ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΟΜΦΑΛΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΟΜΦΑΛΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ Εργαστήριο Στατιστικής και Μεθόδων Ποσοτικής Ανάλυσης Διευθυντής: Καθ. Ελευθέριος Ιακώβου Laboratory of Advanced Supply Chain Management ΣΧΕΔΙΑΣΗ ΔΙΚΤΥΟΥ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ ΟΜΦΑΛΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Τελική Έκθεση Θεσσαλονίκη, Ιανουάριος 2009

2

3 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η δημιουργία δημόσιων τραπεζών ομφαλικών μοσχευμάτων αποτελεί παγκόσμια πρακτική τα τελευταία χρόνια ακολουθώντας τη συνεχώς αυξανόμενη επιστημονική αναγνώριση της σημασίας της χρήσης του Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων. Πρόσφατα ερευνητικά και κλινικά αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι και στο μέλλον τα ομφαλικά μοσχεύματα θα χρησιμοποιούνται στη θεραπεία όλο και περισσοτέρων ασθενειών. Η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία, αναγνωρίζοντας τη σημασία της δημιουργίας και ανάπτυξης μιας δημόσιας τράπεζας. ομφαλικών μοσχευμάτων στην Ελλάδα, ανέθεσε την εκπόνησης της παρούσας μελέτης σε ομάδα επιστημόνων προερχόμενη από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης με επιστημονικό υπεύθυνο τον υπογράφοντα. Με τη μελέτη αυτή κατ αρχήν διερευνάται συστηματικά και τεκμηριώνεται η σκοπιμότητα ίδρυσης ενός συστήματος δημόσιων τραπεζών ομφαλικών μοσχευμάτων στην Ελλάδα και στη συνέχεια σχεδιάζεται η διοικητική του οργάνωση και προσδιορίζονται οι αναγκαίες υποδομές, ο εξοπλισμός και οι αναγκαίες διαδικασίες για την αποτελεσματική λειτουργία του. Τέλος, διαμορφώνεται ο χρονικός και οικονομικός σχεδιασμός τόσο της ίδρυσής του, όσο και της λειτουργικής του ανάπτυξης και παρουσιάζονται συνοπτικά τα συμπεράσματα και οι προτάσεις. Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω την Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία για την ανάθεση της μελέτης και ιδιαίτερα τον τέως πρόεδρο της Εταιρείας κ. Αχιλλέα Αναγνωστόπουλο, Διευθυντή της Αιματολογικής Κλινικής του Γ.Ν. «Γ. Παπανικολάου», ο οποίος μας μετέδωσε τον ενθουσιασμό του και την βαθιά του πίστη για το όλο εγχείρημα λειτουργώντας πολλές φορές ως μέλος της ομάδας μελέτης. Επίσης, ιδιαιτέρως σημαντική ήταν η βοήθεια της κ. Αικ. Σταυροπούλου - Γκιόκα, υπεύθυνης της Τράπεζας ΟΠΑ στο Ίδρυμα Ιατροβιολογικών Ερευνών της Ακαδημίας Αθηνών, της κ. Μ. Σπυροπούλου-Βλάχου, Βιοπαθολόγου, Αν. Διευθύντριας του Τμήματος Ανοσολογίας στο Εθνικό Κέντρο Ιστοσυμβατότητας, Γ.Ν.Α. «Γ. Γεννηματάς» και της κ. Μ. Βάρλα-Λευθεριώτη Βιοπαθολόγου, Διευθύντριας Ανοσοβιολογικού Τμήματος, Γ.Ν.-Μ.Α. «Έλενα Βενιζέλου» και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εθνικού Οργανισμού Μεταμοσχεύσεων (Ε.Ο.Μ.) καθώς και του προσωπικού του Ε.Ο.Μ. για την συνεργασία του. Σχεδίαση Δικτύου Δημόσιων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα i

4 Τέλος, θα ήθελα να ευχαριστήσω τα μέλη της ομάδας μελέτης και ιδιαίτερα τον Επίκουρο Καθηγητή κ. Δημήτριο Βλάχο και τον Διπλωματούχο Μηχανολόγο Μηχανικό κ. Χρήστο Κεραμυδά, που συνέβαλαν καθοριστικά στην υλοποίησή της, είτε κατά την πρωτογενή έρευνα και την επεξεργασία των στοιχείων, είτε στην επιμέλεια των κειμένων. Ο Επιστημονικός Υπεύθυνος Ελευθέριος Ιακώβου, Καθηγητής Α.Π.Θ. Σχεδίαση Δικτύου Δημόσιων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα ii

5 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 Εισαγωγή Γενικά Μεθοδολογία Εκπόνησης Διάρθρωση του Κειμένου Γενικές Διερευνήσεις Μεταμοσχεύσεις Αιμοποιητικών Κυττάρων Αρχέγονα Αιμοποιητικά Κύτταρα Πηγές Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Κατηγορίες Μεταμοσχεύσεων Αιμοποιητικών Κυττάρων Ιστοσυμβατότητα HLA Μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ Τράπεζες Ομφαλικών Μοσχευμάτων Γενικά Τύποι Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων Τράπεζες Δημόσιας Φύλαξης Παγκόσμιο Δίκτυο ΝΕΤcord Bone Marrow Donors Worldwide World Marrow Donors Association Τράπεζες ΟΠΑ στην Ευρωπαϊκή Ένωση Τράπεζες ΟΠΑ στον Λοιπό Κόσμο Απόψεις Κορυφαίων Επιστημονικών Φορέων Ελληνική Εμπειρία Γενικά Ελληνική Τράπεζα ΟΠΑ Ιδιωτικές Τράπεζες Βλαστοκυττάρων Ζήτηση Μοσχευμάτων Αιμοποιητικών Κυττάρων Θεσμικό Πλαίσιο Ευρωπαϊκή Ένωση Ελληνική Νομοθεσία Συμπεράσματα Διερευνήσεων Σχεδιασμός Ελληνικού Δικτύου Δημόσιων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων Γενικά Δημόσια Τράπεζα Ομφαλικών Μοσχευμάτων i

6 3.2 Απαραίτητη Δυναμικότητα Δικτύου Γενικά Δεδομένα Μεθοδολογία Προσομοιωτική Δειγματοληψία Αποτελέσματα Περίοδος Δημιουργίας του Αποθέματος Αναγκαίος Ρυθμός Συλλογής Σχεδίαση Δικτύου Συλλογής και Αποθήκευσης Λειτουργικές Διαδικασίες Διοικητική Οργάνωση Στελέχωση Υποδομές Εξοπλισμός Κτιριακές Υποδομές Σύστημα Κρυογονικής Συντήρησης Κεντρικό Πληροφοριακό Σύστημα Σύστημα Ιχνηλασιμότητας Λοιπός Εξοπλισμός Ανάλυση Οικονομικής Βιωσιμότητας Γενικά Κόστος Αρχικής Επένδυσης Έκδοση Άδειας Ίδρυσης και Λειτουργίας Κρατική Διαπίστευση Κτιριακές Εγκαταστάσεις Διαμόρφωση Κτιρίων Εξοπλισμός Προμήθεια Πληροφοριακού Συστήματος Διαπίστευση Εγγραφή στα Διεθνή Μητρώα Εκπαίδευση Προσωπικού Προώθηση της Ιδέας της Δωρεάς ΟΠΑ Απρόβλεπτα Συνολική Επένδυση Εκτίμηση Δαπανών Λειτουργίας Αμοιβές Προσωπικού Συλλογή και Μεταφορά Αναπλήρωση του Αποθέματος ii Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

7 4.3.4 Συμμετοχή σε Διεθνή Μητρώα Δωρεών Ενέργεια και Λοιπές Δαπάνες Συντήρηση και Επισκευές του Εξοπλισμού Ανανέωση Διαπίστευσης Αναλώσιμα Σύνολο Λειτουργικών Δαπανών Δαπάνες Λειτουργίας Μεταβατικής Περιόδου Εκτίμηση χρηματοροών Έλεγχος Βιωσιμότητας Χρονικός και Οικονομικός Σχεδιασμός Ίδρυσης και Λειτουργικής Ανάπτυξης Φάση Ίδρυσης του Δικτύου και Ανάπτυξης των Υποδομών Φάση Δημιουργίας του Αποθέματος Φάση Κανονικής Λειτουργίας Βιβλιογραφία Γλωσσάρι Παραρτήματα Παράρτημα Α: Περιγραφή λειτουργίας δημόσιας τράπεζας ΟΠΑ Λήψη συγκατάθεσης και Συλλογή Μεταφορά δειγμάτων Επεξεργασία των μονάδων Εργαστηριακός Έλεγχος των Μονάδων Κατάψυξη και αποθήκευση των μονάδων Tυποποίηση HLA Καταχώρηση στο μητρώο δωρεών Εκχώρηση της μονάδας προς μεταμόσχευση Παράρτημα Β: Ποσοτικά μεγέθη του δικτύου συλλογής μονάδων ΟΠΑ Παράρτημα Γ: Ανάλυση δαπανών και εσόδων Δημόσια Τράπεζα Ομφαλικών Μοσχευμάτων iii

8

9 1 Εισαγωγή 1.1 Γενικά Το αίμα που συλλέγεται από τον ομφάλιο λώρο και τον πλακούντα, το ομφαλοπλακουντιακό αίμα (ΟΠΑ), αμέσως μετά τη γέννηση ενός παιδιού, καθώς επίσης ο μυελός των οστών και το περιφερικό αίμα, αποτελούν πηγές πλούσιες σε αιμοποιητικά κύτταρα, τα οποία μπορούν δυνητικά να αποβούν σωτήρια για τη ζωή ενός σημαντικού αριθμού ασθενών. Τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα, όπως είναι ευρύτερα γνωστά, εμφανίζονται ιδιαίτερα αποτελεσματικά κατά τη θεραπευτική τους χρήση για την ίαση ενός σημαντικού εύρους ασθενειών όπως αιματολογικές, γενετικές, ανοσολογικές, μεταβολικές και ογκολογικές. Αρχικά, ως πηγή μοσχευμάτων αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων χρησιμοποιήθηκε ο μυελός των οστών και κατόπιν το περιφερικό αίμα. Με την πάροδο των ετών και την εξέλιξη της ιατρικής έρευνας, το ΟΠΑ κερδίζει συνεχώς έδαφος στο πεδίο αυτό, αποτελώντας πλέον μια σύγχρονη εναλλακτική θεραπευτική διέξοδο, κατά κύριο λόγο μέσω της διενέργειας αλλογενών μεταμοσχεύσεων. Στο γεγονός αυτό συνηγορούν οι περισσότερες από μεταμοσχεύσεις που έχουν διενεργηθεί με αλλογενή μοσχεύματα αιμοποιητικών κυττάρων, τα οποία προέρχονταν από ΟΠΑ, καθώς και το μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης της χρήσης τους που ανέρχεται σε 29% τα τελευταία εννέα έτη (WMDA, 9 th Annual Report 2007). Κατά το ίδιο χρονικό διάστημα, το μέσο ετήσιο ποσοστό αύξησης των διαθέσιμων μονάδων ΟΠΑ που προέρχονται από μη συγγενή δότη (αλλογενή μοσχεύματα) σε παγκόσμια κλίμακα αγγίζει το 32%, οδηγώντας σε ένα τρέχον διατηρούμενο απόθεμα της τάξης των και πλέον μονάδων (WMDA, 9 th Annual Report 2007). Ταυτόχρονα, παρόλο που το διεθνές απόθεμα διατηρούμενων μονάδων προς αυτόλογη χρήση ανέρχεται σε περίπου μονάδες, οι Δημόσια Τράπεζα Ομφαλικών Μοσχευμάτων 1

10 αυτόλογες μεταμοσχεύσεις που έχουν διενεργηθεί είναι περί τις 15. (Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία, Η παγκόσμια εμπειρία όσον αφορά στη συλλογή, στη διατήρηση και στη χρήση του ΟΠΑ ως θεραπευτικό μέσο είναι μέχρι σήμερα σχετικά περιορισμένη. Η πρώτη μεταμόσχευση ΟΠΑ διενεργήθηκε στη Γαλλία το 1988 (ασθενής με αναιμία Fanconi δέχθηκε μόσχευμα από τον νεαρό αδελφό του), ενώ οι πρώτες δημόσιες τράπεζες ομφαλικών μοσχευμάτων ιδρύθηκαν το 1993 στις Η.Π.Α., στη Γερμανία και στην Ιταλία. Είναι δε χαρακτηριστικό το γεγονός ότι η πρώτη εξειδικευμένη νομοθετική ρύθμιση σχετικά με τη συλλογή, συντήρηση και χρήση του ΟΠΑ από πλευράς της Ευρωπαϊκής Ένωσης εκδόθηκε μόλις το Το ΟΠΑ και τα οφέλη που προκύπτουν από τη χρήση του βρίσκονται ως σήμερα υπό ένα καθεστώς διαρκούς διερεύνησης, της οποίας τα πρώτα αποτελέσματα είναι ιδιαιτέρως ενθαρρυντικά. Προς την κατεύθυνση αυτή παρατηρείται μια έντονη κινητικότητα σε παγκόσμια κλίμακα, γεγονός που πιστοποιείται μέσω της ανάπτυξης τραπεζών ή δικτύων τραπεζών ομφαλικών μοσχευμάτων, με απώτερο στόχο την κατά το δυνατόν αποτελεσματικότερη εκμετάλλευση των νέων διαφαινόμενων θεραπευτικών προοπτικών προς όφελος του κοινωνικού συνόλου. Η Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία (Ε.Α.Ε.), στα πλαίσια του Καταστατικού της και με στόχο τη μεγιστοποίηση του οφέλους προς το κοινωνικό σύνολο, εξέδωσε τον Ιούλιο του 2008 τις θέσεις της όσον αφορά στη φύλαξη και χρήση των ομφαλικών μοσχευμάτων. Η εταιρεία αναγνωρίζει τα αιμοποιητικά κύτταρα του ΟΠΑ ως ένα πολύτιμο βιολογικό υλικό, το οποίο αν συλλεγεί, εξετασθεί για ύπαρξη κληρονομικών παθήσεων, μολυσματικών παραγόντων και φυλαχτεί σωστά σε Δημόσιες Τράπεζες, μπορεί να χρησιμοποιηθεί από όποιον έχει συμβατότητα σε παθήσεις κληρονομικές ή συγγενείς (μεσογειακή αναιμία, διαταραχές μεταβολισμού, ανοσοανεπάρκειες), σε απλαστική αναιμία και σε λευχαιμίες. Η ευκαιρία ζωής αυτή δεν παρέχεται σήμερα στο σύνολο των ασθενών, αφού το 30% αυτών που χρειάζονται δότη δεν τον βρίσκουν. Οι θέσεις της Ε.Α.Ε. παρουσιάζονται αναλυτικά στην παράγραφο Η Ε.Α.Ε. αναγνωρίζοντας την ανάγκη ενός Εθνικού Συστήματος συλλογής, συντήρησης, διανομής και χρήσης του ΟΠΑ, στα πλαίσια των σύγχρονων παγκόσμιων ιατρικών τάσεων, ανέθεσε τον Οκτώβριο του 2008 στο Εργαστήριο Στατιστικής και Μεθόδων Ποσοτικής Ανάλυσης του τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης, τη διερευνητική μελέτη των προοπτικών σχεδίασης και ανάπτυξης ενός συστήματος-δικτύου δημόσιων τραπεζών ομφαλικών μοσχευμάτων, καθώς και την υποβολή προτάσεων σχετικά με τη δομή, τα ποσοτικά χαρακτηριστικά και την οικονομική βιωσιμότητα 2 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

11 του εγχειρήματος. Η παρούσα μελέτη εκπονήθηκε από ομάδα επιστημόνων με επιστημονικό υπεύθυνο τον Καθηγητή κ. Ελευθέριο Ιακώβου. 1.2 Μεθοδολογία Εκπόνησης Η μελέτη σχεδιάσθηκε και εκπονήθηκε στις ακόλουθες τέσσερις φάσεις: Α. Γενικές Διερευνήσεις Β. Σχεδιασμός Δικτύου Δημόσιων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων Γ. Εκτίμηση Δαπανών και Εσόδων Δ. Χρονικός και Οικονομικός Σχεδιασμός Ίδρυσης και Λειτουργικής Ανάπτυξης. Η μεθοδολογία που ακολουθήθηκε στις φάσεις αυτές είναι η εξής: Φάση Α: Στα πλαίσια της πρώτης φάσης διερευνήθηκε, αρχικά, η υφιστάμενη κατάσταση όσον αφορά γενικότερα στις μεταμοσχεύσεις αιμοποιητικών κυττάρων και ειδικότερα στις μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ, ενώ στη συνέχεια τεκμηριώθηκε, στη βάση των πλεονεκτημάτων μειονεκτημάτων και των επιστημονικών μελετητικών αποτελεσμάτων και παρατηρήσεων, η αναγκαιότητα της συντήρησης του ΟΠΑ και της χρήσης αυτού ως μόσχευμα. Ακολούθησε η διερεύνηση του ισχύοντος καθεστώτος που διέπει την ίδρυση και λειτουργία των τραπεζών ομφαλικών μοσχευμάτων σε παγκόσμια κλίμακα και των παρατηρούμενων σύγχρονων τάσεων στον ευαίσθητο, τόσο κοινωνικά όσο και ιατρικά, αυτό τομέα της δημόσιας υγείας. Παράλληλα αναγνωρίστηκαν και καταγράφηκαν οι δραστηριότητες που αναπτύσσονται από πλευράς των κατά τόπους τραπεζών και δικτύων τραπεζών ΟΠΑ, καθώς και των εθνικών ή διεθνών μητρώων-οργανισμών καταχώρησης δωρεών ΟΠΑ ή δωρητών μυελού των οστών, τα οποία αποτελούν στην ουσία τους κόμβους σύνδεσης των δραστηριοτήτων που αναπτύσσονται σε κάθε χώρα και στοχεύουν στην αύξηση της αποτελεσματικότητας των διαδικασιών αναζήτησης και εύρεσης του κατάλληλου μοσχεύματος για κάθε ασθενή. Στη συνέχεια καταγράφηκε η σχετικά περιορισμένη ως σήμερα ελληνική εμπειρία όσον αφορά στη συλλογή, επεξεργασία, συντήρηση και χρήση του ΟΠΑ. Μελετήθηκε τόσο η παρουσία και λειτουργία των τραπεζών ιδιωτικής φύλαξης που δραστηριοποιούνται στην ελληνική επικράτεια (κερδοσκοπικές εταιρείες), όσο και η πενταετής λειτουργία της μη κερδοσκοπικής Ελληνικής Τράπεζας ΟΠΑ, η οποία διανύει τα πρώτα βήματα ανάπτυξής της. Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 3

12 Κλείνοντας τις διερευνήσεις της πρώτης φάσης, εντοπίστηκαν τα κύρια σημεία που οριοθετούν το ευρωπαϊκό και το πρόσφατα διαμορφωθέν ελληνικό θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο που σχετίζεται με τη συλλογή, την επεξεργασία, τη συντήρηση και τη διανομή του ΟΠΑ, ενώ εξακριβώθηκε η απουσία του μηχανισμού υλοποίησης των διατάξεων του αντίστοιχου προεδρικού διατάγματος (οι διατάξεις του προεδρικού διατάγματος δεν έχουν λάβει μέχρι σήμερα τη μορφή νόμου). Φάση Β: Στα πλαίσια της δεύτερης φάσης αναγνωρίστηκαν αρχικά οι εγχώριες ανάγκες σε μοσχεύματα ΟΠΑ (και αιμοποιητικών στελεχιαίων κυττάρων γενικότερα), ενώ έλαβε χώρα η στατιστική επεξεργασία των δεδομένων που αφορούν στους απλότυπους του ελληνικού πληθυσμού και προέρχονταν από το διεθνές μητρώο BMDW, το Εθνικό Κέντρο Ιστοσυμβατότητας και την Ελληνική Τράπεζα ΟΠΑ. Στο επόμενο βήμα αναπτύχθηκαν κατάλληλα στατιστικά προσομοιωτικά μοντέλα, τα οποία τροφοδοτήθηκαν με τα αποτελέσματα της στατιστικής ανάλυσης, για τον ποσοτικό προσδιορισμό του επιθυμητού ύψους του διατηρούμενου αποθέματος σε μονάδες ΟΠΑ (δυναμικότητα του δικτύου των τραπεζών), με γνώμονα την κατά το δυνατόν καλύτερη αλλά ταυτόχρονα και εφικτή κάλυψη των αναγκών του ελληνικού πληθυσμού. Ακολούθησε ο σχεδιασμός του Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων που περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τη χωροθέτηση των δύο τραπεζών που το συναποτελούν, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, τη διοικητική και στελεχιακή διάρθρωση του, τον καθορισμό των αναγκαίων υποδομών και του εξοπλισμού, καθώς και τον προσδιορισμό των κρίσιμων λειτουργικών διαδικασιών. Ο σχεδιασμός πραγματοποιήθηκε βάσει ποιοτικών και ποσοτικών κριτηρίων που αφορούν τόσο στην ελληνική όσο και στην παγκόσμια πραγματικότητα. Το υπόβαθρο του σχεδιασμού είναι πολυκριτηριακό, αφού αποτελεί στην ουσία ένα συγκερασμό ιατρικών, νομικών, γεωγραφικών, οικονομικών και στατιστικών δεδομένων. Φάση Γ: Κατά την τρίτη φάση της μελέτης εκτιμήθηκαν οι δαπάνες και τα έσοδα του συνολικού εγχειρήματος της δημιουργίας του δικτύου, που αφορούν στα τρία στάδια δημιουργίας και λειτουργίας του (Στάδιο Ι: Φάση Ίδρυσης του Δικτύου και Ανάπτυξης των Υποδομών, Στάδιο ΙΙ: Φάση Μεταβατικής Λειτουργίας Δημιουργίας του Αποθέματος), Στάδιο ΙΙΙ: Φάση Κανονικής Λειτουργίας). Μεταξύ άλλων, εκτιμήθηκε το κόστος της αρχικής επένδυσης που περιλαμβάνει το κόστος της διαμόρφωσης χώρων, το κόστος μελέτης και εξοπλισμού των χώρων, το κόστος απόκτησης του πληροφοριακού συστήματος, το κόστος διαπίστευσης από τους αντίστοιχους φορείς κ.α. Παράλληλα εκτιμήθηκαν οι σταθερές λειτουργικές δαπάνες, όπως οι δαπάνες 4 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

13 προσωπικού, η δαπάνη ανανέωσης της διαπίστευσης, το κόστος συμμετοχής στα διεθνή μητρώα κ.α., αλλά και οι μεταβλητές δαπάνες όπως οι δαπάνες των εργαστηριακών ελέγχων και της επεξεργασίας των μονάδων ΟΠΑ κ.α., για κάθε φάση ανάπτυξης του δικτύου. Στη συνέχεια πραγματοποιήθηκε η ανάλυση της οικονομικής βιωσιμότητας του συνολικού εγχειρήματος και εκτιμήθηκε η οικονομική αποζημίωση εκχώρησης μιας μονάδας ΟΠΑ ως μόσχευμα, μέσω της μεθόδου του νεκρού σημείου, υπό τους αντικρουόμενους περιορισμούς που εισάγουν από τη μία η εξασφάλιση της βιωσιμότητας του δικτύου και από την άλλη η διατήρηση του μη κερδοσκοπικού του χαρακτήρα. Φάση Δ: Στη φάση αυτή έλαβε χώρα ο χρονικός και οικονομικός προγραμματισμός της ανάπτυξης του δικτύου με τη χρονική κλιμάκωση των απαιτούμενων στρατηγικών, τακτικών και λειτουργικών ενεργειών. Η αντίστοιχη προσπάθεια καταβλήθηκε υπό ένα καθεστώς έντονης αβεβαιότητας που εισάγουν στην ανάπτυξη του έργου, αφενός η μη σύσταση μέχρι σήμερα του κρατικού μηχανισμού υλοποίησης των νομοθετικών διατάξεων και η μη συγκρότηση των αντίστοιχων αρχών και αφ εταίρου η περιορισμένη εμπειρία και τα ολιγάριθμα αποτελέσματα όσον αφορά στην ανάπτυξη ανάλογων εγχειρημάτων εντός της ελληνικής επικράτειας. Βασική παραδοχή της μελέτης αποτελεί η εξασφάλιση υποστηρικτικής χρηματοδότησης, τουλάχιστον κατά το αρχικό στάδιο ανάπτυξης του δικτύου, από πλευράς του ελληνικού δημοσίου ή οποιουδήποτε τρίτου φορέα ή οργανισμού που επιθυμεί να συνδράμει στην ανάπτυξη του εγχειρήματος 1.3 Διάρθρωση του Κειμένου Στο δεύτερο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτελέσματα των γενικών διερευνήσεων της πρώτης φάσης της μελέτης. Αναλυτικότερα, παρουσιάζεται η υφιστάμενη κατάσταση στο πεδίο των μεταμοσχεύσεων ΟΠΑ και αναγνωρίζονται οι σύγχρονες παγκόσμιες τάσεις. Στη συνέχεια, διερευνάται η ελληνική και παγκόσμια εμπειρία στην ανάπτυξη και λειτουργία τραπεζών, δικτύων δημοσίων τραπεζών και μητρώων καταχώρησης μονάδων ΟΠΑ, ενώ το κεφάλαιο κλείνει με την παρουσίαση των σημαντικότερων σημείων που οριοθετούν το ελληνικό και ευρωπαϊκό θεσμικό και νομοθετικό πλαίσιο που σχετίζεται με τη συλλογή, διατήρηση και χρήση του ΟΠΑ. Στο τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται ο σχεδιασμός του ελληνικού Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων. Αναλυτικότερα παρουσιάζονται τα στοιχεία της ζήτησης σε μοσχεύματα ΟΠΑ εντός της ελληνικής επικράτειας και προσδιορίζεται ποσοτικά το Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 5

14 επιθυμητό διατηρούμενο απόθεμα σε μονάδες ΟΠΑ που θα πρέπει να υπάρχει διαθέσιμο στις τράπεζες του δικτύου, με γνώμονα την εξυπηρέτηση των αναγκών των ασθενών σε μοσχεύματα. Ακολουθεί ο σχεδιασμός του δικτύου συλλογής και αποθήκευσης των μονάδων ΟΠΑ, με την χωροταξική τοποθέτηση των τραπεζών, καθώς και η παρουσίαση της διοικητικής οργάνωσης και στελέχωσής του. Το κεφάλαιο κλείνει με την αναφορά των υποδομών και του εξοπλισμού που είναι απαραίτητα για την υλοποίηση του εγχειρήματος. Στο τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η εκτίμηση των δαπανών και των εσόδων που προκύπτουν υλοποιώντας την επένδυση της δημιουργίας του Δημόσιου Δικτύου Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων. Αναλυτικότερα παρουσιάζεται η εκτίμηση του αρχικού κόστους της επένδυσης και οι εκτιμήσεις των δαπανών κατά τη φάση δημιουργίας του αποθέματος και της φάσης κανονικής λειτουργίας του δικτύου, μέσω του υπολογισμού των σταθερών και μεταβλητών λειτουργικών δαπανών. Στη συνέχεια αναλύεται η οικονομική βιωσιμότητα της τράπεζας. Τέλος, παρουσιάζεται ο χρονικός και οικονομικός σχεδιασμός των απαιτούμενων ενεργειών υλοποίησης του συστήματος. Η σύνοψη (executive summary) με τα συμπεράσματα και τις προτάσεις της μελέτης περιέχονται σε ξεχωριστό τεύχος. Η ομάδα μελέτης σχεδίασε την παρουσίαση της μελέτης με τέτοιο τρόπο, ώστε να καλύπτει τόσο τον ειδικό (αιματολόγο, βιολόγο), όσο και κάθε άλλο ενδιαφερόμενο. Φυσικά, για την επαρκή παρουσίαση του θέματος και των προτεινόμενων λύσεων είναι αναγκαία η χρήση ειδικών ιατρικών όρων κύρια από τις περιοχές της ανοσολογίας και των μεταμοσχεύσεων αιμοποιητικών κυττάρων. Για τον λόγο αυτό υπάρχει Γλωσσάρι στο τέλος της μελέτης με επεξήγηση της ιατρικής ορολογίας που χρησιμοποιείται στο κυρίως κείμενο. 6 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

15 2 Γενικές Διερευνήσεις 2.1 Μεταμοσχεύσεις Αιμοποιητικών Κυττάρων Η μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων αποτελεί μια θεραπευτική μέθοδο που αποσκοπεί στην ίαση αιματολογικών, νεοπλασματικών, ανοσολογικών, γενετικών, μεταβολικών και άλλων παθήσεων. Χρησιμοποιείται στη θεραπευτική διαχείριση νοσημάτων που δεν είναι δυνατόν να αντιμετωπισθούν με άλλες γνωστές θεραπευτικές μεθόδους, όπως για παράδειγμα χημειοθεραπεία, ακτινοβολία κ.λ.π., ως αποκλειστική θεραπευτική διέξοδος ή ως εναλλακτική θεραπεία στις περιπτώσεις που η χρήση της έχει να επιδείξει καλύτερα αποτελέσματα έναντι των υπόλοιπων εναλλακτικών μεθόδων Αρχέγονα Αιμοποιητικά Κύτταρα Μόσχευμα αιμοποιητικών κυττάρων ονομάζουμε τη συλλογή αιμοποιητικών κυττάρων από ένα δότη με σκοπό την χορήγησή τους σε λήπτη ασθενή. Ένα μόσχευμα περιέχει μεταξύ άλλων πολυδύναμα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα. Τα αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα (HSC Hematopoietic Stem Cells) όντας στελεχιαία πολυδύναμα κύτταρα, έχουν τρεις βασικές ιδιότητες (The National Institutes of Health, basics/defaultpage.asp): Είναι αδιαφοροποίητα, δηλαδή δεν έχουν κάποια ειδική ιστολογική δομή, η οποία να τους επιτρέπει την πραγματοποίηση εξειδικευμένων λειτουργιών. Έχουν τη δυνατότητα της διαίρεσης - αναπαραγωγής και αυτοανανέωσης για μεγάλες χρονικές περιόδους, δηλαδή γεννούν όμοιους απογόνους και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα τη διατήρηση αυτού του πληθυσμού εφόρου ζωής σε αντίθεση με τα μυϊκά κύτταρα, τα Δημόσια Τράπεζα Ομφαλικών Μοσχευμάτων 7

16 κύτταρα του αίματος και τα νευρικά κύτταρα, τα οποία υπό κανονικές συνθήκες δεν αναπαράγονται. Ένας αρχικός πληθυσμός αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων μπορεί να πολλαπλασιαστεί στο εργαστήριο δίνοντας εκατομμύρια κύτταρα. Τα κύτταρα απόγονοι, που συνεχίζουν να παραμένουν αδιαφοροποίητα όπως τα μητρικά κύτταρα, είναι ικανά για μακροχρόνια αυτοανανέωση. Οι παράγοντες εκείνοι και οι συνθήκες που επιτρέπουν στα κύτταρα να παραμένουν αδιαφοροποίητα παρουσιάζουν μεγάλο επιστημονικό ενδιαφέρον. Σημαντικό πεδίο έρευνας αποτελεί η κατανόηση εκείνων των σημάτων σε ένα ώριμο οργανισμό, τα οποία προκαλούν τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων, τα οποία με τη σειρά τους διατηρούνται αδιαφοροποίητα ώσπου να εμφανιστεί ανάγκη για την επιδιόρθωση κάποιου συγκεκριμένου ιστού. Έχουν τη δυνατότητα διαφοροποίησης προς ωριμότερες μορφές κυττάρων. Η διαδικασία από την οποία προκύπτουν διαφοροποιημένα κύτταρα από αδιαφοροποίητα ονομάζεται διαφοροποίηση. Εξαιτίας των παραπάνω ιδιοτήτων τους, στην περίπτωση επιτυχούς μεταμόσχευσής τους εξασφαλίζουν μακροχρόνια αιμοποιία από πλευράς του λήπτη του μοσχεύματος. Μια περιγραφή της λειτουργικής δραστηριότητας των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων είναι διαθέσιμη στην ιστοσελίδα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (http://emed.med.uoa.gr/application/syllabus_i/aimopiisi/aimopiisi/arxegono/index.htm). Καθοριστικός παράγοντας για μια επιτυχή μεταμόσχευση είναι η ποσότητα των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων που περιέχει το μόσχευμα ανά χιλιόγραμμο βάρους του ασθενή (κυτταρική δόση) Πηγές Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Υπάρχουν τρεις πηγές αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων: 1. ο μυελός των οστών, ο οποίος αποτελούσε αρχικά την κύρια πηγή λήψης των κυττάρων αυτών και εντός του οποίου τα κύτταρα αυτά πολλαπλασιάζονται και διαφοροποιούνται, 2. το περιφερικό αίμα, όπου βρίσκονται σε μικρότερες συγκεντρώσεις και μόνο υπό συγκεκριμένες συνθήκες διέγερσης η ποσότητα τους αυξάνεται, 3. το αίμα του ομφάλιου λώρου και του πλακούντα, όπου περιέχεται σημαντικός αριθμός κυττάρων. Ο εντοπισμός και η καταμέτρηση του αριθμού των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων σε ένα μόσχευμα γίνεται με τη βοήθεια του αντιγόνου CD34 που φέρουν μόνο αυτά. 8 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

17 Οι καθιερωμένες πηγές για μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων είναι ο μυελός των οστών και το περιφερικό αίμα. Παρά το γεγονός ότι υπάρχουν εκατομμύρια δότες καταχωρημένοι στα παγκόσμια μητρώα μη συγγενών εθελοντών δωρητών μυελού των οστών ( δωρητές, BMDW 23/12/2008), τα αποτελέσματα των αναζητήσεων κατάλληλου δότη έχουν αποδείξει τη μερική μόνο επάρκεια των μητρώων αυτών όσον αφορά στην κάλυψη του συνόλου των αναγκών σε αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα. Εκτιμάται ότι περίπου το 30% των ασθενών που αναζητούν κατάλληλο δότη δεν τον βρίσκουν. Ειδικότερα δε για την πλειοψηφία των εθνικών μειονοτήτων, η εύρεση και πρόσβαση σε κατάλληλο δότη είναι μια δύσκολη υπόθεση. Το γεγονός αυτό κατά συνέπεια καθιστά επιτακτική την ανάγκη επινόησης εναλλακτικών λύσεων για τη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων. Η καλύτερη από τις λύσεις αυτές είναι η χορήγηση αίματος που λαμβάνεται από τον ομφάλιο λώρο και τον πλακούντα (ΟΠΑ). Τόσο ο πλακούντας όσο και ο ομφάλιος λώρος είναι άχρηστος για το νεογνό και τη μητέρα μετά τη γέννηση και σε πολλές περιπτώσεις απορρίπτεται με τα λοιπά βιολογικά απόβλητα των κλινικών Κατηγορίες Μεταμοσχεύσεων Αιμοποιητικών Κυττάρων Οι μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ μπορούν να κατηγοριοποιηθούν είτε βάσει της σχέσης δότη λήπτη, είτε βάσει της πηγής προέλευσης του μοσχεύματος (Πηγή: Ελληνική Αιματολογική Εταιρεία). Ανάλογα με τη σχέση δότη λήπτη διακρίνουμε τα εξής είδη μεταμοσχεύσεων: Αυτόλογη μεταμόσχευση. Ο δότης και ο λήπτης είναι το ίδιο πρόσωπο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι το μόσχευμα προέρχεται από τον ίδιο το λήπτη και λαμβάνεται είτε από το μυελό των οστών ή το περιφερικό του αίμα, είτε από το ομφαλικό αίμα του αν αυτό έχει διατηρηθεί κατά την γέννησή του. Στην περίπτωση της αυτόλογης μεταμόσχευσης δεν τίθεται θέμα ιστοσυμβατότητας δότη και λήπτη, αφού αυτή είναι απόλυτη. Αλλογενής μεταμόσχευση. Ο δότης και ο λήπτης είναι διαφορετικά πρόσωπα. Υπάρχουν, μεταξύ άλλων, δύο βασικές προϋποθέσεις που πρέπει να εξασφαλίζονται: α) θα πρέπει ο δότης να είναι υγιής και β) να υπάρχει αποδεκτός βαθμός ιστοσυμβατότητας μεταξύ δότη και λήπτη. Το αλλογενές μόσχευμα συνήθως προέρχεται είτε από ταυτόσημα αδέρφια ή εναλλακτικά από άλλα μέλη της οικογένειας, είτε από μη συγγενείς δότες (εθελοντές ή ΟΠΑ). Γενικότερα όσον αφορά στα αλλογενή μοσχεύματα, το 25 30% προέρχεται από ταυτόσημα αδέρφια, ενώ μόλις το 5% από τα υπόλοιπα μέλη της Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 9

18 οικογένειας. Στο 40% των περιπτώσεων το μόσχευμα που χρησιμοποιείται προέρχεται από μη συγγενή δότη, ενώ σε μεγάλο αριθμό ασθενών δεν βρίσκεται συμβατός δότης. Σήμερα πραγματοποιούνται διεθνώς περίπου αλλογενείς μεταμοσχεύσεις το χρόνο. Τα αλλογενή μοσχεύματα εμφανίζουν τη σημαντικότατη ιδιότητα της δράσης εναντίον πολλών διαφορετικών νεοπλασματικών κυττάρων. Αριθμητικά επιδιώκεται η περιεκτικότητα του μοσχεύματος με επαρκή αριθμό μητρικών αιμοποιητικών κυττάρων, ώστε να ξεπεραστεί ο κίνδυνος απόρριψης και να εξασφαλιστεί η ταχύτερη αποκατάσταση της αιμοποιίας. Η αλλογενής μεταμόσχευση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων αποτελεί μια μέθοδο ίασης που εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, σε αιμοποιητικά κακοήθη νοσήματα, σύνδρομα ανεπάρκειας μυελού των οστών και κληρονομικές δυσλειτουργίες ανοσοανεπάρκειας. Συγγενική μεταμόσχευση. Ο δότης και ο λήπτης είναι μονοωογενή δίδυμα αδέρφια. Έτσι, ενώ εκ πρώτης όψεως η μεταμόσχευση θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως αλλογενής, στην πράξη το μόσχευμα συμπεριφέρεται ως αυτόλογο. Το μόσχευμα δεν διαθέτει αντινεοπλασματική δράση. Γενικότερα, η περίπτωση αυτή μεταμόσχευσης είναι η σπανιότερη. Ανάλογα με την πηγή προέλευσης του μοσχεύματος, διακρίνουμε τα ακόλουθα είδη μεταμοσχεύσεων: Μυελική μεταμόσχευση. Το μόσχευμα λαμβάνεται από το μυελό των οστών, υπό γενική αναισθησία του δότη. Η λήψη του γίνεται κυρίως από τα λαγόνια οστά. Αιματική μεταμόσχευση. Το μόσχευμα αποτελείται από κύτταρα του περιφερικού αίματος, τα οποία συλλέγονται από το αίμα με ειδικό μηχάνημα. Ο ασθενής ή ο δότης δεν υποβάλλεται σε γενική αναισθησία. Ο αριθμός των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων που κυκλοφορούν στο περιφερικό αίμα, υπό κανονικές συνθήκες, δεν είναι αρκετά υψηλός ώστε να παρέχει αξιόπιστο μόσχευμα προς αιμοποιία. Η συγκέντρωση των κυττάρων αυξάνεται με τη χρήση αυξητικών παραγόντων (αλλογενής μεταμόσχευση) ή και χημειοθεραπείας (αυτόλογη μεταμόσχευση), οι οποίοι κινητοποιούν τα αρχέγονα κύτταρα και τα αναγκάζουν να εξέλθουν μαζικά από το μυελό στο αίμα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ποσότητα των κυττάρων σε αυτά τα μοσχεύματα είναι συνήθως μεγαλύτερη από αυτά του μυελού των οστών. Γενικότερα η μέθοδος είναι ασφαλής και δεν συνοδεύεται από αυξημένο κίνδυνο λευχαιμογένεσης. Ομφαλοπλακουντιακή μεταμόσχευση. Το μόσχευμα προέρχεται από το αίμα του πλακούντα και του ομφάλιου λώρου και λαμβάνεται αμέσως μετά τον τοκετό. Η παρούσα 10 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

19 μελέτη επικεντρώνεται στην επόμενες παραγράφους. κατηγορία αυτή, πτυχές της οποίας παρουσιάζονται σε Ιστοσυμβατότητα HLA Στον άνθρωπο, όπως και σε μεγάλο μέρος του ζωικού βασιλείου, υφίσταται μια στενά συνδεδεμένη ομάδα γονιδίων (σύμπλεγμα), η οποία σχετίζεται με την κυτταρική αναγνώριση. Το σύμπλεγμα αυτό αναφέρεται ως Ανθρώπινα Λευκοκυτταρικά Αντιγόνα (Human Leukocyte Antigen, HLA) και στην περίπτωση των μεταμοσχεύσεων διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο όσον αφορά στην ταχεία ή μη απόρριψη των μοσχευμάτων και στη δημιουργία μεγάλου αριθμού κυτταροτοξικών αντισωμάτων Σύστημα HLA Το σύμπλεγμα HLA αποτελεί ένα πολύμορφο γενετικό σύστημα που εντοπίζεται στο βραχύ σκέλος (p) του χρωμοσώματος 6 και αντιπροσωπεύει το 0,1% της συνολικής γενετικής πληροφορίας του ανθρώπου. Αποτελείται από γονίδια και ψευδογονίδια τα οποία είναι οργανωμένα σε τρία μεγάλα αθροίσματα (clusters): τάξης Ι, ΙΙ και ΙΙΙ. Κάθε ένα από αυτά τα αθροίσματα αντιστοιχεί σε πολλές γονιδιακές θέσεις ή τόπους (loci). Με τη σειρά του, κάθε τόπος μπορεί να έχει στο χρωμόσωμα πολλές γονιδιακές μορφές ή αλληλόμορφα γονίδια (alleles). Το σύμπλεγμα HLA αποτελείται από 22 γονιδιακές θέσεις ή τόπους. Οι επτά (7) από αυτές αποτελούν γνωστές γονιδιακές θέσεις ή τόπους και περιέχουν εκείνες τις γονιδιακές μορφές ή αλλήλια, τα οποία είναι υπεύθυνα για το γενετικό καθορισμό των HLA αντιγόνων. Οι θέσεις αυτές είναι οι HLΑ-Α, Β, C, D, DR, DQ και DΡ. Τα προϊόντα των υπόλοιπων 15 τόπων είναι ψευδογονίδια ή δεν έχουν ανακαλυφθεί ακόμη. Αναλυτικότερα: Τα τάξης Ι HLA-μόρια είναι επιφανειακές γλυκοπρωτεΐνες που εκφράζονται σε όλα τα εμπύρηνα κύτταρα και ανήκουν στην υπεροικογένεια των ανοσοσφαιρινών, ενώ αποτελούνται από μια βαριά και μία ελαφριά πολυπεπτιδική αλυσίδα. Τα γονίδια αυτά κωδικοποιούν μόρια με εξειδικευμένες ανοσορυθμιστικές λειτουργίες. Διακρίνονται σε: «Κλασσικά» HLA-A, -B, -C γονίδια που αποτελούν θεμελιώδη συστατικά της ανοσιακής απάντησης. «Μη κλασσικά» HLA-E, -F, -G γονίδια. Άλλα γονίδια MIC, HFE που σχετίζονται λιγότερο με τις γονιδιακές ακολουθίες της τάξης Ι. Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 11

20 Τα τάξης ΙΙ HLA-μόρια που ανήκουν επίσης στην υπεροικογένεια των ανοσοσφαιρινών, αποτελούνται από δύο ομοιοπολικά συνδεδεμένες αλυσίδες, τις α και β. Τα γονίδια αυτά κωδικοποιούν μόρια που παίζουν ρόλο στην επεξεργασία του αντιγόνου. Διακρίνονται σε: «Κλασσικά» HLA-DP, -DQ, -DR. «Μη κλασσικά» TAP, LMP, HLA-DM, -DO. Η οργάνωση των γονιδιακών τόπων του μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας του ανθρώπου παρουσιάζεται στα σχήματα 2.1 (πηγή: και 2.2. (Δανιηλίδης, 2000). Σχήμα 2.1: Γονίδια της HLA περιοχής του χρωμοσώματος 6 Σχήμα 2.2: Οργάνωση των γονιδιακών τόπων του HLA συστήματος 12 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

21 Ονοματολογία και Τυποποίηση Η ονοματολογία των παραγόντων του μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας αλλάζει ταχύτατα από το 1989 και έπειτα κυρίως λόγω της συνεχιζόμενης ανακάλυψης νέων αλληλόμορφων γονιδίων, ακολουθώντας παράλληλα την εξέλιξη των μεθόδων τυποποίησης. Αρχικά ο προσδιορισμός των αντιγόνων του συστήματος βασίστηκε σε ορολογικές μεθόδους, ενώ στη συνέχεια εμφανίστηκε η τυποποίηση σε μοριακό επίπεδο. Ορολογική ονοματολογία HLA, υποδηλώνει το σύμπλεγμα ιστοσυμβατότητας. HLA-A, υποδηλώνει τον τόπο. HLA-A1, υποδηλώνει το αντιγόνο. Όταν πριν από τον αριθμό υπάρχει το γράμμα w, αυτό σημαίνει ότι το αντιγόνο είναι υπό έρευνα και δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμα η ονομασία του. Μοριακή ονοματολογία HLA, υποδηλώνει το σύμπλεγμα ιστοσυμβατότητας. HLA-A, υποδηλώνει τον γενετικό τόπο. HLA-A*01, υποδηλώνει την ομάδα αλληλίων που κωδικογραφούν το αντιγόνο Α01. HLA-A*0101, υποδηλώνει ένα αλλήλιο. Η παραδοσιακή μέθοδος τυποποίησης HLA, δηλαδή προσδιορισμού των αντιγόνων HLΑ, είναι η ορολογική (Serology Microlymphocytotoxicity method). Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιείται ακόμα και σήμερα από εργαστήρια σε παγκόσμια κλίμακα. Όμως, η εκθετική ανάπτυξη της τεχνολογίας του DNA κατά τα τελευταία είκοσι χρόνια δεν άφησε ανεπηρέαστο και το πεδίο της ιστοσυμβατότητας. Ακολουθώντας τις σύγχρονες ιατρικές εξελίξεις, όλο και περισσότερα εργαστήρια τείνουν να αντικαταστήσουν την παραδοσιακή ορολογική μέθοδο με αυτές που βασίζονται στο DNA (DNA based methods) όσον αφορά στην τυποποίηση των HLA-αντιγόνων και αλληλίων, οι οποίες υπερτερούν έναντι της παραδοσιακής μεθόδου. Ιδιαίτερα στο πεδίο των μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών, η ορολογική μέθοδος κρίνεται μάλλον μη ικανοποιητική σήμερα και έχει εγκαταλειφθεί από τα περισσότερα εργαστήρια τυποποίησης για μεταμοσχεύσεις μυελού των οστών. Παρόλα αυτά όμως, σε παγκόσμια κλίμακα, συνεχίζουν να υφίστανται δυσκολίες που αφορούν αφενός την «επικοινωνία» των αποτελεσμάτων της ορολογικής και της βασιζόμενης στο DNA τυποποίησης και αφετέρου την Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 13

22 «επικοινωνία» των αποτελεσμάτων μεταξύ των επί μέρους διαφορετικών τεχνικών της μοριακής τυποποίησης που χρησιμοποιούνται. Η εξέλιξη και σημαντική πρόοδος της έρευνας στο σχετικά πρόσφατο πεδίο της συμβατότητας HLA συνεχίζεται ως και σήμερα, προσθέτοντας καθημερινά νέα κομμάτια στο πολύπλοκο «παζλ» της ιστοσυμβατότητας. Το γεγονός αυτό τεκμηριώνεται από τη ραγδαία αύξηση του αριθμού των προσδιοριζόμενων καθημερινά νέων αντιγόνων και αλληλίων, με τον αριθμό των αντιγόνων να ξεπερνά σήμερα τα 100 και των αλληλίων να ξεπερνούν τα Κληρονομική Μεταβίβαση Κάθε άνθρωπος φέρει στο χρωμόσωμα 6 ένα μόνο από τα αλληλόμορφα γονίδια που αντιστοιχούν σε ένα συγκεκριμένο γονίδιο του συμπλέγματος HLA. Τα αλληλόμορφα αυτά γονίδια κληρονομούνται ως δύο σύνολα, ένα από κάθε γονέα, χωρίς διάσπαση και ανασυνδυασμό μεταξύ των διαφόρων θέσεων. Το σύνολο των αλληλόμορφων γονιδίων ονομάζεται απλότυπος, επομένως κάθε άτομο κληρονομεί ένα απλότυπο από τη μητέρα και έναν από τον πατέρα. Οι δύο αυτοί απλότυποι αποτελούν τον γονότυπο, ενώ η απλή αναγραφή των αντιγόνων σύμφωνα με τη σειρά των γονιδίων πάνω στο χρωμόσωμα είναι ο φαινότυπος. Η κληρονομική μεταβίβαση των γονιδίων του μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας παρουσιάζεται στο σχήμα 2.3. (http://anosologia-iek.pblogs.gr/files/ MHC.doc.). Σχήμα 2.3: Κληρονομική μεταβίβαση των γονιδίων του μείζονος συμπλέγματος ιστοσυμβατότητας 14 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

23 Κάθε άνθρωπος έχει δυο χρωμοσώματα 6 στα σωματικά του κύτταρα, ένα μητρικής και ένα πατρικής προέλευσης και συνεπώς 14 HLΑ-γονίδια, δυο για κάθε γονιδιακή θέση. Ένα άτομο μπορεί να φέρει δύο ίδια αλληλόμορφα γονίδια (ομόζυγο) ή δύο διαφορετικά (ετερόζυγο). Σύμφωνα με τον τρόπο της μεταβίβασης των γονιδίων του συμπλέγματος στους απογόνους, για δύο αδέρφια υπάρχει: 25% πιθανότητα να έχουν κοινούς και τους δύο απλότυπους (μητρικό και πατρικό), οπότε ονομάζονται ταυτόσημα, 50% πιθανότητα να έχουν κοινό μόνο έναν απλότυπο, οπότε ονομάζονται απλοταυτόσημα και 25% πιθανότητα να μην έχουν κοινό κανένα απλότυπο. Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να συμβεί ανασυνδυασμός του γονιδίου, οπότε και σχηματίζεται ένας καινούριος απλότυπος. Χαρακτηριστικό του συμπλέγματος HLA είναι η αυξημένη συχνότητα εμφάνισης (προτίμηση) ορισμένων συνδυασμών αλληλόμορφων γονιδίων εντός ενός πληθυσμού Σημασία της Ιστοσυμβατότητας στις Μεταμοσχεύσεις Η μεταμόσχευση ιστών ή οργάνων από άτομο σε άτομο δεν είναι πάντα επιτυχής. Συχνά, ο ιστός ή το όργανο καταστρέφεται και απορρίπτεται από τον οργανισμό του λήπτη, με εξαίρεση τα μονογενή δίδυμα. Η ασυμβατότητα αυτή και κατ επέκταση και η αδυναμία μεταμόσχευσης οφείλεται στην ύπαρξη διαφορετικών αντιγόνων ιστοσυμβατότητας στα κύτταρα του δότη και του δέκτη. Τα αντιγόνα αυτά ευθύνονται για την ανοσολογική αντίδραση, χυμική και κυτταρική, στην οποία οφείλεται η απόρριψη του μοσχεύματος. Τα αντιγόνα ιστοσυμβατότητας βρίσκονται σε κάθε εμπύρηνο κύτταρο και αναγνωρίζονται ειδικά από το λήπτη του μοσχεύματος, ο οποίος έχει διαφορετικά αντιγόνα ιστοσυμβατότητας. Πριν τη μεταμόσχευση ιστών ή οργάνων πρέπει να λαμβάνει χώρα ένας λεπτομερειακός ανοσολογικός έλεγχος τόσο του δότη όσο και του λήπτη. Με τον τρόπο αυτό καθίσταται δυνατή η τεκμηρίωση της συμβατότητας του μοσχεύματος, το επίπεδο της οποίας θα κρίνει την επιτυχία ή την αποτυχία μιας μεταμόσχευσης. Μετά τη μεταμόσχευση θα πρέπει να ελέγχεται η ανοσοβιολογική κατάσταση του λήπτη και η απόδοση της ανοσοκατασταλτικής αγωγής, ούτως ώστε να αποτραπεί η απόρριψη του μοσχεύματος. Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 15

24 Σε πολλές περιπτώσεις ελλείψει διαθεσιμότητας μοσχευμάτων με πλήρη συμβατότητα επιλέγεται η χρήση μοσχευμάτων με μερική συμβατότητα HLA. Μια τέτοια πρακτική ενέχεται συχνά για την υψηλή θνησιμότητα που σχετίζεται με τις μεταμοσχεύσεις. Βέβαια, ακόμη και κατά τη χρήση πλήρως συμβατών μοσχευμάτων, οι επιπτώσεις της νόσου του μοσχεύματος εναντίον ξενιστή (GvHD) αποτελούν σημαντική πρόκληση, ιδιαιτέρως σε μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς και ειδικότερα κατά τη χρήση πλήρους αιματικού μοσχεύματος, ανεξαρτήτως της ηλικίας του λήπτη Μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ Ιστορικό Η χρησιμοποίηση μοσχευμάτων ΟΠΑ αποτελεί ένα πεδίο ταχύτατων εξελίξεων. Τα εργαστηριακά πειράματα που ξεκίνησαν το 1982 επιβεβαίωσαν ότι το ΟΠΑ περιέχει αιμοποιητικά στελεχιαία κύτταρα, τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε μεταμοσχεύσεις. Η έρευνα αυτή οδήγησε στη συλλογή και αποθήκευση ΟΠΑ από το Indiana University, Indianapolis, για αδέρφια που είχαν την ανάγκη μεταμόσχευσης. Η πρώτη μεταμόσχευση που χρησιμοποιήθηκαν αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα από ΟΠΑ διενεργήθηκε το 1988 στο Παρίσι, Γαλλία. Ο λήπτης ήταν ένα αγόρι 5 ετών από τη North Carolina που έπασχε από βαριάς μορφής αναιμία Fanconi. Το κρυογονικά καταψυγμένο μόσχευμα ΟΠΑ προερχόταν από τη μικρότερη αδερφή του, η οποία δεν είχε προσβληθεί από την ασθένεια. Μεταξύ δότη και λήπτη υπήρχε απόλυτη ιστοσυμβατότητα. Το αγόρι ζει μέχρι σήμερα, το μόσχευμα είναι σταθερό και δεν εμφανίζει συμπτώματα της νόσου. Το New York Blood Center το 1992 ξεκίνησε την εφαρμογή του προγράμματος Placental Blood Program, του οποίου τα πρώτα αποτελέσματα αφορούσαν 562 μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ και δημοσιεύτηκαν το Το 1993 ξεκίνησε η λειτουργία 3 προγραμμάτων με σκοπό τη δημιουργία τραπεζών κρυογονικά διατηρούμενων ομφαλοπλακουντιακών μονάδων αίματος, συλλεγμένου από υγιή νεογνά, στις πόλεις New York, Milan και Düsseldorf. H πρώτη δημόσια Τράπεζα ΟΠΑ δημιουργήθηκε στις Η.Π.Α., η New York Cord Blood Bank, η οποία και εντάχθηκε στο Διεθνές Αρχείο Εθελοντών Δοτών Μυελού των Οστών (Bone Marrow Donors Worldwide BMDW). ). Σε παγκόσμια κλίμακα υπάρχουν περισσότερες από 140 δημόσιες τράπεζες. Σε αυτές διατηρούνται περισσότερες από μονάδες μοσχευμάτων ΟΠΑ έτοιμες για διάθεση. Σήμερα, τα κυριότερα νοσήματα στα οποία χρησιμοποιήθηκε κατά το πρόσφατο παρελθόν η μεταμόσχευση ΟΠΑ ως θεραπευτική αγωγή παρουσιάζονται στον πίνακα 2.1. (http://www.nationalcordbloodprogram.org/patients/ ncbp_diseases.htm). 16 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

25 Πίνακας 2.1: Ασθένειες στις οποίες χρησιμοποιήθηκε μεταμόσχευση ΟΠΑ Αιματολογικές νεοπλασίες Οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Χρόνια μυελογενής λευχαιμία Μυελοδυσπλασία Non Hodgkin s λέμφωμα Παιδική χρόνια μυελογενής λευχαιμία Hodgkin s λέμφωμα Νοσήματα Ανεπάρκειας Μυελού των Οστών Αναιμία Fanconi Βαριά απλαστική αναιμία Οστεοπέτρωση Νοσήματα ανοσολογικής ανεπάρκειας Βαριά συνδυασμένη Ανοσοανεπάρκεια Σύνδρομο Wiscott Aldrich Μεταβολικά νοσήματα Νόσος του Hurler Αδρενολευκοδυστροφία Νόσος του Krabbe Ιστοκυττάρωση Ουδετερόφιλες νόσοι Παθήσεις ερυθρών αιμοσφαιρίων Νευροβλάστωμα Οι νέες διαγνωστικές τεχνικές, τα νέα φάρμακα, οι μοριακές τεχνικές τυποποίησης των αντιγόνων HLA, η μεταμόσχευση δύο μονάδων μοσχεύματος, η δυνατότητα αύξησης της ποσότητας των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων στα ομφαλοπλακουντιακά μοσχεύματα, η αύξηση των δοτών, η πρόσβαση στις τράπεζες μέσω του διαδικτύου, η αύξηση της ταχύτητας στην αναζήτηση των μοσχευμάτων αναμένεται να βοηθήσουν σημαντικά προς την κατεύθυνση της βελτίωσης των μεταμοσχεύσεων αλλά και στις αύξηση της λίστας των ιάσιμων ασθενειών. Η αυτοανανεωτική φύση των αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων και η δυνατότητά τους να μετατρέπονται σε κύτταρα άλλων ιστών πιθανόν να συμβάλει στη γονιδιακή θεραπεία παθήσεων όπως οι αιμοσφαιρινοπάθειες, η κίρρωση του ήπατος, το Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 17

26 έμφραγμα του μυοκαρδίου, οι κακώσεις του νωτιαίου μυελού, εγκεφαλικές ασθένειες και άλλων. Για την ώρα οι εξελίξεις αυτές αποτελούν απλά ευσεβείς πόθους Πλεονεκτήματα - Μειονεκτήματα Ως πλεονεκτήματα της χρήσης του ΟΠΑ σε μεταμοσχεύσεις αναφέρονται τα ακόλουθα (Tse and Laughlin, 2005): 1. Το ΟΠΑ αποτελεί μια πλούσια πηγή στελεχιαίων κυττάρων, ενώ παράλληλα η συλλογή του δεν εγκυμονεί κανένα κίνδυνο για τη μητέρα ή το παιδί. 2. Η συλλογή μιας μονάδας ΟΠΑ λαμβάνει χώρα μετά τη γέννηση ενός πλήρης εβδομάδων υγιούς παιδιού και κατά συνέπεια δε σχετίζεται με τους τρέχοντες ηθικούς ενδοιασμούς που έχουν ανακύψει όσον αφορά στη χρήση εμβρυϊκών βλαστοκυττάρων. 3. Η εθνική ισορροπία σε ένα χώρο φύλαξης ΟΠΑ μπορεί να εξασφαλιστεί αυτόματα στους ετερογενείς πληθυσμούς ή μπορεί να ελεγχθεί μέσω της στοχευμένης συλλογής, στα επιμέρους μαιευτήρια, αντιπροσωπευτικών δειγμάτων από πληθυσμούς μειονοτήτων. 4. Η μόλυνση του ΟΠΑ από ιούς κυμαίνεται σε χαμηλά επίπεδα, συμπεριλαμβανομένων του μεγαλοκυτταρικού ιού και του ιού Epstein Barr. 5. Κάθε μονάδα ΟΠΑ, αφότου καταψυχθεί και αποθηκευθεί σε ένα κρυογονικό δοχείο, υπάρχει σε πραγματικό χρόνο και είναι διαθέσιμη κατόπιν αιτήσεως, ιδιαίτερα σε ασθενείς με ασταθή νόσο. Με τον τρόπο αυτό εξαλείφεται η καθυστέρηση και η αβεβαιότητα που ανακύπτουν κατά την αναζήτηση μοσχεύματος μυελού των οστών από μη συγγενείς δότες, οι οποίες αποτελούν παραμέτρους που περιπλέκουν την αντίστοιχη διαδικασία. 6. Ως σήμερα, δεν έχει παρατηρηθεί καμία κακοήθης μετάλλαξη της μεταμοσχευμένης μονάδας ΟΠΑ σε κανένα λήπτη αντίστοιχου μοσχεύματος. 7. Η ενίσχυση των αντιδράσεων σε αλλογενές μόσχευμα, περιλαμβανομένης και της Th1 που συνδέεται με την παραγωγή κυττοκίνων από νεογνικά Τ λεμφοκύτταρα, φαίνεται να είναι μικρότερη από αυτή των Τ λεμφοκυττάρων ενηλίκων, γεγονός το οποίο μπορεί να αποτελεί τη βάση για την εξήγηση της μειωμένης επίπτωσης της νόσου μοσχεύματος εναντίον ξενιστή (Graft versus Host Disease GvHD), συγκρινόμενη με τα μοσχεύματα μυελού των οστών που προέρχονται από ενήλικες. Αυτό καθιστά την ανάγκη για ιστοσυμβατότητα HLA λιγότερο αυστηρή. Έτσι, μια μονάδα ΟΠΑ που προέρχεται από μη συγγενή δότη-νεογνό και παρουσιάζει ιστοσυμβατότητα ακόμη και 4 από τα 6 HLA-Α, -Β αντιγόνα και DRB1 αλλήλιo (4 από τις 6 θέσεις) μπορεί να χρησιμοποιηθεί για μεταμόσχευση σε έναν ασθενή με μικρό βάρος. 18 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

27 8. Οι καταψυγμένες μονάδες ΟΠΑ μπορούν ευκολότερα να αποσταλούν σε άλλη τοποθεσία και να αποψυχθούν εκεί, ώστε να καταστούν διαθέσιμες προς χρήση, όταν παραστεί ανάγκη σε σύγκριση με μια φρέσκια μονάδα μοσχεύματος που προέρχεται από δωρεά μυελού των οστών. Η δεύτερη έχει ένα περιορισμένο χρόνο ζωής, καθιστώντας κατ αυτό τον τρόπο αναγκαίο το συντονισμό μεταξύ των γιατρών που θα συλλέξουν το μόσχευμα, του προσωπικού μεταφοράς του και των ομάδων που θα πραγματοποιήσουν τη μεταμόσχευση. 9. Η συγκέντρωση των γονότυπων HLA που αποκτώνται από μια τράπεζα ΟΠΑ παραμένει αναλλοίωτη, διότι οι αποθηκευμένες μονάδες δεν υπόκεινται σε κανενός είδους μείωση λόγω φθοράς πέραν αυτής της κλινικής χρήσης. Σε αντίθεση, στα μητρώα ενήλικων μη συγγενών εθελοντών δωρητών υφίστανται απώλειες των εν δυνάμει δοτών, λόγω της αύξησης της ηλικίας τους, της εμφάνισης νέων ιατρικών δεδομένων ή τέλος εξαιτίας γεωγραφικών δυσκολιών. 10. Δεδομένων της αναδυόμενης κατανόησης της ηλικιακής εξάρτησης της δράσης της τελομεράσης και της σημαντικής συνεισφοράς της γενετικής ρύθμισης των αιμοποιητικών στελεχιαίων κυττάρων προς την αύξηση της ηλικίας του δωρητή στην αιμοποιητική και ανοσοποιητική λειτουργία του λήπτη, παιδιά ασθενείς που δέχθηκαν μόσχευμα νεογνικών αιμοποιητικών στελεχιαίων κυττάρων θα ήταν αναμενόμενο να διατηρήσουν φυσιολογική αιμοποιητική και ανοσολογική λειτουργία κατά τις επόμενες δεκαετίες, συγκρινόμενα με τα μοσχεύματα αιμοποιητικών στελεχιαίων κυττάρων τα οποία λήφθηκαν από ενήλικους δότες. Αντίστοιχα, στη βιβλιογραφία αναφέρονται τα ακόλουθα μειονεκτήματα/περιορισμοί: 1. Ο περιορισμένος αριθμός αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων που περιέχεται στις συλλεγόμενες μονάδες ΟΠΑ μπορεί να συντελέσει στην αποτυχία ή καθυστέρηση της κινητικής της αιματολογικής εμφύτευσης και περιορίζει τη χρήση του σε ενήλικες ασθενείς. Για το σκοπό αυτό έχουν αναπτυχθεί στρατηγικές αύξησης του αριθμού των αρχέγονων κυττάρων ανά Kg μέσω της χρήσης δύο μοσχευμάτων σε ενήλικους ασθενείς, με θετικά μέχρις στιγμής αποτελέσματα. 2. Η μελλοντική ανάπτυξη ενδεχόμενων ανωμαλιών των αιμοποιητικών κυττάρων που προέρχονται από δότη-νεογνό στην ενήλικη ζωή, καθώς και η επίδρασή τους στο λήπτη, είναι άγνωστες κατά το χρόνο της μεταμόσχευσης. 3. Δεν είναι εφικτή η συλλογή πρόσθετων αιμοποιητικών στελεχιαίων κυττάρων του δότη για ασθενείς των οποίων η μεταμόσχευση απέτυχε, ούτε λεμφοκυττάρων για Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 19

28 λήπτες των οποίων η κατάσταση υποτροπίασε μετά την αρχική αλλογενή μεταμόσχευση ΟΠΑ. Σύγκριση του μη συγγενικού μοσχεύματος ΟΠΑ με το μυελό των οστών Δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα ολοκληρωμένες συγκριτικές μελέτες που συγκρίνουν τις μεταμοσχεύσεις από μόσχευμα προερχόμενο από μη συγγενή εθελοντή δότη και από ΟΠΑ. Αυτό το θέμα μελετάται από το δίκτυο Bone Marrow Transplantation (BMT) Clinical Trials Network (CTN), ενώ η λεπτομερής οργάνωση και εκτέλεση μιας τέτοιας μελέτης είναι ιδιαιτέρως προκλητική. Παρόλα αυτά, μια αναδρομική ανάλυση σύγκρινε πρόσφατα τα αποτελέσματα της μεταμόσχευσης μιας μονάδας ΟΠΑ με συμβατότητα 4 έως 6/6 θέσεων HLA με τα αποτελέσματα μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών από μη συγγενή εθελοντή δότη και συμβατότητα 8/8 αλληλίων, σε παιδιά ηλικίας μικρότερης των 16 ετών που έπασχαν από λευχαιμία. Η ανάλυση αυτή αποκάλυψε πενταετή επιβίωση χωρίς νόσο ασθενών στους οποίους έγινε μεταμόσχευση ΟΠΑ με συμβατότητα 6/6 θέσεων HLA (δείγμα 35 ασθενών) σημαντικά μεγαλύτερη από αυτή ασθενών στους οποίους έγινε μεταμόσχευση μυελού των οστών απόλυτης συμβατότητας 8/8 αλληλίων (δείγμα 116 ασθενών). Επιπροσθέτως, η επιβίωση χωρίς νόσο ασθενών με μεταμόσχευση ΟΠΑ συμβατότητας 5/6 (δείγμα 201 ασθενείς) και 4/6 (δείγμα 267 ασθενείς) ήταν συγκρίσιμη με αυτή του μυελού των οστών με συμβατότητα 8/8 αλληλίων. Είναι αξιοσημείωτο ότι η θνησιμότητα για τις μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ συμβατότητας 5/6 με υψηλή περιεκτικότητα σε κύτταρα (>3x10 7 TNC/kg) είναι συγκρίσιμη με αυτή των μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών, απόλυτης συμβατότητας 8/8 αλληλίων. Επίσης, ενώ η θνησιμότητα ήταν υψηλότερη σε ασθενείς μεταμοσχεύσεων ΟΠΑ χαμηλής περιεκτικότητας κυττάρων συμβατότητας 5/6 και συμβατότητας 4/6 οποιασδήποτε περιεκτικότητας, οι υποτροπές ήταν λιγότερες, πράγμα που εξηγεί την έλλειψη διαφοράς όσον αφορά στην επιβίωση σε σχέση με τους ασθενείς μεταμοσχεύσεων μυελού των οστών. Τα αποτελέσματα αυτά συνηγορούν στη χρήση συμβατών HLA ή περιορισμένης συμβατότητας μοσχευμάτων ΟΠΑ σε παιδιά με λευχαιμία. Η σύγκριση των τριών πηγών αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων παρατίθεται συνοπτικά στον πίνακα Ποσοτικά Στοιχεία Στην παράγραφο αυτή παραθέτονται τα σημαντικότερα στατιστικά στοιχεία που αφορούν στις μεταμοσχεύσεις ΟΠΑ σε παγκόσμια κλίμακα, όπως αυτά αναγράφονται στην ετήσια έκθεση του μητρώου δωρεών WMDA (World Marrow Donor Association, 9 th Annual Report, 2007). 20 Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα

29 Πίνακας 2.2:Σύγκριση Αιμοποιητικών Κυττάρων Μυελού των Οστών/ Περιφερικού Αίματος και ΟΠΑ (http://www.nationalcordbloodprogram.org/) Μυελός των οστών / Περιφερικό αίμα Η δωρεά απαιτεί χειρουργική επέμβαση υπό γενική αναισθησία. Ο δότης μπορεί να αισθανθεί σωματική δυσφορία και/ ή πόνο. Οι μακροχρόνιες συνέπειες που μπορεί να προκύψουν από τη χρήση αυξητικού παράγοντα κοκκιοκυττάρων κατά τη δωρεά αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων που προέρχονται από το περιφερικό αίμα είναι αβέβαιες. Για την πραγματοποίηση της μεταμόσχευσης απαιτείται δείγμα περίπου 950 ml μυελού των οστών (αναμειγμένο με αίμα) ή και μεγαλύτερη ποσότητα. Μεγάλη δόση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων. Γρήγορη εμφύτευση. Αφού αρχίσει η επίσημη αναζήτηση μοσχεύματος, χρειάζονται περίπου 4 μήνες έως ότου λάβει χώρα η μεταμόσχευση, υπό την προϋπόθεση ότι υπάρχει διαθέσιμη δωρεά. Οι δυνητικοί δωρητές είναι πιθανόν να μην είναι διαθέσιμοι πλέον ή να μη δώσουν τη συγκατάθεσή τους. Ο δωρητής πρέπει να εντοπιστεί και να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα των ελέγχων της HLA ταυτοποίησης και των μολυσματικών ασθενειών. Επίσης πρέπει να επιβεβαιωθεί η θέληση και ικανότητα του δωρητή να προσφέρει μυελό των οστών. Σημαντικές απώλειες αποχωρήσεις δωρητών. Ο δωρητής μπορεί να δώσει και δεύτερο μόσχευμα ή να δωρίσει Τ λεμφοκύτταρα αν αυτό χρειαστεί. Ο μυελός των οστών και το αιματικό μόσχευμα πρέπει να χρησιμοποιηθούν φρέσκα (η διάρκεια ζωής τους είναι μόλις λίγες ώρες). Ο ασθενής πρέπει να προετοιμαστεί πριν από τη συλλογή του μοσχεύματος. Η συνεργασία μεταξύ του κέντρου της δωρεάς και του μεταμοσχευτικού κέντρου είναι κρίσιμη και σύνθετη. Λανθάνουσες λοιμώξεις από ιούς για το μόσχευμα, συνήθεις (π.χ. κυτταρομεγαλοϊός CMV>50% σε ενήλικες δότες στις Η.Π.Α.). Δεν υπάρχει κίνδυνος σχετικά με τη μετάδοση γενετικών ασθενειών μέσω της μεταμόσχευσης. Σοβαρή επίπτωση της νόσου μοσχεύματος κατά ξενιστή (Graft versus Host Disease GvHD), συνήθης. Γενικά απαιτεί την τέλεια συμβατότητα μεταξύ δότη και λήπτη για 6/6 θέσεις HLA. Πρόσθετα, οι HLA παράγοντες (HLA-C, HLA-DP, HLA-DQ) χρησιμοποιούνται όλο και περισσότερο στο πεδίο της πρόγνωσης, ενώ αναζητούνται μεγαλύτερες συμβατότητες. ΟΠΑ Η απόκτηση του μοσχεύματος από τον πλακούντα ή τον ομφάλιο λώρο δε θέτει σε κανένα κίνδυνο τη μητέρα ή το παιδί. Ακόμη και 30 ml μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη μεταμόσχευση. Μικρότερη δόση αρχέγονων αιμοποιητικών κυττάρων. Εμφύτευση μικρότερης ταχύτητας. Αν βρεθεί κατάλληλο μόσχευμα απαιτούνται μόλις λίγες μέρες για την επιβεβαίωση, τους ειδικούς ελέγχους και τη μεταφορά στο μεταμοσχευτικό κέντρο (η διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει ακόμα και εντός 24ώρου σε περιπτώσεις ανάγκης). Αφού καταψυχθεί, μια μονάδα ΟΠΑ είναι διαθέσιμη ώσπου να χρησιμοποιηθεί. Δεν υπάρχουν απώλειες δωρεών. Δεν υπάρχει η δυνατότητα δεύτερης δωρεάς. Το μόσχευμα ΟΠΑ μπορεί να χρησιμοποιηθεί τουλάχιστον 15 χρόνια μετά την αρχική αποθήκευσή του. Μπορεί να αποσταλεί στο μεταμοσχευτικό κέντρο πριν την εισαγωγή και προετοιμασία του ασθενή. Η συνεργασία είναι απλή. Οι μονάδες ΟΠΑ αποστέλλονται κατόπιν παραγγελίας. Λανθάνουσες λοιμώξεις από ιούς για το μόσχευμα, σπάνιες (π.χ. κυτταρομεγαλοϊός CMV<1% σε δότες στις Η.Π.Α.). Το ΟΠΑ έχει ένα μικρό κίνδυνο στο ότι μια γενετική ασθένεια που δεν αναγνωρίστηκε και επιδρά στο αίμα ή στο ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να μεταφερθεί με το μόσχευμα. Επίπτωση της νόσου μοσχεύματος κατά ξενιστή (GvHD), λιγότερο συχνή, μικρότερης έντασης και ευκολότερα αντιμετωπίσιμη. Αποκλίσεις στη συμβατότητα των θέσεων HLA είναι επιτρεπτές, πράγμα που καθιστά ευκολότερη την εύρεση κατάλληλου μοσχεύματος. Ο ρόλος των HLA-C, HLA-DP, HLA-DQ δεν είναι ακόμα γνωστός. Σχεδίαση Δικτύου Δημοσίων Τραπεζών Ομφαλικών Μοσχευμάτων στην Ελλάδα 21

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη

Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων Γεργιανάκη Ειρήνη Δωρεά Ομφαλικού Αίματος Τι είναι το ομφαλoπλακουντιακό αίμα; «Ομφαλοπλακουντιακό» ονομάζουμε το αίμα που μπορεί να ληφθεί από τον ομφάλιο λώρο και

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Μία ανεκτίμητη προσφορά ζωής για όλους!

Δωρεά ομφαλοπλακουντιακού αίματος. Μία ανεκτίμητη προσφορά ζωής για όλους! Δωρεά ομφαλοπλακουντιακού αίματος Μία ανεκτίμητη προσφορά ζωής για όλους! Σελ. 3 H Ελληνική Τράπεζα Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος Σελ. 4 Oμφαλοπλακουντιακό αίμα (ΟΠΑ) Αρχέγονα αιμοποιητικά κύτταρα Σελ. 6

Διαβάστε περισσότερα

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη

9λόγοι. Οικογενειακή Φύλαξη. Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων. στην Ευρώπη Οικογενειακή Φύλαξη Ομφαλοπλακουντιακού Αίματος 9λόγοι για τους οποίους θα διαλέξετε τη Stem-Health Hellas Μοναδική Στιγμή. Μοναδική Απόφαση. H καλύτερη Tράπεζα Βλαστικών Κυττάρων στην Ευρώπη Η πρώτη μεταμόσχευση

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ

Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα. Τι είναι τα μεσεγχυματικά βλαστικά κύτταρα ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΦΥΛΑΞΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ ΦΥΛΑΞΗ ΜΕΣΕΓΧΥΜΑΤΙΚΩΝ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ 1 Τι είναι τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα Τα αιμοποιητικά βλαστικά κύτταρα αποτελούν την πηγή δημιουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών.

Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Βλαστοκύτταρα κλειδί στη θεραπεία ασθενειών. Η πρώτη και ασφαλής πηγή λήψης βλαστοκυττάρων στη ζωή του ανθρώπου είναι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα το οποίο παραμένει στον πλακούντα μετά τη γέννηση. Το υπόλοιπο

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Εθελοντική Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων και Μυελού των Οστών

Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Εθελοντική Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων και Μυελού των Οστών Δωρεά Κυττάρων Αίματος και Μυελού των Οστών Ενότητα #1: Εθελοντική Δωρεά Αρχέγονων Αιμοποιητικών Κυττάρων και Μυελού των Οστών Αλέξανδρος Σπυριδωνίδης Σχολή Επιστημών Υγείας Τμήμα Ιατρικής Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Μ ε τ α μ ό σ χ ε υ σ η α ι μ ο π ο ι η τ ι κ ώ ν κ υ τ τ ά ρ ω ν

Μ ε τ α μ ό σ χ ε υ σ η α ι μ ο π ο ι η τ ι κ ώ ν κ υ τ τ ά ρ ω ν Μ ε τ α μ ό σ χ ε υ σ η α ι μ ο π ο ι η τ ι κ ώ ν κ υ τ τ ά ρ ω ν Αιματολογική Κλινική και Λεμφωμάτων, Μονάδα Μεταμόσχευσης Μυελού Οστών Δημήτρης Καρακάσης Σχεδιάγραμμα της ομιλίας Εισαγωγή Ασθενής - ενδείξεις

Διαβάστε περισσότερα

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός»

Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΑΙΜΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΜΑΚ ΜΕ ΜΙΚΤΗ ΑΣΥΜΒΑΤΟΤΗΤΑ ΑΒΟ Παναγιώτα Κουτσογιάννη Αιµατολόγος ΝΥ Αιµοδοσίας Γ.Ν.Α. «Ο Ευαγγελισµός» ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΑΙΜΟΠΟΙΗΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ (ΜΑΚ) Αποδεκτή θεραπεία για ασθενείς µε: συγγενείς

Διαβάστε περισσότερα

Υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι αποθήκευσης µονάδων οµφαλοπλακουντιακού αίµατος σε:

Υπάρχουν τρεις διαφορετικοί τρόποι αποθήκευσης µονάδων οµφαλοπλακουντιακού αίµατος σε: Στείλτε το κείµενο αυτό σε όσους περισσότερους µπορείτε. Συµβάλετε στη σωστή ενηµέρωση του κόσµου. ΕΟΜ Μυελός των Οστών ΧΡΗΣΙΜΟΤΗΤΑ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΜΟΝΑ ΩΝ ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΓΙΑ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΕΘΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις

Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Βλαστοκύτταρα και χρήσεις Θαυµατουργές λύσεις στην ιατρική συνήθως δεν υπάρχουν. Ακόµη και ανακαλύψεις που υπόσχονται θαύµατα, τις περισσότερες φορές διανύουν πολύ δρόµο µέχρι να φτάσουν στην επιτυχία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ Αθήνα 19 Ιουνίου 2008 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Στα σκουπίδια πετιούνται κάθε χρόνο δεκάδες χιλιάδες Ομφαλικά Μοσχεύματα (βλαστοκυτταρα), τα οποία δίνουν ανεκτίμητη βοήθεια και λύση στο

Διαβάστε περισσότερα

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία

Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αυτόλογη μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων Λίγκα Μαρία Αιματολόγος, Επιμελήτρια Β Αιματολογικό Τμήμα Παθολογικής Κλινικής Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Πατρών Μεταμόσχευση αιμοποιητικών κυττάρων (ΜΑΚ)

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών

Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Βλαστοκύτταρα:Η χρήση τους στη θεραπεία ασθενειών Εργασία στο μάθημα της Βιολογίας Γυμνάσιο Κερατέας Δήμητρα Κοντού Νεφέλη Καλπάκα Γ2 Σχολικό έτος:2014-2015 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η πρόοδος της τεχνολογίας είναι ραγδαία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖA ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖA ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖA ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ Αικατερίνη Σταυροπούλου-Γκιόκα Ανδρέας Παπασάββας ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ H μεταμόσχευση μυελού των οστών αποτελεί καθιερωμένη θεραπευτική

Διαβάστε περισσότερα

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου

Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις. Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Νεογνικές και παιδιατρικές μεταγγίσεις Ελισάβετ Γεωργίου Αιματολόγος, Επίμ. Β Αιματολογικό Τμήμα Γ. Ν. Παπαγεωργίου Μεταγγίσεις σε νεογνά και παιδιά Μεταγγίσεις στον νεογνικό πληθυσμό Μεταγγίσεις στον

Διαβάστε περισσότερα

Οξεία μυελογενής λευχαιμία

Οξεία μυελογενής λευχαιμία Οξεία μυελογενής λευχαιμία Γενικά στοιχεία Ταξινόμηση και τύποι Ενδείξεις και συμπτώματα Αίτια πρόκλησης Διάγνωση Παρουσίαση και επαναστόχευση από Βικιπαίδεια Οξεία μυελογενής λευχαιμία : Ζήσου Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης.

Παραγωγή, απομόνωση και καθαρισμός της φαρμακευτικής πρωτεΐνης. ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΡΙΤΗ 1 ΙΟΥΝΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1o 1. δ 2. β 3. β 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2o 1. Σχολικό βιβλίο, σελ.

Διαβάστε περισσότερα

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5

Βλαστοκύτταρο. Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Βλαστοκύτταρο Χοτζάι Αθηνά, Στέργιο Χάιδω Τμήμα Γ5 Τα βλαστοκύτταρα είναι κύτταρα που αναπαράγονται διαρκώς και έχουν την ικανότητα να μετατραπούν (να διαφοροποιηθούν) σε οποιοδήποτε άλλο είδος κυττάρου

Διαβάστε περισσότερα

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία

Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΕΣ ΜΟΡΙΑΚΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ - ΓΕΝΕΤΙΚΗΣ Σύγχρονες μεθοδολογίες μοριακής βιολογίας και γενετικής στη γυναικολογία ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ ΕΛΕΝΗ, Ph.D. Λέκτορας Εργαστήριο Βιολογίας, Ιατρική Σχολή Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα.

Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Παιδιά και νέοι με χρόνια προβλήματα υγείας και ειδικές ανάγκες. Σύγχρονες ιατρικές θεωρήσεις και ελληνική πραγματικότητα. Μαρία Φωτουλάκη Επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής-Παιδιατρικής Γαστρεντερολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΏΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΏΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ ΑΝΑΚΟΙΝΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΟ ΟΡΘΟ Ταχ. Δ/νση : Σωρανού του Εφεσίου 4, 115 27 Αθήνα Τηλέφωνο : 2106597617-619 - 620 E mail : hr@bioacademy.gr Ο ΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΤΣΟΥΡΟΠΛΗΣ Αθήνα: 18/12/2012

Διαβάστε περισσότερα

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας

Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Μια ενημέρωση για ασθενείς και παρόχους φροντίδας Τι είναι το FoundationOne ; Το FoundationOne είναι μια εξέταση που ανιχνεύει γενωμικές μεταβολές (π.χ. μεταλλάξεις) που είναι γνωστό ότι σχετίζονται με

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΥΝΤΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΦΥΛΑΞΗΣ ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ - ΘΕΜΑΤΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ. ιπλωµατική Εργασία για την απόκτηση

ΦΟΥΝΤΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΦΥΛΑΞΗΣ ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ - ΘΕΜΑΤΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ. ιπλωµατική Εργασία για την απόκτηση Τ. Ε. Ι. ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ «ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΥΓΕΙΑΣ» ΦΟΥΝΤΑ ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΗΜΟΣΙΑΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΦΥΛΑΞΗΣ ΟΜΦΑΛΟΠΛΑΚΟΥΝΤΙΑΚΟΥ ΑΙΜΑΤΟΣ - ΘΕΜΑΤΑ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ιπλωµατική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήματα & Απαντήσεις

Ερωτήματα & Απαντήσεις ενημέρωση Ερωτήματα & Απαντήσεις Γιώργος Παπανικολάου, Δρ. Παθολόγος Τι είναι το ομφαλοπλακουντιακό αίμα; Περίπου 25-60% (54-160 ml) του συνολικού αίματος της εμβρυοπλακουντιακής κυκλοφορίας μιας τελειόμηνης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 1 ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ ΑΠΟΛΥΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΕΜΠΤΗ 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2004 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑ 1ο 1. β 2. γ 3. α 4. γ 5. δ ΘΕΜΑ 2ο 1. Σχολικό

Διαβάστε περισσότερα

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη

Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ. Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη Γυμνάσιο Κερατέας ΚΑΡΚΙΝΟΣ & ΜΕΤΑΛΛΑΞΕΙΣ Αναστασία Σουλαχάκη Κωνσταντίνα Πρίφτη 2013 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ : Ορολογία και λίγα λόγια για τον καρκίνο Χαρακτηριστικά του καρκίνου Μεταλλάξεις Μεταλλάξεις και καρκίνος

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών Δειγματοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση προβλημάτων ασυμβατότητας. Νίκη Βγόντζα

Επίλυση προβλημάτων ασυμβατότητας. Νίκη Βγόντζα Επίλυση προβλημάτων ασυμβατότητας Νίκη Βγόντζα Βασικά στάδια ελέγχου συμβατότητας του αίματος μεταξύ δότη και λήπτη 1.Αίτηση αίματος (παραπεμπτικό) και δείγμα ασθενή 2.Ομάδα ABO,RhD στο δείγμα του ασθενή

Διαβάστε περισσότερα

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων

Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Η επιστημονική εξέλιξη των μεταμοσχεύσεων Άλκης Κωστάκης Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών μεταμόσχευση αποτελεί πλέον τη μόνη θεραπευτική λύση για την τελικού σταδίου ανεπάρκεια καρδιάς, ήπατος και πνευμόνων

Διαβάστε περισσότερα

Είναι δυνατή η επιστημονική και ηθική νομιμοποίηση της ιδιωτικής αποθήκευσης ομφαλοπλακουντιακού αίματος;

Είναι δυνατή η επιστημονική και ηθική νομιμοποίηση της ιδιωτικής αποθήκευσης ομφαλοπλακουντιακού αίματος; Είναι δυνατή η επιστημονική και ηθική νομιμοποίηση της ιδιωτικής αποθήκευσης ομφαλοπλακουντιακού αίματος; Nicholas M. Fisk, Irene A. G. Roberts, Roger Markwald, Vladimir Mironov Πρωτότυπο άρθρο: Can routine

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ;

ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; ΑΛΛΕΡΓΙΑ: Ο ΑΟΡΑΤΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ ΚΑΠΟΙΟΣ ΑΛΛΕΡΓΙΚΟΣ; Αλλεργία, όπως ορίζει και η λέξη, σημαίνει άλλο έργο. Είναι η μη αναμενόμενη αντίδραση του ανοσιακού συστήματος του οργανισμού εναντίον ακίνδυνων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

Συνέντευξη Τύπου. 1η Νοεμβρίου Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων

Συνέντευξη Τύπου. 1η Νοεμβρίου Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων Συνέντευξη Τύπου 1η Νοεμβρίου Πανελλήνια Ημέρα ωρεάς Οργάνων 10 χρόνια λειτουργίας Ε.Ο.Μ. Θεσμικοί και Κοινωνικοί παράγοντες που συμμετέχουν και καθορίζουν τη μεταμοσχευτική πορεία μιας χώρας ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Γνώσεις, στάσεις και ποιότητα ζωής σε ασθενείς με λέμφωμα Οι ασθενείς που πάσχουν από λέμφωμα στην Ελλάδα εμφανίζονται ελλιπώς ενημερωμένοι σχετικά με ζητήματα που αφορούν στην

Διαβάστε περισσότερα

πάρε μέρος στην αλυσίδα γίνε και εσύ εθελοντής δότης ελληνική αιματολογική εταιρεία

πάρε μέρος στην αλυσίδα γίνε και εσύ εθελοντής δότης ελληνική αιματολογική εταιρεία ελληνική αιματολογική εταιρεία Είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι γύρω μας υπάρχουν πολλά προβλήματα που ταλανίζουν το σύγχρονο άνθρωπο. Ο ρόλος του εθελοντισμού είναι καθοριστικός για να περιορίσουμε μερικά

Διαβάστε περισσότερα

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ).

Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Αθήνα, 20/5/2015 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Γενικής Παιδείας των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδας Β ). Η

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται:

ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης χρησιμοποιούνται: ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΧΕΙΜΕΡΙΝΑ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/03/12 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε τη φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Ως φορείς κλωνοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

1. Η εταιρεία αναλαμβάνει την υποχρέωση να εξηγήσει στους υπογράφοντες γονείς ή στους νόμιμα

1. Η εταιρεία αναλαμβάνει την υποχρέωση να εξηγήσει στους υπογράφοντες γονείς ή στους νόμιμα ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΦΥΛΑΞΗΣ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ Στην Αθήνα, σήμερα την / /2006 μεταξύ των κάτωθι υπογεγραμμένων: α).. κάτοικος οδός.. αριθμός, κάτοχος του υπ αριθμόν δελτίου αστυνομικής

Διαβάστε περισσότερα

ΛΕΥΚΑΦΑΙΡΕΣΗ, ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ, ΑΔΡΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ

ΛΕΥΚΑΦΑΙΡΕΣΗ, ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ, ΑΔΡΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΛΕΥΚΑΦΑΙΡΕΣΗ, ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΗΣΗ, ΑΔΡΑΝΟΠΟΙΗΣΗ, ΚΛΑΣΜΑΤΟΠΟΙΗΣΗ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ-PETERSEN ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΩΝ ΑΙΜΑΤΟΣ (ΕΚΠΠΑ) «ΗΛΙΑΣ ΠΟΛΙΤΗΣ» ΕΘΝΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΑΙΜΟΔΟΣΙΑΣ (Ε.ΚΕ.Α.) ΕΠΙΠΛΟΚΕΣ ΜΕΤΑΓΓΙΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1ο Να γράψετε στο τετράδιό σας τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω ημιτελείς προτάσεις 1 έως 5 και δίπλα το γράμμα που αντιστοιχεί στη λέξη ή τη φράση, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010

ΑΝΟΣΟΒΙΟΛΟΓΙΑ. Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Εξεταστική Ιανουαρίου 2010 Ποιες είναι οι διαφορές μιας πρωτογενούς από μια δευτερογενή χυμική ανοσολογική απόκριση; Περιγράψετε τους μηχανισμούς ενεργοποίησης στις δυο περιπτώσεις. ΘΕΜΑ 2 (1 μονάδα) Περιγράψετε

Διαβάστε περισσότερα

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις

Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις Κληρονοµικά νοσήµατα και καταστάσεις που οφείλονται σε γονιδιακές µεταλλάξεις ΤΡΟΠΟΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣ ΑΥΤΟΣΩΜΙΚΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ ΦΥΛΟΣΥΝ ΕΤΗ ΥΠΟΛΕΙΠΟΜΕΝΗ

Διαβάστε περισσότερα

Πρακτικό Διοικητικού Συμβουλίου

Πρακτικό Διοικητικού Συμβουλίου Πρακτικό Διοικητικού Συμβουλίου Πρακτικό αρ. 2, της Συνεδρίασης του Διοικητικού Συμβουλίου του Κέντρου Προσέλκυσης Εθελοντών Δοτών Μυελού των Οστών ΚΕΔΜΟΠ Σήμερα την 29 η Ιουνίου έτους 2012, ημέρα Παρασκευή

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο

ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΑ ΛΥΜΕΝΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΚΕΦ. 1ο ΔΙΑΓΡΑΜΜΑΤΑ 1. Ένας άνθρωπος μολύνεται από έναν ιό. Το παρακάτω διάγραμμα απεικονίζει τις συγκεντρώσεις των αντιγόνων και των αντισωμάτων αυτού του ανθρώπου κατά

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΟΡΟΣΗΜΟ ΘΑΛΗΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ. Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. α Α3. β Α4. β Α5. δ ΘΕΜΑ Β Β1. 1 Β 2 Α 3 Α 4 Β 5 Β 6 Α 7 Α 8 Β Β2. Σελ. 18 Σχολικού βιβλίου Το γενετικό

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας

Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Φροντιστήρια δυαδικό 1 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ δυαδικό Τα θέματα επεξεργάστηκαν οι καθηγητές των Φροντιστηρίων «δυαδικό» Μελλίδης Κ. Πασσιά Α. Θέμα Α Γενικές εξετάσεις 2015 Βιολογία Γ λυκείου γενικής παιδείας Να

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις :

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή ιατρικής για το μάθημα του καρκίνου του όρχη βασικές γνώσεις : Οι όρχεις αποτελούν κομμάτι του αναπαραγωγικού συστήματος (παραγωγή σπερματοζωάριων) του άνδρα αλλά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών

ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ. Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΑΜΝΙΟΠΑΡΑΚΕΝΤΗΣΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΕΣ Μονάδα Πρόληψης Μεσογειακής Αναιμίας και άλλων Αιμοσφαιρινοπαθειών ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΗΛ: 2310892819 e-mail: hmesogiaki@ippokratio.gr

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω;

Μήπως έχω λέμφωμα; Πώς θα το καταλάβω; Πώς θα το καταλάβω; Το λέμφωμα είναι δυνητικά ιάσιμη νόσος Μήπως έχω λέμφωμα; Η έγκαιρη διάγνωση, σώζει ζωές Ο οδηγός αυτός έχει γραφτεί για να σας εφοδιάσει με πληροφορίες και συμβουλές, ώστε να αξιολογήσετε

Διαβάστε περισσότερα

1. Η εταιρεία αναλαμβάνει την υποχρέωση να εξηγήσει στους υπογράφοντες γονείς ή στους νόμιμα

1. Η εταιρεία αναλαμβάνει την υποχρέωση να εξηγήσει στους υπογράφοντες γονείς ή στους νόμιμα ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΣΥΜΦΩΝΗΤΙΚΟ ΦΥΛΑΞΗΣ ΒΛΑΣΤΙΚΩΝ ΚΥΤΤΑΡΩΝ ΟΜΦΑΛΙΟΥ ΛΩΡΟΥ Στην Αθήνα, σήμερα την / /2006 οι κάτωθι υπογεγραμμένοι: α)......... κάτοικοι. οδός. αριθμός..., κάτοχοι των υπ αριθμόν....δελτίων αστυνομικής

Διαβάστε περισσότερα

L 256/32 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.10.2005

L 256/32 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.10.2005 L 256/32 Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης 1.10.2005 ΟΔΗΓΙΑ 2005/61/ΕΚ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ της 30ής Σεπτεμβρίου 2005 για την εφαρμογή της οδηγίας 2002/98/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΏΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΏΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΜΕ ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΕΡΓΟΥ Τμήμα Προσωπικού Ταχ. Δ/νση : Σωρανού του Εφεσίου 4, 115 27 Αθήνα Τηλέφωνο : 2106597617-619 - 620 E mail : atzamali@bioacademy.gr vmaridaki@bioacademy.gr Αθήνα: 30/10/2012 Αριθμ. Πρωτοκ.: 2172 ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ο φυσιολογικός μυελός των οστών. Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. "Ο Ευαγγελισμός"

Ο φυσιολογικός μυελός των οστών. Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. Ο Ευαγγελισμός Ο φυσιολογικός μυελός των οστών Κατερίνα Ψαρρά Τμήμα Ανοσολογίας - Ιστοσυμβατότητας Γ.Ν.Α. "Ο Ευαγγελισμός" μυελός των οστών πολύπλοκος όλες οι κυτταρικές σειρές από αρχέγονο αδιαφοροποίητο κύτταρο μέχρι

Διαβάστε περισσότερα

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας

Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις. M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Ποικιλίες RhD - Σύγχρονη προσέγγιση κατά τις μεταγγίσεις M. Ξημέρη, ειδικ. Αιματολογίας Εισαγωγή Σύστημα RhD : - αναγνωρίστηκε το 1939 - το πιο σημαντικό κλινικά σύστημα μετά το ΑΒΟ - προκαλεί αιμολυτικές

Διαβάστε περισσότερα

Μεθοδολογία, Τεχνικές και Θεωρία για Οικονοµοτεχνικές Μελέτες. Πρόλογος 9 Ο Σκοπός αυτού του βιβλίου 11

Μεθοδολογία, Τεχνικές και Θεωρία για Οικονοµοτεχνικές Μελέτες. Πρόλογος 9 Ο Σκοπός αυτού του βιβλίου 11 Μεθοδολογία, Τεχνικές και Θεωρία για Οικονοµοτεχνικές Μελέτες Πρόλογος 9 Ο Σκοπός αυτού του βιβλίου 11 ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ Οικονοµοτεχνικές Μελέτες ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: Επιχειρηµατικότητα και Νέες Επιχειρηµατικές ραστηριότητες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ

ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΕΞΕΛΙΚΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΓΕΝΕΤΙΚΗ Ένας επιστημονικός κλάδος που με τα επιτεύγματά του προκάλεσε έντονες συζήσεις στο τέλος του 20 ου αιώνα και αναμένεται να απασχολήσει εξίσου έντονα, αν όχι να μονοπωλήσει το

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ : - ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2014 ΘΕΜΑ A Α1. δ Α2. γ Α3. β Α4. γ Α5. β ΘΕΜΑ B Β1. 4 2 1 6 3 5 Β2. α. DNA πολυμεράση β. Πριμόσωμα γ. DNA δεσμάση δ. DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΕΚΑΤΟΝΤΑΔΩΝ ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΠΟΥ ΑΝΟΙΓΟΥΝ ΤΟ ΔΡΟΜΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΙΟΡΙΣΜΟ ΤΩΝ ΥΠΟΨΗΦΙΩΝ ΜΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟΣΙΟ ΓΕΝΕΤΙΚΗ 1) Γονιδιακές μεταλλάξεις, χρωμοσωμικές

Διαβάστε περισσότερα

Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η

Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η Κ Υ Τ Τ Α Ρ Ι Κ Ε Σ Θ Ε Ρ Α Π Ε Ι Ε Σ - Α Ν Ο Σ Ο Γ Ε Ν Ε Τ Ι Κ Η Τράπεζα Μεσεγχυματικών Κυττάρων Τι είναι τα Μεσεγχυματικά στελεχιαία κύτταρα ( MSCs); Αποτελούν ετερογενή πληθυσμό πολυδύναμων αρχέγονων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Συγκρίνατε την πρωτογενή µε τη δευτερογενή ανοσοβιολογική απόκριση και απεικονίστε αυτές στο ίδιο διάγραµµα αξόνων. Πρωτογενή ανοσοβιολογική απόκριση ονοµάζουµε την απόκριση του

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α)

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ 2012 (ΟΜΑΔΑ Α) ΘΕΜΑ Α (Μονάδες 25) Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α1. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM)

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM. Hyper-IgM Syndrome (HIgM) INTERNATIONAL PATIENT ORGANISATION FOR PRIMARY IMMUNODEFICIENCIES ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΑΣΘΕΝΩΝ ΓΙΑ ΠΡΩΤΟΠΑΘΕΙΣ ΑΝΟΣΟANΕΠΑΡΚΕΙΕΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΕΡ-IgM Hyper-IgM Syndrome (HIgM) ΑΡΜΟΝΙΑ Σύλλογος Φίλων Ασθενών

Διαβάστε περισσότερα

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS)

ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) 12 ειγµατοληψία Χοριακών Λαχνών (CVS) Μεταφρασµένο από την Κατερίνα Πουγούνια και την Μαρία Τζέτη. Ιανουάριος 2009 Τροποποιήθηκε από φυλλάδια που εκδόθηκαν από τα νοσοκοµεία Guy s και St Thomas στο Λονδίνο,

Διαβάστε περισσότερα

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1.

Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr. Πίνακας 1. Ενημερωτικό Δελτίο Τεύχος 1 Δεκέμβριος 2007 Εργαστήριο Κλινικής Βιοχημείας και Εργαστηριακής Ιατρικής Οδός Ξενίας 1, 115 27 Αθήνα, T ηλ.: 210 7775444 Fax: 210 7775420 e-mail: info@diamedica.gr http://www.diamedica.gr

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ 1 ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β) ΤΕΤΑΡΤΗ 20 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΘΕΜΑ Α Α1. γ (σύφιλη) Α2. α (ερυθρός μυελός των οστών)

Διαβάστε περισσότερα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα

Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα Επίκτητη Ανοσιακή Απάντηση (χυμικό σκέλος) Β λεμφοκύτταρα φυσική ή μη ειδική ανοσία δεν απαιτεί προηγούμενη έκθεση στο παθογόνο και δεν διαθέτει μνήμη. σε επίκτητη ή ειδική ανοσία χυμική ανοσία με παραγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού

Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Παράρτημα 1 Λόγοι έκδοσης γνώμης για τον χαρακτηρισμό φαρμακευτικού προϊόντος ως ορφανού Η Επιτροπή Ορφανών Φαρμάκων (COMP), έχοντας εξετάσει την αίτηση, κατέληξε στα ακόλουθα: Σύμφωνα με το άρθρο 3 παράγραφος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ

ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ. ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑ 4η ΠΡΟΒΛΕΨΗ ΖΗΤΗΣΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΝΟΥΡΓΙΑΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΔΟΜΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ 1. Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ ΒΑΣ. ΣΙΔΕΡΗΣ, ΜΕΣΟΓΕΙΩΝ 6, ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΟΙ 115 27, ΑΘΗΝΑ, ΤΗΛ: 210 7777.654, FAX ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗ ΑΘΗΝΩΝ Μικροβιολογικό & Ερευνητικό Εργαστήριο Καθ έξιν Αποβολές Οι καθ 'έξιν αποβολές είναι μια ασθένεια σαφώς διακριτή από τη στειρότητα, και που ορίζεται ως δύο ή περισσότερες αποτυχημένες

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ

Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης. Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Εργαστηριακή Διάγνωση της HIV λοίμωξης Δρ. Μαρία Κοτσιανοπούλου Βιολόγος Υπεύθυνη Εργαστηριού Κέντρου Αναφοράς AIDS, ΕΣΔΥ Διάγνωση της HIV λοίμωξης Από το 1985 και μέχρι σήμερα η διαγνωστική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΘΕΤΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΘΕΜΑ Α Α1 δ Α2 γ Α3 β Α4 γ Α5 β ΘΕΜΑ Β Β1 Κατά σειρά τα βήματα που οδηγούν στην κατασκευή του καρυότυπου είναι τα ακόλουθα: 4 2 1 6 3 5 Β2 α DNA πολυμεράσες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ Στο Σχέδιο Νόμου «Προσαρμογή της εθνικής νομοθεσίας στις διατάξεις της Οδηγίας 2011/24/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 9 ης Μαρτίου 2011 περί εφαρμογής των δικαιωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ Θέµα 1 ο 1. Τα άτοµα που είναι ετερόζυγα για τη β-θαλασσαιµία: α. Εµφανίζουν ήπια αναιµία β. Έχουν ευαισθησία στην ελονοσία γ. Συνθέτουν µεγάλη ποσότητα HbF δ.

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Ανοσολογία

Εισαγωγή στην Ανοσολογία Εισαγωγή στην Ανοσολογία ρ. Γιώργος Κρασιάς Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου Τµήµα Μοριακής Ιολογίας Τι είναι το Ανοσοποιητικό Σύστηµα (ΑΣ)? Το ΑΣ (Immune System) είναι ένα σύστηµα άµυνας του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ

ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ ΚΑΚΟΗΘΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΚΑΙ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗ Επιβλέπουσα Α.ΤΕΙ.Θ Ε. ΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΥ Μέλη Επιτροπής Λαβδανίτη Μαρία Μινασίδου Ευγενία Αλεξιάδη Αθηνά Γεωργάκη Ελένη Αλεξάνδρειο Τεχνολογικό

Διαβάστε περισσότερα

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες

Χρωµοσωµικές Αλλαγές. Πληροφορίες για Ασθενείς και Οικογένειες 12 Orphanet Ιστοσελίδα ελεύθερης πρόσβασης που παρέχει πληροφορίες για τις σπάνιες παθήσεις, τα κλινικά πειράµατα, τα φάρµακα και συνδέσµους για οµάδες υποστήριξης σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ιστοσελίδα: www.orpha.net

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012

ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΜΑΘΗΜΑ / ΤΑΞΗ : ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ / Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΣΕΙΡΑ: ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 08/01/2012 ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να επιλέξετε την φράση που συμπληρώνει ορθά κάθε μία από τις ακόλουθες προτάσεις: 1. Τα αντισώματα εκκρίνονται

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ «ΕΝΑ» ΓΙΟΜΠΛΙΑΚΗΣ ΛΑΖΑΡΟΣ ΠΕΤΡΟΜΕΛΙΔΗΣ ΒΑΣΙΛΗΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Ο µέγιστος αριθµός διαφορετικών

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης

ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ. Μαλτέζος Ιωάννης ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ DOWN ΥΠΟ ΤΗΝ ΑΙΓΊΔΑ ΤΗΣ ΙΕΡΗΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ Μαλτέζος Ιωάννης Κληρονομικότητα Το σώμα μας αποτελείται από εκατομμύρια κύτταρα εκ των οποίων τα περισσότερα εξ αυτών

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΜΑ 1 Ο Α. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση ή στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση. 1. H β- θαλασσαιμία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο.

Επομένως είναι πολύ σημαντικό για εμάς να αποκτήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερες γνώσεις πάνω σε αυτή τη νόσο. Έντυπο πληροφόρησης και συγκατάθεσης ασθενών για συμμετοχή στη μελέτη μητρώου της Αυτοσωματικής Υπολειπόμενης Πολυκυστικής Νόσου Νεφρών (Autosomal Recessive Polycystic Kidney Disease, ARPKD) Mελέτη ARegPKD

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ & ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΕΞΕΤΑΣΗΣ: 20/05/2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2.

Διαβάστε περισσότερα

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία

Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Διαγώνισμα 2014-15 Ενδεικτικές απαντήσεις Κυριακή 15/02/2015 Ημερομηνία Βιολογία Κατεύθυνσης Εξεταζόμενο μάθημα Γ Λυκείου Τάξη Θέμα 1 ο : 1 α, 2 γ, 3 ε, 4 α, 5 ε Θέμα 2 ο : Α. Η απεικόνιση των μεταφασικών

Διαβάστε περισσότερα

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ

Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Βιολογία Κατεύθυνσης Γ Λυκείου ΚΥΡΙΑΚΗ 9 ΜΑΡΤΙΟΥ 2014 ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Επιμέλεια: Δημήτρης Κοτρόπουλος ΘΕΜΑ Α Α1. γ Α2. γ Α3. γ Α4. δ Α5. δ ΘΕΜΑ B B1. Στήλη Ι Στήλη ΙΙ 1. στ 2. ζ 3. ε 4. α 5. δ 6. β 7. γ Β2.

Διαβάστε περισσότερα

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ

Kλινικές ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ Kλινικές Mελέτες ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΕ ΒΑΣΙΚΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ 1Τι είναι οι κλινικές μελέτες είναι σημαντικές; > Μη διστάσετε να ρωτήσετε το γιατρό σας για οποιαδήποτε και άλλη γιατί πληροφορία ή διευκρίνηση χρειάζεστε

Διαβάστε περισσότερα

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013

Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 Θέματα Πανελλαδικών 2000-2013 ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΤΙΚΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ ΕΠΑΝΑΛΗΠΤΙΚΕΣ Κεφάλαιο 5 ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5 ΘΕΜΑ 1 ο Γράψτε τον αριθμό καθεμιάς από τις παρακάτω προτάσεις και δίπλα το γράμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ

ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ ΤΡΙΣΔΙΑΣΤΑΤΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΒΑΔΙΣΗΣ Τι είναι η Ανάλυση Βάδισης? Η εκτίμηση της βάδισης ενός ατόμου μόνο με την παρατήρηση είναι δύσκολη. Η δυσκολία αυτή είναι μεγαλύτερη όταν η βάδιση επηρεάζεται από νευρολογικά

Διαβάστε περισσότερα

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ

Η Επιτροπή Παιδείας της ΠΕΒ. Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Αθήνα, 4/6/2014 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΒΙΟΕΠΙΣΤΗΜΟΝΩΝ Σας αποστέλλουμε τις προτεινόμενες απαντήσεις που αφορούν τα θέματα της Βιολογίας Θετικής Κατεύθυνσης των Ημερησίων Γενικών Λυκείων και ΕΠΑΛ (Ομάδα Β ).

Διαβάστε περισσότερα

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ

ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ - ΡΑΔΙΟΒΙΟΛΟΓΙΑ Βασικές γνώσεις I SBN 960-372-069-0 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΑΡΙΣ Α. ΚΟΣΜΙΔΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΤΣΑΚΙΡΗΣ Μ Ε Ρ Ο Σ Ι ΟΓΚΟΛΟΓΙΑ Κεφάλαιο 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΟΝ ΚΑΡΚΙΝΟ... 3 Το καρκινικό κύτταρο... 3 Κυτταρικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΔΙΑΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΟ ΔΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΟ ΠΜΣ «ΤΟΠΙΚΗ ΚΑΙ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΔΗΜΟΚΡΙΤΕΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά

Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος. Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Προγεννητικός Μοριακός Καρυότυπος Η τεχνολογία αιχμής στη διάθεσή σας για πιο υγιή μωρά Η νέα εποχή στον Προγεννητικό Έλεγχο: Μοριακός Καρυότυπος - array CGH - Συγκριτικός γενωμικός υβριδισμός με μικροσυστοιχίες

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ:

ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Θέμα Α. Α.1. δ Α.2. γ Α.3. β Α.4. γ Α.5. β Θέμα Β. Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) TETAPTH 4 IOYNIOY 2014 - ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: Β.1. 4 2 1-6 3-5 B.2. α.) DNA

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η διατύπωση σχετικά με την κύηση και τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς θα πρέπει να είναι η ακόλουθη:

Η διατύπωση σχετικά με την κύηση και τους ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς θα πρέπει να είναι η ακόλουθη: Παραρτημα III Τροποποιήσεις που πρέπει να περιληφθούν στα σχετικά τμήματα των περιλήψεων των χαρακτηριστικών του προϊόντος και των φύλλων οδηγιών χρήσης 48 Τροποποιήσεις που πρέπει να περιληφθούν στα σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική

Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ - ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ - ΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2009, ΤΕΥΧΟΣ 52 Ιχνηλασιμότητα στην εργαστηριακή ιατρική Μετάφραση-Προσαρμογή: Ευγενία Κώνστα, Χημικός PhD Πρωτότυπος τίτλος: Traceability in Laboratory Medicine Clinical

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1. Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ 152 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 Αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του ΚΠΣ III Η εκ των προτέρων αξιολόγηση των µακροοικονοµικών επιπτώσεων του 3 ου ΚΠΣ µπορεί να πραγµατοποιηθεί µε τρόπους οι οποίοι

Διαβάστε περισσότερα