

Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την. Επικοινωνία. των ΦΕ. the value of experience Αποτελέσματα έρευνας αγοράς σε Γιατρούς, Φαρμακοποιούς & Κοινό σχετικά με την Επικοινωνία των ΦΕ Στόχος της έρευνας Αξιολόγηση της επικοινωνίας των Φαρμακευτικών Εταιριών με: Γιατρούς Φαρμακοποιούς Κοινό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

Κλινικές Μελέτες. Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Κλινικές Μελέτες Δέσποινα Ν. Περρέα Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Διευθύντρια Εργαστηρίου Πειραματικής Χειρουργικής και Χειρουργικής Ερεύνης «Ν.Σ. Χρηστέας» Κλινικές Μελέτες

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες προς ζώντες δότες οργάνων σχετικά µε τη διαδικασία Ανεξάρτητης Αξιολόγησης της Human Tissue Authority

Οδηγίες προς ζώντες δότες οργάνων σχετικά µε τη διαδικασία Ανεξάρτητης Αξιολόγησης της Human Tissue Authority Οδηγίες προς ζώντες δότες οργάνων σχετικά µε τη διαδικασία Ανεξάρτητης Αξιολόγησης της Human Tissue Σεπτέµβριος 2012 Σε ποιον απευθύνονται αυτές οι οδηγίες Οι παρούσες οδηγίες απευθύνονται σε άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία

Εισαγωγή. Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο. Πώς να ζήσετε 150 χρόνια µε Υγεία Εισαγωγή «Όποιος έχει υγεία, έχει ελπίδα. Και όποιος έχει ελπίδα, έχει τα πάντα.» Τόμας Κάρλαϊλ Γιατί είναι χρήσιμο το παρόν βιβλίο Ο πατέρας μου είναι γιατρός, ένας από τους καλύτερους παθολόγους που

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ

ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ ΒΙΒΛΙΑΡΙΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ Εισαγωγή Η προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών αποτελεί ουσιαστικό παράγοντα διασφάλισης του επιπέδου φροντίδας για την υγεία των πολιτών. Τα ανθρώπινα δικαιώματα στον τομέα

Διαβάστε περισσότερα

Παράλληλοι στόχοι του παρόντος εντύπου είναι η παροχή ανακούφισης στους γονείς, καθώς και η ενδυνάµωση του/ης µαθητή/τρια.

Παράλληλοι στόχοι του παρόντος εντύπου είναι η παροχή ανακούφισης στους γονείς, καθώς και η ενδυνάµωση του/ης µαθητή/τρια. Εξατοµικευµένo έντυπο ενηµέρωσης και συµβουλευτικής εκπαιδευτικών για τις ανάγκες µαθητών σχολικής ηλικίας δηµοτικού, γυµνασίου ή λυκείου µε Ιδιοπαθή Φλεγµονώδη Νόσο του Εντέρου (ελκώδη κολίτιδα ή νόσο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΉ ΑΠΟΚΑΤΆΣΤΑΣΗ ΚΑΤΑΝΟΏΝΤΑΣ ΤΙΣ ΕΙΔΙΚΈΣ ΟΔΗΓΊΕΣ Αυτός ο οδηγός γνώσεων περιλαμβάνει πληροφορίες σχετικά με την πνευμονική αποκατάσταση της Ευρωπαϊκής Πνευμονολογικής Εταιρείας και της Αμερικάνικης

Διαβάστε περισσότερα

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες

εργαλείο αξιολόγησης για τη μέτρηση της επιβάρυνσης των μυοσκελετικών παθήσεων πρότυπα περίθαλψης που θα πρέπει να αναμένουν οι πολίτες Πώς μπορεί να διασφαλιστεί ότι οι άνθρωποι με οστεοαρθρίτιδα και ρευματοειδή αρθρίτιδα λαμβάνουν τη βέλτιστη δυνατή περίθαλψη σε ολόκληρη την Ευρώπη: συστάσεις του EUMUSC.NET Σε συνεργασία με τον EULAR

Διαβάστε περισσότερα

MASCC TEACHING TOOL FOR PATIENTS RECEIVING ORAL AGENTS FOR CANCER

MASCC TEACHING TOOL FOR PATIENTS RECEIVING ORAL AGENTS FOR CANCER MASCC TEACHING TOOL FOR PATIENTS RECEIVING ORAL AGENTS FOR CANCER ΚΛΙΝΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΤΗΣ MASCC ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΠΟΥ ΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΑΝΤΙΝΕΟΠΛΑΣΜΑΤΙΚΟΥΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΟΜΑ, / ( / ) :

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΔΙΑΡθΡΩΣΗΣ ΔΑΝΕΙΩΝ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΔΙΑΡθΡΩΣΗΣ ΔΑΝΕΙΩΝ ΕYΡΩΣYΣΤΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΠΡΟΣ ΔΑΝΕΙΟΛΗΠΤΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΑΝΑΔΙΑΡθΡΩΣΗΣ ΔΑΝΕΙΩΝ Εισαγωγή H Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου ("Κεντρική Τράπεζα") στο πλαίσιο της ευρύτερης ευθύνης της έναντι του αυξημένου

Διαβάστε περισσότερα

Ε&A: τα δικαιωµατα των ασθενων στη διασυνοριακη υγειονοµικη περιθαλψη

Ε&A: τα δικαιωµατα των ασθενων στη διασυνοριακη υγειονοµικη περιθαλψη MEMO/11/32 Βρυξέλλες, 19 Ιανουαρίου 2011 Ε&A: τα δικαιωµατα των ασθενων στη διασυνοριακη υγειονοµικη περιθαλψη Ένας ηλικιωµένος Γερµανός µε διαβήτη έχει µαζί του πρόσθετες ιατρικές συνταγές σε ένα ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους

Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Ένας οδηγός για τους γονείς, ώστε τα παιδιά με διαβήτη τύπου 1 να επιστρέψουν στην καθημερινότητά τους Τι θα βρείτε σε αυτό το φυλλάδιο Επιστροφή στο σχολείο Σωματική άσκηση και παιχνίδι Πάρτι και γιορτές

Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας

Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Πολιτική Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων και Ασφαλείας Η προστασία και ασφάλεια των προσωπικών δεδομένων και των πληροφοριών υγείας είναι πρωταρχικής σημασίας για την εταιρεία Outcome Sciences, Inc.

Διαβάστε περισσότερα

Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας

Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας Ενηµέρωση για την πρόληψη του καρκίνου της γεννητικής περιοχής της γυναίκας και προώθηση του HPV εµβολιασµού ως αντικείµενα δραστηριοτήτων της µαίας ΜΟΣΧΑΚΗ ΒΙΚΤΩΡΙΑ Μsc ΜΑΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΗΣ ΜΑΙΑΣ Σύµφωνα

Διαβάστε περισσότερα

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008

Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 ΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ - ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΜΑΣΤΟΥ Τρίτη 7 Οκτωβρίου 2008 Ο καρκίνος του µαστού είναι ο συχνότερος καρκίνος στις γυναίκες. Οι Ελληνίδες φαίνεται να ανησυχούν αρκετά για το ενδεχόµενο να νοσήσουν οι ίδιες, χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης

Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή. Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Συµµόρφωση στη φαρµακευτική αγωγή Ευαγγελία Χαρέλα Νοσηλεύτρια MSc Β ΚΚ Ιπποκράτειο Θεσ/νικης Η καρδιακή ανεπάρκεια αποτελεί ένα σύνδροµο µε ζοφερή πρόγνωση :! ΝΥΗΑ Ι-ΙΙ: 2-5% θνητότητα ανά έτος! ΝΥΗΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο.

Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή. Personal Freedom. Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Για να μην σας ανησυχεί το απρόοπτο. 01 Ανάλυση Προγράμματος Εισαγωγή Personal Freedom Νιώστε ασφαλείς από τα απρόοπτα της ζωής! Τα απρόοπτα είναι μέρος της

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ

Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Κλινικές Μελέτες Μέτρηση της Ποιότητας Ζωής σε Κλινικές Μελέτες για ΚΙ: Ένα ακόμη κομμάτι του παζλ Janice Abbott, PhD Καθηγήτρια Ψυχολογικής Υγείας Σχολή Επιστημών Υγείας University of Central Lancashire

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΟΓΚΟΛΟΓΩΝ ΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (έγκριση τροποποίησης από Συνεδρίαση Σ 20/12/2013)

ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΟΓΚΟΛΟΓΩΝ ΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (έγκριση τροποποίησης από Συνεδρίαση Σ 20/12/2013) ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΟΓΚΟΛΟΓΩΝ ΠΑΘΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑ ΟΣ (έγκριση τροποποίησης από Συνεδρίαση Σ 20/12/2013) Άρθρο 1 Με απόφαση του.σ. της Εταιρείας καθιερώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι η κάρτα Dental Card

Τι είναι η κάρτα Dental Card Τι είναι η κάρτα Dental Card Στα πλαίσια της παροχής υπηρεσιών που εξυπηρετούν την αρχή του υγιούς ανταγωνισμού, η οποία σήμερα είναι ιδιαίτερα σημαντική λόγω της οικονομικής κρίσης, αλλά και της αυξημένης

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών

Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού σε γυναίκες µεταξύ 50 και 69 ετών Με την προσωπική πρόσκληση συµµετοχής σας στο πρόγραµµα για την έγκαιρη διάγνωση του καρκίνου του µαστού µέσω

Διαβάστε περισσότερα

Δελτίο Τύπου 18/11/2014

Δελτίο Τύπου 18/11/2014 Δελτίο Τύπου 18/11/2014 Ο ΟΑΕΔ / EURES και η BBi Communication ανταποκρίνονται στις ανάγκες της Φινλανδίας για απασχόληση στον τομέα της δημόσιας υγείας και περίθαλψης - Έλληνες γιατροί και νοσηλευτές

Διαβάστε περισσότερα

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24)

ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΕΡΕΥΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ: : ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΑΠΟ ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΣΤΗΝ ΜΟΝΑΔΑ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ FS-ICU (24) ΠΩΣ ΔΟΥΛΕΥΟΥΜΕ; Οι απόψεις σας για την πρόσφατη εισαγωγή του μέλους της οικογενείας σας στην

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ-YΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ-YΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ελπιζώ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΒΟΗΘΕΙΑΣ ΚΑΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΩΝ ΝΟΤΙΟΥ ΕΥΒΟΙΑΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ-YΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ * Εσωτερικό έντυπο Σύμφωνα με το άρθρο 2 του καταστατικού του Συλλόγου μας

Διαβάστε περισσότερα

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο!

Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Καλωσορίσατε στο πρώτο Ολοκληρωμένο Διαβητολογικό Κέντρο! Η αλματώδης αύξηση της συχνότητας του Σακχαρώδη Διαβήτη δημιούργησε την ανάγκη ίδρυσης οργανωμένων Κέντρων, τα οποία διαθέτουν όλα τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα

Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα Μέρα Νταλαντύσε Αχµέτι Φλούτουρα πολυσύνθετο εξελισσόµενο θέµα Τέλη 90 ο ιό ήταν θανατηφόρο Σύνδροµο επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS) 1998 πρώτε αποτελεσµατικέ θεραπείε Χρόνιο νόσηµα Ο φορέα συνεχίζει

Διαβάστε περισσότερα

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση

Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση H Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας ευχαριστεί την PH EUROPE για την συνδρομή της στην δημιουργία αυτού του εργαλείου Ζώντας με Πνευμονική Αρτηριακή Υπέρταση Πνευμονική Υπέρταση Ελλάδας - HPH Δερβενακίων 11β

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας

ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ. Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΕΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΟΙΑ Ευγενία Β. Γκιντώνη Ψυχολόγος, MSc Επιστημονική Συνεργάτης Ψ.Ν.Τ ΚΕΔΔΥ Αρκαδίας ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ Εντάσσεται στο Μέτρο 2.3 «Ενέργειες Πρόληψης Ενίσχυσης της Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml

NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml NeuroBloc Αλλαντική τοξίνη τύπου Β ενέσιμο διάλυμα 5.000 U/ml Σημαντικές πληροφορίες ασφάλειας για γιατρούς Σκοπός αυτού του εγχειριδίου είναι να παρέχει σε γιατρούς με δικαίωμα συνταγογράφησης και χορήγησης

Διαβάστε περισσότερα

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΑΛΕΤΑ ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ;

ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΣΤΗΝ ΤΟΥΑΛΕΤΑ ΤΟ ΒΡΑΔΥ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ; ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΥΧΤΕΡΙΝΗ ΕΝΟΥΡΗΣΗ; Η νυχτερινή ενούρηση συμβαίνει όταν ένα άτομο πρέπει να ξυπνάει τη νύχτα για να ουρήσει. Αν αυτό συμβεί περισσότερο από δύο φορές τη νύχτα, μπορεί να είναι πρόβλημα. Η νυκτερινή

Διαβάστε περισσότερα

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!»

«Γκρρρ,» αναφωνεί η Ζέτα «δεν το πιστεύω ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμπεριφέρονται έτσι μεταξύ τους!» 26 σχεδιασε μια ΦωτογρΑΦιΑ τήσ προσκλήσήσ που ελαβεσ Απο τον ΔΑσκΑλο σου. παρουσιασε το λογοτυπο και το σλογκαν που χρήσιμοποιει το σχολειο σου για τήν εβδομαδα κατα τήσ παρενοχλήσήσ. ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΠΑΡΕΝΟΧΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ανεπιθύμητες ενέργειες

Ανεπιθύμητες ενέργειες Ανεπιθύμητες ενέργειες Νοέμβριος 2010 Ορισμός Κάθε δυσμενής δράση ενός θεραπευτικού ή προληπτικού μέτρου πέρα από την κύρια θεραπευτική ή προληπτική του δράση. Επίταση θεραπευτικής δράσης Ανεξάρτητα από

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ

ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ Η νοσηλευτική διεργασία : Αποτελεί συστηματική μέθοδο που κατευθύνει τον νοσηλευτή και τον ασθενή στον αμοιβαίο: Προσδιορισμό των αναγκών για νοσηλευτική φροντίδα σχεδιασμό και εφαρμογή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες

ΕΤΑ και άλλες βιομηχανικές δραστηριότητες Το παρακάτω κείμενο περιέχει οδηγίες, παραδείγματα και διευκρινήσεις σχετικά με το τι θεωρείται Έρευνα και Τεχνολογική Ανάπτυξη, με έμφαση σε βιομηχανικές δραστηριότητες. Βασίζεται στο εγχειρίδιο Frascati

Διαβάστε περισσότερα

Καλώς ήρθες. Νέο Βασικό εργαλείο ενημέρωσης

Καλώς ήρθες. Νέο Βασικό εργαλείο ενημέρωσης Καλώς ήρθες Νέο Βασικό εργαλείο ενημέρωσης To opapnet είναι η νέα, αναβαθμισμένη, σύγχρονη διαδικτυακή πύλη των Πρακτόρων Εδώ θα βρεις: Πιο Φιλική Πιο Λειτουργική Πιο Κατανοητή Έγκαιρη και συνεχή πληροφόρηση

Διαβάστε περισσότερα

www.tuvaustriahellas.gr 1

www.tuvaustriahellas.gr 1 1 ΕΝ 15224 & ΟΙ 8 ΑΡΧΕΣ ΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΙΔΙΕΣ ΑΡΧΕΣ ΟΠΩΣ ΚΑΙ ΣΤΟ ISO 9001:2008 ΑΡΧΗ 1: Εστίαση στον πελάτη ΑΡΧΗ 2: Ισχυρή διοίκηση - ηγεσία ΑΡΧΗ 3: Ενεργής συμμετοχή εργαζομένων ΑΡΧΗ 4: «Διεργασιακή»

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΥΣ (25-01-2012)

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΥΣ (25-01-2012) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΓΑΣΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΣΦΑΛΙΣΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝ. ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Εθνικός Οργανισμός Ε.Ο.Π.Υ.Υ. Παροχής Υπηρεσιών Υγείας www.eopyy.gov.gr ΑΘΗΝΑ, 25/01/2012 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΑΣΦΑΛΙΣΜΕΝΟΥΣ

Διαβάστε περισσότερα

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας

Breaking. Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Breaking Β Προπαιδευτική Παθολογική Νικολαΐδου Βαρβάρα Ειδικευόμενη Παθολογίας Πώς θα την προσεγγίσετε; Γυναίκα 57 ετών πρόσφατα υποβλήθηκε σε κολονοσκόπηση. Κατά την εξέταση βρέθηκε μάζα μεγέθους 2cm

Διαβάστε περισσότερα

Όροι και προϋποθέσεις χρήσης

Όροι και προϋποθέσεις χρήσης Όροι και προϋποθέσεις χρήσης 1. Αποδοχή Η πρόσβαση και η χρήση αυτού του δικτυακού τόπου υπόκεινται στους ακόλουθους όρους και προϋποθέσεις και σε όλους τους νόμους που εφαρμόζονται σχετικά. Με την πρόσβαση

Διαβάστε περισσότερα

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας

Το φαρμακείο στην εποχή του internet. Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Το φαρμακείο στην εποχή του internet Παπαδόπουλος Γιάννης Φαρμακοποιός Οικονομολόγος Υγείας Χαρακτηριστικά της εποχής μας Χαρακτηριστικά της εποχής μας είναι: η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας η ευρεία

Διαβάστε περισσότερα

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard

Prestige Plus Prestige Comprehensive Standard Διεθνές Πρόγραμμα Υγείας Σύνοψη παροχών AXAPPP Ένα απλό γράφημα για να σας βοηθήσει να επιλέξετε το επίπεδο της κάλυψης που σας ταιριάζει Οι τέσσερις επιλογές που μπορείτε να επιλέξετε Prestige Plus Prestige

Διαβάστε περισσότερα

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση».

Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». Α ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Ο Α Κύκλος Σπουδών οδηγεί στην απόκτηση μεταπτυχιακού διπλώματος ειδίκευσης στην «Οπτική και Όραση». 1. Προϋποθέσεις για τη λήψη Μεταπτυχιακού Διπλώματος Ειδίκευσης (Μ.Δ.Ε.) Κάθε Μεταπτυχιακός

Διαβάστε περισσότερα

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com

Ίντα Ελιάου BSc, MSc, PGDip, MA Συμβουλευτική Ψυχολόγος eliaouida@gmail.com ΣΥΝΕΔΡΙΟ: ΠΡΟΛΗΨΗ & ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Limneon, Καστοριά, 19.12.15 «Ενημέρωση του ασθενούς & των συνοδών του με καρκίνο του πνεύμονα. Προβλήματα στην ελληνική πραγματικότητα»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009

ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 EUFAMI ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΙΟΥΝΙΟΣ 2009 Επιμέλεια Πανελ. Συλ. Οικογ. για την Ψυχική Ύγεία ΣΟΨΥ 1 1 Σκοποί της έρευνας To 2008, η EUFAMI έκανε μια έρευνα σε 11 Ευρωπαϊκές χώρες, για να αξιολογήσει:

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΕΝΑΝ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟ ΚΩ ΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΑ ΑΝΕΙΑ ("ΣΥΜΦΩΝΙΑ")

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΕΝΑΝ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟ ΚΩ ΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΑ ΑΝΕΙΑ (ΣΥΜΦΩΝΙΑ) ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΕΝΑΝ ΕΘΕΛΟΝΤΙΚΟ ΚΩ ΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΓΙΑ ΤΑ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΑ ΑΝΕΙΑ ("ΣΥΜΦΩΝΙΑ") Τη συµφωνία διαπραγµατεύθηκαν και ενέκριναν οι ευρωπαϊκές ενώσεις καταναλωτών καθώς και οι ευρωπαϊκές

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ;

ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; ΜΗΠΩΣ ΕΧΩ ΛΕΜΦΩΜΑ; ΠΩΣ ΘΑ ΤΟ ΚΑΤΑΛΑΒΩ; Με την επιστημονική συνεργασία της Αιματολογικής Μονάδας, Γ Πανεπιστημιακή Παθολογική Κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Με την ευγενική χορηγία της Roche

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Ερωτηµατολόγιο για την Αξιολόγηση των υπηρεσιών του Κέντρου Ενηµέρωσης Σηµείωση για όσους συµπληρώνουν το ερωτηµατολόγιο. Αυτό είναι ένα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle

Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Πώς να χρησιμοποιήσετε το Moodle Οδηγός για Φοιτητές/τριες (ΔΕΟ10) του Αριστείδη Χατζή ahatzis@phs.uoa.gr ΣΕΠ ΑΘΗΝΑ-2, Portal Officer ΔΕΟ10 Αυτός ο οδηγός απευθύνεται στις φοιτήτριες και τους φοιτητές

Διαβάστε περισσότερα

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

κληρονοµικότητα Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Φυλοσύνδετη στο Χ Ή την τοπική σας κλινική γενετικής διάγνωσης: κληρονοµικότητα Εργαστήριο Ιατρικής Γενετικής Πανεπιστήµιο Αθηνών Νοσοκοµείο Παίδων " Αγία Σοφία" Αθήνα Τηλ: +210 7795553 http://iatriki-genetiki.med.uoa.gr

Διαβάστε περισσότερα

Risk Management System Risk Management Plan

Risk Management System Risk Management Plan Risk Management System Risk Management Plan Πανελλήνια Ένωση Φαρμακοποιών Αθήνα, 4 Φεβρουαρίου 2008 Ζέφη Βοστιτσάνου Περιεχόμενα Αναγκαιότητα για την Διαχείρηση Κινδύνου (Risk Management ) Νομικό Πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

Η Τεχνολογία στην Ιατρική

Η Τεχνολογία στην Ιατρική Εκπαιδευτήριο TO ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΝ Σχολικό Έτος 2007-2008 Συνθετικές εργασίες στο μάθημα Πληροφορική Τεχνολογία της Β Γυμνασίου: Όψεις της Τεχνολογίας Θέμα: Η Τεχνολογία στην Ιατρική Τμήμα: ΗΥ: Ομάδα: Β2 pc27

Διαβάστε περισσότερα

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007

1 / 15 «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο για τους µαθητές της 3 ης Γυµνασίου. Μάρτιος 2007 1 / 15 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΝΟΙΚΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Έρευνα υποστηριζόµενη από τη Γενική ιεύθυνση Εκπαίδευσης και Πολιτισµού της Ε.Ε., στο πλαίσιο του προγράµµατος Σωκράτης «ΟΙ ΓΛΩΣΣΕΣ ΚΑΙ ΕΓΩ» Ερωτηµατολόγιο

Διαβάστε περισσότερα

Κατά την άποψη σας πόσο συχνά ανακύπτουν «ζητήματα» ηθικής στη ρευματολογία; (επιλέξτε μια απάντηση για κάθε στοιχείο)

Κατά την άποψη σας πόσο συχνά ανακύπτουν «ζητήματα» ηθικής στη ρευματολογία; (επιλέξτε μια απάντηση για κάθε στοιχείο) Στα πλαίσια πολυκεντρικής μελέτης, η οποία αποσκοπεί στην κατανόηση ηθικών ζητημάτων που αφορούν τους ρευματολόγους, καλείστε να συμπληρώσετε το επισυναπτόμενο ερωτηματολόγιο, το οποίο διερευνά ζητήματα

Διαβάστε περισσότερα

Medicaid. ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ Σύνοψη της Medicaid

Medicaid. ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ Σύνοψη της Medicaid Medicaid ΞΕΚΙΝΩΝΤΑΣ Σύνοψη της Medicaid 2 ΑΣ ΞΕΚΙΝΗΣΟΥΜΕ Η Medicaid (αλλιώς Ιατρική Βοήθεια) είναι ένα κοινό Ομοσπονδιακό και πολιτειακό πρόγραμμα που βοηθάει στην κάλυψη ιατρικών δαπανών για συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος

Παράρτημα III. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Παράρτημα III Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους των πληροφοριών προϊόντος Σημείωση: Οι αλλαγές στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών Προϊόντος και του Φύλλου Οδηγιών Χρήσης

Διαβάστε περισσότερα

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία

διαρκεί ένα µικρό χρονικό διάστηµα 2. Τέτοιες ασθένειες είναι σοβαρές καταστάσεις για την υγεία Σας παρακαλούµε να µας πείτε πόσο συµφωνείτε ή διαφωνείτε µε τις ακόλουθες προτάσεις σχετικά µε ασθένειες, όπως ο καρκίνος µαστού σηµειώνοντας ένα a στο αντίστοιχο κουτάκι. ΟΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΑΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Help us beat cancer. Βοηθήστε μας να νικήσουμε τον καρκίνο. Register to join a research study today! Συμμετάσχετε σε ερευνητική μελέτη σήμερα!

Help us beat cancer. Βοηθήστε μας να νικήσουμε τον καρκίνο. Register to join a research study today! Συμμετάσχετε σε ερευνητική μελέτη σήμερα! Translation Βοηθήστε μας να νικήσουμε τον καρκίνο Συμμετάσχετε σε ερευνητική μελέτη σήμερα! Το Αντικαρκινικό Συμβούλιο και άλλοι ακαδημαϊκοί φορείς εκπονούν ερευνητικές μελέτες σχετικές με τον καρκίνο.

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα;

ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ. Κινδυνεύει κάποιο από τα αγαπημένα σας πρόσωπα; www.agaliazo.gr ΚΑΡΚΙΝΟΣ ΠΝΕΥΜΟΝΑ Λεωσθένους 21-23, 18536 Πειραιάς - Τ: 210 4181641 - F: 210 4535343 e: oekk@otenet.gr - www.oekk.gr ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ Ν. ΑΧΑΙΑΣ Πατρέως 8-10, 26221 Πάτρα - Τ/F: 2610 226122 e:

Διαβάστε περισσότερα

Τα πάντα για την επιχειρηματική δραστηριότητα των κυπριακών επιχειρήσεων με ένα κλικ!

Τα πάντα για την επιχειρηματική δραστηριότητα των κυπριακών επιχειρήσεων με ένα κλικ! Ένας Ενιαίος, Περιεκτικός Διαδικτυακός Χώρος για την Εξυπηρέτηση και Στήριξη των Κυπριακών Επιχειρήσεων Το Κέντρο Παραγωγικότητας Κύπρου (ΚΕΠΑ), στο πλαίσιο της προσφοράς του προς τον επιχειρηματικό κόσμο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ HELLAS HEALTH IV

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ HELLAS HEALTH IV ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ HELLAS HEALTH IV 1 Ινστιτούτο Κοινωνικής και Προληπτικής Ιατρικής Οκτώβριος 2011 Τύπος μελέτης: Ποσοτική έρευνα με προσωπικές συνεντεύξεις σε νοικοκυριά με χρήση δομημένου ερωτηματολογίου.

Διαβάστε περισσότερα