Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής"

Transcript

1 Γεωργία Στρατούλη-Νίκος Κατσικαρίδης-Τάσος Μπεκιάρης Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής Αρχαιολογικές & βιωματικές εκπαιδευτικές δράσεις Το ερευνητικό εκπαιδευτικό πρόγραμμα Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής υλοποιήθηκε κατά τα έτη 2011 & 2013 με χρηματοδότηση κατά κύριο λόγο από το Ίδρυμα Ιωάννου Φ. Κωστόπουλου. Κεντρικό ερευνητικό ζητούμενό του υπήρξε η μελέτη των πρακτικών προετοιμασίας της τροφής στη νεολιθική κοινότητα της Αυγής. Στόχος ήταν η παραγωγή αρχαιολογικής γνώσης μέσω της μελέτης του τεχνικού εξοπλισμού που χρησιμοποιούνταν σε καθημερινό επίπεδο στην Αυγή της 6ης και 5ης χιλιετίας για την προετοιμασία της τροφής και για το μαγείρεμα. Στον εξοπλισμό αυτόν συγκαταλέγονται τα λίθινα τριπτά εργαλεία για την επεξεργασία των φυτικών τροφών, τα πήλινα σκεύη για την αποθήκευση και φύλαξη του καρπού, για το μαγείρεμά του και για την παρουσίαση και κατανάλωση της τροφής, αλλά και οι θερμικές κατασκευές, στις οποίες πραγματοποιούνταν αυτή η δραστηριότητα. Επιδίωξη του προγράμματος ήταν και η κατανόηση της λειτουργίας του τεχνικού αυτού εξοπλισμού μέσω πειραματικών προσεγγίσεων, όπως το άλεσμα και το κοπάνισμα του καρπού σε λίθινα τριβεία, η κατασκευή πήλινων αγγείων και θερμικών κατασκευών κατά τα νεολιθικά πρότυπα και η χρήση τους για μαγείρεμα. Τέλος, βασικό στοιχείο του προγράμματος ήταν η ενσωμάτωση των αρχαιολογικών πληροφοριών σε βιωματικές εκπαιδευτικές δράσεις, σχετικές με το μαγείρεμα στη Νεολιθική Εποχή, που θα απευθύνονταν τόσο σε παιδιά, όσο και σε ενήλικες. Χώροι & εξοπλισμός προετοιμασίας της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής [>] Το αρχαιολογικό κομμάτι του προγράμματος αφορούσε στη μελέτη του εξοπλισμού προετοιμασίας της τροφής και στην κατανομή των σχετικών δραστηριοτήτων σε χώρους του Νεολιθικού Οικισμού. Η μελέτη εστίασε στο αρχαιολογικό υλικό της οικιστικής φάσης ΑΥΓΗ Ι, στο Δυτικό Τομέα της θέσης [>], όπου τα ανασκαφικά δεδομένα ευνοούν τον προσδιορισμό των αρχαιολογικών συγκειμένων και επιτρέπουν τη σύγκριση μεταξύ περιοχών διαφορετικού χαρακτήρα (π.χ. σπίτια, ανοιχτοί χώροι). Η περιοχή [>] που μελετήθηκε χαρακτηρίζεται από την παρουσία δύο ορθογώνιων και ελεύθερων στον χώρο κτιρίων (Κτίρια 2α και 5), ανάμεσα στα οποία ανοίγονται εκτεταμένες υπαίθριες περιοχές. Οι ενδείξεις για δραστηριότητες σχετικές με την επεξεργασία της τροφής στο εσωτερικό των κτιρίων περιορίζονται στα λιγοστά τριβεία που έχουν αποκαλυφθεί στα δάπεδα των Κτιρίων 2α [>] και 5. Αντίθετα, στα Κτίρια αφθονούν τα αποθηκευμένα αγροτικά προϊόντα. Στο δάπεδο του Κτιρίου 2α αποκαλύφθηκαν συγκεντρώσεις επεξεργασμένων σιτηρών, έτοιμων για μαγείρεμα και κατανάλωση, ενώ σε λάκκο μέσα στο Κτίριο 5 [>] αποκαλύφθηκαν περισσότεροι από καμένοι σπόροι δίκοκκου σιταριού [>], σε προχωρημένο στάδιο επεξεργασίας, λίγο πριν το τελικό άλεσμα ή κοπάνισμα. Μάλιστα, στον ίδιο λάκκο είχε τοποθετηθεί και ένα τριβείο που θα μπορούσε να αποτελέσει τμήμα του εξοπλισμού τελικής επεξεργασίας των καρπών. 1

2 Aπό τις ανοιχτές περιοχές [>] έχει προκύψει πλήθος κινητών ευρημάτων, κυρίως εργαλεία, διατροφικά κατάλοιπα και οργανικά στοιχεία, ενώ έχουν αποκαλυφθεί και αρκετές πήλινες θερμικές κατασκευές [>], φούρνοι και εστίες, μεμονωμένες ή σε μικρές ομάδες [>]. Το υλικό αυτό συνδέεται κατά κύριο λόγο με καθημερινές δραστηριότητες, οικιακού περιεχομένου, μεταξύ των οποίων η προετοιμασία της τροφής και το μαγείρεμα, ενώ η αποκάλυψη κατασκευών επιτρέπει, ως ένα βαθμό, τον χωρικό προσδιορισμό των τροφοπαρασκευαστικών σταδίων που σχετίζονται με το μαγείρεμα. Ένας από τους πιο εύκολα αναγνωρίσιμους τύπους [>] μαγειρικών σκευών που συναντώνται στην Αυγή είναι τα «ταψιά», γνωστά στη βιβλιογραφία με τον όρο plateaux. Πρόκειται για ρηχά αγγεία, με ελλειψοειδές σχήμα και μεγάλη διάμετρο χείλους, στο οποίο συχνά τοποθετούνται τριγωνικές (τυφλές) λαβές. Το σώμα αυτών των αγγείων παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς είναι αδρό στο εξωτερικό πιθανότατα σκόπιμα, για την καλύτερη κυκλοφορία της θερμότητας και στιλβωμένο ή τουλάχιστον πολύ καλά λειασμένο στο εσωτερικό, με αποτέλεσμα πολλοί μελετητές να το σχετίζουν με χρήση στη φωτιά (καβούρδισμα). Επιπλέον, όστρακα από κλειστά αγγεία με σφαιρικό σώμα φέρουν «νέφη καπνιάς», γεγονός που τα σχετίζει άμεσα με μαγειρικά σκεύη πιθανόν κάποιο είδος «χύτρας» για ρευστές τροφές ή χυλούς, καθώς όμως δεν έχει ακόμα αποκατασταθεί ικανός αριθμός σκευών, η παρατήρηση αυτή θα αναλυθεί περαιτέρω μελλοντικά. Στα αγγεία αποθήκευσης της τροφής ανήκουν πιθάρια διαφόρων μεγεθών και κεραμικών κατηγοριών, αλλά και μικρότερου μεγέθους κλειστά αγγεία, σπανία με διακόσμηση. Αναμφισβήτητα, σημαντικό ρόλο στην κατανάλωση της τροφής για τις προϊστορικές κοινωνίες είχε και το κομμάτι της προσφοράς της [>]. Μια μεγάλη κατηγορία αγγείων που προέρχεται από τον Νεολιθικό οικισμό της Αυγής θα μπορούσε να σχετιστεί με την προσφορά της τροφής, είτε σε ατομικό επίπεδο (κύπελλα, μικρές φιάλες) είτε σε συλλογικό επίπεδο [>], όπως μαρτυρείται από μεσαία και μεγάλα αγγεία με υψηλή ποιότητα κατασκευής και συχνά παρουσία διακόσμησης. Κατά τη διάρκεια της μελέτης, καταγράφηκαν 370 τριπτά αντικείμενα, που σχετίζονται με ποικίλα στάδια της τροφοπαρασκευαστικής διαδικασίας. Στο υλικό κυριαρχούν τα τριβεία [>] και οι τριπτήρες που χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ άλλων για την επεξεργασία εδώδιμων αγροτικών προϊόντων, όπως το άλεσμα των σιτηρών, κυρίως του δίκοκκου σιταριού, για την παραγωγή αλεύρων, λεπτόκοκκων ή χονδρόκοκκων, ή το άλεσμα οσπρίων, λαθουριού και φακής, αλλά και άγριων καρπών, όπως βατόμουρων ή κράνων. Τα εργαλεία αυτά είναι κατασκευασμένα από χονδρόκοκκους ψαμμίτες, που περιέχουν κοφτερά εγκλείσματα χαλαζία και κόκκους μεταμορφωμένων πετρωμάτων (π.χ. σχιστόλιθοι, γνεύσιοι), ώστε να σχίζουν ευκολότερα τον καρπό. Αποτελούν παράγωγα μιας συγκεκριμένης αλυσίδας εγχειρημάτων, κατά την οποία εφαρμόστηκαν οι τεχνικές της απολέπισης και του πελεκήματος (pecking) για τη δημιουργία των ενεργών όψεων και τη συντήρηση της αναγκαίας τραχύτητάς τους. Οι ενεργές όψεις των τριβείων είναι συνήθως επίπεδες ή ελαφρώς κοίλες και ανοιχτές και η επεξεργασία του καρπού πραγματοποιούνταν με παλινδρομικές κινήσεις του τριπτήρα πάνω στο λίθινο υπόβαθρο. Οι τριπτήρες της Αυγής [>] έχουν συνήθως ελλειπτικό ή ορθογώνιο και επίμηκες σχήμα, ενώ οι μεγάλες διαστάσεις και το βάρος τους (>2 κιλά) υποδεικνύουν πως απαιτούσαν χειρισμό και με τα δύο χέρια. Σε κάποιες περιπτώσεις συνδυάζουν ίχνη τριβής και κρούσης, κάτι που υποδεικνύει πως θα μπορούσαν να έχουν χρησιμοποιηθεί συνδυαστικά για άλεσμα και κοπάνισμα. Με βάση την κατανομή του υλικού η επεξεργασία της τροφής φαίνεται να πραγματοποιείται κατά κύριο λόγο στους υπαίθριους χώρους μεταξύ των οικημάτων [>]. Ειδικότερα, στο βόρειο τμήμα των ανοιχτών περιοχών τα τριβεία και οι τριπτήρες αυξάνονται σημαντικά, όπως άλλωστε και ο αριθμός των θερμικών κατασκευών. Αξίζει να 2

3 σημειωθεί πως στην φάση ΑΥΓΗ Ι τα τριβεία δεν εντοπίζονται ακριβώς δίπλα στις θερμικές κατασκευές, κάτι που ενδεχομένως δηλώνει πως οι χώροι επεξεργασίας της τροφής και οι χώροι μαγειρέματος ήταν γειτονικοί αλλά όχι ταυτόσημοι. Τα μικρά μεγέθη των τριβείων [>] υποδεικνύουν πως ο συγκεκριμένος εξοπλισμός ήταν μάλλον κινητός και θα μπορούσε να εναλλάσσεται μεταξύ ανοιχτών και κλειστών χώρων, ανάλογα με το περιεχόμενο της δραστηριότητας, τις καιρικές συνθήκες και τη διάθεση του χρήστη. Σε κάθε περίπτωση οι τροφοπαρασκευαστικές δραστηριότητες των νεολιθικών νοικοκυριών της ΑΥΓΗΣ Ι μοιάζει να επεκτείνονται και πέρα από τα όρια του οικήματος, σε υπαίθριους χώρους, υψηλής προσβασιμότητας και ορατότητας. Όταν/Αν η προετοιμασία της τροφής λάμβανε χώρα (και) στους ανοιχτούς χώρους ενδέχεται γειτονικά νοικοκυριά να χρησιμοποιούσαν τον ίδιο εξοπλισμό και σε κάποιες περιστάσεις να συμμετείχαν σε κοινά μαγειρέματα, αλλά και σε κοινή κατανάλωση του φαγητού. Πειραματικές προσομοιώσεις Οι πειραματικές προσομοιώσεις κατασκευής αγγείων ξεκίνησαν με έρευνα και συλλογή δειγμάτων πηλών από την ευρύτερη περιοχή της Αυγής με τη συμμετοχή του αγγειοπλάστη Γιάννη Σταγκίδη και της κεραμέα Φανής Σκαμάγκη [>]. Στην περιοχή εντοπίστηκαν και συλλέχθηκαν δείγματα τριών ειδών πηλού: 1. Ένας καφέ πηλός (7,5 YR 4/4 brown 1 ) με πολύ καλή πλαστικότητα που αποτελεί την αρχή του φυσικού υποβάθρου της θέσης, ο οποίος όμως δεν αντέχει σε ανοικτή φωτιά, εξαιτίας της υψηλής περιεκτικότητας σε ασβέστιο ή γιατί υαλοποιείται σε χαμηλή θερμοκρασία. Ο πηλός αυτός πιθανόν είναι κατάλληλος για μείξη με άλλους πηλούς. 2. Ένας κίτρινος πηλός [>] (2,5 Υ 7/3 pale yellow) που αποτελεί το επόμενο στρώμα στην ακολουθία του φυσικού υποβάθρου της θέσης, ορατός πλέον στους γύρω λόφους. Ο πηλός αυτός χρησιμοποιήθηκε για μείξη με άλλους πηλούς και για την κατασκευή ενός φούρνου αποτελούσε τη βασική πρώτη ύλη για τα πλινθόκτιστα [>] παραδοσιακά κτίρια (σπίτια και αποθήκες) του σύγχρονου χωριού της Αυγής. Εξαιτίας της πολύ μεγάλης πλαστικότητάς του («κολλάει στο χέρι») δεν χρησιμοποιήθηκε μόνος για την κατασκευή άλλων αντικειμένων και 3. Ένας γκρι πηλός [>] (gley 1 5/1 greenish grey) μάργα πλειο πλειστοκαινικής ηλικίας, Ο πηλός αυτός μετά την όπτηση αποκτά ανοικτό καστανό/μπεζ χρώμα (10 YR 7/4 very pale brown) και φαίνεται ότι αντέχει σε ανοικτή φωτιά και υψηλές θερμοκρασίες ακόμη και χωρίς άλλες προσμείξεις. Χρησιμοποιήθηκε, επίσης, και ένα ακόμα είδος πηλού με προέλευση τη λίμνη της Καστοριάς. Πρόκειται για ένα πρασινωπό πηλό, ο οποίος χρησιμοποιήθηκε από την εταιρεία Archaeo AncientArt χωρίς άλλες προσμείξεις για την κατασκευή μικρών αντικειμένων (ειδώλια, σφραγίδες και μικρογραφικά αγγεία). Ο πηλός αυτός, που αποκτά επίσης ανοικτό καστανό/μπεζ χρώμα μετά την όπτηση, έχει γενικά καλή συμπεριφορά στην ανοικτή φωτιά. Για τις ανάγκες του προγράμματος [>] κατασκευάστηκαν από την κεραμέα Φανή Σκαμάγκη δέκα αγγεία, με βάση νεολιθικά πρότυπα σχήματα. Για την κατασκευή τους χρησιμοποιήθηκε ο καφέ πηλός της θέσης, ο οποίος συλλέχθηκε από βάθος περίπου 70 εκ. σε δοκιμαστικές τομές στο ανατολικό άκρο του οικισμού [>] και αναμείχθηκε με χαλίκι ή 1 Οι τιμές δίνονται σε διαβάθμιση Munsell (ed. 2001) 3

4 άμμο που συλλέξαμε από τον Αλιάκμονα. Συμπληρωματικά, σε συνεργασία με την εταιρεία Archaeo AncientArt κατασκευάστηκαν άλλα δέκα παρόμοια αγγεία [>], με μείξεις των παραπάνω πηλών, ώστε να ελέγξουμε τη συμπεριφορά διαφορετικών μειγμάτων στη φωτιά. [>] Για τις δύο ομάδες κεραμικών σκευών εφαρμόστηκαν δύο διαφορετικοί τρόποι όπτησης σε ανοιχτή φωτιά σε αβαθή λάκκο. Στην πρώτη περίπτωση [>] τα αγγεία προθερμάνθηκαν κοντά στην ανοιχτή φωτιά και στη συνέχεια τοποθετήθηκαν στο λάκκο σε άμεση επαφή με τη φωτιά και το καύσιμο [>] και σκεπάστηκαν με ξύλα και κλαδιά. Ο έλεγχος των συνθηκών όπτησης αποδείχτηκε ιδιαίτερα δύσκολος [>], λόγω της απώλειας οπτικής επαφής με τα αγγεία, με αποτέλεσμα να αναπτυχθούν μάλλον υψηλές θερμοκρασίες, όπως παρατηρήθηκε στα τελικά προϊόντα. Στη δεύτερη περίπτωση τα αγγεία τοποθετήθηκαν στο κέντρο του λάκκου [>] με τη φωτιά περιμετρικά και σε απόσταση από αυτά, ώστε να προθερμανθούν. Σταδιακά η φωτιά πλησίασε τα αγγεία μέχρι που τα κάλυψε [>]. Στον δεύτερο τρόπο παρατηρήθηκε καλύτερος έλεγχος των συνθηκών όπτησης. Τον Αύγουστο του 2013 πραγματοποιήθηκαν έρευνες στην κοίτη του Αλιάκμονα με στόχο τη συλλογή χονδρόκοκκων ψαμμιτικών υλικών για την κατασκευή τριβείων και τριπτήρων [>]. Αρχικά, διερευνήθηκε η πλησιέστερη στο Νεολιθικό Οικισμό κοίτη του ποταμού σε απόσταση 4 χλμ., όπου παρά την αφθονία και την ποικιλία των πρώτων υλών [>] δεν εντοπίστηκαν χονδρόκοκκα υλικά, αντίστοιχα με τα νεολιθικά παραδείγματα. Κατάλληλες πρώτες ύλες εντοπίστηκαν στην κοίτη του ποταμού κοντά στο χωριό Νεστόριο [>] σε απόσταση περίπου 15 χλμ. από τη θέση [>]. Κατασκευάστηκαν συνολικά 5 ζεύγη τριβείων και τριπτήρων [>]. Για την κατασκευή τους εφαρμόστηκε η τεχνική του πελεκήματος (pecking) με τη χρήση λίθινων κρουστήρων [>], για τους οποίους, σύμφωνα με τα πρότυπα της τριπτής λιθοτεχνίας της Αυγής, χρησιμοποιήθηκαν σκληρά πετρώματα που, επίσης, συλλέχθηκαν από τον Αλιάκμονα. Η τεχνική του πελεκήματος [>] αφορά στην απόσπαση μικροσκοπικών φολίδων από τα πετρώματα μέσω κρούσης, με στόχο την δημιουργία επίπεδων και αδρών ενεργών όψεων, κατάλληλων για το άλεσμα του καρπού. Η τεχνική χρησιμοποιήθηκε και για την συντήρηση των ενεργών όψεων, όταν στόμωναν από τη χρήση. Εθνογραφικές παρατηρήσεις: πιτούλκες & πιτουλνίτσες Μια από τις πιο αινιγματικές κατηγορίες αντικειμένων στην τριπτή λιθοτεχνία της Νεολιθικής Αυγής είναι τα πολυάριθμα τμήματα λίθινων πλακών [>]. Πρόκειται για ένα σύνολο από πλάκες ορθογώνιου σχήματος και διατομής, με πάχος που κυμαίνεται μεταξύ 1 2 εκ. Χαρακτηρίζονται από την παρουσία μιας έντονα λειασμένης όψης με διατήρηση οργανικών στοιχείων και από ίχνη καύσης στις όψεις και στις πλευρές, ενώ σώζονται σε εξαιρετικά αποσπασματική κατάσταση, δηλαδή σε ποσοστό περ. 25% των αρχικών διαστάσεών τους. Τα στοιχεία αυτά οδήγησαν στο συμπέρασμα πως η λειτουργία τους πρέπει να σχετίζεται με την έκθεσή τους σε φωτιά, προφανώς ελεγχόμενη. Το μαγείρεμα και συγκεκριμένα το ψήσιμο θα μπορούσε να αποτελεί μια πιθανή λειτουργία των πλακών. Κάτοικοι της περιοχής μας πληροφόρησαν πως υπάρχει μακρόχρονη παράδοση στα μέρη τους για το ψήσιμο μικρών πιτών, οι επονομαζόμενες πιτούλκες, σε λίθινες πλάκες, τις πιτουλνίτσες [>]. Μάλιστα η παράδοση αυτή επιβιώνει ακόμα στο χωριό Νεστόριο, το οποίο επισκεφτήκαμε και είχαμε την ευκαιρία να παρακολουθήσουμε την κα. Βάσω Λιούση, να χρησιμοποιεί την πιτουλνίτσα της και να μοιράζεται μαζί μας τα μυστικά της ιστορίας της. Οι πλάκες αυτές [>] αποτελούν κειμήλια για τους ιδιοκτήτες τους. 4

5 Θεωρούνται αναντικατάστατες και συνοδεύονται από ιδιαίτερα γοητευτικές αφηγήσεις, που υπερτονίζουν την μοναδικότητά τους και συνδέουν τον εντοπισμό και την κατασκευή τους με γνώσεις και εμπειρία που έχουν χαθεί στο πέρασμα των χρόνων. Οι πίτες φτιάχνονται μόνο με αλεύρι και νερό και συνοδεύονται σε κάποιες περιπτώσεις από βούτυρο, ξηρούς καρπούς και φρούτα. Παλιότερα οι γυναίκες του χωριού έφτιαχναν τις πιτούλκες με τη γέννηση ενός παιδιού, ενώ σήμερα παρασκευάζονται αποκλειστικά για τις ανάγκες κάθε νοικοκυριού. Η πιτουλνίτσα [>] έφερε μια έντονα λειασμένη όψη, αποτέλεσμα της τριβής της με τη χρήση χονδρού αλατιού, ώστε να μην βγάζει σκόνη πάνω στην πίτα. Κατά την πρώτη χρήση της η πλάκα τοποθετούνταν σε έντονη φωτιά μέχρι να ραγίσει, ένδειξη ότι ήταν κατάλληλη και έτοιμη για χρήση. Η πιτουλνίτσα της κας Λιούση έφερε πέντε κοιλότητες στην λειασμένη όψη της, που είχαν δημιουργηθεί από τη μακρόχρονη χρήση στα σημεία που τοποθετούνταν η ζύμη για τις πίτες. Έπειτα από δοκιμές σε διάφορα πετρώματα καταφέραμε να κατασκευάσουμε δύο πιτουλνίτσες [>] λειαίνοντας τη μια όψη με τριβή και να τις χρησιμοποιήσουμε αποτελεσματικά για μαγείρεμα. Να σημειώσουμε ότι πέρα από τις πίτες, χρησιμοποιήσαμε αποτελεσματικά την πιτουλνίτσα και για το γρήγορο ψήσιμο λεπτών τμημάτων χοιρινού κρέατος, αλλά και για βράσιμο πληγουριού σε αγγείο [>] το οποίο τοποθετήσαμε πάνω της. Εκπαιδευτικές δράσεις Το πειραματικό υλικό και οι πληροφορίες που προέκυψαν από τη μελέτη αξιοποιήθηκαν για τη δημιουργία εκπαιδευτικών δράσεων [>] που απευθύνονταν τόσο σε μαθητές δημοτικού όσο και σε ενήλικες. Στόχος των δράσεων ήταν η βιωματική εξοικείωση του κοινού με τις παραγωγικές και τροφοπαρασκευαστικές διαδικασίες των νεολιθικών κοινωνιών μέσα από την επαφή του με αρχαιολογικό υλικό και τη συμμετοχή του σε πειραματικές προσομοιώσεις. Οι εκπαιδευτικές δράσεις πραγματοποιήθηκαν στα πλαίσια των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς (ΕΗΠΚ) 2013, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού & Αθλητισμού, συγκεκριμένα από την ΚΘ ΕΠΚΑ και την Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής στις 27 & 28 Σεπτεμβρίου 2013, στην Πλατεία της Αυγής [>], με την υποστήριξη της Περιφερειακής Ενότητας Καστοριάς & του Δήμου Καστοριάς, τη συμμετοχή του Συλλόγου Κεραμιστών Αγγειοπλαστών Καλλιτεχνών Βορείου Ελλάδος (Σ.Κ.Α.Κ.Β.Ε) και την ευγενική χορηγία του Ιδρύματος Ι.Φ. Κωστοπούλου. Στις δράσεις συμμετείχαν περίπου 45 μαθητές [>] του 9ου Δημοτικού Σχολείου Καστοριάς, κάτοικοι του χωριού της Αυγής, αλλά και της ευρύτερης περιοχής. Οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν και να συμμετάσχουν στην προετοιμασία και το ζύμωμα του πηλού, να κατασκευάσουν αγγεία με νεολιθικές τεχνικές, να παρακολουθήσουν το ψήσιμο των αγγείων σε ανοιχτή φωτιά [>], να αλέσουν δημητριακά σε λίθινα τριβεία και τριπτήρες και να κοπανίσουν σιτάρι σε γουδί [>], να ζυμώσουν άλευρα και να παρακολουθήσουν μαγειρέματα νεολιθικών συνταγών. Το μαγείρεμα, το οποίο πραγματοποιήθηκε με τη συνδρομή του σεφ Παναγιώτη Τζιώτζη, περιελάμβανε το κάπνισμα τεμαχίων αρνίσιου κρέατος [>] και το βράσιμο χυλών σε πήλινο αγγείο αμφότερα σε ανοιχτή εστία φωτιάς, το ψήσιμο χοιρινού κρέατος σε λίθινη πλάκα, καθώς και πολλές πιτούλκες, ζυμωμένες με νερό και αλεύρι [>], οι οποίες σερβιρίστηκαν με άγρια βατόμουρα, μέλι, γιαούρτι, αμύγδαλα και αρωματικά φυτά της περιοχής [>]. Κατά τη διάρκεια του προγράμματος οι επισκέπτες είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν την κατασκευή ενός πήλινου θολωτού φούρνου με οπαίο [>], που κατασκεύασε ο 5

6 αγγειοπλάστης Γ. Σταγκίδης σε συνεργασία με μέλη του Σ.Κ.Α.Κ.Β.Ε. στην αυλή του Κέντρου Τεκμηρίωσης των Ανασκαφών Αυγής. Ο φούρνος κατασκευάστηκε με αχυροπηλό [>] και μετά το πολύμηνο στέγνωμά του ψήθηκε [>], προκειμένου να αντέξει στις καιρικές συνθήκες[>]. Κάποιες από τις παραπάνω δραστηριότητες, όπως η προετοιμασία του πηλού, η κατασκευή αγγείων και η επεξεργασία σιτηρών ενσωματώθηκαν στο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Στην Αυγή των πρώτων αγροτών που πραγματοποιείται από το 2009 στην Αυγή. Στις δραστηριότητες αυτές συμμετείχαν το 2013 σε διάστημα 1,5 μήνα (Οκτ Νοεμβ) περισσότεροι από 700 μαθητές Δημοτικού και ακόμη ένα Νηπιαγωγείο. Για την ερχόμενη άνοιξη (την άνοιξη του 2014) σχεδιάζουμε το πρόγραμμα «Μαθαίνοντας για την παρασκευή της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής» να αποτελέσει ένα αυτόνομο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα, που θα ενσωματωθεί μόνιμα στις Εκπαιδευτικές Δράσεις των Ανασκαφών Αυγής, ως προπομπός των οργανωμένων εκπαιδευτικών προγραμμάτων που ονειρευόμαστε να προσφέρονται και στο μέλλον στον αναπλασμένο και επισκέψιμο αρχαιολογικό χώρο της Αυγής, όπως έχει σχεδιαστεί από το 2009/2010 και αναμένει να υλοποιηθεί προς όφελος της τοπικής ανάπτυξης με επίκεντρο δράσεις επικοινωνίας με το κοινό, στο πλαίσιο της αποκαλούμενης δημόσιας αρχαιολογίας ή αρχαιολογίας του κοινού. Επίλογος Το συγκεκριμένο ερευνητικό πρόγραμμα επεδίωξε να αποτελέσει αφορμή για την αναζήτηση των μυστικών της νεολιθικής κουζίνας πέρα από τα όρια του αρχαιολογικού εργαστηρίου. Με εφαλτήριο το αρχαιολογικό υλικό θελήσαμε να διερευνήσουμε το ενδιαφέρον αυτό ζήτημα σε πεδία όπως η εμπειρία της αναζήτησης και συλλογής πρώτων υλών στο τοπίο, η άμεση επαφή με την κατασκευή και χρήση του τροφοπαρασκευαστικού εξοπλισμού και της μαγειρικής διαδικασίας μέσω πειραματικών προσομοιώσεων και η δημιουργία νέων ερωτημάτων που γεννιούνται από τη μελέτη της παράδοσης και την εθνογραφική παρατήρηση. Παρά τον πολυεπίπεδο χαρακτήρα του και τα ενδιαφέροντα αποτελέσματα που προέκυψαν το πρόγραμμα αυτό αποτελεί ένα μόνο βήμα στις γνώσεις μας για την προετοιμασία της τροφής στο Νεολιθικό Οικισμό Αυγής. Επόμενα στάδια του προγράμματος, κάποια από τα οποία θα υλοποιηθούν άμεσα, περιλαμβάνουν χημικές και πετρογραφικές αναλύσεις σε κεραμική και τριπτά, μελέτες ιχνών χρήσης σε τριβεία, εξειδικευμένα πειράματα για τις τεχνικές επεξεργασίας φυτικών τροφών και, βέβαια, συνέχιση της μελέτης των διατροφικών καταλοίπων της Νεολιθικής Αυγής. 6

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΙΤΙΑ & ΑΥΛΕΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ 5 ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΧΩΡΟΙ

ΣΠΙΤΙΑ & ΑΥΛΕΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ 5 ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ ΧΩΡΟΙ Γ. Στρατούλη N. H. Andreasen E. Καλογηροπούλου Ν. Κατσικαρίδης Δ. Κλουκίνας Γ. Κορομηλά Ε. Μαργαρίτη Τ. Μπεκιάρης ΣΠΙΤΙΑ & ΑΥΛΕΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ: ΤΟ ΚΤΙΡΙΟ 5 ΚΑΙ ΟΙ ΓΕΙΤΟΝΙΚΟΙ ΑΝΟΙΧΤΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαιοβοτανικές µελέτες στο Νεολιθικό Οικισµό Αυγής Καστοριάς 2005-2007

Αρχαιοβοτανικές µελέτες στο Νεολιθικό Οικισµό Αυγής Καστοριάς 2005-2007 Αρχαιοβοτανικές µελέτες στο Νεολιθικό Οικισµό Αυγής Καστοριάς 2005-2007 Εύη Μαργαρίτη Εισαγωγή Οι αρχαιοβοτανικές µελέτες αποτελούν βασική και καίρια πρακτική στις αρχαιολογικές ανασκαφές, µιας και αντιπροσωπεύουν

Διαβάστε περισσότερα

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια

Το σύνολο των βραχογραφιών και κάτω λεπτομέρεια ΠΡΟΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΚΡΗΤΗ Πριν από τις επιφανειακές έρευνες στην περιοχή του Πλακιά και της Πρεβέλης στη νότια Κρήτη, τα μόνα γνωστά προνεολιθικά ευρήματα προέρχονταν από το εσωτερικό του σπηλαίου Ασφέντου στο

Διαβάστε περισσότερα

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια

Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια Οι αρχαίοι πύργοι της Σερίφου Οι αρχαίοι πύργοι, αυτόνομες οχυρές κατασκευές αποτελούν ιδιαίτερο τύπο κτιρίου με κυκλική, τετράγωνη ή ορθογώνια κάτοψη, περισσότερους από έναν ορόφους και στιβαρή κατασκευή.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ)

ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10. Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΑ ΙΑ 10 Η Παλαιοανακτορική Κρήτη (ΜΜΙΒ ΜΜΙΙΙΑ) Ίδρυση των πρώτων ανακτορικών κέντρων Κύριο χαρακτηριστικό στην κεραμική η εμφάνιση του καμαραϊκού ρυθμού, ο οποίοςαποτελεί προϊόν των

Διαβάστε περισσότερα

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ:

Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ ΚΑΙ ΘΡΑΚΗ 2009 11-13 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010, ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ Η ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΤΟΥ ΘΑΝΑΤΟΥ: ΧΩΡΟΣ ΤΑΦΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΝΕΟΛΙΘΙΚΟ ΟΙΚΙΣΜΟ ΑΥΓΗΣ ΚΑΣΤΟΡΙΑΣ Γεωργία Στρατούλη, Σέβη Τριανταφύλλου,

Διαβάστε περισσότερα

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα δημητριακά ήταν μια από τις πολλές πηγές τροφίμων, καθώς η δίαιτα των Ευρωπαίων βασιζόταν κυρίως σε τρόφιμα

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου τα δημητριακά ήταν μια από τις πολλές πηγές τροφίμων, καθώς η δίαιτα των Ευρωπαίων βασιζόταν κυρίως σε τρόφιμα Τo ψωμί στην Ελλάδα μέσα από σπάνιο φωτογραφικό υλικό. Σπάνια φωτογραφικό υλικό της Ελλάδας σε σχέση με το ψωμί. Η ιστορία του ψωμιού ξεκινάει πριν από 30.000 χρόνια στην Ευρώπη. Το πρώτο ψωμί που φτιάχτηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ

ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΑΡΧΑΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΗ ΚΕΡΑΜΙΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ Η κεραμική, μια πανάρχαια τέχνη, χρησιμοποιεί ως πρώτη ύλη το αργιλόχωμα. Όταν αναμείξουμε το αργιλόχωμα με νερό θα προκύψει μία πλαστική μάζα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ

Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7. Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Περιεχόμενα ΠΡΟΛΟΓΟΣ 7 Μέρος Α': ΤΑ ΤΡΟΦΙΜΑ Κεφ. Ιο ΥΓΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ 18 1.1. Επιλογή των τροφών 19 1.2. Τα θρεπτικά στοιχεία 20 1.2.1. Πρωτεΐνες ή λευκώματα 21 1.2.2. Υδατάνθρακες ή σάκχαρα 22 1.2.3.

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνολογία Παρασκευής «Παραδοσιακών Ζυμαρικών» Θεοφάνης Γεωργόπουλος, Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, ΤΕΙ Θεσσαλίας

Τεχνολογία Παρασκευής «Παραδοσιακών Ζυμαρικών» Θεοφάνης Γεωργόπουλος, Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, ΤΕΙ Θεσσαλίας Τεχνολογία Παρασκευής «Παραδοσιακών Ζυμαρικών» Θεοφάνης Γεωργόπουλος, Καθηγητής Εφαρμογών, Τμήμα Τεχνολογίας Τροφίμων, ΤΕΙ Θεσσαλίας Φοιτητές: Ηλιάνα Γκοβίνα Κατερίνα Κάμπα Δημήτρης Φραγκούλης Χρήστος

Διαβάστε περισσότερα

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε:

14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Επίσης, για την «ανασκαφή» θα χρειαστείτε: Αρχαιολογία ένα κλειδί για την πύλη του χρόνου 14. Κατασκευάστε μια μακέτα ανασκαφικού σκάμματος και παίξτε «ανασκαφή»! Συνοπτική περιγραφή Στο Α μέρος τα παιδιά κατασκευάζουν σε συνεργασία με τον/την

Διαβάστε περισσότερα

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου

Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Φιλοσοφική Σχολή Τμήμα Ιστορίας & Αρχαιολογίας Ακαδημαϊκό έτος 2014-2015 Η προϊστορική ακρόπολη στο Κορφάρι των Αμυγδαλιών του Πανόρμου της Νάξου Μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά

Διαβάστε περισσότερα

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου

Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική. Ευρυδίκη Κεφαλίδου Λίγα λόγια για την αρχαία κεραμική Ευρυδίκη Κεφαλίδου Η κεραμική είναι το πολυπληθέστερο και πιο συχνό αρχαιολογικό αντικείμενο. Με τη βοήθεια της κεραμικής: α) εντοπίζουμε μια αρχαιολογική θέση β) χρονολογούμε

Διαβάστε περισσότερα

προϊστορικά και πρωτοϊστορικά χρόνια: τα αρχαιοβοτανικά δεδομένα

προϊστορικά και πρωτοϊστορικά χρόνια: τα αρχαιοβοτανικά δεδομένα Η καλλιέργεια των φυτών στην Ελλάδα στα προϊστορικά και πρωτοϊστορικά χρόνια: τα αρχαιοβοτανικά δεδομένα Τάνια Βαλαμώτη, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Τομέας Αρχαιολογίας, Α.Π.Θ. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής.

Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής. Ντ. Ούρεμ-Κώτσου, Ά. Παπαϊωάννου, T. Silva, Φ. Αδακτύλου, Μ. Μπέσιος Οικισμός αρχαιότερης και μέσης νεολιθικής στα Ρεβένια Κορινού. Πρώτα αποτελέσματα της μελέτης της κεραμικής. Στην εργασία αυτή επιχειρείται

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης

Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Έρευνες για τεχνητό εμπλουτισμό των υπόγειων νερών της Κύπρου με νερό τριτοβάθμιας επεξεργασίας (παραδείγματα από Λεμεσό και Κοκκινοχώρια) Κώστας Κωνσταντίνου Τμήμα Γεωλογικής Επισκόπησης Υπουργείο Γεωργίας,

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για το διάστημα Οκτωβρίου

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί».

Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Θέμα: «Αλεύρι,Σιτάρι,Ψωμί». Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Μ. Μηλιάς Σχ. Έτος: 2006 2007 Υπεύθυνες προγράμματος: Τζιάτζιου Χριστίνα Βασιλειάδου Γεωργία 1 Στέφος Γιώργος Κουτλουμπάσης

Διαβάστε περισσότερα

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας

Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακολούθησέ με... στον οικισμό του Ακρωτηρίου της Θήρας Ακρωτήρι Το Ακρωτήρι της Θήρας είναι ο σημαντικότερος προϊστορικός οικισμός των Κυκλάδων. Διατηρήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Επιδράσεις της κατάψυξης στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων

Επιδράσεις της κατάψυξης στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων Επιδράσεις της κατάψυξης στα θρεπτικά συστατικά των τροφίμων Η διαδικασία της καταψυξης (στάδια προκατάψυξης, καταψυξη, αποθήκευση σε κατάψυξη, απόψυξη) εάν διεξαχθεί κανονικά, θεωρείται γενικά, η καλύτερη

Διαβάστε περισσότερα

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης;

Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Είναι αυτή η πρώτη πόλη της υτικής Ευρώπης; Μέρος της οχύρωσης Οι αρχαιολογικές ανασκαφές που διενεργούνται στην περιοχή της La Bastida (Totana, Murcia στην Ισπανία) έχουν αποκαλύψει ένα επιβλητικό οχυρωματικό

Διαβάστε περισσότερα

Φρούτα και Λαχανικά, μια Υγιεινή Ιδέα

Φρούτα και Λαχανικά, μια Υγιεινή Ιδέα Φρούτα και Λαχανικά, μια Υγιεινή Ιδέα Ποίημα για την υγιεινή διατροφή από την ομάδα: Chocolate Ice-cream Φρούτα και λαχανικά Μια υγιεινή ιδέα Όλα τα παιδιά μαζί Να τους κάνουμε παρέα Τα fast-food, τα γαριδάκια

Διαβάστε περισσότερα

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας

Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Διατροφικές συνήθειες στον αρχαίο πολιτισμό της Ελλάδας Επιμέλεια, παρουσίαση : Παντελάκη Μαργαρίτα (ΠΕ08, καλλιτεχνικών μαθημάτων, 3ο Δημοτικό Σχολείο Σερρών ) Δευτέρα, 12 Νοεμβρίου 12 Τι σχέση μπορούν

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ

ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ ΧΗΜΕΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Μαθητές: Σαγιόγλου Σάββας,Ορφανίδου Μαρία, Πλατής Βασίλης, Μπορμπόκη Αγγελική, Νουλίκα Μαρία, Τριανταφυλλίδης Ιωσήφ Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κ. Ελένη Κοκκίνου Σχολικό Έτος: 2012-2013

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Για τη σχολική χρονιά 2015-2016 (διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου) θα πραγματοποιούνται δωρεάν για μαθητές Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών

1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών. Φρέσκα Φρούτα. Μπανάνα, νεκταρίνια κ.α. Παστέλι. Μπάρες Δημητριακών Menu 16-Ιουνίου έως 4-Ιουλίου 2014 1 ο Καλοκαιρινό CAMP Ποδοσφαίρου για παιδιά ηλικίας 6-14 ετών Συσκευασμένο κοκτέιλ Φρούτων σε χυμό. Ροδάκινο, Αχλάδι, Σταφύλι, Ανανάς,Κεράσι, Παπάγια σε χυμό φρούτων.

Διαβάστε περισσότερα

ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE

ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE ΝΙΚΟΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ Π. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΕΦΕΤ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΕΚΕΦΕ ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΟΛΟΓΙΑΣ NEW YORK COLLEGE ΕΙΣΑΓΩΓΗ Στις 10/10/2009 εγκρίθηκε στην Nairobi της Κένυα η Μεσογειακή Διατροφή

Διαβάστε περισσότερα

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι.

Τα κύρια συστατικά του ψωμιού είναι : αλεύρι, νερό, αλάτι, μαγιά ή προζύμι. Το ψωμί (άρτος) είναι βασικό είδος τροφίμου με ιδιαίτερη θρεπτική αξία. Ανήκει στην παραδοσιακή διατροφή, ιδιαίτερα αυτής των φτωχών. Το ψωμί είναι η βασική τροφή στην Ευρώπη, αλλά και στους πολιτισμούς

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2015)

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2015) Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2015) Εισαγωγή Οι εργασίες πεδίου στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά, στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι, Ιεράπετρα), διήρκεσαν 6 εβδομάδες, ενώ ακολούθησε

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ

ΜΑΘΗΜΑ 2 ο. Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ. Εκπαίδευση στην πυραμίδα της υγιεινής διατροφής ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Πρόγραμμα ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΤΡΟΦΙΚΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΕ ΕΥΠΑΘΕΙΣ ΟΜΑΔΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ΚΑΤA ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΖΩΗΣ ΟΜΑΔΑ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΜΕ 4 ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΜΑΘΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος

ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ. Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΤΡΟΦΟΓΝΩΣΙΑ Υπεύθυνος Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ ΘΡΕΠΤΙΚΩΝ ΥΛΩΝ Υδατάνθρακες Λίπη Πρωτεΐνες Νερό Ανόργανα συστατικά Βιταμίνες Υπευθ. Καθηγητής: Παπαμιχάλης Αναστάσιος ΥΔΑΤΑΝΘΡΑΚΕΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο

Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο Πίτες Πίτα χωριάτικη με κιμά, μελιτζάνα και πράσο Υλικά (για 20 άτομα) Γέμιση ½ κιλό κιμά μοσχαρίσιο και χοιρινό ανάμεικτο 300 γρ μελιτζάνες 200 γρ πράσα αλάτι, πιπέρι, ρίγανη Ζύμη 800 γρ αλεύρι για όλες

Διαβάστε περισσότερα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα

Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Η χρήση της ελιάς στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διατολογίας-Διατροφής, Αθήνα 2 Ε.Κ.Ε.Φ.Ε. Δημόκριτος,Τομέας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΕΘΝΙΚΟΥ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο πραγματοποιούνται προγράμματα που πλαισιώνουν τις Μόνιμες Συλλογές του. Αναλυτικότερα, για τη σχολική χρονιά 2015-2016

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Θέμα/τίτλος: Η δική μου πολιτεία-διάσημα Κτίρια Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε 2 Διάρκεια: 7Χ80 λεπτά Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/μαθήτριες ανακαλούν εμπειρίες, εκφράζουν συναισθήματα

Διαβάστε περισσότερα

Πώς περνάμε τη μέρα μας;

Πώς περνάμε τη μέρα μας; Πώς περνάμε τη μέρα μας; Διδακτική πρόταση 2: Συνοπτικό πλαίσιο καθημερινής ζωής Ερώτημα-κλειδί Πώς περνούμε τη μέρα μας από τα πολύ παλιά χρόνια μέχρι σήμερα; Σύνδεση με το προηγούμενο μάθημα Στο προηγούμενο

Διαβάστε περισσότερα

«Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr!

«Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr! «Μειώστε τη χοληστερίνη χωρίς φάρμακα», από το neadiatrofis.gr! Δεν προκαλεί συμπτώματα, δεν πονάει, δεν προειδοποιεί κι όμως μπορεί να απειλήσει σοβαρά την υγεία μας. Ο λόγος για τη χοληστερίνη που όταν

Διαβάστε περισσότερα

Η τέχνη της μαγειρικής, απαθανατίζοντας τη γαστρονομική παράδοση της Κύπρου

Η τέχνη της μαγειρικής, απαθανατίζοντας τη γαστρονομική παράδοση της Κύπρου Το Μουσείο Κυπριακών Τροφίμων και Διατροφής στα πλαίσια του έργου του για την καταγραφή, διαφύλαξη και προώθηση του γαστρονομικού πολιτισμού της Κύπρου και με την ευκαιρία της εγγραφής της Μεσογειακής

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Επιστημονικές και κοινωνικές δράσεις της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης για την περίοδο Μαρτίου-Ιουνίου 2016

Επιστημονικές και κοινωνικές δράσεις της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ξάνθης για την περίοδο Μαρτίου-Ιουνίου 2016 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΕΦΟΡΕΙΑ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΞΑΝΘΗΣ Αρχαιολογικό Μουσείο Αβδήρων, 67061 Άβδηρα Ξάνθης Τηλέφωνο: 25410-51003,

Διαβάστε περισσότερα

Συγκεκριμένα ασχοληθήκαμε με τις εξής ομάδες τροφίμων:

Συγκεκριμένα ασχοληθήκαμε με τις εξής ομάδες τροφίμων: Μεταβρεφικό, ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ-ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΓΝΩΡΙΖΟΥΜΕ ΤΙ ΤΡΩΜΕ Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ηλικίας των 2-3 ετών είναι η έμφυτη τάση των παιδιών για αυτονομία. Αντιλαμβάνονται για πρώτη φορά τον εαυτό

Διαβάστε περισσότερα

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς:

Πηγές πληροφόρησης για τη χρήση της ελιάς: Η χρήση της ελιάς σο στο Αιγαίο κατά την αρχαιότητα Μ. Ρούμπου 1, Β. Κυλίκογλου 2, N. Müeller 2 & Ν. Καλογερόπουλος 1 1 Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο, Τμήμα Επιστήμης Διαιτολογίας-Διατροφής, Διατροφής, Αθήνα

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού

Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Δημήτρης Δαμάσκος Δημήτρης Πλάντζος Πανεπιστημιακή Ανασκαφή Άργους Ορεστικού Η ανασκαφή τού 2012 είχε ως στόχους: την περαιτέρω διερεύνηση της στοάς του μεγάλου ρωμαϊκού κτιρίου με τη στοά περιμετρικά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΟΥΖΙΝΩΝ 2016

ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΟΥΖΙΝΩΝ 2016 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΚΟΥΖΙΝΩΝ 2016 Τα προϊόντα Ideal, φέρουν το όνομα της εταιρίας Ideal, η οποία έχει μακρά πορεία στην αντιπροσώπευση και διανομή οικιακών συσκευών και προϊόντων τεχνολογίας. Οι συσκευές με το όνομα

Διαβάστε περισσότερα

3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ. Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης

3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ. Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης 3 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΙΕΡΑΠΕΤΡΑΣ Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης «Υφαίνω το νήμα της ζωής κι έχω αργαλειό τη σκέψη» Μαθητικές ομάδες των τμημάτων Α1, Α2, Α3, Α4, Α5 Παιδαγωγική ομάδα: Σπυριδάκη Μαρία Φλουράκη

Διαβάστε περισσότερα

Καπνός βγαίνει από. κάτω σηµείο της. Τα συστατικά δεν αναµιγνύονται ή το ψωµί δεν ψήνεται σωστά. οθόνη παρουσιάζει H:HH

Καπνός βγαίνει από. κάτω σηµείο της. Τα συστατικά δεν αναµιγνύονται ή το ψωµί δεν ψήνεται σωστά. οθόνη παρουσιάζει H:HH Πρόβληµα Αιτία Λύση Καπνός βγαίνει από τον κάδο ψησίµατος ή τις διεξόδους Το ψωµί βουλιάζει στη µέση και είναι υγρό στο κάτω σηµείο Είναι δύσκολο να βγάλετε το ψωµί από τον κάδο ψησίµατος Τα συστατικά

Διαβάστε περισσότερα

Λ Ερωτήσεις & απαντήσεις για τον αρτοπαρασκευαστή Πρόβληµα Αιτία Λύση Η συσκευή ή η οθόνη δεν λειτουργούν Καπνός βγαίνει από τον κάδο ψησίµατος ή τις διεξόδους Το ψωµί βουλιάζει στη µέση και είναι υγρό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή.

ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ. ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. ΒΙΒΛΙΟ ΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΤΟ ΠΑΛΙΟΦΡΑΝΤΖΙ (ΠΑΛΙΟΥΦΡΑΝΤΖΙ) Του Αντιστρατήγου ε.α. Παναγιώτη Πανταζή. Είναι γνωστά τα της Μάχης του Σπερχειού. ΒΙΒΛΙΟ ΕΝ ΕΚΑΤΟ (ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΣΠΕΡΧΕΙΟΥ). Στο σηµερινό χωριό Φραντζί

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη

ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ. 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη ΣΤΕΦΑΝΙΑ ΒΕΛΔΕΜΙΡΗ 2/5/1973 Αθ. Διάκου 7-9, Άγιος Παύλος, Θεσσαλονίκη 2310247570-6978 315324 info@stefanieveldemiri.com Η επαγγελματική εξειδίκευση της Στεφανίας Βελδεμίρη που αφορά τη συντήρηση αρχαιολογικών

Διαβάστε περισσότερα

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου

Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Από τα παιδιά της Γ τάξης του 14/θ Μειονοτικού Σχολείου Κενταύρου Η παρούσα εκπαιδευτική δραστηριότητα υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος Μαθαίνουμε Παρέα που χρηματοδοτείται από το Κοινωφελές Ίδρυμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ 2 Εργαστηριακή Άσκηση 3 η : Φούρνος Μικροκυμάτων

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ 2 Εργαστηριακή Άσκηση 3 η : Φούρνος Μικροκυμάτων ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Εργαστηριακή Άσκηση η : Φούρνος Μικροκυμάτων Σκοπός Σκοπός της άσκησης, είναι η κατανόηση της λειτουργίας του φούρνου μικροκυμάτων, καθώς και του ρόλου των μικροκυμάτων. Στην επεξεργασία

Διαβάστε περισσότερα

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο)

(αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) ΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑΣ ΚΑΙ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΣΤΑ ΘΡΕΠΤΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ ΤΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (αποστειρωση, παστεριωση, ψησιμο) Η θερμικη επεξεργασία έχει επιζημια επίδρση στα θρεπτικα συστατικά. Στοχος είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΥΚΛΑΔΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΙΣΤΟΡΙΑ Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για τα φύλλα εργασίας προέρχεται εξολοκλήρου από το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης Διαβάζουμε: Οι Κυκλάδες οφείλουν το όνομά τους στη γεωγραφική

Διαβάστε περισσότερα

Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών.

Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών. Διάμετροι και αποστάσεις πλανητών. Εισαγωγικός τομέας και προκαταρτική φάση Μικρή Περιγραφή: Το παρόν σχέδιο μαθήματος σχεδιάστηκε με σκοπό την αναδόμηση των ιδεών των μαθητών γύρω από τις αποστάσεις των

Διαβάστε περισσότερα

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική

Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: Τρόφιμα και μαγειρική Ενότητα: ιατροφή (2 φύλλα εργασίας) Επίπεδο: Α1, Α2 Κοινό: αλλόγλωσσοι ενήλικες ιάρκεια: 4 ώρες (2 δίωρα) Υλικοτεχνική υποδομή: Για τον διδάσκοντα: 1 υπολογιστής

Διαβάστε περισσότερα

Συντήρηση - Αποκατάσταση Επίπλων και Ξύλινων κατασκευών Δραστηριότητες Εργαστηρίου Δρ. Τσίποτας Δημήτριος

Συντήρηση - Αποκατάσταση Επίπλων και Ξύλινων κατασκευών Δραστηριότητες Εργαστηρίου Δρ. Τσίποτας Δημήτριος Ημερίδα, 23-5-2013 Αποθήκες Καρδιτσομαγούλας Ένα σύγχρονο «Κέντρο Πολιτισμού και Εκπαίδευσης» γεννιέται Συντήρηση - Αποκατάσταση Επίπλων και Ξύλινων κατασκευών Δραστηριότητες Εργαστηρίου Δρ. Τσίποτας Δημήτριος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΓΕΙΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ - ΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 2.000 ΜΕΡΙΔΕΣ

ΜΑΓΕΙΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ - ΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 2.000 ΜΕΡΙΔΕΣ ΜΑΓΕΙΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ ΠΕΤΡΕΛΑΙΟΥ - ΑΕΡΙΟΥ ΑΠΟ 50 ΕΩΣ 2.000 ΜΕΡΙΔΕΣ MODEL 300 A MODEL 280-1 MODEL 230 ΤΥΠΟΣ ΜΑΓΕΙΡΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ MODEL 300 Α ΜΑΓΕΙΡΙΚΗ ΜΗΧΑΝΗ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ 2,20 Χ 0,80 Χ 1,80 4 ΦΟΥΡΝΟΙ, 2 ΕΣΤΙΕΣ.

Διαβάστε περισσότερα

CS150-5. Επισμαλτωμένο ταψί Σχάρα ψησίματος Χρωμιωμένο ράφι Αντικολλητική επιφάνεια Αυτοκαθαριζόμενες πλάκες Σούβλα

CS150-5. Επισμαλτωμένο ταψί Σχάρα ψησίματος Χρωμιωμένο ράφι Αντικολλητική επιφάνεια Αυτοκαθαριζόμενες πλάκες Σούβλα CS150-5 Ελεύθερη κουζίνα 150cm, µε 2 φούρνους, εστία αερίου & ηλεκτρική ψηστιέρα, σειρά Opera, inox Ενεργειακή Κλάση Α (Κυρίως φούρνος) Ενεργειακή Κλάση A (Δευτερεύων φούρνος) EAN13: 8017709100957 Κυρίως

Διαβάστε περισσότερα

TR4110X νέο. Victoria. Κουζίνα "Victoria" 110x60 cm, Inox, 3 φούρνοι Ενεργειακή κλάση AΑ Περισσότερες πληροφορίες στο

TR4110X νέο. Victoria. Κουζίνα Victoria 110x60 cm, Inox, 3 φούρνοι Ενεργειακή κλάση AΑ Περισσότερες πληροφορίες στο TR4110X νέο Κουζίνα "" 110x60 cm, Inox, 3 φούρνοι Ενεργειακή κλάση AΑ Περισσότερες πληροφορίες στο www.petco.gr EAN13: 8017709191009 Για να δείτε το video πατήστε εδώ ΚΥΡΙΩΣ ΦΟΥΡΝΟΣ - ΕΠΑΝΩ ΔΕΞΙΑ 7 λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ. Ν. Σαμπατακάκης Καθηγητής Εργαστήριο Τεχνικής Γεωλογίας Παν/μιο Πατρών ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΑΔΡΑΝΗ ΥΛΙΚΑ Αδρανή υλικά είναι τα διαβαθμισμένα, ορυκτής ή βιομηχανικής προέλευσης υλικά, που χρησιμοποιούνται είτε με κάποιο συγκολλητικό μέσο (για παρασκευή κονιαμάτων, σκυροδεμάτων κλπ.)

Διαβάστε περισσότερα

3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ.

3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ. 3 rd 15 16 17 IOYNIOY 2012 TEXNOΠΟΛΙΣ ΔΗΜΟΥ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ ΥΨΗΛΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Υπό την Αιγίδα: Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων ΕΝΩΣΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

Το καλύτερο Τσουρέκι - βήμα προς βήμα με βίντεο

Το καλύτερο Τσουρέκι - βήμα προς βήμα με βίντεο Το καλύτερο Τσουρέκι - βήμα προς βήμα με βίντεο Mας το ζητήσατε. Σας το φτιάξαμε. Ξετρελαθήκατε και τώρα ψάχνετε την συνταγή του. Ορίστε λοιπόν το στρογγυλό τσουρέκι που φτιάξαμε παρέα με την κυρία Ελευθερία

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικά, οι 51 επαγγελματικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες είναι:

Αναλυτικά, οι 51 επαγγελματικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες είναι: Αναλυτικά, οι 51 επαγγελματικές και επιχειρηματικές δραστηριότητες είναι: Αύξηση της αξίας των γεωργικών προϊόντων Προβλέπεται η ίδρυση και ο εκσυγχρονισμός μονάδων μεταποίησης και τυποποίησης προϊόντων.

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ

Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ Η ΑΝΑΣΚΑΦΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΣΤΗΝ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗ 1 Στη ΝΑ πλευρά του Διδυμοτείχου, ανάμεσα στη συμβολή των ποταμών Έβρου και Ερυθροποτάμου και το Σιδηροδρομικό σταθμό, υψώνεται ένας βραχώδης οχυρός λόφος γνωστός με

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΕΛΑΦΟΝΗΣΟΥ Ενημερώνουμε όλους τους/τις ενδιαφερόμενους/ες

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 5. Δρ. Κ. Αποστολόπουλος, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ04, Διεύθυνση Δ.Ε. Β Αθήνας, ΕΚΦΕ Ν. Ιωνίας, 28/01/2014 1

Φύλλο Εργασίας 5. Δρ. Κ. Αποστολόπουλος, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ04, Διεύθυνση Δ.Ε. Β Αθήνας, ΕΚΦΕ Ν. Ιωνίας, 28/01/2014 1 Φύλλο Εργασίας 5 Δρ. Κ. Αποστολόπουλος, Σχολικός Σύμβουλος ΠΕ04, Διεύθυνση Δ.Ε. Β Αθήνας, ΕΚΦΕ Ν. Ιωνίας, 28/01/2014 1 1 η διδακτική ώρα 2 3 Καταιγισμός ιδεών: 10 Α Β Τι κάναμε για να πάμε από την κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΟΙ ΠΥΡΑΜΙΔΕΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ Ο σύγχρονος ΟΔΗΓΟΣ ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ συμπεριλαμβάνει τα ακόλουθα στοιχεία: Ψωμιά, Δημητριακά, Ρύζι και Μακαρόνια (6 με 11 μερίδες): Οι υδατάνθρακες παίζουν βασικό ρόλο σε όλα τα διαιτολόγια.

Διαβάστε περισσότερα

Πώς και γιατί μετακινούμαστε;

Πώς και γιατί μετακινούμαστε; 139 Πώς και γιατί μετακινούμαστε; Διδακτική πρόταση 1: Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής; Πώς μετακινούνταν; Πού έκτιζαν τα χωριά τους; Ερωτήματα-κλειδιά Γιατί μετακινούνταν οι άνθρωποι

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill

Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Έκθεση αποτελεσμάτων της ανασκαφής στον Αζοριά (2013) Donald C. Haggis, The University of North Carolina at Chapel Hill Η ανασκαφή στον αρχαιολογικό χώρο του Αζοριά στη βορειοανατολική Κρήτη (Καβούσι,

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Στο Κ.Δ.Β.Μ του Δήμου Πύλης μπορούν να δημιουργηθούν τμήματα για τα ακόλουθα προγράμματα:

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Στο Κ.Δ.Β.Μ του Δήμου Πύλης μπορούν να δημιουργηθούν τμήματα για τα ακόλουθα προγράμματα: ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ Δήμος Πύλης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΠΥΛΗΣ Ενημερώνουμε όλους τους/τις ενδιαφερόμενους/ες

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος;

Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ. Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Πόσα γεύματα έχουν διανεμηθεί; Ποια είναι η «ιστορία» του Προγράμματος; Πρόγραμμα ΔΙΑΤΡΟΦΗ Πόσα παιδιά συμμετέχουν στο Πρόγραμμα; Το Πρόγραμμα ΔΙΑ.ΤΡΟΦΗ απευθύνεται σε μαθητές δημοσίων σχολείων κοινωνικοοικονομικά ευπαθών περιοχών της χώρας, που πλήττονται περισσότερο από

Διαβάστε περισσότερα

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.)

1.2 Μικροοργανισμοί. Ωφέλιμα μικρόβια. Αποτελέσματα της διδασκαλίας. Γενικές Πληροφορίες. Προετοιμασία εκ των προτέρων (10 λεπ.) 1.2 Μικροοργανισμοί Ωφέλιμα μικρόβια Σύνδεσμος στην εθνική ύλη Κύριο στάδιο 2 Sc1: 1a, 1b, 2a, 2b, 2c, 2d, 2g, 2j Sc2:1a, 2b, 2g, 5f Μονάδα σπουδών Μονάδα 6 Μικροοργανισμοί Εκτιμώμενος χρόνος διδασκαλίας

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΑ & ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ. Καθαρισμός & Απολύμανση: Σχεδιάστε ένα σωστό πρόγραμμα βασισμένο στον χώρο σας

ΑΡΘΡΑ & ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ. Καθαρισμός & Απολύμανση: Σχεδιάστε ένα σωστό πρόγραμμα βασισμένο στον χώρο σας ΑΡΘΡΑ & ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ Καθαρισμός & Απολύμανση: Σχεδιάστε ένα σωστό πρόγραμμα βασισμένο στον χώρο σας Οι μεγάλες και θεσμικές αλλαγές που έφερε η νέα υγειονομική νομοθεσία στη λειτουργία των επιχειρήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ

ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΙΔΡΥΜΑ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΣ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΚΕΝΤΡΟ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΔΗΜΟΥ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΝΗΣ Ενημερώνουμε

Διαβάστε περισσότερα

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη

Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη Ανεµόµυλος 1 Ο Μύλος στον Αη Γιάννη 1. Περιγραφή Ο ανεµόµυλος της καταγραφής βρίσκεται στο χωριό Απείρανθος, που υπάγεται διοικητικά στον ήµο ρυµαλίας της νήσου Νάξου. Η βασική λειτουργία του ήταν η παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας

Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Προϊστορικό Σπήλαιο Θεόπετρας Στα δυτικά της εθνικής οδού Τρικάλων - Ιωαννίνων, 3χλμ πριν από τα Μετέωρα, ορθώνεται πάνω από το χωριό Θεόπετρα ένας βραχώδης ασβεστολιθικός όγκος, στη βορειοανατολική πλευρά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (ΜΕΘΟΔΟΙ & ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ)

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (ΜΕΘΟΔΟΙ & ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ) ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΕΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΜΑΓΕΙΡΕΜΑ ΦΥΤΙΚΩΝ ΤΡΟΦΙΜΩΝ (ΜΕΘΟΔΟΙ & ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ) Γενικά Περίπου το 80% των τροφίμων που παράγονται παγκοσμίως υφίστανται κάποια κατεργασία πριν την κατανάλωση.

Διαβάστε περισσότερα

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου

Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Ο Οικισμός Σκάρκος της Ίου Εργασία στο μάθημα: Το Νησιωτικό Αιγαίο κατά την 3 η Χιλιετία π.χ. Παναγιώτης Καπλάνης Επιβλέπων Καθηγητής: Βλαχόπουλος Ανδρέας Εαρινό Εξάμηνο 2015 Η Θέση Η Ίος βρίσκεται στο

Διαβάστε περισσότερα

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός

5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ. Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός 5. ΤΟ ΠΥΡΙΤΙΟ Επιμέλεια παρουσίασης Παναγιώτης Αθανασόπουλος Δρ - Χημικός Σκοπός του μαθήματος: Να εντοπίζουμε τη θέση του πυριτίου στον περιοδικό πίνακα Να αναφέρουμε τη χρήση του πυριτίου σε υλικά όπως

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας

ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 2012 παντέχνου πυρός σέλας: λαμπερές ιστορίες φωτιάς. Χρήστος Ν. Κλείτσας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ, ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ ΙΒ ΕΦΟΡΕΙΑ ΠΡΟΪΣΤΟΡΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

TR93X νέο. Victoria. Κουζίνα "Victoria" 90x60 cm, Inox, 3 φούρνοι Ενεργειακή κλάση BA Περισσότερες πληροφορίες στο www.petco.gr

TR93X νέο. Victoria. Κουζίνα Victoria 90x60 cm, Inox, 3 φούρνοι Ενεργειακή κλάση BA Περισσότερες πληροφορίες στο www.petco.gr TR93X νέο Κουζίνα "" 90x60 cm, Inox, 3 φούρνοι Ενεργειακή κλάση BA Περισσότερες πληροφορίες στο www.petco.gr EAN13: 8017709191016 ΕΣΤΙΑ: Εμπρός Δεξιά: 1.80kW Πίσω Δεξιά: 2.90kW Εμπρός Κέντρο: 1.00kW Πίσω

Διαβάστε περισσότερα

Χριστιάνα Παυλίδου Κλινικός ιατροφολόγος- ιαιτολόγος Επιστηµονικός Σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ

Χριστιάνα Παυλίδου Κλινικός ιατροφολόγος- ιαιτολόγος Επιστηµονικός Σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ ΝέαΘεµατικήΕνότητα: Απλός, Υγιεινός & Οικονοµικός Τρόπος ιατροφής Χριστιάνα Παυλίδου Κλινικός ιατροφολόγος- ιαιτολόγος Επιστηµονικός Σύµβουλος ΠΑΙ ΕΙΑΤΡΟΦΗ ΣχεδιάγραµµαΠαρουσίασης Παρουσίαση βασικών µηνυµάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ Ουτοπία ή πραγματικότητα; Κορακάκη Ελένη Γενικό Λύκειο Γαζίου Ηράκλειο Κρήτης 2013-2014

ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ Ουτοπία ή πραγματικότητα; Κορακάκη Ελένη Γενικό Λύκειο Γαζίου Ηράκλειο Κρήτης 2013-2014 ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΑΘΗΣΗ Ουτοπία ή πραγματικότητα; Κορακάκη Ελένη Γενικό Λύκειο Γαζίου Ηράκλειο Κρήτης 2013-2014 Πως εφάρμοσα την μέθοδο αυτή στην τάξη: Το θέμα που επέλεξα ήταν «ΑΟΡΑΤΑ

Διαβάστε περισσότερα

Επιμορφωτικό Σεμινάριο/Εργαστήριο Διατροφικής Αγωγής (Focus on Food) για τις δασκάλες Οικιακής Οικονομίας στην Κύπρο

Επιμορφωτικό Σεμινάριο/Εργαστήριο Διατροφικής Αγωγής (Focus on Food) για τις δασκάλες Οικιακής Οικονομίας στην Κύπρο Επιμορφωτικό Σεμινάριο/Εργαστήριο Διατροφικής Αγωγής (Focus on Food) για τις δασκάλες Οικιακής Οικονομίας στην Κύπρο Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία ολοήμερο Επιμορφωτικό Σεμινάριο/Εργαστήριο Διατροφικής

Διαβάστε περισσότερα

SE20XMFR8. Λειτουργίες. classic

SE20XMFR8. Λειτουργίες. classic Φούρνος, Ύψος 48εκ, 90 εκ, πολυλειτουργικός, 8 λειτουργιών Σειρά Classic, Inox, Ενεργειακή κλάση A Περισσότερες πληροφορίες στο www.petco.gr EAN13: 8017709146665 ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ & ΧΕΙΡΙΣΤΗΡΙΑ Ανοξείδωτο ατσάλι

Διαβάστε περισσότερα

SUK92MFX5. Χειριστήριο επιλογής προγράμματος Θερμοστάτης ασφαλείας Αυτόματος ψυκτικός μηχανισμός προστασίας

SUK92MFX5. Χειριστήριο επιλογής προγράμματος Θερμοστάτης ασφαλείας Αυτόματος ψυκτικός μηχανισμός προστασίας SUK92MFX5 Ελεύθερη κουζίνα 90cm, µε 2 φούρνους και εστία αερίου, σειρά Concert, inox Ενεργειακή Κλάση Α (Κυρίως φούρνος) Ενεργειακή Κλάση Α (Δευτερεύων φούρνος) EAN13: 8017709074272 Κυρίως φούρνος: Ενδεικτική

Διαβάστε περισσότερα

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία.

Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν τα απλώνετε για την επακόλουθη επεξεργασία. ΒΑΣΙΚΕΣ ΣΥΝΤΑΓΕΣ ΖΥΜΗΣ Ζύμη για γεμιστό πιτάκι 1,5 kg αλεύρι 15 g αλάτι 250 g βούτυρο ή λίπος 3/8 l νερό Ζυμώνετε τα συστατικά όλα μαζί για να γίνουν μία ζύμη. Τα αφήνετε σκεπασμένα επί 3 ώρες. Κατόπιν

Διαβάστε περισσότερα

_Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης.

_Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης. 1. Τι είναι _Η αποστολή της eleusis21 είναι να καλλιεργήσει στην εύφορη γη της Ελευσίνας το σπόρο της δημιουργικότητας, της καινοτομίας και της γνώσης. _Στόχος μας για να γίνει η Ελευσίνα Πολιτιστική Πρωτεύουσα

Διαβάστε περισσότερα

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα.

Tο πρώτο μου Ταξίδι. Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Σχεδιάστηκε με το trip planner του emtgreece.com. Σχεδιάστε το δικό σας ταξίδι, τώρα. Tο πρώτο μου Ταξίδι Παρασκευή, 28 Αύγουστος 2015 Παραλία Αγίας Παρασκευής Λίγο μετά το γραφικό

Διαβάστε περισσότερα

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014

Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Ο Μ Α Δ Α Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Η Σ Α Γ Ω Γ Η Σ Μ Α Ρ Τ Ι Ο Σ 2014 Σ Υ Ν Ε Ρ Γ Α Τ Ι Κ Ε Σ Ε Ι Κ Α Σ Τ Ι Κ Ε Σ Δ Ρ Α Σ Ε Ι Σ Σύντομη Περιγραφή Ενότητας Η ενότητα φέρει τον τίτλο «Εγώ, εσύ, εμείς Συνεργατικές

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες χρήσεως και συμβουλές

Οδηγίες χρήσεως και συμβουλές Οδηγίες χρήσεως και συμβουλές Πριν από την πρώτη χρήση Αφαιρέστε όλα τα υλικά συσκευασίας, τυχόν ετικέτες και αυτοκόλλητα. ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ορισμένα σκεύη μαγειρικής αποστέλλονται με προστατευτικό πλαστικό, ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΒΙΩΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2015-2016 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ Βότανα και Μυρωδικά Η δημοφιλέστατη Εκπαιδευτική Δραστηριότητα «Βότανα και Μυρωδικά», εντάσσεται

Διαβάστε περισσότερα

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό

Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Ιδέες για ένα σωστό πρωινό Υγιεινή Διατροφή Ισορροπία Ποικιλία Μέτρο Ομάδες τροφίμων Γάλα-γαλακτοκομικά προϊόντα (γιαούρτι) Φρούτα-απλοί υδατάνθρακες Λαχανικά (κυρίως πράσινα φυλλώδη) Ψωμί-αμυλώδη τρόφιμα

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ: Από το Παρελθόν στο Μέλλον

ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ: Από το Παρελθόν στο Μέλλον ΦΥΣΙΚΟΙ ΠΟΡΟΙ: Από το Παρελθόν στο Μέλλον Μαρία - Γεωργία Δ. ΣΠΑΡΤΙΝΟΥ Δρ. Βιολόγος, Υπεύθυνη Π.Ε Δευτ/θμιας Εκπ/σης Κυκλάδων 12/21/2013 ΚΠΕ Λαυρίου, Δεκέμβριος 2013 Φυσικοί Πόροι Φυσικός πόρος ονομάζεται

Διαβάστε περισσότερα

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή;

Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Μεσογειακή Διατροφή Τι γνωρίζουμε για αυτή; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 ξεκίνησε μία μεγάλη έρευνα, γνωστή ως η μελέτη των 7 χωρών, όπου μελετήθηκαν οι διατροφικές συνήθειες ανθρώπων από τις εξής

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012

ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012 Νόστιμα, απλά και υγιεινά! ΙΑ Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Πρόγραμμα Προαγωγής Υγείας Μάιος 2012 Κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς 2011-2012 το σχολείο μας έθεσε ως ένα από τους στόχους του προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα