ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ-ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ-ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ"

Transcript

1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ-ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΕ ΦΛΟΙΟΥΣ ΣΤΑΦΥΛΗΣ ΤΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ MERLOT, CABERNET SAUVIGNON ΚΑΙ SANGIOVESE. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΥΤΩΝ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ Επιβλέπων Καθηγητής: Κοτσερίδης Γ. Επικ. Καθηγητής Αθήνα, Νοέμβριος 2010

2 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΔΠΜΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ-ΟΙΝΟΛΟΓΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΕ ΦΛΟΙΟΥΣ ΣΤΑΦΥΛΗΣ ΤΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ MERLOT, CABERNET SAUVIGNON ΚΑΙ SANGIOVESE. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΥΤΩΝ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ Εξεταστική Επιτροπή: Κοτσερίδης Γ. Επικ. Καθηγητής Κωμαϊτης Μ. Καθηγητής Μπινιάρη Αικ. Επικ. Καθηγήτρια Αθήνα, Νοέμβριος 2010

3 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Πρώτα θα ήθελα να εκφράσω τις θερμές ευχαριστίες μου στον επιβλέποντα καθηγητή αυτής της εργασίας, τον κ. Κοτσερίδη Γεώργιο επίκουρο καθηγητή του Γ.Π.Α., για τη συνεχή υποστήριξη και καθοδήγησή του, καθώς και την πολύτιμη βοήθεια του στην ορθή εκπόνηση της ερευνητικής μελέτης. Επίσης, ευχαριστώ ιδιαιτέρως, την κα Καλλίθρακα Σταματίνα ερευνήτρια Α του ΕΘΙΑΓΕ, για την σημαντική βοήθεια της στην ολοκλήρωση του πειραματικού μέρους της μελέτης και τον κ. Κουνδουρά Στέφανο επίκουρο καθηγητή του ΑΠΘ, για την σημαντική συμβολή του και την άψογη συνεργασία. Ακόμα ευχαριστώ θερμά την κα Προξενιά Νίκη Ε.Ε.ΔΙ.Π. του Γ.Π.Α. για την υποστήριξη και πολύτιμη βοήθεια της καθ όλη τη διάρκεια του πειραματικού μέρους της εργασίας, τον συνάδελφο Τίκο Παναγιώτη για την πολύ καλή συνεργασία και τον συνάδελφο Σανιδά Κωνσταντίνο για την συμβολή του στην συγγραφή της παρούσας μελέτης. Γεωργιάδου Αφροδίτη

4 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΕΡΙΛΗΨΗ 5 ABSTRACT 6 ΕΙΣΑΓΩΓΗ 7 ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 1. Ο καρπός της αμπέλου Η μορφολογία και σύνθεση της ράγας Η ανάπτυξη της ράγας Τα φαινολικά συστατικά Οι ανθοκυάνες Βιοσύνθεση των ανθοκυανών Παράγοντες που επηρρεάζουν την συγκέντρωση των ανθοκυανών Οι ποικιλίες αμπέλου Το ξεφύλλισμα. 19 ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 5. Υλικά και μέθοδοι Συνθήκες του πειράματος Μέθοδοι ανάλυσης των ανθοκυανών Προσδιορισμός των ανθοκυανών φασματοφωτομετρικά Προσδιορισμός των ανθοκυανών με την μέθοδο HPLC Αποτελέσματα Προσδιορισμός των ανθοκυανών φασματοφωτομετρικά Προσδιορισμός των ανθοκυανών με την μέθοδο HPLC Συζήτηση-Συμπεράσματα. 73 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 77

5 ΜΕΛΕΤΗ ΤΩΝ ΦΑΙΝΟΛΙΚΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΣΕ ΦΛΟΙΟΥΣ ΣΤΑΦΥΛΗΣ ΤΩΝ ΠΟΙΚΙΛΙΩΝ MERLOT, CABERNET SAUVIGNON ΚΑΙ SANGIOVESE. ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΗΝ ΣΥΝΘΕΣΗ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΑΥΤΩΝ. ΓΕΩΡΓΙΑΔΟΥ ΑΦΡΟΔΙΤΗ Τμήμα Επιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων, Εργαστήριο Μηχανικής Τροφίμων, Επεξεργασίας και Συντήρησης Γεωργικών Προϊόντων, Ιερά Οδός 75, Αθήνα. Περίληψη Στην παρούσα εργασία εξετάζεται η επίδραση του ξεφυλλίσματος στην σύνθεση και στην περιεκτικότητα των ανθοκυανών, στους φλοιούς ραγών τριών ποικιλιών V. vinifera (Merlot, Cabernet Sauvignon and Sangiovese), στα έτη 2007 και Πιο συγκεκριμένα, σε πρέμνα με τρία επίπεδα ξεφυλλίσματος (έντονο, μέτριο και καθόλου), -στο στάδιο της καρπόδεσης-, προσδιορίστηκαν ποιοτικά και ποσοτικά οι ολικές και επιμέρους ανθοκυάνες (δελφινιδίνη, κυανιδίνη, πετουνιδίνη, παιονιδίνη, μαλβιδίνη, οξικός και κουμαρικός εστέρας της μαλβιδίνης). Με την φασματοφωτομετρική μέθοδο των Iland et al (2004) προσδιορίστηκαν ποσοτικά οι ολικές ανθοκυάνες και με τη μέθοδο HPLC, προσδιορίστηκαν ποιοτικά και ποσοτικά οι επιμέρους και ολικές ανθοκυάνες. Στις ποικιλίες Merlot και Cabernet Sauvignon και τις δύο χρονιές παρατηρήθηκε θετική επίδραση του ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση όλων των ανθοκυανών με στατιστικώς σημαντική αύξηση στο έντονο ξεφύλλισμα σε σχέση με το μάρτυρα (καθόλου ξεφύλλισμα). Μόνο στην περίπτωση της Cabernet Sauvignon το 2007 με το μέτριο ξεφύλλισμα δεν παρατηρήθηκε καμία επίδραση στην περιεκτικότητα των ανθοκυανών σε σύγκριση με το μάρτυρα. Όσον αφορά την ποικιλία Sangiovese, το έτος 2007 παρουσιάζεται με το έντονο ξεφύλλισμα μια μείωση στις περισσότερες ανθοκυάνες (όχι σημαντική), ενώ η συγκέντρωσή τους στο μέτριο ξεφύλλισμα ήταν παρόμοια με αυτή του μάρτυρα. Το 2008 παρατηρήθηκε μικρή αύξηση στα πρέμνα με το μέτριο και το έντονο ξεφύλλισμα αλλά όχι σημαντική. Συμπερασματικά, απ αυτήν την ερευνητική μελέτη φαίνεται ότι η επίδραση του ξεφυλλίσματος σχετίζεται με πολλούς παράγοντες όπως την αυστηρότητά του, τις εδαφοκλιματικές συνθήκες της χρονιάς που εφαρμόζεται και από την ποικιλία της αμπέλου. Λέξεις κλειδιά: V. vinifera, ανθοκυάνες, ξεφύλλισμα, ράγα, μικροκλίμα 5

6 Abstract The present paper examines the effect of leaf removal to the composition and concentration of anthocyanins, in the grape skins of three different varieties V. vinifera (Merlot, Cabernet Sauvignon and Sangiovese), of the years 2007 and In particular, in vines with three levels of defoliation (severe, partial και control), - on the fruit set-, the total and each of anthocyanins (delphinidin-3-monoglucoside, cyanidin-3monoglucoside, petunidin-3-monoglucoside, peonidin-3-monoglucoside, malvidin-3monoglucoside, malvidin-3-monoglucoside-acetate, malvidin-3-monoglucoside pcoumarate) were defined qualitatively and quantitatively. By the method of Iland et al (2004) the total anthocyanins were defined quantitatively and by the HPLC method, the total and each of anthocyanins were defined qualitatively and quantitatively. For the Merlot and Cabernet Sauvignon varieties in both years, there was a positive correlation of the leaf removal in the concentration of all anthocyanins with a statistically significant increase in the severe leaf removal compared to the control (no defoliation). Only in the case of Cabernet Sauvignon in 2007 with partial defoliation there was no effect observed in the concentration of the anthocyanins again compared to the control. As the Sangiovese variety is concerned, 2007 is presented with the severe a limited decrease in most anthocyanins, while their concentration in partial leaf removal showed a resemblance with that of the control. In 2008 there was a minor increase in the vines with partial and severe defoliation. In conclusion, from the current research, it is indicated that the effect of the leaf removal relates to numerous parameters such as its severity, the environmental conditions of the year carried out and the variety of the grapevine. Key Words: V. vinifera, anthocyanins, leaf removal, grape, microclimate 6

7 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Για τον οινολόγο, είναι απαραίτητη η καλή γνώση της σύστασης και της ποιότητας των σταφυλιών (πρώτη ύλη) προκειμένου να παρασκευάσει ποιοτικούς διαφορετικούς τύπους οινικών προϊόντων αξιοποιώντας με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τη μορφολογία και τη σύνθεση των διαφορετικών μερών της σταφυλής, καθώς και τη χημική σύσταση των ραγών κάθε ποικιλίας. Πολλοί παράγοντες συντελούν στην παραγωγή ποιοτικής πρώτης ύλης (βότρυες) και μετέπειτα στην παρασκευή ποιοτικών οίνων με συγκεκριμένα επιθυμητά χαρακτηριστικά. Οι κατάλληλες εδαφοκλιματικές συνθήκες και καλλιεργητικές τεχνικές, τα μοναδικά χαρακτηριστικά που έχει κάθε ποικιλία (γενότυπος) και αργότερα η σωστή οινοποίηση ανάλογα τον τύπο οίνου- συμβάλλουν στη βελτίωση της ποιότητας του οινικού προϊόντος και στη μείωση του κόστους παραγωγής. Τα φαινολικά συστατικά ειδικά για τους ερυθρούς οίνους αποτελούν σημαντικό κεφάλαιο της οινολογίας. Οι ανθοκυάνες που αποκλειστικά σ αυτές οφείλεται το χρώμα και η απόχρωση των ερυθρών οίνων είναι μαζί με τις ταννίνες οι δύο μεγάλες τάξεις των φαινολικών παραγώγων. Επίσης ο ρόλος τους είναι σημαντικός κατά την συντήρηση και την παλαίωση των οίνων και υπεισέρχονται στους αρωματικούς χαρακτήρες τους. Οργανοληπτικά, μια ποικιλία πλούσια σε χρώμα, δίνει οίνο πλούσιο σε σώμα. Γενικά, οι καλλιεργητικές τεχνικές αποτελούν ισχυρό εργαλείο στα χέρια του αμπελουργού ώστε να βελτιώσει την ποιότητα και ποσότητα της παραγωγής του. Το ξεφύλλισμα, ένα από τα χλωρά κλαδέματα επιδρά στις συνθήκες μικροκλίματος στο επίπεδο των ραγών με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη έκθεσή τους στην ηλιακή ακτινοβολία. Πληθώρα ερευνητικών μελετών (Tardaguila et al, 2008, CandolfiVasconcelos and Koblet, 1990, Poni et al, 2006, Poni et al, 2008) εξετάζει την επίδρασή του στην σύνθεση των ραγών. Από αυτές τις μελέτες παρατηρείται ότι αν η επίδραση είναι θετική ή αρνητική εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως την ίδια ποικιλία, τις μετεωρολογικές συνθήκες της χρονιάς που εφαρμόζεται, τον χρόνο (πρώιμο ή όψιμο) και την αυστηρότητα της εφαρμογής του. Σκοπός της παρούσας μελέτης είναι προσδιορίζοντας το ανθοκυανικό δυναμικό στους φλοιούς σταφυλιών των ποικιλιών Merlot, Cabernet Sauvignon and Sangiovese να ερευνηθεί η επίδραση της αμπελοκομικής πρακτικής του ξεφυλλίσματος στη συγκέντρωση των ανθοκυανών. 7

8 1. Ο ΚΑΡΠΟΣ ΤΗΣ ΑΜΠΕΛΟΥ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΡΑΓΑΣ. Εικ. 1. Σχηματική παράσταση της ράγας της σταφυλής. Πηγή: Jackson, R., S., ΦΛΟΙΟΣ Στα κύτταρα του φλοιού, περιέχεται το μεγαλύτερο ποσοστό των αρωματικών, ταννοειδών ουσιών και των χρωστικών, χαρακτήρας σημαντικός για τις ποικιλίες οινοποιίας. Στις περιπτώσεις των ερυθρών ποικιλιών, ο φλοιός είναι δύο φορές πιο πλούσιος σε πολυφαινόλες σε σύγκριση με τις λευκές. Συγκεκριμένα, στο φλοιό των ερυθρών σταφυλών βρίσκεται η ολότητα των ανθοκυανών, οι οποίες καταλαμβάνουν συνήθως 3-4 σειρές κυττάρων κάτω από την επιδερμίδα. Ο φλοιός αποτελείται από την επιδερμίδα και την υποδερμίδα. Η επιδερμίδα αποτελείται από μια-δυο στιβάδες λεπτών πεπλατυσμένων κυττάρων με παχειές και ανθεκτικές μεμβράνες, (Κουράκου, 1998). Το εξωτερικό τοίχωμα των κυττάρων της επιδερμίδας λέγεται εφυμενίδα, η οποία καλύπτεται από ένα κηρώδες επικάλυμμα, την ανθηρότητα. Ο ρόλος της κέρινης ανθηρότητας είναι πολλαπλός: συμβάλλει στην ωραιότητα και ελκυστικότητα της ράγας, αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο στην απώλεια ύδατος 8

9 της ράγας, ενισχύει την άμυνα στα εγκαύματα που προκαλούν οι ηλιακές ακτίνες, συμβάλλει στην αντοχή στις προσβολές σε παθογόνα και έντομα και συγκρατεί τους ζυμομύκητες, (Σταυρακάκης, 2004α). Κάτω από την επιδερμίδα βρίσκεται η υποδερμίδα, η οποία αποτελείται από 6-10 στιβάδες κυττάρων μεγαλύτερων διαστάσεων από εκείνα της επιδερμίδας. Στα χυμοτόπια αυτών των κυττάρων βρίσκονται οι ανθοκυάνες. ΣΑΡΚΑ Η σάρκα αποτελείται από το μεσοκάρπιο και το ενδοκάρπιο και περικλείει τα γίγαρτα. Τα κυριότερα συστατικά της σάρκας είναι τα σάκχαρα και τα οργανικά οξέα. Η περιεκτικότητα σε σάκχαρα είναι υψηλότερη στο μεσοκάρπιο και σε οξέα στο ενδοκάρπιο. Η σάρκα αποτελείται από ή και περισσότερες στιβάδες πενταγωνικών ή εξαγωνικών κυττάρων με πολύ λεπτές μεμβράνες. Στη σάρκα διακρίνονται τρεις ζώνες κυττάρων χωρίς σαφή διαχωριστικά όρια: Η εξωτερική και μεσαία ζώνη (μεσοκάρπιο) και η εσωτερική ζώνη (ενδοκάρπιο). ΓΙΓΑΡΤΑ Το γίγαρτο είναι ο σπόρος της αμπέλου. Κάθε ράγα μπορεί να περιέχει από 1-4 γίγαρτα (εκτός τις αγίγαρτες ποικιλίες). Αποτελείται από τη σάρκα ή λευκωματώδη ιστό, το έμβρυο και εξωτερικά από το κέλυφος και είναι πλούσιο σε ελαιώδεις ουσίες και φαινολικά παράγωγα ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΡΑΓΑΣ. Κατά την ανάπτυξη της ράγας στις ποικιλίες V. vinifera, διακρίνονται τρία στάδια βάση των μεταβολών τόσο του ρυθμού αύξησης της όσο και της υφής και της περιεκτικότητας της σε μεταβολίτες (σάκχαρα και οξέα). I. Στάδιο της πράσινης ράγας. Αρχίζει από την καρπόδεση μέχρι το χρόνο της έναρξης ωρίμανσης των ραγών. Στο στάδιο αυτό η ράγα έχει πράσινο χρώμα και σκληρή σάρκα. Επίσης περιέχει μεγάλη ποσότητα σε οξέα, μικρή σε σάκχαρα και έχει μεγάλη ταχύτητα αύξησης των διαστάσεων της. Στις εγγίγαρτες ποικιλίες το στάδιο αυτό περιλαμβάνει δύο φάσεις Ι 9

10 και ΙΙ όσον αφορά το ρυθμό αύξησης της ράγας. Στη φάση ΙΙ παρατηρείται επίσχεση του ρυθμού αύξησης των ραγών, ενώ αυξάνουν ταχύτατα τα γίγαρτα. II. Στάδιο ωρίμανσης. Ξεκινάει με το γυάλισμα των ραγών και διαρκεί μέχρι την πλήρη (βιομηχανική) ωρίμανση των ραγών. Η αύξηση του όγκου τους συνεχίζεται με φθίνοντα ρυθμό. Στο στάδιο αυτό η περιεκτικότητα των ραγών σε σάκχαρα αυξάνει θεαματικά και σημαντική είναι η μείωση της οξύτητας. III. Στάδιο υπερωρίμανσης. Μετά την ολοκλήρωση της βιομηχανικής ωρίμανσης συνεχίζονται οι μεταβολές των ραγών (μορφολογικές, φυσιολογικές και βιοχημικές). Κατά την υπερωρίμανσή τους οι ράγες χάνουν μια ποσότητα νερού. Εικ. 2. Ενδεικτικό σχήμα των καμπύλων μεταβολής των ανθοκυανών κατά την πορεία ωρίμανσης των σταφυλών από τον περκασμό μέχρι την ωριμότητα. Μονογλυκοζίτες-3 της κυανιδίνης (1), δελφινιδίνης (2), πετουνιδίνης(3), παιονιδίνης(4) και μαλβιδίνης(5). Πηγή: Κουράκου-Δραγώνα, Σ.,

11 2. ΤΑ ΦΑΙΝΟΛΙΚΑ ΣΥΣΤΑΤΙΚΑ. Φαινόλες ονομάζονται τα υδροξυλιωμένα παράγωγα των αρωματικών υδρογονανθράκων, τα οποία περιέχουν ένα ή περισσότερα υδροξύλια σε αντικατάσταση ισάριθμων υδρογόνων, συνδεδεμένων με τα άτομα άνθρακα του δακτυλίου (βενζολικός), (Κουράκου, 1998). Οι φαινόλες ταξινομούνται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις μη φλαβανοειδείς φαινόλες και τις φλαβανοειδείς φαινόλες. Στις μη φλαβανοειδείς υπάγονται μονομοριακά φαινολικά παράγωγα που απαντούν ευρύτατα στους φυτικούς ιστούς και σε διάφορα φυτικά προϊόντα. Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα είναι το γαλλικό και το καφεϊκό οξύ από τις βασικές ενώσεις του βενζοϊκού και κινναμωμικού οξέος αντίστοιχα με επιπρόσθετες ομάδες -ΟΗ. Στις φλαβανοειδείς φαινόλες περιλαμβάνονται οι πολυφαινόλες με σκελετό C 6-C3-C6. Με τον όρο πολυφαινόλες προσδιορίζονται και τα παράγωγα των φαινολικών συστατικών που προκύπτουν με υποκατάσταση της βασική τους δομής (π.χ. εστέρες, μεθυλεστέρες, γλυκοζίτες). Σ αυτή την κατηγορία ανήκουν: α) οι φλαβονόλες β) οι φλαβανόνες γ) οι φλαβανόλες -3 ή κατεχίνες δ) οι φλαβανοδιόλες -3, 4 ή προκυανιδίνες ε) οι ανθοκυάνες και στ) οι ταννίνες (πολυμερισμένα παράγωγα) 2.1. ΟΙ ΑΝΘΟΚΥΑΝΕΣ. Η σπουδαιότητα των ανθοκυανών για τις ερυθρές ποικιλίες έγκειται στο γεγονός ότι αποκλειστικά σ αυτές οφείλεται το χρώμα τους και συμβάλλουν στους οργανοληπτικούς χαρακτήρες των ερυθρών οίνων. Είναι κύριοι εκπρόσωποι των φλαβανοειδών φαινολών που στη φύση απαντώνται ως ετεροζίτες. Το άγλυκο μέρος έχει το βασικό τύπο C6-C3-C6 και λέγεται ανθοκυανιδίνη, η οποία είναι ενωμένη με σάκχαρο συνήθως γλυκόζη, (εικ.2). Στις ποικιλίες V. Vinifera οι ανθοκυάνες έχουν μόνο 1 μόριο σακχάρου. Στο μόριο του σακχάρου μπορεί να είναι εστεροποιημένο και ένα οργανικό οξύ όπως οξικό, καφεϊκό ή π-κουμαρικό και τότε οι ανθοκυάνες ονομάζονται ακυλιωμένες. 11

12 Εικ. 3. Ο Μοριακός τύπος των ανθοκυανών. Πηγή: Jackson, R., S., ΒΙΟΣΥΝΘΕΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ. Τα φαινολικά συστατικά προέρχονται από τον καταβολισμό των σακχάρων ως δευτερεύοντα προϊόντα, από δύο βιοσυνθετικά μονοπάτια: το μονοπάτι του σικιμικού οξέος και το φαινυλ-προπανοϊκό μονοπάτι. Από το βιοσυνθετικό μονοπάτι του σικιμικού οξέος σχηματίζεται βενζοϊκό και κινναμωμικό οξύ, (Κοτσερίδης, 2006 α). Στη συνέχεια 3 μόρια του ακετυλοσυνένζυμου Α -προερχόμενα από τον κύκλο του Krebsσυμπυκνώνονται και σχηματίζεται ένας βενζοϊκός δακτύλιος. Από την συμπύκνωση ενός μορίου κινναμωμικού οξέος και του βενζοϊκού δακτυλίου παράγεται η ομάδα των φλαβονοειδών. Σε όλες τις αντιδράσεις κατά την βιοσύνθεση των φαινολικών συμμετέχουν εξιδικευμένα ένζυμα όπως PAL, CHS, UFGT. Βασικό ρόλο παίζει το ένζυμο PAL (λυάση της αμμωνιακής φαινυλαλανίνης), το οποίο βρίσκεται στο κυτόπλασμα και είναι το σημαντικότερο ένζυμο για την σύνθεση των φαινολικών συστατικών. 12

13 Εικ. 4. To βιοσυνθετικό μονοπάτι των ανθοκυανών. Πηγή: Cortell, J., M. and J. A. Kennedy, Η πρώτη ανθοκυάνη που σχηματίζεται στους φλοιούς των ερυθρών σταφυλιών είναι η κυανιδίνη, κατά τον περκασμό της ράγας. Στην αρχή αυξάνεται η συγκέντρωσή της στη συνέχεια όμως, λόγω της ασταθούς δομής της σε παιονιδίνη με μεθoξυλίωση, αντίστοιχα. Όπως φαίνεται στην εικ. 3, η δελφινιδίνη είναι προϊόν διαφορετικής αντίδρασης από την περίπτωση της κυανιδίνης με διαφορετικό ένζυμο (F3 5 Η) να συμμετέχει στις αντιδράσεις σχηματισμού της. Στη συνέχεια η δελφινιδίνη με μεθοξυλίωση μετασχηματίζεται σε πετουνιδίνη, και η μεγαλύτερη ποσότητα της τελευταίας στο τέλος σε μαλβιδίνη, η οποία είναι η πιο σταθερή απ όλες και βρίσκεται σε μεγαλύτερο ποσοστό για όλες της ερυθρές ποικιλίες της Vitis vinifera. Εκτός από το στάδιο ωρίμανσης της ράγας, το ανθοκυανικό προφίλ εξαρτάται και από την ποικιλία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι στην ποικιλία Cabernet Sauvignon η κυανιδίνη βρίσκεται σε μικρότερες συγκεντρώσεις από άλλες ποικιλίες. 13

14 2.3. ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ. Εκτός από το χαρακτηριστικό ανθοκυανικό προφίλ που έχει κάθε ποικιλία και τη μέγιστη συγκέντρωση ανθοκυανών που μπορεί να δώσει (ανθοκυανικό δυναμικό), υπάρχουν αρκετοί παράγοντες που επηρρεάζουν την συγκέντρωση των ανθοκυάνων σε μια συγκεκριμένη ποικιλία. Οι παράγοντες αυτοί ομαδοποιούνται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: Οι εδαφοκλιματικές συνθήκες και οι καλλιεργητικές τεχνικές. I. Εδαφοκλιματικές συνθήκες. 1) Έδαφος. Στην συγκέντρωση των φλαβανοειδών επιδρούν φυσικά χαρακτηρηστικά του εδάφους όπως η δομή, η σύστασή του αλλά και η ηλικία του. Η κύρια όμως επίδραση του τύπου του εδάφους είναι η ικανότητά του να συγκρατεί νερό επιτρέποντας παράλληλα την καλή στράγγιση της υγρασίας που περισσεύει, (Σταυρακάκης, 2004 β, Downey et al, 2006). Ακόμα και χημικές ιδιότητες του εδάφους όπως ph και γονιμότητα παίζουν ρόλο στη συσσώρευση των ανθοκυανών. 2) Υψόμετρο. Από το υψόμετρο προσδιορίζονται οι θερμικές δυνατότητες του κλίματος μιας περιοχής. Η επίδραση του υψόμετρου είναι ευνοϊκή στις μεσημβρινές περιοχές ενώ δυσμενής στις περιοχές που βρίσκονται κοντά στο βόρειο όριο καλλιέργειας της αμπέλου. Σε ερευνητική μελέτη, παρατηρήθηκε αύξηση της συγκέντρωσης των ανθοκυανών, σε δύο ισπανικές ερυθρές ποικιλίες V. Vinifera, όταν αυξήθηκε το υψόμετρο από τα 150 στα 250 μέτρα πάνω από το επίπεδο της θάλασσας, (Downey et al, 2006). 3) Θερμοκρασία. Είναι δύσκολο να προσδιοριστούν ξεχωριστά οι επιδράσεις της θερμοκρασίας και της ηλιακής ενέργειας στη συσσώρευση των ανθοκυανών αφού είναι προφανής η αλληλοσυσχέτιση αυτών των δύο παραγόντων, φαίνεται όμως από μελέτες, ότι η θερμοκρασία ίσως παίζει το σημαντικότερο ρόλο στη βιοσύνθεση των ανθοκυανών. To βέλτιστο εύρος θερμοκρασίας για την σύνθεση των ανθοκυανών κυμαίνεται από 17 οc εως 26οC. Γενικά εως σήμερα, από ερευνητικά δεδομένα προκύπτει ότι πολύ υψηλές και πολύ χαμηλές θερμοκρασίες αναστέλλουν την παραγωγή χρωστικών ουσιών, (Κοτσερίδης, 2006α, Jackson and Lombard, 1993). Επίσης, παρατηρήθηκε ότι χαμηλές νυχτερινές θερμοκρασίες (15-20οC) συμβάλλουν περισσότερο στον χρωματισμό των σταφυλιών. Οι Yamane et al, 2006 αναφέρουν ότι οι ράγες που θερμάνθηκαν στους 20 οc για 2 βδομάδες από την πρώτη μέχρι την τρίτη βδομάδα μετά την έναρξη του χρωματισμού των φλοιών τους- παρουσίασαν την μεγαλύτερη περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες. 14

15 4) Ηλιακή ακτινοβολία. Σε πληθώρα ερευνητικών εργασιών εξετάζεται η επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας στη βιοσύνθεση των ανθοκυανών. Οι Cortell and Kennedy (2006) παρατήρησαν ότι στους βότρυες με σκίαση η συγκέντρωση των ανθοκυανών ήταν περίπου 30% λιγότερη απ αυτή των μη σκιαζόμενων. Μια ενδιαφέρουσα παρατήρηση στην ίδια εργασία είναι ότι ο μονογλυκοζίτης-3 της παιονιδίνης είχε αντίθετη συμπεριφορά από τις υπόλοιπες ανθοκυάνες και στις σκιαζόμενες ράγες η συγκέντρωσή του ήταν διπλάσια. Οι Bergqvist et al. (2001) αναφέρουν ότι στη σκιαζόμενη πλευρά της γραμμής του αμπελώνα -σε πρέμνα των ποικιλιών Cabernet Sauvignon και Grenache- η συγκέντρωση των ανθοκυανών αυξανόταν γραμμικά καθώς αυξανόταν και η PAR (φωτοσυνθετικά ενεργή ακτινοβολία) -μέχρι 100 μmol*m-2*sec-1-, στην οποία εκτίθονταν οι ράγες. Στην ηλιαζόμενη πλευρά έκθεση των βοτρύων πάνω από 100 μmol*m-2*sec-1 είχε σαν αποτέλεσμα τη μείωση των ανθοκυανών. Επίσης από την ερευνητική μελέτη των Dokoozlian and Kliewer (1996) για τις ποικιλίες Cabernet Sauvignon και Pinot noir, φαίνεται ότι η έκθεση των ραγών σε ηλιακή ακτινοβολία στα στάδια Ι και ΙΙ της αναπτυξής τους είναι απαραίτητη για την μέγιστη παραγωγή χρωστικών. Αν και η βιοσύνθεσή τους ξεκινά στο στάδιο ΙΙΙ της ανάπτυξης των ραγών, όταν οι ράγες εκτίθονται από το πρώτο στάδιο μέχρι και το τελευταίο παρατηρείται η μέγιστη συσσώρευση ανθοκυανών. Με αυτό τον τρόπο αυξάνεται η αρχική συγκέντρωση ή η δραστηριότητα ενός ή μερικών ενζύμων που καταλύουν αντιδράσεις της βιοσύνθεσης των ανθοκυανών. II. Καλλιεργητικές τεχνικές. 1) Κλάδεμα. Ξεκινώντας από το σύστημα μόρφωσης, το σχήμα που δίνεται στα πρέμνα, αξιοποιεί κατά το καλύτερο δυνατό τρόπο κάποια φυσικά χαρακτηριστικά του φυλλώματος (γεωμετρικό σχήμα, ύψος και κατεύθυνση), τα οποία επηρρεάζουν σημαντικά τη δημιουργία επιθυμητού μικροκλίματος εντός του φυλλώματος και στο επίπεδο των ραγών (Σταυρακάκης, 2004α). Τα νεώτερα σχήματα μόρφωσης όπου το φυλλικό τοίχος είναι διαιρούμενο (π.χ Geneva Double Curtain, Lyre) σχεδιάστηκαν για τη βελτίωση του μικροκλίματος και σε περιπτώσεις ερυθρών ποικιλιών παρατηρήθηκε αύξηση των ανθοκυανών (Jackson, 2008). Επίσης με το κατάλληλο χειμερινό κλάδεμα καρποφορίας επιτυγχάνεται η ισορροπία βλάστησης προς καρποφορίας με αποτέλεσμα την παραγωγή αμπελουργικού προϊόντος ποιότητας. Για παράδειγμα, σε περιπτώσεις πολύ ζωηρών ποικιλιών ανάλογα και το υποκείμενο- με την σωστή επιλογή χειμερινού κλαδέματος (μόρφωσης και καρποφορίας) μειώνεται εως ένα όριο η ζωηρότητα των πρέμνων ώστε να μην αποβαίνει σε βάρος της ποιότητας του φορτίου και γενικά στην ευρωστία του. Γενικά με τα χλωρά κλαδέματα (κορυφολόγημα, βλαστολόγημα, ξεφύλλισμα και αραίωμα φορτίου, χαραγή) επιδιώκεται η βελτιστοποίηση της παραγωγής ποιοτικά. Πιο συγκεκριμένα, το ξεφύλλισμα αποσκοπεί κυρίως στη βελτίωση των χαρακτήρων 15

16 ποιότητας των ραγών και ιδιαιτέρως του χρώματος τους, αφού η εφαρμογή του συμβάλει στην καλύτερη έκθεση των ραγών στο φως. 2) Εφαρμογή φυτορυθμιστικών ουσιών. Σε πολλές εργασίες μελετάται η επίδραση φυτορρυθμιστικών ουσιών όπως αμπσισικό οξύ, αιθυλένιο, κυτοκινίνες, γιββερελλίνες και αυξίνες στη βιοσύνθεση των φαινολικών συστατικών. Σε πρέμνα της ποικιλίας Cabernet Sauvignon το αμπσισικό οξύ αύξησε τη συγκέντρωση των ανθοκυανών, ενώ η εφαρμογή γιββερελλινών (GA3) σε ράγες φαίνεται να μειώνει την περιεκτικότητα τους. Επίσης οι αυξίνες και οι κυτοκινίνες γενικά στα φυτά έχουν θετική επίδραση στη βιοσύνθεση των ανθοκυανών και η εξωγενής εφαρμογή αιθυλενίου ενίσχυσε το χρώμα στους φλοιούς ραγών, (Downey et al, 2006). 3) Λίπανση. Με τη λίπανση εμπλουτίζουμε το έδαφος με θρεπτικά στοιχεία απαραίτητα για την ανάπτυξη και παραγωγή των πρέμνων. Η υπερβολική λίπανση με άζωτο Ν και κάλιο Κ θα οδηγήσει σε μειωμένη συγκέντρωση ανθοκυανών, επειδή θα αυξηθεί η ζωηρότητα του πρέμνου θα επηρεαστεί η ισορροπία βλάστησης προς καρποφορίας και έμμεσα το μικροκλίμα εξαιτίας των ζωηρών (μεγάλου μήκους) βλαστών, (Jackson and Lombard, 1993). 4) Άρδευση. Ερευνητικά δεδομένα αναφέρουν ότι υδατικό έλλειμα αυξάνει στις ράγες την περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες (Downey et al, 2006). Κυρίως η επίδραση της έλλειψης νερού επιδρά στο μέγεθος των ραγών μείωση- και έτσι αλλάζει η αναλογία βάρους φλοιού της ράγας προς ολικό βάρος ράγας με αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη περιεκτικότητα των ανθοκυανών και ταννινών στις ράγες. Το πολύπλοκο με τις επεμβάσεις υδατικού στρες είναι οτι κύριες λειτουργίες του πρέμνου όπως και κάθε φυτού είναι αδύνατες χωρίς την απαραίτητη ποσότητα νερού. Έτσι το πρέμνο αντιδρώντας στην έλλειψη νερού μειώνει την φωτοσυνθετική δραστηριότητα κλείνοντας τα στομάτια, με συνέπεια πιθανόν την μείωση της συσσώρευσης των μεταβολιτών (υδατάνθρακες) και τέλος την μειωμένη ανάπτυξη των βλαστών και του ριζικού συστήματος. 16

17 3. ΟΙ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΑΜΠΕΛΟΥ. Η ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΜERLOT. Η merlot είναι γαλλική έγχρωμη ποικιλία, που καλλιεργείται στην περιφέρεια της περιοχής Bordeaux. Από το γλεύκος της ποικιλίας αυτής παρασκευάζονται ερυθροί οίνοι με χαρακτηριστικά γνωρίσματα, το άρωμα και την απαλότητα τους. Στην Ελλάδα συνιστάται για τις αμπελουργικές ζώνες καλλιέργειας των Νομών Κοζάνης, Φλώρινας, Γρεβενών, Λευκάδας, Αχαϊας, Ηλείας, Μεσσηνίας και Αρκαδίας (Σταυρακάκης, 2004β). Αμπελογραφικά, το φύλλο της ποικιλίας είναι μεγάλο, κυκλικό, πεντάκολπο και βαθύκολπο με μισχικό κόλπο σχήματος λύρας ή U. Ο βότρυς είναι μεγέθους μετρίου και σχήματος κυλινδροκωνικού. Η ράγα είναι σφαιρική, μικρή με παχύ φλοιό χρώματος κυανού-μαύρου. Η ποικιλία χαρακτηρίζεται ως ζωηρή, παραγωγική και σχετικά πρώϊμη. Είναι ευαίσθητη στον περονόσπορο, την ανθόρροια και στον παγετό της άνοιξης. Η ΠΟΙΚΙΛΙΑ CABERNET SAUVIGNON. Η Carbenet sauvignon (ή Petit Cabernet ή Cabornet) είναι έγχρωμη, γαλλική ποικιλία, καλλιεργούμενη στη περιοχή Bordeaux και Medoc. Η ποικιλία αυτή συμμετέχει στην παρασκευή των περίφημων ερυθρών οίνων Bordeaux. Στη χώρα μας συνιστάται για τις περιοχές των Νομών Χαλκιδικής, Κοζάνης, Γρεβενών, Ιωαννίνων, Αχαϊας και Μεσσηνίας. Συμμετέχει με ελληνικές ποικιλίες στην παραγωγή οίνων ονομασίας προέλευσης ανώτερης ποιότητας. Αμπελογραφικά, το φύλλο είναι μικρό εώς μέτριο, κυκλικό, πεντάκολπο και βαθύκολπο, με μισχικό κόλπο σχήματος λύρας. Το έλασμα είναι λείο στην άνω επιφάνεια, με αραχνοϋφή χνοασμό στην κάτω. Το σταφύλι είναι μικρό, κυλινδροκωνικό και πυκνό. Η ράγα χαρακτηρίζεται μέτρια εως μικρή, σφαιρική με βαθύ κυανό χρώμα και καλυμμένη με άχνη κυανού χρώματος. Η ποικιλία αυτή είναι μέσης πρωϊμότητας, ζωηρή και μέτριας παραγωγής. Αξιοποιεί φτωχά και ξηρά εδάφη. Στην Ελλάδα μορφώνεται σε κύπελλο ή γραμμικό και δέχεται μακρό κλάδεμα. 17

18 Η ΠΟΙΚΙΛΙΑ SANGIOVESE. H Sangiovese (ή Brunello ή Prugnolo) είναι έγχρωμη, ιταλική ποικιλία, η οποία καλλιεργείται εκτεταμένα στην κεντρική Ιταλία. Είναι η πολύ γνωστή για τους οίνους από το Chianti και παράγει πολλούς από τους εκλεκτότερους ερυθρούς οίνους στην Ιταλία. Αμπελογραφικά, το φύλλο είναι μεσαίου μεγέθους, πεντάλοβο. Ο βότρυς της ποικιλίας είναι μεσαίου μεγέθους, κυλινδρικό πυραμιδοειδές και η ράγα μετρίου μεγέθους, σφαιρική με σκληρό φλοιό χρώματος μαύρο βιολετί. Η ποικιλία αυτή χαρακτηρίζεται ως σχετικά ζωηρή και παραγωγική και είναι πιο όψιμη από τις άλλες δύο ποικιλίες. Επίσης, είναι ευαίσθητη στο βοτρύτη. 18

19 4. ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑ. To ξεφύλλισμα είναι ένα από τα χλωρά κλαδέματα, το οποίο εφαρμόζεται για την διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ βλάστησης και καρποφορίας, ώστε να βελτιστοποιηθεί η παραγωγή ποιοτικά και ποσοτικά, χωρίς να εξασθενίσουν τα πρέμνα. Με τον όρο ξεφύλλισμα, εννοείται η αφαίρεση αριθμού φύλλων (ανάλογα την αυστηρότητα) στη βάση των κύριων βλαστών. Γενικά, μπορεί να εφαρμοστεί από την έναρξη βλάστησης μέχρι την ωρίμανση φορτίου. Όταν η επέμβαση γίνει πρίν την καρπόδεση χαρακτηρίζεται ως πρώιμη και όταν γίνει μετά τον περκασμό, όψιμη. Εικ. 5. Πρέμνα με το έντονο ξεφύλλισμα. Πηγή: Προσωπικό αρχείο, Με το ξεφύλλισμα, δημιουργούνται στην ζώνη καρποφορίας ευνοϊκότερες συνθήκες φωτισμού, θερμοκρασίας και αερισμού. Με την απ ευθείας έκθεση των βοτρύων στον ήλιο παρατηρείται αύξηση της περιεκτικότητας των ραγών σε σάκχαρα και μείωση της ολικής οξύτητας. Οι Bavaresco et al, (2008) αναφέρουν ότι η επίδραση του ξεφυλλίσματος στα σάκχαρα και την οξύτητα των ραγών των ποικιλιών Barbera και Croatina εξαρτάται από την ποικιλία και τις μετεορολογικές συνθήκες της χρονιάς. Ακόμα το ξεφύλλισμα βοηθά στην προστασία του φορτίου από μηχανικές βλάβες, προσβολές μυκήτων (τεφρά σήψη, ωίδιο) και εντόμων (ευδεμίδα). Προσδιοριστικοί παράγοντες για τα αποτελέσματα του ξεφυλλίσματος (θετικά ή αρνητικά) είναι ο χρόνος και η αυστηρότητα εφαρμογής του. Για παράδειγμα, σε συνθήκες υπερβολικής ηλιακής έκθεσης το ξεφύλλισμα οδηγεί σε εγκαύματα (Chorti et al, 2010). 19

20 5. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΈΘΟΔΟΙ. 5.1 ΣΥΝΘΗΚΕΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ. Ο αμπελώνας βρίσκεται στο Ξηροχώρι Θεσσαλονίκης, σε υψόμετρο 269 μέτρων με ελαφριά ανατολική κλίση (5%) και με έδαφος πηλοαμμώδες. Η φύτευση έγινε το 2001 και το πείραμα έλαβε χώρα τα έτη 2007 και Οι αποστάσεις φύτευσης είναι 1,20 x 2m και ο προσανατολισμός των γραμμών Β-Ν. Το σύστημα μόρφωσης είναι γραμμικό αμφίπλευρο και εφαρμόστηκε βραχύ κλάδεμα καρποφορίας με 6 κεφαλές των 2 οφθαλμών. Εικ. 6. Πανοραμική άποψη του αμπελώνα στο Ξηροχώρι Θεσσαλονίκης. Πηγή: Προσωπικό αρχείο, Στον αμπελώνα η ποικιλία Merlot καλλιεργείται σε έκταση 6 στρ. και οι ποικιλίες Cabernet Sauvignon και Sangiovese σε έκταση 12 στρ. Όλες οι ποικιλίες εμβολιάστηκαν σε υποκείμενο 110 Richter. Ο αμπελώνας είναι μη αρδευόμενος και όσον αφορά τη φυτοπροστασία της καλλιέργειας, στα έτη του πειράματος έγιναν 6-7 επεμβάσεις με χαλκό και με θείο (με βρέξιμη σκόνη) και 4-5 θειαφίσματα (με σκόνη επίπασης). Επίσης έγινε μηχανικό κορυφολόγημα και μετά την καρπόδεση, ξεφύλλισμα ανάλογο με το επιθυμητό επίπεδο. Στο στάδιο του περκασμού, έγινε αραίωμα σταφυλιών σε ποσοστό 30-50%. 20

21 Εφαρμόστηκε ένα παραγοντικό σχέδιο 2 x 3 x 3: σε δύο χρονιές (έτη 2007 και 2008), με τρεις ποικιλίες αμπέλου και τρεις διαφορετικές επεμβάσεις ξεφυλλίσματος (έντονο ξεφύλλισμα, μέτριο ξεφύλλισμα και χωρίς ξεφύλλισμα). Το έντονο ξεφύλλισμα προσδιορίζεται με την αφαίρεση των φύλλων των κύριων βλαστών από τη βάση μέχρι τον ανώτερο κόμβο πάνω από το τελευταίο σταφύλι και αφαίρεση των μεσοκάρδιων βλαστών από τη βάση των μέχρι τον ανώτερο κόμβο πάνω από το πρώτο σταφύλι. Στο μέτριο ξεφύλλισμα αφαιρέθηκαν οι μεσοκάρδιοι βλαστοί από τη βάση των κύριων βλαστών μέχρι τον ανώτερο κόμβο πάνω από το πρώτο σταφύλι και από τους κύριους αφαίρεση των φύλλων μέχρι το πρώτο σταφύλι Για κάθε επίπεδο ξεφυλλίσματος κάθε ποικιλίας, συλλέχθηκαν δείγματα των 100 ραγών σε τρεις επαναλήψεις. Από 10 πρέμνα του ίδιου επιπέδου ξεφυλλίσματος σε κάθε ποικιλία συλλέχθηκαν 10 βότρυες, (1 τυχαίος βότρυς από κάθε πρέμνο), και στη συνέχεια χωρίστηκαν σε τριάδα Από κάθε υποομάδα βοτρύων επιλέχτηκαν τυχαία οι 200 ράγες που αντιστοιχούν σε μία επανάληψη. Άρα για κάθε χρονιά τα δείγματα ήταν συνολικά 27-3 ποικιλίες x 3 επίπεδα ξεφυλλίσματος x 3 επαναλήψεις-. Τα δείγματα της ποικιλίας Merlot όταν συλλέχθηκαν είχαν περιεκτικότητα σε σάκχαρα ο Brix, τα δείγματα της Cabernet sauvignon ο Brix και της Sangiovese 2021 ο Brix. Η στατιστική ανάλυση των αποταλεσμάτων έγινε με το στατιστικό πρόγραμμα ANOVA με στατιστικώς σημαντική διαφορά όταν P< ΜΕΘΟΔΟΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΑ. Με τη μέθοδο των Iland et al, 2004 προσδιορίζεται ποσοτικά το ολικό δυναμικό των ανθοκυανών σε ερυθρές ποικιλίες αμπέλου. Η μέθοδος περιλαμβάνει ένα στάδιο προετοιμασίας του δείγματος των ραγών, στη συνέχεια την διαδικασία της εκχύλισης των ανθοκυανών και τέλος την διαδικασία της μέτρησης της απορρόφησης στα 520nm με την ανάλογη αραίωση του εκχυλίσματος. Ο τρόπος εκχύλισης αυτής της μεθόδου στηρίζεται σε διαλύτη με χαμηλό ph. Πιο συγκεκριμένα χρησιμοποιείται 50% v/v υδατικό διάλυμα απόλυτης αιθυλικής αλκοόλης με ph 2. Ερευνητικές μελέτες έδειξαν ότι σε αυτές τις συνθήκες με συνεχής ανάδευση για 1 ώρα εκχυλίζονται το 94% της ομάδας των ανθοκυανών. Η αραίωση του εκχυλίσματος εξαρτάται από το πόσο έντονο χρώμα έχει η ποικιλία που μελετάται. Ως διάλυμα αραίωσης χρησιμοποιείται HCl 1M και το ίδιο προστίθεται στο διάλυμα εκχύλισης για να μειωθεί το ph του. 21

22 Πριν την μέτρηση των δειγμάτων στο φασματοφωτόμετρο στα 520nm προηγείται μέτρηση στα 700nm για να ελεχθεί η θολερότητα του τελικού διαλύματος ώστε να είναι αξιόπιστες οι τιμές απορρόφησης στα 520nm. Ο υπολογισμός της συγκέντρωσης των ανθοκυανών βασίζεται στη χρήση του συντελεστή απορρόφησης (extinction coefficient) του μονογλυκοζίτη-3 της μαλβιδίνης. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ. Ζυγός ακριβείας Πλαστικοί περιέκτες Ομογενοποιητής Πλαστικοί περιέκτες φυγοκέντρου Σιφώνιο των 10ml Παραφιλμ και αλουμινόχαρτο Συσκευή αυτόματης ανάμιξης Φυγόκεντρο Αυτόματη πιπέτα Γυάλινοι δοκιμαστικοί σωλήνες Vortex Φασματοφωτόμετρο Διάλυμα 50% v/v αιθανόλης σε νερό με ph 2,0 Διάλυμα HCl 1M ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ. Ζυγίζονται 50 ράγες από κάθε δείγμα. Υπολογίζεται σε κάθε δείγμα ο μέσος όρος του βάρους της μίας ράγας. Τοποθετούνται οι ράγες σε πλαστικό περιέκτη και με τη βοήθεια ενός ομογενοποιητή συνθλίβονται. Η ομογενοποίηση διαρκεί περίπου 45 δευτερόλεπτα σε υψηλή ταχύτητα rpm-. Με τη σύνθλιψη δημιουργείται ένα 22

23 ομογενοποιημένο μίγμα (αραιός πολτός) από τους φλοιούς, τη σάρκα και τα γίγαρτα των ραγών. Σε πλαστικό περιέκτη φυγοκέντρησης, τοποθετείται 1g από τον πολτό (3 επαναλήψεις για κάθε δείγμα), και προστίθονται 10ml διαλύματος αιθανόλης. Ο περιέκτης σφραγίζεται με παραφίλμ και καλύπτεται με αλουμινόχαρτο (προστασία από το φως). Στη συνέχεια, τοποθετείται στην συσκευή αυτόματης ανάμιξης για 1 ώρα στις 240 rpm. Μετά την ανάδευση, φυγοκεντρείται το διάλυμα με τον πολτό στις 3500 rpm για 5 λεπτά. Από το υπερκείμενο (εκχύλισμα) λαμβάνεται 0,5ml και τοποθετείται σε γυάλινο δοκιμαστικό σωλήνα μαζί με 10ml διαλύματος HCl 1M. Το τελικό διάλυμα αναδεύεται στο vortex και φυλάσσεται σε σκοτεινό μέρος για 3 ώρες. Τέλος σε φασματοφωτόμετρο μετρούνται οι απορροφήσεις του αραιωμένου εκχυλίσματος στα 700 και 520 μήκος κύματος. ΕΚΦΡΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. Από τις τιμές των απορροφήσεων βάση των παρακάτω πράξεων υπολογίζεται η περιεκτικότητα των ανθοκυανών σε: α) mg ανθοκυανών ανά ράγα και β) mg ανθοκυανών ανά g βάρους ράγας α) Τελικός Α520 / ράγα x 500 το βάρος των 50 εκχυλίσματος mg ανθοκυανών = όγκος συντελεστής αραίωσης (ml) x x x Το 100 βάρος πολτού για εκχύλιση (g) ραγών (g) του την 50

24 β) mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας mg ανθοκυανών ανά ράγα = μέσο όρο βάρους ράγας (g) Α520 = η τιμή της απορρόφησης του τελικού διαλύματος στα 520 nm ο συντελεστής αραίωσης = 21 (αραίωση 0,5:10,5) ο τελικός όγκος εκχυλίσματος = 10,5 ml το βάρος του πολτού για την εκχύλιση = 1 g ο μέσος όρος βάρους ράγας = το πηλίκο του βάρους των 50 ραγών προς ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΜΕΘΟΔΟ HPLC. Ο διαχωρισμός των ουσιών του υπό εξέταση δείγματος με την υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης (High Performance Liquid Chromatography, HPLC), στηρίζεται στην ισορροπία κατανομής του δείγματος μεταξύ στατικής και κινητής φάσης (διαλύτης). Οι μηχανισμοί διαχωρισμού σε αυτό το είδος χρωματογραφίας είναι τα φαινόμενα προσρόφησης, κατανομής και ιονανταλλαγής. Απαραίτητη προυπόθεση για επιτυχή διαχωρισμό είναι το δείγμα να μοιάζει χημικά, π.χ. ως προς την πολικότητα, με την στατική φάση και να διαφέρει ως προς αυτήν με την κινητή φάση. Η στατική φάση είναι στερεό πορώδες υπόστρωμα και αποτελείται από σωματίδια διαμέτρου άρα και μεγάλης αντίστασης). σύστημα διαλυτών από δύο εώς τέσσεριςαντλιών υψηλής πίεσης. υλικό ή υγρό καθηλωμένο σε στερεό υψηλής διαχωριστικής ικανότητας (μικρής Η κινητή φάση είναι υγρό -διαλύτης ή και η διαβίβασή της γίνεται με τη χρήση Η αντλία είναι υψηλής πίεσης και υπεύθυνη για την σταθερότητα της παροχής της κινητής φάσης (ταχύτητα ροής). Με την αντλία μπορεί να συνδυαστεί σύστημα βαθμιδωτής έκλουσης (gradient elution), όπου αλλάζει βαθμιαία η σύσταση της κινητής φάσης. Σε αντίθετη περίπτωση, υπάρχει το σύστημα της ισοκρατικής έκλουσης κατά το οποίο η κινητή φάση έχει σταθερή σύσταση. Η HPLC ανάλογα με την πολικότητα της στατικής και της κινητής φάσης διακρίνεται σε κανονικής και ανεστραμμένης φάσης. Στην κανονική φάση (normal phase), η υγρή στατική φάση είναι πολική, η κινητή φάση σχετικά μη πολική και χρησιμοποιείται για το διαχωρισμό πολικών ουσιών, οι οποίες εκλούονται τελευταίες από την στήλη. Με αύξηση της πολικότητας του διαλύτη, ελαττώνεται ο χρόνος κατακράτησης των συστατικών. Στην ανεστραμμένη φάση (reversed phase), η υγρή 24

25 στατική φάση είναι μη πολική, η κινητή φάση πολική και χρησιμοποιείται για το διαχωρισμό μη πολικών ουσιών. Όταν ένα συστατικό του δείγματος εξέλθει από τη στήλη, ο ανιχνευτής παρέχει ένδειξη, η οποία είναι ανάλογη της ποσότητας του συστατικού. Ο χρόνος εξόδου είναι χαρακτηριστικός για κάθε συστατικό και έτσι επιτυγχάνεται ο διαχωρισμός των συστατικών του δείγματος που αναλύεται. Ανάλογα με τη φύση του δείγματος που πρόκειται να αναλυθεί, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν ανιχνευτές: φωτόμετρο UVVis, διαφορικό διαθλασίμετρο, φθορισμόμετρο και ηλεκτροχημικός ανιχνευτής. Το φωτόμετρο UV-Vis είναι ο πιο συνηθισμένος τύπος ανιχνευτή για την HPLC. Οι ουσίες, που αναλύονται με αυτόν τον τύπο, πρέπει να απορροφούν ακτινοβολία στην περιοχή του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος μεταξύ nm. Σε αυτόν τον ανιχνευτή υπάρχουν τρία είδη: ο ανιχνευτής σταθερού μήκους κύματος, ο ανιχνευτής πολλαπλών σταθερών μηκών κύματος και ο ανιχνευτής μεταβαλλόμενου μήκους κύματος. Ο τελευταίος βοηθά στη διαπίστωση της καθαρότητας μιας χρωματογραφικής κορυφής, δηλαδή εαν αυτή οφείλεται σε μια μόνο ουσία. Το διαφορικό διαθλασίμετρο καταγράφει τις διαφορές στο δείκτη διάθλασης μεταξύ καθαρού διαλύτη και προϊόντων, ενώ το φθορισμόμετρο χρησιμοποιείται για ανάλυση ουσιών που φθορίζουν. Τέλος, ο ηλεκτροχημικός ανιχνευτής (αμπερομετρικός) χρησιμοποιείται σε διαχωρισμό ουσιών που ανάγονται ή οξειδώνονται. Με το καταγραφικό, το σήμα του ανιχνευτή μετατρέπεται σε καμπύλη (χρωματογράφημα). Στα σύγχρονα συστήματα HPLC, ο καταγραφέας έχει αντικατασταθεί από ηλεκτρονικό υπολογιστή και εκτυπωτή. Η θέση της καμπύλης καθορίζεται από το είδος του συστατικού -σε συγκεκριμένο πρόγραμμα του οργάνουκαι το εμβαδόν της είναι ανάλογο της συγκέντρωσης του συστατικού αυτού στο δείγμα. Με το χρωματογράφημα δίνονται: ο χρόνος συγκράτησης tr, το εμβαδόν της καμπύλης και η εκατοστιαία σύσταση των συστατικών του δείγματος. Τα μεγέθη αυτά χρησιμοποιούνται στην ποιοτική και ποσοτική ανάλυση των δειγμάτων. Στην HPLC υπάρχουν δυνατότητες για καλύτερο διαχωρισμό ποικιλοτρόπως, όπως με τον κατάλληλο συνδιασμό των δύο φάσεων, την βαθμιδωτή έκλουση -όπου η σύσταση (πολικότητα) της κινητής φάσης μεταβάλλεται βαθμιαία- και με τη χρήση ποικιλίας ανιχνευτών ανάλογα με τη φύση του δείγματος, την επιλογή βέλτιστης ταχύτητας ροής της κινητής φάσης, τη χρήση μικρότερων κόκκων πλήρωσης και πιο ομοιόμορφων στη χρωματογραφική στήλη και την ελάττωση του μεγέθους του δείγματος. Για την παρούσα μελέτη ο εξοπλισμός του οργάνου HPLC αποτελείται από: χρωματοχραφική συσκευή HP 1050, στήλη Nova-Pack C18 διαστάσεων 250 x 47,6 mm και διαμέτρου 4μm, ανιχνευτή φωτόμετρο υπεριώδους-ορατού πολλαπλής δέσμης (diode array) λειτουργώντας ως μονοχρωμάτορας σταθερού μήκους κύματος στα 520nm. 25

26 Η κινητή φάση αποτελείται από τον διαλύτη Α (υδατικό διάλυμα 10% v/v φορμικού οξέος) και τον διαλύτη Β (μεθανόλη). Ο ρυθμός ροής είναι 1ml/min με όγκο δείγματος 20μl (αυτόματη έγχυση) και το πρόγραμμα έκλουσης είναι το εξής: 95% διαλύτης Α για 1λεπτό από 95% διαλύτη Α σε 50% σε διάστημα 26 λεπτών από 50% διαλύτη Α σε 5% σε διάστημα 3 λεπτών, όπου διατηρήθηκε ισοκρατικά για επιπλέον 3 λεπτά. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ. Λυοφιλιωτής Μύλος Vials Φυγόκεντρο Ζυγός ακριβείας Εσμυρισμένες κωνικές φιάλες των 250 ml Πλαστικοί περιέκτες φυγοκέντρου (falcon) Γυάλινοι περιέκτες με βιδωτό καπάκι Shaker Διάλυμα 1% HCl σε MeOH Διάλυμα HCl 0,1Ν Vortex Πιπέτα Σύριγγες Φίλτρα σύριγγας 0,2μm ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΧΥΛΙΣΗΣ ΤΩΝ ΦΛΟΙΩΝ. Ζυγίζονται 100 ράγες από κάθε δείγμα. Υπολογίζεται σε κάθε δείγμα ο μέσος όρος του βάρους της μίας ράγας. Προσεκτικά με το χέρι διαχωρίζεται ο φλοιός από τη σάρκα των ραγών. 26

27 Οι φλοιοί ξεπλένονται με απιονισμένο νερό και τοποθετούνται σε απορροφητικό χαρτί για 15 λεπτά. Ζυγίζεται το νωπό βάρος των φλοιών. Με λυοφιλίωση αφαιρείται η υγρασία των φλοιών. Σε μύλο οι φλοιοί αλέθονται σε μορφή σκόνης. Γίνεται δεύτερη λυοφιλίωση και η σκόνη φλοιών μεταφέρεται σε vial ντυμένο με αλουμινόχαρτο (προστασία από το φως). Ζυγίζονται 2 g από κάθε δείγμα των λυοφιλιωμένων και αλεσμένων φλοιών και τοποθετούνται σε κωνική φιάλη με 40 ml διαλύματος 1% HCl σε μεθανόλη. Υπο ήπια συνεχή ανάδευση οι φλοιοί παραμένουν στο διάλυμα εκχύλισης για 24 ώρες. Το μίγμα φυγοκεντρείται στις 8000 rpm, στους 20 οc για 15 λεπτά και το εκχύλισμα ( 40ml) μεταφέρεται σε περιέκτη στην κατάψυξη ενώ οι φλοιοί επανατοποθετούνται στην κωνική για να εκχυλιστούν στις ίδιες συνθήκες άλλες 2 φορές. Από τον τελικό όγκο του εκχυλίσματος ( 120ml) λαμβάνονται 3 ml και αραιώνονται 1:3 με το διάλυμα HCl 0,1Ν. Το αραιωμένο δείγμα εκχυλίσματος φιλτράρεται με φίλτρο 0,2μm πριν τη χρωματογραφία. Το υπόλοιπο εκχύλισμα φιλτράρεται με φίλτρο γυαλιού 1μm σε συσκευή υπό κενό και φυλάσσεται σε βαθιά ψύξη. ΕΚΦΡΑΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ-ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ Με τη μέθοδο HPLC, ταυτοποιήθηκαν οι εξής μονογλυκοζίτες-3: της κυανιδίνης, της δελφινιδίνης, της πετουνιδίνης, της παιονιδίνης, της μαλβιδίνης, του οξικού εστέρα της μαλβιδίνης και του κουμαρικού εστέρα της μαλβιδίνης. Η ταυτοποίηση έγινε βάση πρότυπων ουσιών των ανθοκυανών, συγκρίνοντας τους χρόνους συγκράτησης (tr). 27

28 ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Γενικά, με τη μέθοδος του εξωτερικού προτύπου (external standard), πρότυπα διαλύματα, της υπό μελέτη ουσίας, παρασκευάζονται σε διάφορες συγκεντρώσεις και αναλύονται κάτω από τις ίδιες συνθήκες με το άγνωστο δείγμα. Έπειτα, κατασκευάζεται μια πρότυπη καμπύλη αναφοράς, όπου η συγκέντρωση της ουσίας είναι συνάρτηση του εμβαδού της κορυφής της. Από την καμπύλη αυτή και μετρώντας το εμβαδόν της κορυφής της άγνωστης ουσίας βρίσκεται η ποσότητα της στο δείγμα. Για την ποσοτική ανάλυση των ανθοκυανών κατασκευάστηκε πρότυπη καμπύλη του μονογλυκοζίτη -3 της μαλβιδίνης και όλες οι ανθοκυάνες εκφράστηκαν ως προς την μαλβιδίνη σε τρεις διαφορετικές μονάδες: mg/100g βάρους ραγών, mg/100 ράγες και mg/100g ξ. β. φλοιών Συγκέντρωση ανθοκυάνης (mg/l) Πρότυπη καμπύλη του μονογλυκοζίτη-3 της μαλβιδίνης y = 0,0414x + 2, R = 0, Εμβαδό κορυφής Γράφημα 1. Η πρότυπη καμπύλη της ανθοκυάνης της μαλβιδίνης

29 Εικ.6. Χρωματογράφημα των ανθοκυανών. Από αριστερά προς δεξιά: Δελφινιδίνη, κυανιδίνη, πετουνιδίνη, παιονιδίνη, μαλβιδίνη και ο οξικός εστέρας της μαλβιδίνης. Πηγή: Προσωπικό αρχείο,

30 6. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ 6.1. ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΑ. ΠΟΙΚΙΛΙΑ MERLOT Πιν. 1. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών στην ποικιλία Merlot τα έτη 2007 και Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Για την ποικιλία Merlot, στην περίπτωση του έντονου ξεφυλλίσματος για τα 2 έτη, η μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες / ράγα -με πλήθος επαναλήψεων 6- είναι 1,2884mg η οποία έχει στατιστικώς σημαντική διαφορά με τη μέση τιμή των αποτελεσμάτων της περίπτωσης του καθόλου ξεφυλλίσματος (0,9610mg). Για την επέμβαση του μετρίου ξεφυλλίσματος, η μέση τιμή είναι 1,1497mg, η οποία δεν έχει στατιστικώς σημαντική διαφορά με τις τιμές των δύο άλλων επεμβάσεων. Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Με το έντονο ξεφύλλισμα, η περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες μετρήθηκε στα 1,2694mg -μέση τιμή 6 επαναλήψεων και για τις 2 χρονιές-, ενώ στο μέτριο και στο καθόλου ξεφύλλισμα οι τιμές είναι 1,0531mg και 0,8834mg αντίστοιχα. Η περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες στα πρέμνα της ποικιλίας με το έντονο ξεφύλλισμα έχει στατιστικώς σημαντική διαφορά με τα αποτελέσματα των πρέμνων με το καθόλου ξεφύλλισμα καθώς και με το μέτριο ξεφύλλισμα. Merlot ,0000 1,5000 1,0000 0,5000 0,0000 Total anth (mg/ ράγα) Total anth (mg/ g ράγας) Γράφημα 2. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών για την ποικιλία Merlot. 30

31 .ΠΟΙΚΙΛΙΑ CABERNET SAUVIGNON Πιν. 2. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών στην ποικιλία Cabernet Sauvignon τα έτη 2007 και Επίπεδο ξεφυλλίσματος Ολικές ανθοκυάνες mg/ ράγα Ολικές ανθοκυάνες mg/ g ράγας 1,0059ab 1,1669a 1,1365a 1,1547a 0,9755b 0,9267b Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Η μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες / ράγα των πρέμνων της ποικιλίας Cabernet Sauvignon με το μέτριο ξεφύλλισμα είναι 1,1365mg (έτη 2007 και 2008), ενώ με το έντονο είναι ελαφρώς μικρότερη, στα 1,0059mg, χωρίς να παρουσιάζουν μεταξύ τους στατιστικώς σημαντική διαφορά. Αντίθετα, τα πρέμνα χωρίς επέμβαση ξεφυλλίσματος έχουν 0,9755mg ανθοκυανών, στατιστικά σημαντική διαφορά με την τιμή του μετρίου ξεφυλλίσματος αλλά όχι με αυτή του έντονου. Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Τα αποτελέσματα για την Cabernet Sauvignon (μέσες τιμές από πλήθος δειγμάτων n=6), δείχνουν μια στατιστικώς σημαντική αύξηση της περιεκτικότητας σε ανθοκυάνες στα πρέμνα με το έντονο (1,1669mg) και το μέτριο ξεφύλλισμα (1,1547mg) σε σύγκριση με αυτή των πρέμνων με καθόλου ξεφύλλισμα (0,9267mg). Cabernet sauvignon ,0000 1,8000 1,6000 1,4000 1,2000 1,0000 0,8000 0,6000 0,4000 0,2000 0,0000 Total anth (mg/ ράγα) Total anth (mg/ g ράγας) Γράφημα 3. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών για την ποικιλία Cabernet Sauvignon. 31

32 ΠΟΙΚΙΛΙΑ SANGIOVESE Πιν. 3. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών στην ποικιλία Sangiovese τα έτη 2007 και Επίπεδο ξεφυλλίσματος Ολικές ανθοκυάνες mg/ ράγα Ολικές ανθοκυάνες mg/ g ράγας 0,9092a 0,6259a 1,1125a 0,7139a 0,9069a 0,6389a Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Δεν παρατηρείται στατιστικώς σημαντική διαφορά στην μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες μεταξύ των δειγμάτων της ποικιλίας Sangiovese με τις τρεις διαφορετικές επεμβάσεις ξεφυλλίσματος: έντονο (0,9092mg), μέτριο (1,1125mg) και καθόλου (0,9069mg). Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Αντίστοιχα και όταν τα αποτελέσματα εκφραστούν ανά g βάρους ράγας, η μέση τιμή των ανθοκυανών για το έντονο ξεφύλλισμα είναι 0,6259mg, για το μέτριο 0,7139mg και για το καθόλου 0,6389mg. Οι τιμές αυτές δεν παρουσιάζουν μεταξύ τους στατιστικώς σημαντικές διαφορές. Sangiovese ,0000 1,8000 1,6000 1,4000 1,2000 1,0000 0,8000 0,6000 0,4000 0,2000 0,0000 Total anth (mg/ ράγα) Total anth (mg/ g ράγας) Γράφημα 4. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών για την ποικιλία Sangiovese. 32

33 ΕΤΟΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΛΙΚΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΑΝΑ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ. Πιν. 4. Η μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες σε όλα τα επίπεδα ξεφυλλίσματος, για την κάθε ποικιλία, τo έτoς Ολικές ανθοκυάνες mg/ ράγα Ολικές ανθοκυάνες mg/ g ράγας Merlot 1,3201a 1,1297a Cabernet sauvignon 1,1027a 1,1544a Sangiovese 1,1842a 0,6987b Ποικιλίες Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Για το έτος 2007, σε όλα τα επίπεδα ξεφυλλίσματος (n=9), στα δείγματα της ποικιλίας Merlot η μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες / ράγα είναι 1,3201mg, της Cabernet Sauvignon 1,1027mg και της Sangiovese 1,1842mg. Στατιστικώς οι τιμές αυτές δεν έχουν μεταξύ τους σημαντική διαφορά. Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Όταν όμως τα αποτελέσματα εκφραστούν ανά g βάρους ράγας τότε η ποικιλία Sangiovese παρουσιάζει, στατιστικώς σημαντικά χαμηλότερη περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες (μέση τιμή 0,6987mg), σε σχέση με τις δύο άλλες ποικιλίες. Η μέση τιμή για τα δείγματα της Cabernet Sauvignon είναι 1,1544mg και για την Merlot 1,1297mg. ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΛΙΚΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ. ΑΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ Πιν. 5. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών για όλες τις ποικιλίες το έτος Επίπεδο ξεφυλλίσματος Ολικές ανθοκυάνες mg/ ράγα Ολικές ανθοκυάνες mg/ g ράγας 1,2259a 1,0839a 1,2735a 1,0229ab a 0,8761b Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Όσον αφορά το επίπεδο ξεφυλλίσματος για το έτος 2007, στα πρέμνα -όλων των ποικιλιών (n=9)- με το μέτριο ξεφύλλισμα οι ανθοκυάνες έχουν μέση τιμή 1,2735mg, με το έντονο 1,2259mg και σε 33

34 αυτά χωρίς ξεφύλλισμα 1,1075mg. Μεταξύ των τριών διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος δεν παρατηρείται στατιστικώς σημαντική διαφορά. Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Στα πρέμνα με το έντονο ξεφύλλισμα το έτος 2007 οι ανθοκυάνες είναι 1,0839mg, μέση τιμή (n=9), η οποία δεν παρουσιάζει στατιστικώς σημαντική διαφορά με τη μέση τιμή των ανθοκυανών στα δείγματα των πρέμνων του μετρίου ξεφυλλίσματος (1,0229mg) αλλά είναι στατιστικώς σημαντικά μεγαλύτερη από αυτήν των πρέμνων με το καθόλου ξεφύλλισμα (0,8761mg). Επίσης δεν παρατηρείται στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ της ποσότητας των ανθοκυανών των δειγμάτων με το μέτριο και το καθόλου ξεφύλλισμα ανά ποικιλία Επίπεδα Ξεφυλλίσματος Merlot 2,0000 1,8000 1,6000 1,4000 1,2000 1,0000 0,8000 0,6000 0,4000 0,2000 0,0000 Cabernet sauvignon Sangiovese Total anth (mg/ ράγα) 2,0000 1,8000 1,6000 1,4000 1,2000 1,0000 0,8000 0,6000 0,4000 0,2000 0,0000 Total anth (mg/ g ράγας) Total anth (mg/ Total anth (mg/ g ράγα) ράγας) Γράφημα 5 και 6. Ολικές ανθοκυάνες για κάθε ποικιλία σε όλα τα επίπεδα ξεφυλλίσματος και για κάθε επίπεδο ξεφυλλίσματος σε όλες τις ποικιλίες. ΕΤΟΣ ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΛΙΚΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΑΝΑ ΠΟΙΚΙΛΙΑ ΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΙΠΕΔΑ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ. Πιν. 6. Η μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες σε όλα τα επίπεδα ξεφυλλίσματος, για την κάθε ποικιλία, τo έτoς Ολικές ανθοκυάνες mg/ ράγα Ολικές ανθοκυάνες mg/ g ράγας Merlot 0,9460a 1,0076a Cabernet sauvignon 0,9759a 1,0111a Sangiovese b 0,6204b Ποικιλίες 34

35 Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Η περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες / ράγα (μέση τιμή για όλα τα επίπεδα ξεφυλλίσματος n=9) για τις ποικιλίες Cabernet Sauvignon και Merlot είναι αντίστοιχα 0,9759mg και 0,9460mg, ενώ για την Sangiovese είναι 0,7683mg στατιστικώς σημαντικά μικρότερη περιεκτικότητα σε σύγκριση με τις δύο προηγούμενες. Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Τα αποτελέσματα όταν εκφραστούν σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας παρατηρείται ακόμα μεγαλύτερη στατιστικώς σημαντική διαφορά μεταξύ της ποκιλίας Sangiovese (0,6204mg) και των δύο άλλων ποικιλιών Cabernet Sauvignon (1,0111mg) και Merlot (1,0076mg). ΠΕΡΙΕΚΤΙΚΟΤΗΤΑ ΟΛΙΚΩΝ ΑΝΘΟΚΥΑΝΩΝ ΞΕΦΥΛΛΙΣΜΑΤΟΣ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ. ΑΝΑ ΕΠΙΠΕΔΟ Πιν. 7. Η επίδραση των διαφορετικών επιπέδων ξεφυλλίσματος στην συγκέντρωση των ολικών ανθοκυανών για όλες τις ποικιλίες το έτος Επίπεδο ξεφυλλίσματος Ολικές ανθοκυάνες mg/ ράγα Ολικές ανθοκυάνες mg/ g ράγας 0,9098ab 0,9576a 0,9923a 0,9249a 0,7881b 0,7566b Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / ράγα: Για τα δείγματα των πρέμνων του έντονου ξεφυλλίσματος (όλων των ποικιλιών, n=9) ο μέσος όρος είναι 0,9098mg ανθοκυάνες ανά ράγα, του μετρίου 0,9923mg και με το καθόλου 0,7881mg. Στατιστικώς σημαντική διαφορά παρουσιάζει η τιμή του μετρίου ξεφυλλίσματος με αυτήν του καθόλου. Έκφραση αποτελεσμάτων σε mg ανθοκυανών / g βάρους ράγας: Σε ανθοκυάνες / g ράγας η μέση τιμή των αποτελεσμάτων (n=9) για τα πρέμνα με το έντονο ξεφύλλισμα είναι 0,9576mg και με το μέτριο 0,9249mg. Στα αποτελέσματα αυτά παρατηρείται στατιστικώς σημαντικά αυξημένη περιεκτικότητα ανθοκυανών σε σχέση με την μέση περιεκτικότητα σε ανθοκυάνες για τα πρέμνα χωρίς ξεφύλλισμα (0,7566mg). 35

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 8 (ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ) ΦΑΣΜΑΤΟΦΩΤΟΜΕΤΡΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Με τον όρο αυτό ονοµάζουµε την τεχνική ποιοτικής και ποσοτικής ανάλυσης ουσιών µε βάση το µήκος κύµατος και το ποσοστό απορρόφησης της ακτινοβολίας

Διαβάστε περισσότερα

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ

Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ Τοπικά παραδοσιακά τρόφιμα : Oίνος OΡΘΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΟΙΟΤΙΚΩΝ ΟΙΝΩΝ ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΤΣΕΡΙΔΗΣ Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Τμήμα Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής του Ανθρώπου Τοπικά Παραδοσιακά

Διαβάστε περισσότερα

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ

H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ H ΔΕΚΑΕΤΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΑΜΠΕΛΩΝΑ ΣΕ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ ΣΤΗΝ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ «Τα πάντα ρει» Το νέο βρίσκεται σε πάλη με το παλιό (Ηράκλειτος) Η παράδοση ως ηθική κατηγορία, αντίθετη με την παράδοση ως συσσωρευμένη γνώση

Διαβάστε περισσότερα

Ωρίµανση του Σταφυλιού

Ωρίµανση του Σταφυλιού 1 Ωρίµανση του Σταφυλιού H ωρίµανση του σταφυλιού περνά από διάφορα στάδια-περιόδους: 1. Στο πρώτο στάδιο, η ρόγα είναι πράσινη από την παρουσία της χλωροφύλλης, ενώ η γεύση της έντονα ξινή, λόγω αυξηµένης

Διαβάστε περισσότερα

Ομάδες φαινολικών ενώσεων

Ομάδες φαινολικών ενώσεων ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία

ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία ΦΑΙΝΟΛΙΚΕΣ ΕΝΩΣΕΙΣ Οι φαινολικές ενώσεις αποτελούν μία από τις κύριες ομάδες δευτερογενών μεταβολιτών. Αποτελούνται από ενώσεις με μεγάλη ποικιλία όσον αφορά τη δομή και λειτουργικότητά τους. Ο γενικός

Διαβάστε περισσότερα

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους.

«ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους. «ΠΟΙΚΙΛΙΑΚΟΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΣ ΑΜΠΕΛΩΝΩΝ ΒΟΡ. ΕΛΛΑΔΑΣ» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Κα Χ. ΣΠΙΝΘΗΡΟΠΟΥΛΟΥ ΓΕΩΠΟΝΟΣ - ΕΙΔΙΚΟΣ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑΣ Κυρίες και κύριοι, Χαιρετώ με τη σειρά μου τους παρευρισκόμενους συνέδρους. Από την

Διαβάστε περισσότερα

The art of nature Σεµινάριο Σεµινάριο Η τέχνη της αµπελουργίας και της οινοποίησης Ταξίδι στους αµπελώνες και τα κρασιά της Ελλάδας και του κόσµου Το σεµινάριο αποτελείται από 16 µαθήµατα για την αµπελουργία-οινολογία

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη

Θέμα: Φαινολικό & αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο. Περίληψη φαινολικό και αρωματικό δυναμικό των οίνων της ποικιλίας ξινόμαυρο Μαρία Κυραλέου Yποψήφια Διδάκτωρ Οινολογίας Tμήμα Eπιστήμης και Τεχνολογίας Τροφίμων Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών τηλ. 215294719 mkyrleou@u.gr

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών ΕΡΕΥΝΑ - ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή ερυθρών οίνων Δρ Παντελής Ζαμανίδης, Αναπληρωτής Ερευνητής,

Διαβάστε περισσότερα

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες

Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Οινοποιία Δαρεμά Βιολογικοί αμπελώνες Ιστορικό Η Οινοποιία Δαρεμά αποτελεί τη φυσική συνέχεια μιας οικογενειακής παράδοσης γενεών στο Μαρκόπουλο Μεσογαίας Αττικής που ξεκινά πριν από πολλές δεκαετίες.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ

ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ ΣΑΚΧΑΡΩΝ ΣΤΟ ΓΛEYKOΣ Τα σάκχαρα είναι το σημαντικότερο συστατικό του γλεύκους, καθώς η περιεκτικότητά του σε αυτά καθορίζει τον αλκοολικό βαθμό του οίνου που θα προκύψει μετά την αλκοολική

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία

Άσκηση 4 η : Χρωματογραφία Άσκηση 4 η : ΑΣΚΗΣΕΙΣ 1. Εκχύλιση - Διήθηση Διαχωρισμός-Απομόνωση 2. Φασματοφωτομετρία Ποσοτικός Προσδιορισμός 3. Ποτενσιομετρία Ηλεκτροχημεία 4. Διαχωρισμός-Απομόνωση 5. Ταυτοποίηση Σακχάρων Χαρακτηριστικές

Διαβάστε περισσότερα

Σύντομη περιγραφή του πειράματος

Σύντομη περιγραφή του πειράματος Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή διαλυμάτων ορισμένης περιεκτικότητας και συγκέντρωσης, καθώς επίσης και παρασκευή διαλυμάτων συγκεκριμένης συγκέντρωσης από διαλύματα μεγαλύτερης συγκέντρωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΠΕΛΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Ι ΕΡΓΑΣΙΑ

ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΠΕΛΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Ι ΕΡΓΑΣΙΑ 1 ΓΕΩΠΟΝΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΑΜΠΕΛΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑ ΑΜΠΕΛΟΥΡΓΙΑ Ι ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΙΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΤΑ ΥΟ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΟΡΦΩΣΗΣ ΛΥΡΑ ΚΑΙ GDC KAI

Διαβάστε περισσότερα

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους.

Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ Ομογενή μίγματα χημικών ουσιών τα οποία έχουν την ίδια χημική σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες (χημικές και φυσικές) σε οποιοδήποτε σημείο τους. Διαλύτης: η ουσία που βρίσκεται σε μεγαλύτερη αναλογία

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΒΙΟΛΟΓΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΔΑΣΙΚΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Οργανική ουσία Αποτελείται από πολύπλοκες ενώσεις οι οποίες παράγονται από τα υπολείμματα των φυτικών και ζωικών οργανισμών, με την επίδραση βιολογικών, χημικών

Διαβάστε περισσότερα

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά

Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά Εµπλουτισµός επιτραπέζιας ελιάς µε φαινολικά συστατικά ρ. Ιωάννης Τσάκνης Κοσµήτορας Σχολής Τεχνολογίας Τροφίµων & ιατροφής 1 ΣΚΟΠΟΣΜΕΛΕΤΗΣ Μελετήθηκε η δυνατότητα προσθήκης συγκεκριμένων πολυφαινολών(ελευρωπαΐνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ K E O Σ Ο Ε ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΑΜΠΕΛΟΟΙΝΙΚΩΝ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ Λ. ΡΙΑΝΚΟΥΡ 73, 115 23 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ: (210) 6923102 6923291 6928224 FAX: (210) 6981182 e-mail : keosoe@otenet.gr ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2004 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών

Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών Η συμβολή του Καλίου στην ανάπτυξη των φυτών 1. Τα φυτά δεσμεύουν την ηλιακή ενέργεια E H 2 O CO 2 χλωροφύλλη σάκχαρα Ηηλιακήενέργεια μετατρέπεται σε χημική ενέργεια μέσω της φωτοσύνθεσης. Αν και όλα τα

Διαβάστε περισσότερα

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ 1 η ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΘΕΜΑ: ΤΟΠΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ-ΠΑΡΕΛΘΟΝ,ΠΑΡΟΝ & ΜΕΛΛΟΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Ευαγγελοπούλου Αλεξάνδρα Κεπέογλου Τριανταφυλλιά, Φωτσεινού Αικατερίνη ΠΟΤΟΠΟΙΪΑ ΝΑΟΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ Ν. ΜΑΓΝΗΣΙΑΣ ( Ε.Κ.Φ.Ε ) ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ Θέμα: ΜΕΤΟΥΣΙΩΣΗ ΠΡΩΤΕΪΝΩΝ (άσκηση 7 του εργαστηριακού οδηγού) Μέσος χρόνος πειράματος: 45 λεπτά Α. ΑΝΑΛΩΣΙΜΑ Εργαλεία

Διαβάστε περισσότερα

Πειραματική διαδικασία προσδιορισμού ιοντικής σύστασης ατμοσφαιρικών σωματιδίων

Πειραματική διαδικασία προσδιορισμού ιοντικής σύστασης ατμοσφαιρικών σωματιδίων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΣΧΟΛΗ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΛΛΕΙΩΝ ΜΕΤΑΛΛΟΥΡΓΩΝ Τομέας Μεταλλουργίας και Τεχνολογίας Υλικών Εργαστήριο Επιστήμης και Τεχνολογίας Προστασίας του Περιβάλλοντος στη Μεταλλουργία και Τεχνολογία

Διαβάστε περισσότερα

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας

2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις. 2.3 Περιεκτικότητα διαλύματος Εκφράσεις περιεκτικότητας Ερωτήσεις θεωρίας με απάντηση 3-1. Τι ονομάζεται περιεκτικότητα ενός διαλύματος; Είναι μία έκφραση που δείχνει

Διαβάστε περισσότερα

Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού. Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861)

Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού. Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861) Πειράματα Ποσοτικοποίησης Παραγώγων των Ενώσεων α-dicarbonyl του Κρασιού Μπίτη Μαρία (ΑΜ858) Μυστηρίδου Εμμανουέλα (ΑΜ861) 1. Εισαγωγή Assaying α-dicarbonyl Compounds in Wine: A Complementary GC-MS, HPLC,

Διαβάστε περισσότερα

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2

6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12 O 6 + 6 O2 78 ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΦΥΤΙΚΟΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (μακροφύκη φυτοπλαγκτόν) ΠΡΩΤΟΓΕΝΕΙΣ ΠAΡΑΓΩΓΟΙ ( μετατρέπουν ανόργανα συστατικά σε οργανικές ενώσεις ) φωτοσύνθεση 6 CO 2 + 6H 2 O C 6 Η 12

Διαβάστε περισσότερα

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι;

4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; 4. Πόσο οξικό οξύ περιέχει το ξίδι; Σκοπός Σκοπός αυτού του πειράματος είναι να προσδιορίσετε την ποσότητα (γραμμομοριακή συγκέντρωση) του οξικού οξέος που υπάρχει σε ένα λευκό ξίδι μέσω ογκομέτρησης με

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών

Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Δημιουργία νέων οινοποιήσιμων ποικιλιών αμπέλου με τη μέθοδο του υβριδισμού στο Ινστιτούτο Αμπέλου Αθηνών Ποικιλίες για παραγωγή λευκών οίνων Δρ Ζαμανίδης Παντελής, Αναπληρωτής Ερευνητής, Honorary professor

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.

ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΜΕΛΕΤΗ ΟΙΝΟΠΕΔΙΟΥ (TERROIR) ΣΤΗ ΣΑΝΤΟΡΙΝΗ. ΠΡΩΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ. ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ, Dr ΤΑΒΕΡΝΑΡΑΚΗ ΝΙΚΗ 1. 1 ΑΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ, ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ, ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗ Με τον ορισμό terroir αναφέρονταν,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ ΜΟΥΣΕΙΟ ΦΥΣΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΓΟΥΛΑΝΔΡΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΓΑΙΑ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΑΝΑΛΥΣΗΣ Επιστηµονικός υπεύθυνος : Δρ. Αντώνιος Τσαρµπόπουλος Τίτλος διδακτορικής διατριβής: Προσδιορισµός και µελέτη πτητικών συστατικών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ.

ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ. Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου. ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΦΥΤΩΝ Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου ΔΗΜΟΥ ΔΗΜΗΤΡΑ Δρ. Γεωπόνος Ανίχνευση αμύλου σε φυτικούς ιστούς με διάλυμα ιωδίου Γενικά Το άμυλο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ

ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΚΦΕ ΑΜΠΕΛΟΚΗΠΩΝ ΟΜΟΝΟΙΑΣ ΗΛΙΟΥΠΟΛΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΟΛΥΜΠΙΑΔΑ ΦΥΣΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ 2014 ΠΡΟΚΑΤΑΡΚΤΙΚΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΣΤΗ ΧΗΜΕΙΑ Αριθμός ομάδας: Ονόματα διαγωνιζομένων: Στοιχεία Διαγωνιζόμενων 1) 2) 3) Σχολείο: Όνομα

Διαβάστε περισσότερα

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων

Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων Προσδιορισμός φυσικοχημικών παραμέτρων υγρών αποβλήτων και υδάτων (DO - BOD - COD - TOC) Χ. Βασιλάτος Οργανική ύλη Αποξυγόνωση επιφανειακών και υπογείων υδάτων Οι οργανικές ύλες αποτελούν πολύ σοβαρό ρύπο,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΑΔΕΥΜΑ. Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε:

ΚΛΑΔΕΥΜΑ. Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε: ΚΛΑΔΕΥΜΑ Η αποκοπή μερών του δένδρου ονομάζεται κλάδευμα Αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη καλλιεργητική τεχνική Με το κλάδευμα ρυθμίζουμε: Στα νεαρά δένδρα το μέγεθος και το σχήμα τους Στα ενήλικα δένδρα

Διαβάστε περισσότερα

(YΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ) ΥΓΡΟΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ (HIGH PERFORMANCE) LIQUID CHROMATOGRAPHY ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014

(YΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ) ΥΓΡΟΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ (HIGH PERFORMANCE) LIQUID CHROMATOGRAPHY ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 (YΨΗΛΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ) ΥΓΡΟΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ (HIGH PERFORMANCE) LIQUID CHROMATOGRAPHY ΑΘΗΝΑ, ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2014 ΥΓΡΟΧΡΩΜΑΤΟΓΡΑΦΙΑ Ονομάζεται έτσι επειδή η κινητή φάση είναι υγρή. Η στατική φάση μπορεί να είναι στερεά

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ

ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ΤΕΣΤ 30 ΕΡΩΤΗΣΕΩΝ ΓΝΩΣΤΙΚΟΥ ΧΗΜΕΙΑΣ ο αριθμός Avogadro, N A, L = 6,022 10 23 mol -1 η σταθερά Faraday, F = 96 487 C mol -1 σταθερά αερίων R = 8,314 510 (70) J K -1 mol -1 = 0,082 L atm mol -1 K -1 μοριακός

Διαβάστε περισσότερα

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.

«Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ. «Ποικιλιακή αναδιάρθρωση του Κρητικού αμπελώνα» ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: Τσούτσουρας Επαμεινώνδας Αναπληρωτής Ερευνητής Ινστιτούτο Οίνου ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε Η Κρήτη αποτελούσε πάντα ένα από τα μεγάλα κέντρα αμπελοκαλλιέργειας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ

ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΠΡΟΛΟΓΟΣ... 11 ΜΕΡΟΣ Ι: ΘΕΩΡΗΤΙΚΕΣ ΓΝΩΣΕΙΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΓΕΝΙΚΑ... 15 1.1. ΠΟΙΟΤΙΚΗ και ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ... 15 1.2. ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗ των ΑΝΑΛΥΤΙΚΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ... 16 1.3. ΜΕΤΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA)

Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) Ανάλυση µε έγχυση του δείγµατος σε συνεχή ροή (Flow Injection Analysis, FIA) H ιστορική εξέλιξη των αυτόµατων µεθόδων ανάλυσης Κλασική ανάλυση Ασυνεχής αυτόµατη ανάλυση Ανάλυση συνεχούς ροής? Τα πλεονεκτήµατα

Διαβάστε περισσότερα

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2

2). i = n i - n i - n i (2) 9-2 ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΙΑΛΥΜΑΤΩΝ Έννοιες που πρέπει να γνωρίζετε: Εξίσωση Gbbs-Duhem, χηµικό δυναµικό συστατικού διαλύµατος Θέµα ασκήσεως: Μελέτη της εξάρτησης της επιφανειακής τάσης διαλυµάτων από την συγκέντρωση,

Διαβάστε περισσότερα

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική

Ο αλκοολικός τίτλος % vol είναι % v/v. Η αλκοόλη, % vol, μετράται στους 20 o C. Γίνεται διόρθωση της αλκοόλης όταν η θερμοκρασία είναι διαφορετική ΟΙΝΟΣ ΑΛΚΟΟΛΗ Με απόσταξη 200 ml οίνου συλλέγονται 133-150 ml αποστάγματος. Για την εξουδετέρωση της οξύτητας του οίνου, για να μη ληφθούν στο απόσταγμα πτητικά οξέα (οξικό, ανθρακικό και θειώδες), στα

Διαβάστε περισσότερα

Ανθοκομία (Εργαστήριο)

Ανθοκομία (Εργαστήριο) Ανθοκομία (Εργαστήριο) Α. Λιόπα-Τσακαλίδη ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΔΥΤΙΚΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ 1 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 4 Πολλαπλασιασμός ανθοκομικών φυτών 2 Στα θερμοκήπια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES)

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΙΣ ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ (SPECTROMETRIC TECHNIQUES) ΑΘΗΝΑ, ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2014 ΦΑΣΜΑΤΟΜΕΤΡΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ Στηρίζονται στις αλληλεπιδράσεις της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας με την ύλη. Φασματομετρία=

Διαβάστε περισσότερα

Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών

Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Γεωπονικό Πανεπιστήµιο Αθηνών Τµήµα επιστήµης και τεχνολογίας τροφίµων Τµήµα φυτικής παραγωγής ΠΜΣ Αµπελουργία - Οινολογία Ταυτοποίηση ζυµών και προσδιορισµός φαινολικών συστατικών κατά την ερυθρή οινοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013

Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο. Εξοπλισμός. Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 Τ.Ε.Ι. Ηπείρου Σχολή Τεχνολογίας Γεωπονίας Τμήμα Φυτικής Παραγωγής ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΕΣ IN VITRO ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 Ο Εξοπλισμός Δούμα Δήμητρα Άρτα, 2013 ΧΩΡΟΙ ΤΟΥ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟΥ Κάθε εργαστήριο θα πρέπει να διαθέτει χώρους

Διαβάστε περισσότερα

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά

Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ. Κωνσταντίνα Τζιά Εργαστήριο Χημείας και Τεχνολογίας Τροφίμων Σχολή Χημικών Μηχανικών ΕΜΠ Κωνσταντίνα Τζιά ΠΕΡΙΛΗΨΗ Συντήρηση φρούτων ή λαχανικών με χρήση εδώδιμων μεμβρανών σε συνδυασμό με ψύξη ή/και συσκευασία ΜΑΡ Προϊόντα:

Διαβάστε περισσότερα

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg

Σύσταση του αυγού Λευκό Κρόκος Βάρος 38 g 17 g Πρωτείνη 3,9 g 2,7 g Υδατάνθρακες 0,3 g 0,3 g Λίπος 0 6 g Χοληστερόλη 0 213 mg Αυγό Τα αυγά αποτελούνται από το κέλυφος (10 %), το ασπράδι ή λευκό (50-60 %), τον κρόκο ή κίτρινο (30 %). Το κέλυφος αποτελείται κατά 95 % από ανόργανα συστατικά όπως ανθρακικό ασβέστιο, ανθρακικό μαγνήσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ

ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΦΟΡΑΣ ΚΑΙ ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ Διάχυση Η διάχυση είναι το κύριο φαινόμενο με το οποίο γίνεται η παθητική μεταφορά διαμέσου ενός διαχωριστικού φράγματος Γενικά στη διάχυση ένα αέριο ή

Διαβάστε περισσότερα

Επαναληπτικές Ασκήσεις

Επαναληπτικές Ασκήσεις Επαναληπτικές Ασκήσεις Ενότητα 1: Εισαγωγή στη Χημεία 1.1 Στον επόμενο πίνακα δίνονται τα σημεία τήξης και τα σημεία ζέσης διαφόρων υλικών. Υλικό Σημείο Tήξης ( ο C) Σημείο Zέσης ( ο C) Α 0 100 Β 62 760

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437

ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 1 ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΧΗΜΙΚΗΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ, ΠΑΤΡΑ, 4-6 ΙΟΥΝΙΟΥ, 215. ΕΝΖΥΜΙΚΗ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΧΛΩΡΟΠΡΟΠΑΝΟΛΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΒΑΚΤΗΡΙΟ PSEUDOMONAS PUTIDA DSM437 Κ. Κόντη, Δ. Μαμμά, Δ. Κέκος Σχολή Χημικών

Διαβάστε περισσότερα

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ

ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ TiO2 ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ ΦΩΤΟΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ ΚΑΥΣΑΕΡΙΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΣΕ ΘΕΡΜΙΚΑ ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΜΕΝΟ Ti ΜΕ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΠΛΑΤΙΝΑΣ Ε. Πουλάκης, Κ. Φιλιππόπουλος Σχολή Χημικών Μηχανικών, Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Ηρώων Πολυτεχνείου

Διαβάστε περισσότερα

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1

f = c p + 2 (1) f = 3 1 + 2 = 4 (2) x A + x B + x C = 1 (3) x A + x B + x Γ = 1 3-1 ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΦΑΣΕΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΠΟΛΛΩΝ ΣΥΣΤΑΤΙΚΩΝ ΑΜΟΙΒΑΙΑ ΙΑΛΥΤΟΤΗΤΑ Θέµα ασκήσεως Προσδιορισµός καµπύλης διαλυτότητας σε διάγραµµα φάσεων συστήµατος τριών υγρών συστατικών που το ένα ζεύγος παρουσιάζει περιορισµένη

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011. Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011. Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011 ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2011 Υψηλής ποιότητας και τιμής τα σταφύλια το 2011 Η εσοδεία 2011 έχει πολλά ενδιαφέροντα νέα να μας διηγηθεί. Κλιματολογικά υπήρξε μία υπέροχη χρονιά αφού αρκετές βροχοπτώσεις τον χειμώνα

Διαβάστε περισσότερα

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο

1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο 19 1.5 Αλκένια - αιθένιο ή αιθυλένιο Γενικά Αλκένια ονομάζονται οι άκυκλοι ακόρεστοι υδρογονάνθρακες, οι οποίοι περιέχουν ένα διπλό δεσμό στο μόριο. O γενικός τύπος των αλκενίων είναι C ν Η 2ν (ν 2). Στον

Διαβάστε περισσότερα

Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς

Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς Αντοχήστονπαγετόκαι Φυσιολογικέςανωµαλίεςστην καλλιέργειατηςροδιάς ρ. Παυλίνα ρογούδη, Αναπληρώτρια Ερευνήτρια ιεύθυνση Αγροτικής Έρευνας Ελληνικός Γεωργικός Οργανισµός ΗΜΗΤΡΑ, Νάουσα Νάουσα, Ιστοσελίδα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΑΝΘΟΚΟΜΙΚΩΝ ΦΥΤΩΝ Α. ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΑΙΘΡΟ Η επιτυχία μιας ανθοκομικής καλλιέργειας στην ύπαιθρο εξασφαλίζεται όταν οι συνθήκες είναι οι κατάλληλες για ένα συγκεκριμένο είδος.

Διαβάστε περισσότερα

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ

Εργασία Βιολογίας 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Εργασία Βιολογίας Καθηγητής: Πιτσιλαδής Β. Μαθητής: Μ. Νεκτάριος Τάξη: Β'2 Υλικό: Κεφάλαιο 3 3.1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΚΑΙ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ Την ενέργεια και τα υλικά που οι οργανισμοί εξασφαλίζουν από το περιβάλλον

Διαβάστε περισσότερα

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες:

Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Η υγρασία του εδάφους επηρεάζει τους οικολογικούς παράγοντες: Θερμοκρασία αερισμό, δραστηριότητα των μικροοργανισμών, πρόσληψη των θρεπτικών στοιχείων συγκέντρωση των τοξικών ουσιών. Η έλλειψη υγρασίας

Διαβάστε περισσότερα

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου

Οργανική Χημεία. Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου Οργανική Χημεία Κεφάλαια 12 &13: Φασματοσκοπία μαζών και υπερύθρου 1. Γενικά Δυνατότητα προσδιορισμού δομών με σαφήνεια χρησιμοποιώντας τεχνικές φασματοσκοπίας Φασματοσκοπία μαζών Μέγεθος, μοριακός τύπος

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16

ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 2015-16 ΔΙΔΑΚΤΕΑ ΥΛΗ ΧΗΜΕΙΑΣ Β ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ 205-6 ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΙΤΥΧΙΑΣ Οι μαθητές και οι μαθήτριες θα πρέπει να είναι σε θέση: ΔΕΙΚΤΕΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ Διδ. περ. Σύνολο διδ.περ.. Η συμβολή της Χημείας στην εξέλιξη του πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 31-7-14 ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΥΠΟΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ - 2 Στο σχήμα 1 του άρθρου που δημοσιεύσαμε την προηγούμενη φορά φαίνεται η καθοριστικός ρόλος των μικροοργανισμών για την ύπαρξη της ζωής, αφού χωρίς

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ

ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ ΑΝΑΚΤΗΣΗ ΦΩΣΦΟΡΟΥ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΓΓΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΦΥΔΑΤΩΣΗΣ ΙΛΥΟΣ ΜΕΣΩ ΚΑΤΑΚΡΗΜΝΙΣΗΣ ΣΤΡΟΥΒΙΤΗ Αλίκη Κόκκα και Ευάγγελος Διαμαντόπουλος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος Πολυτεχνείο Κρήτης PhoReSe: Ανάκτηση Φωσφόρου

Διαβάστε περισσότερα

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα.

Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. 2 Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό διατίθεται με του όρους χρήσης Creative Commons (CC) Αναφορά Δημιουργού Μη Εμπορική Χρήση Όχι Παράγωγα Έργα. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες, διαγράμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων

Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Απώλειες των βιταμινών κατά την επεξεργασία των τροφίμων Αποφλοίωση και καθαρισμός Πολλά φυτικά προϊόντα π.χ, μήλα, πατάτες χρειάζονται αποφλοίωση ή καθαρισμό μερικών τμημάτων τους πριν από την κατεργασία.

Διαβάστε περισσότερα

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2

Μg + 2 HCL MgCl 2 +H 2 Εργαστηριακή άσκηση 3: Επεξήγηση πειραμάτων: αντίδραση/παρατήρηση: Μέταλλο + νερό Υδροξείδιο του μετάλλου + υδρογόνο Νa + H 2 0 NaOH + ½ H 2 To Na (Νάτριο) είναι αργυρόχρωμο μέταλλο, μαλακό, κόβεται με

Διαβάστε περισσότερα

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS

LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS LIFE Project Number LIFE 03 ENV/GR/000223 ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΓΟΥ DIONYSOS Ανάπτυξη οικονομικά βιώσιμης διαδικασίας για την ολοκληρωμένη διαχείριση, μέσω χρησιμοποίησης, των οινοποιητικών αποβλήτων: Παραγωγή φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου

Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου Ορισμός του οργανοληπτικού έλεγχου ως επιστήμη στην υπηρεσία της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών. Σκοπός είναι η κατανόηση της σημασίας και του ρόλου της οργανοληπτικής

Διαβάστε περισσότερα

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ

ΧΗΜΙΚΕΣ ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΔΑΦΩΝ Εδαφικά κολλοειδή Ανόργανα ορυκτά (άργιλος) ή οργανική ουσία (χούμος) με διάμετρο μικρότερη από 0,001 mm ή 1μ ανήκουν στα κολλοειδή. Ηάργιλος(

Διαβάστε περισσότερα

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου.

Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Σύντομη περιγραφή του πειράματος Παρασκευή σαπουνιού από ελαιόλαδο και υδροξείδιο του νατρίου. Διδακτικοί στόχοι του πειράματος Στο τέλος αυτού του πειράματος θα πρέπει ο μαθητής: Να περιγράφει τον τρόπο

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ

ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΑΜΠΕΛΙΟΥ ΣΤΗ ΘΗΒΑ Βιολογική γεωργία είναι ένα σύστηµα διαχείρισης και παραγωγής αγροτικών προϊόντων που στηρίζεται σε φυσικές διεργασίες δηλαδή στη µη χρησιµοποίηση µη χηµικών µεθόδων

Διαβάστε περισσότερα

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου

Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη χρήσης του Νιτρικού Καλίου έναντι του Χλωριούχου Καλίου και του Θειικού Καλίου Τα οφέλη του καλίου, γενικά Προάγει την φωτοσύνθεση Επιταχύνει την μεταφορά των προϊόντων μεταβολισμού Ενισχύει την

Διαβάστε περισσότερα

Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς

Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς Το κλάδεμα καρποφορίας στα Μονόκλωνα δένδρα κερασιάς Κωνσταντίνος Καζαντζής 1 και Πασχάλης Αποστόλου 2 1 ΕΘ.Ι.ΑΓ.Ε., Ινστιτούτο Φυλλοβόλων Δένδρων, Τ.Θ. 122, 592 00 Νάουσα 2 «Φυτώρια Αποστόλου», 592 00

Διαβάστε περισσότερα

Εξάτμιση και Διαπνοή

Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση και Διαπνοή Εξάτμιση, Διαπνοή Πραγματική και δυνητική εξατμισοδιαπνοή Μέθοδοι εκτίμησης της εξάτμισης από υδάτινες επιφάνειες Μέθοδοι εκτίμησης της δυνητικής και πραγματικής εξατμισοδιαπνοής (ΕΤ)

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΓΛΥΚΟΥ ΣΟΡΓΟΥ Sorghum bicolor (L.) Moench ΓΙΑ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΒΙΟΚΑΥΣΙΜΟΥ BIOSIS Πρόγραμμα ΚοινοτικήςΠρωτοβουλίας INTERREG IIIA ΕΛΛΑΔΑ ΙΤΑΛΙΑ ΑΘΗΝΑ ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Δ. ΛΕΧΑΙΝΩΝ 19 Νοεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007.

YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007. Μάθημα: ΧΗΜΕΙΑ YΠOYΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΠΑΓΚΥΠΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ 2007 Ημερομηνία και ώρα εξέτασης: Τρίτη, 12 Ιουνίου 2007 7:30-10:30

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΒΕΡΡΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΒΕΡΡΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ & ΔΙΑΤΡΟΦΗΣ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑΑ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣΣ ΜΙΑΣ ΟΙΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗΣ ΜΟΝΑΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η θρέψη με το όνομα της

Η θρέψη με το όνομα της Η θρέψη με το όνομα της Εισαγωγή Σύγκριση Nutri-Leaf με άλλα Υδατοδιαλυτά Λιπάσματα Για πάνω από 60 χρόνια η εταιρεία Miller (Η.Π.Α) πρωτοπορεί στην παραγωγή υδατοδιαλυτών λιπασμάτων με τη σειρά Nutri-Leaf.

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013. Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια!

ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013. Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια! ΔΕΛΤΙΟ ΤΡΥΓΟΥ 2013 Εσοδεία 2013 : Και του χρόνου, τα ίδια! Εξαιρετική χρονιά από κάθε άποψη η φετινή. Όλοι οι παράγοντες ήταν στο ραντεβού και μάλιστα από νωρίς αφού η χρονιά υπήρξε η πιο πρώιμη των τελευταίων

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ:

ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 2... 3... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ 25 Ιανουαρίου 2014 ΛΥΚΕΙΟ:..... ΟΜΑΔΑ ΜΑΘΗΤΩΝ: 1.. 2..... 3..... ΜΟΝΑΔΕΣ: ΜΕΡΟΣ Α Κυτταρική ανάπτυξη και διάχυση ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ Διάχυση: Με τον όρο διάχυση, γενικά, χαρακτηρίζουμε την τάση

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012

Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΑΡΔΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΒΑΜΒΑΚΟΣ ΣΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ HYDROSENSE Β ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ HYDROSENSE ΤΕΤΑΡΤΗ 5 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2012 ΛΕΥΤΕΡΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΟΥ ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΑΝΤΗΛΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ «ΔΗΜΗΤΡΑ» ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Του Α. Καστρίωτη TouristikiEkpaideysi.gr ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ

Του Α. Καστρίωτη TouristikiEkpaideysi.gr ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ ΟΙ ΞΕΝΙΚΕΣ ΠΟΙΚΙΛΙΕΣ ΣΤΑΦΥΛΙΩΝ Ερυθρές ποικιλίες Cabernet Sauvignon Syrah Merlot Pinot Noir Grenache Λευκές ποικιλίες Chardonnay Gewürztraminer Riesling Sauvignon Blanc Sylvaner

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου

ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 2. ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα Μετεωρολογίας-Κλιματολογίας Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου ΗΛΙΑΚΗ ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ Με τον όρο ακτινοβολία

Διαβάστε περισσότερα

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη

4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη 4002 Σύνθεση του βενζιλίου από βενζοϊνη H VCl 3 + 1 / 2 2 + 1 / 2 H 2 C 14 H 12 2 C 14 H 10 2 (212.3) 173.3 (210.2) Ταξινόµηση Τύποι αντιδράσεων και τάξεις ουσιών οξείδωση αλκοόλη, κετόνη, καταλύτης µεταβατικού

Διαβάστε περισσότερα

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών

Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ρύπανση Υδάτων και Εδαφών Ενότητα 3η: Φυσικοχημικές και μηχανικές ιδιότητες εδαφών Τσικριτζής Λάζαρος Τμήμα Μηχανικών Περιβάλλοντος και Μηχανικών Αντιρρύπανσης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου

ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ & BEYOND Παρασκευή 21 Μαρτίου 2014 Cellier Κριεζώτου ΜΟΣΧΟΦΙΛΕΡΟ Το Μοσχοφίλερο πιθανότατα είναι µια απο τις πιο παλιές Ελληνικές ποικιλίες, καθώς σύµφωνα µε ισχυρισµούς

Διαβάστε περισσότερα

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο

Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Σηµειώσεις για τον καθηγητή Γάλα ιατηρήστε το στο ψυγείο Βασικές γνώσεις Ο όρος γάλα, ως βασικό τρόφιµο, χωρίς κανένα προστεθειµένο επίθετο, ισχύει συνήθως για το αγελαδινό γάλα που είναι φρέσκο, πλήρες,

Διαβάστε περισσότερα

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας

Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η κίνηση του νερού εντός των φυτών (Soil-Plant-Atmosphere Continuum) Δημήτρης Κύρκας Η Σεκόγια (Sequoia) «Redwood» είναι το ψηλότερο δέντρο στο κόσμο και βρίσκεται στην Καλιφόρνια των ΗΠΑ 130 μέτρα ύψος

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές.

ΑΣΚΗΣΕΙΣ. Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Άσκηση1: ΑΣΚΗΣΕΙΣ Τίτλοι ερευνών Διατύπωση υπόθεσης Ανεξάρτητη, εξαρτημένη και ελεγχόμενες μεταβλητές. Στις παρακάτω προτάσεις υπογραμμίστε με μια γραμμή την ανεξάρτητη και με δύο την εξαρτημένη μεταβλητή:

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες

ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ. 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες ΟΡΓΑΝΙΚΗ ΧΗΜΕΙΑ 2 η θεματική ενότητα: Χημικοί δεσμοί και μοριακές ιδιότητες Σχολή: Περιβάλλοντος Τμήμα: Επιστήμης Τροφίμων και Διατροφής Εκπαιδευτής: Χαράλαμπος Καραντώνης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια

ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD. Θεωρητικό υπόβαθρο. Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2. Οξείδωση Ενέργεια. Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια ΑΣΚΗΣΗ 6 η BOD-COD Θεωρητικό υπόβαθρο Αποσύνθεση υπό αερόβιες συνθήκες Ο 2 Οργανικά απόβλητα και µικροργανισµοί Οξείδωση Ενέργεια Τελικά προϊόντα Η 2 Ο, CO 2, SO 4, NO 3, ενέργεια οξείδωση Νέα κύτταρα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής

ΣΥΚΙΑ. Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΣΥΚΙΑ Γραμματικός Διονύσιος, Γεωπόνος, Msc Τμήμα Αμπέλου & Ξ. Κ. Δ/νση ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΒΟΤΑΝΙΚΟΙ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ Τάξη των Αγγειόσπερμων Δικότυλων φυτών. Οικογένεια Moraceae, γένος Ficus, είδος Carica.

Διαβάστε περισσότερα

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία

Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ - ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ Εργαστηριακή Άσκηση: Μεταφορά Ενέργειας με Ακτινοβολία Σκοπός της Εργαστηριακής Άσκησης: Να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μεταλλικά κουτιά με επιφάνειες διαφορετικού

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές

Εργαλεία & Υλικά Διαλύματα Χρωστικές Ενότητα Ροή γενετικής πληροφορίας Φύλλο εργασίας 2 Απομόνωση νουκλεϊκών οξέων από φυτικά κύτταρα Βιολογία Γ Γυμνασίου Ονοματεπώνυμο Τμήμα Ημερομηνία. Τα νουκλεϊκά οξέα, όπως και οι πρωτεΐνες, είναι μακρομοριακές

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc

ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ. Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc ΒΙΟΚΛΙΜΑΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΚΤΗΡΙΩΝ Εύη Τζανακάκη Αρχιτέκτων Μηχ. MSc Αρχές ενεργειακού σχεδιασμού κτηρίων Αξιοποίηση των τοπικών περιβαλλοντικών πηγών και τους νόμους ανταλλαγής ενέργειας κατά τον αρχιτεκτονικό

Διαβάστε περισσότερα

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ

Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ Project 2 2014-15 ΟΜΑΔΑ Δ ΜΑΘΗΤΕΣ : ΚΟΥΤΣΟΥΚΟΣ ΑΠΟΣΤΟΛΗΣ ΚΟΥΡΛΑΥΤΗ ΝΙΚΗ ΜΕΛΕΑΣ ΗΛΙΑΣ ΠΑΡΗΣ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Αμπέλι : Το αμπέλι είναι πολυετές φυτό και αναπτύσσεται γρήγορα. Ο κορμός του έχει πολλαπλές διακλαδώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος

Μεζούρες (λευκό καπάκι) Μαρκαδόρος 1. Κυτταρική αναπνοή στο μύκητα Saccharomyces cerevisiae. 2. Παράγοντες που επηρεάζουν το ρυθμό της ανάπτυξης και της κυτταρικής αναπνοής του μύκητα. 3. Μικροσκοπική παρατήρηση του μύκητα και της αναπαραγωγής

Διαβάστε περισσότερα

Α. Πατάκας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Επιχειρήσεων, Εργ. Φυτικής Παραγωγής, Γ. Σεφέρη 2, 30100 Αγρίνιο

Α. Πατάκας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Επιχειρήσεων, Εργ. Φυτικής Παραγωγής, Γ. Σεφέρη 2, 30100 Αγρίνιο ΑΡΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΧΡΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΣΕ ΑΜΠΕΛΩΝΑ Α. Πατάκας Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Σχολή Διαχείρισης Φυσικών Πόρων και Επιχειρήσεων, Εργ. Φυτικής Παραγωγής, Γ. Σεφέρη 2, 3000 Αγρίνιο Περίληψη Στη Μεσογειακή ζώνη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ

ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΠΡΟΔΙΑΓΡΑΦΕΣ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Χημεία Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α, Β ΤΑΞΕΙΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Α ΤΑΞΗ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ και Α ΤΑΞΗ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΕΠΑΛ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

Διαβάστε περισσότερα