ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ"

Transcript

1 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ

2 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑTΩΝ

3 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΚΔΟΣΗ 2010 ISBN ΣΕΙΡΑΣ: ISBN:

4 ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ 1. Εισαγωγή Η μουσική είναι αναπόσπαστο μέρος της ζωής μας, αποτελεί σημαντικό στοιχείο κάθε κουλτούρας και παρουσιάζεται με πολλαπλές μορφές και σε διάφορα επίπεδα δυσκολίας, εξυπηρετώντας διαφορετικές λειτουργίες της καθημερινότητας. Ως μια μοναδική μορφή μη λεκτικής επικοινωνίας, η Μουσική έχει τη δύναμη να επιδρά στον τρόπο με το οποίο οι μαθητές αισθάνονται, σκέφτονται και δρουν και μπορεί να μεταδώσει ιδέες και συναισθήματα μέσα από επιλεγμένους ήχους και σύμβολα. Η Μουσική ως υποχρεωτικό μάθημα του αναλυτικού προγράμματος συνεισφέρει με ένα ιδιαίτερο τρόπο τόσο στη γνωστική όσο και στη συναισθηματική, πνευματική, ηθική, κοινωνική, πολιτισμική και ψυχοκινητική ανάπτυξη του μαθητή, προάγοντας παράλληλα τα εκπαιδευτικά ιδεώδη και τις αξίες της πολιτότητας και της ανάπτυξης κομβικών προσόντων που διέπουν τα νέα αναλυτικά προγράμματα. Στο μάθημα της μουσικής η απόκτηση μουσικών δεξιοτήτων, γνώσεων και στάσεων, επιτυγχάνεται μέσα από πρακτικές, βιωματικές μουσικές δραστηριότητες, διασφαλίζοντας την ολόπλευρη ανάπτυξη του μαθητή. Συγκεκριμένα, το μάθημα της Μουσικής συμβάλλει στην προαγωγή της δημιουργικότητας και της φαντασίας του μαθητή, προσφέροντάς του δυνατότητες για αυτοέκφραση και προβληματισμό καθώς και ευκαιρίες για ανάπτυξη δεξιοτήτων για καινοτομίες. Μέσα από ομαδικές μουσικές δραστηριότητες ο μαθητής κοινωνικοποιείται, αναπτύσσει δεξιότητες συνεργασίας, αλληλεπιδρά και μαθαίνει να σέβεται τη δουλειά των άλλων. Ταυτόχρονα, το μάθημα της μουσικής συντελεί στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της ικανότητάς του για λύση προβλήματος, στην όξυνση της μνήμης, στην ανάπτυξη των μαθησιακών δεξιοτήτων του και στην απόκτηση μεταγνωστικών δεξιοτήτων. Επίσης αναπτύσσει την αισθητική κρίση και ευαισθησία του μαθητή ο οποίος μαθαίνει πώς να αξιολογεί τη δουλειά του και τη δουλειά των άλλων. Μέσα από μια μουσική παιδεία που προάγει τα πιο πάνω, ο μαθητής εξελίσσεται σε έναν υπεύθυνο, ενεργό και δημοκρατικό πολίτη. Έναν πολίτη που έχει συνείδηση της ατομικής μουσικής ταυτότητάς του μέσα στο τοπικό αλλά και παγκόσμιο μουσικό γίγνεσθαι, έναν πολίτη που αντιλαμβάνεται ότι η δημιουργία της μουσικής συνδέεται με την έννοια του χρόνου και του κοινωνικού πλαισίου και επομένως σέβεται τους άλλους μουσικούς πολιτισμούς και δημιουργεί, συμμετέχει, επικοινωνεί μέσα από τη μουσική και συμβάλει στα κοινωνικά και μουσικά δρώμενα της κοινότητάς του. Παράλληλα, είναι ένας πολίτης που κατανοεί τις λειτουργίες που επιτελεί η μουσική στην καθημερινή ζωή καθώς και τις ηθικές προεκτάσεις που έχουν κάποιες από αυτές. Ένας πολίτης που ερμηνεύει και διαμορφώνει άποψη για τα σύγχρονα μουσικά ρεύματα, που νοιάζεται για το φυσικό, κοινωνικό, πνευματικό και οικονομικό περιβάλλον, που γνωρίζει και μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μουσική τεχνολογία και τα μέσα που προσφέρει η τεχνολογία πληροφορίας και επικοινωνίας. Η Μουσική, έτσι, συμβάλει στην ολιστική παιδεία του μαθητή και στη διαμόρφωση ενός πολίτη που είναι ικανός και ωφέλιμος μπροστά στις προκλήσεις του 21 ου αιώνα.

5 2. Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Μουσικής: Χαρακτηριστικά Γνωρίσματα Το Αναλυτικό Πρόγραμμα Μουσικής αποτελεί πλαίσιο για διαπραγμάτευση τόσο από τους εκπαιδευτικούς όσο και από τους μαθητές και όχι μια δοσμένη συνταγή για άκριτη εφαρμογή. Είναι ένα ανοικτό αναλυτικό πρόγραμμα που επιτρέπει ευέλικτες οργανωτικές δομές και προϋποθέτει ανάπτυξη πρωτοβουλίας από τον εκπαιδευτικό (ανοιχτή τάξη, εναλλακτικοί ρόλοι εκπαιδευτικού- μαθητή κλπ). Το Αναλυτικό Πρόγραμμα Μουσικής δίνει ιδιαίτερη έμφαση στα εξής σημεία: Ενιαίο Αναλυτικό πρόγραμμα: Είναι ένα, ενιαίο και αφορά ολόκληρο το εύρος της υποχρεωτικής μουσικής Εκπαίδευσης των μαθητών, από την προσχολική μέχρι την Α Λυκείου. Η Μουσική εκπαίδευση των μαθητών της Β και Γ Λυκείου αλλά και ειδικές μορφές μουσικής εκπαίδευσης όπως Χορωδία, Ορχήστρα, Φιλαρμονική, απαιτούν ξεχωριστά Αναλυτικά Προγράμματα. Οι γενικοί στόχοι του μαθήματος της Μουσικής αναλύονται με βάση την ομαδοποίηση των τάξεων σε τέσσερις βαθμίδες, ώστε να επιτευχθεί η ενιαιοποίηση από την προσχολική ηλικία μέχρι την Α Λυκείου. Βαθμίδα 1: Βαθμίδα 2: Βαθμίδα 3: Βαθμίδα 4: Προσχολική Β Δημοτικού Γ Δημοτικού Ε Δημοτικού ΣΤ Δημοτικού Β Γυμνασίου Γ Γυμνασίου Α Λυκείου. Παιδοκεντρικό αναλυτικό πρόγραμμα: Δίνεται έμφαση σε ένα ανθρωπιστικό και κοινωνικο- οικοδομιστικό πρότυπο μάθησης, όπου αξιοποιούνται το ενδιαφέρον, οι γνώσεις και οι εμπειρίες των μαθητών. Στο σχεδιασμό του Αναλυτικού Προγράμματος λαμβάνονται υπόψη η διαφορετικότητα του κάθε μαθητή, οι διαφορετικές μουσικές εμπειρίες που πιθανόν να έχουν οι μαθητές από το οικογενειακό τους περιβάλλον και οι προτιμήσεις τους όσον αφορά σε μουσικά ακούσματα, οι διαφορετικοί ρυθμοί στη μάθηση αλλά και τα διαφορετικά στυλ μάθησης και τύποι νοημοσύνης του κάθε μαθητή. Απώτερος σκοπός του αναλυτικού προγράμματος είναι οι ίσες ευκαιρίες μάθησης στη Μουσική για όλους τους μαθητές, μέσα από διαφοροποιημένες δραστηριότητες και διδακτικά μέσα. Δεξιότητες, Γνώσεις, Στάσεις, Συμπεριφορές. Το νέο αναλυτικό πρόγραμμα δίνει έμφαση και αναλύει τις δεξιότητες και τις γνώσεις που αναμένεται από τους μαθητές να αποκτήσουν σε κάθε βαθμίδα. Επίσης, αναλύει τις στάσεις και συμπεριφορές που θέλουμε οι μαθητές να υιοθετήσουν και να επιδείξουν σε σχέση με τις διάφορες μουσικές δραστηριότητες. Αξιολόγηση του μαθήματος. Δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στην αξιολόγηση του μαθήματος της μουσικής με αναφορά σε σύγχρονες μορφές αξιολόγησης. Προτείνονται συγκεκριμένα εργαλεία και δίνονται αντιπροσωπευτικά παραδείγματα. Βιωματική προσέγγιση. Το Νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα δίνει έμφαση στη βιωματική συμμετοχή των μαθητών σε ποικίλες μουσικές εμπειρίες. Μέσα από δραστηριότητες εκτέλεσης, ακρόασης, αυτοσχεδιασμού και σύνθεσης οι μαθητές γνωρίζουν εμπειρικά, εικονικά και σε τρίτο στάδιο συμβολικά τη νέα έννοια. Η μουσική σημειογραφία δεν είναι αυτοσκοπός στο μάθημα της Μουσικής, αλλά αντίθετα, εισάγεται όταν είναι απαραίτητη για να ενισχύσει τη μάθηση, και πάντα εφόσον

6 προηγηθεί η βιωματική επαφή των μαθητών με την νέα έννοια. Ακολουθείται η προσέγγιση «ο ήχος προηγείται του συμβόλου» (sound before symbol). Συνεργασία με την κοινότητα. Η συνεργασία με την κοινότητα είναι μια καινοτομία την οποία ενισχύει και συστηματοποιεί το νέο αναλυτικό πρόγραμμα, αναγνωρίζοντας τη μεγάλη σημασία που έχουν τέτοιου είδους μουσικές εμπειρίες στη διδασκαλία και μάθηση στο μάθημα της Μουσικής και στην καλλιέργεια θετικών στάσεων για το μάθημα. Στο πλαίσιο ενός ανοιχτού σχολείου φιλοξενούνται καλλιτέχνες, οργανώνονται project σε συνεργασία με διάφορους πολιτιστικούς φορείς και την κοινότητα, παρουσιάζεται η δουλειά των παιδιών εκτός σχολείου σε συνθήκες παράστασης κ.ά. 3. Σκοπός, στόχοι και μουσικές δραστηριότητες 3.1. Σκοπός του μαθήματος της Μουσικής Το μάθημα της Μουσικής αποσκοπεί στο να παρέχει σε όλους τους μαθητές μουσικές εμπειρίες, δεξιότητες και γνώσεις και να καλλιεργήσει στάσεις και συμπεριφορές, έτσι ώστε, μέσα από την ενεργητική συμμετοχή τους ως ακροατές, εκτελεστές και συνθέτες, να κατανοούν τη Μουσική, να επικοινωνούν μέσω αυτής και να εδραιώσουν μια δημιουργική δια βίου σχέση Στόχοι του μαθήματος της Μουσικής Μέσα από το μάθημα της Μουσικής οι μαθητές αναμένεται να: Αναπτύξουν δεξιότητες ενεργητικής ακρόασης Αναπτύξουν τις φωνητικές τους δεξιότητες Αναπτύξουν δεξιότητες στην εκτέλεση οργάνων Αναπτύξουν δεξιότητες αυτοσχεδιασμού και σύνθεσης Αποκτήσουν γνώσεις και να αναπτύξουν δεξιότητες ανάγνωσης και αποκωδικοποίησης διαφόρων ειδών μουσικής σημειογραφίας Αποκτήσουν πυρηνικές γνώσεις ως προς τις βασικές μουσικές έννοιες (ρυθμός, μελωδία, αρμονία/υφή, μορφή, χροιά, δυναμική, ταχύτητα και άρθρωση) και τους διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους αυτές συνδυάζονται στα διάφορα είδη και στυλ μουσικής. Αποκτήσουν και να ενισχύσουν θετικές στάσεις και συμπεριφορές σε σχέση με τις μουσικές δραστηριότητες της ακρόασης, της εκτέλεσης και της σύνθεσης Περιγραφή δραστηριοτήτων για το μάθημα της Μουσικής Το κλειδί για την προετοιμασία ενός μαθήματος Μουσικής είναι το να κατανοήσει κανείς τις ποικίλες διαδικασίες που εμπλέκονται στο τρίπτυχο των μουσικών δραστηριοτήτων της ακρόασης, εκτέλεσης και σύνθεσης μουσικής και τους τρόπους με τους οποίους αυτές διαπλέκονται σε μια μουσική εμπειρία. Για παράδειγμα η ακρόαση ενυπάρχει και στην εκτέλεση αλλά και στη σύνθεση μουσικής και επιτρέπει στον εκτελεστή και στο συνθέτη να επεξεργαστούν και να τελειοποιήσουν τα μουσικά τους «προϊόντα». Στον αυτοσχεδιασμό μουσικής η σύνθεση και η εκτέλεση γίνονται ταυτόχρονα, με την ακρόαση να έχει καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη της δημιουργικής διαδικασίας.

7 Είναι συνεπώς επιθυμητό οι μαθητές να βιώνουν αυτές τις μορφές μουσικής δημιουργίας μέσα από μια προσέγγιση όπου αυτές διαπλέκονται και δίνουν την ευκαιρία στους μαθητές να δουν τη Μουσική ως μια ολότητα. Αναμένεται ότι τα πιο πάνω θα εφαρμόζονται τόσο εντός σχολείου όσο και σε συνθήκες πραγματικής ζωής και σε συνεργασία με την κοινότητα, πολιτιστικούς φορείς κ. ά Ακρόαση Η δραστηριότητα της Μουσικής Ακρόασης έχει διπλή λειτουργία : 1. Την ανάπτυξη των ακουστικών δεξιοτήτων και της εσωτερικής ακοής των μαθητών, όπου μαθαίνουν να αναγνωρίζουν, να αποκωδικοποιούν, να αναπαριστούν με συμβατική ή μη σημειογραφία και να αναλύουν τις διάφορες μουσικές έννοιες. 2. Την επαφή των μαθητών με ποικίλα μουσικά ακούσματα από διάφορα είδη, στυλ και πολιτισμούς και την ανταπόκρισή τους σε αυτά. Η Μουσική Ακρόαση, στο πλαίσιο του μαθήματος μπορεί να έχει τις ακόλουθες μορφές: Να αποτελεί μια από τις δραστηριότητες του τριπτύχου μουσικών δραστηριοτήτων Ακρόασης- Εκτέλεσης- Σύνθεσης με κοινό στόχο τη διδασκαλία μιας μουσικής έννοιας. Να λειτουργήσει ως ερέθισμα για δημιουργική δραστηριότητα αυτοσχεδιασμού και σύνθεσης από τους μαθητές. Να αφορά στη διδασκαλία ενός συγκεκριμένου στυλ μουσικής ή στη γνωριμία με ένα μουσικό πολιτισμό. Να εμπλουτίζει το ρεπερτόριο των μαθητών μέσα από γνωριμία και εμβάθυνση σε αξιόλογα μουσικά έργα. Να εστιάζει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών δημιουργώντας ευκαιρίες για να σχολιάσουν έργα που έχουν δημιουργήσει οι ίδιοι ή άλλοι και να εισηγηθούν πιθανούς τρόπους διαφοροποίησής τους. Να παρουσιάζεται υπό τη μορφή ρυθμικών και μελωδικών ασκήσεων με στόχο την ανάπτυξη της εσωτερικής ακοής του παιδιού. Είναι σημαντικό τα πιο πάνω να επιτευχθούν όχι μόνο μέσα από ηχογραφημένη μουσική αλλά και μέσα από εμπειρίες ζωντανών συναυλιών εντός και εκτός σχολείου. Ανεξάρτητα από τη μορφή και το στόχο που έχει κάθε φορά η δραστηριότητα της Ακρόασης στο μάθημα, είναι σημαντικό να δίνεται η ευκαιρία στους μαθητές να απολαύσουν τη μουσική που ακούν και να εκφράσουν τα συναισθήματα που τους προκαλεί Εκτέλεση Η δραστηριότητα της Εκτέλεσης καλύπτει το φάσμα της φωνητικής και ενόργανης μουσικής όπου οι μαθητές εκτελούν συνθέσεις ατομικά ή ομαδικά με τη φωνή, το σώμα και μουσικά όργανα στην τάξη τους και σε ευρύτερα ακροατήρια (σχολείο, γονείς, κοινότητα). Μέσα από την Εκτέλεση καλλιεργούνται δεξιότητες ελέγχου του παραχθέντος ήχου καθώς και της απόδοσης/ερμηνείας της μουσικής διαφόρων

8 ειδών και στυλ, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην απόλαυση της μουσικής. Επίσης, η Εκτέλεση περιλαμβάνει τη χρήση σημειογραφίας καθώς είναι πολύ σημαντική για την απόδοση μιας μουσικής σύνθεσης Φωνή Η φωνή είναι το όργανο που όλοι διαθέτουμε και επομένως το τραγούδι είναι δικαίωμα όλων των ανθρώπων. Η θέση ότι το «τραγούδι είναι για τους λίγους που έχουν καλή φωνή» είναι απόρροια παλαιότερων προσεγγίσεων στη μουσική και ένας μύθος που πρέπει να καταρριφθεί με το νέο αναλυτικό πρόγραμμα. Το τραγούδι είναι για όλους τους μαθητές και πρέπει να μπορούν να το χρησιμοποιούν ως μέσο κοινωνικοποίησης και έκφρασης των συναισθημάτων τους σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής. Το νέο αναλυτικό πρόγραμμα μουσικής προωθεί την καλλιέργεια των φωνητικών δεξιοτήτων των παιδιών με μεθοδική διδασκαλία του τραγουδιού, ξεκινώντας από το νηπιαγωγείο. Ιδιαίτερη σημασία για την επιτυχία των παιδιών στην απόκτηση φωνητικών δεξιοτήτων έχει η καταλληλότητα των τραγουδιών που επιλέγονται: να ανταποκρίνονται στο φωνητικό εύρος των παιδιών κάθε βαθμίδας, να μην έχουν δύσκολα διαστήματα και ρυθμικές αξίες, το περιεχόμενο τους να είναι κατάλληλο για την ηλικία των παιδιών και κοντά στα ενδιαφέροντά τους και τις δικές τους επιλογές. Πρέπει επίσης να λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό του μαθήματος και οι νέες τεχνολογίες (π.χ. διαδίκτυο, καραόκε, καραόκε με ηλεκτρονικά παιχνίδια, κ.ά.) που δίνουν μια άλλη διάσταση στο παιδικό τραγούδι. Ο ρόλος, βέβαια του δασκάλου ως καλό πρότυπο προς μίμηση παραμένει αναντικατάστατος. Σε αντίθεση με πιο παραδοσιακές προσεγγίσεις που θέτουν ως αρχή της τραγουδιστικής ζωής του παιδιού την εκμάθηση συγκεκριμένων τραγουδιών, το νέο ΑΠ μουσικής θέτει την εκμάθηση τραγουδιών ως τελικό στόχο και όχι την αρχή της διαδικασίας της φωνητικής καλλιέργειας του παιδιού. Η καλλιέργεια των φωνητικών δεξιοτήτων θα πρέπει να αποτελεί φυσική συνέχεια της «φωνητικής ζωής» του παιδιού από τη βρεφική και πρώιμη παιδική ηλικία, όπου τα όρια ομιλίας και φωνής είναι ακόμα συγκεχυμένα. Κατά συνέπεια, στις πρώτες βαθμίδες δίνεται έμφαση στο φωνητικό παιχνίδι και στον πειραματισμό με τη φωνή. Παράλληλα με τα παιδικά τραγουδάκια τα οποία τα παιδιά διδάσκονται στο σχολείο, προτείνεται μια σειρά από απλά τραγούδια/ ασκήσεις τα οποία ξεκινούν με δύο φθόγγους, στη συνέχεια με τρεις και καταλήγουν στην πεντατονική κλίμακα, για μεθοδική ανάπτυξη φωνητικών δεξιοτήτων Όργανα Πρωταρχικό μας μέλημα στη χρήση οργάνων στις πρώτες δύο βαθμίδες της μουσικής εκπαίδευσης είναι οι μαθητές να έχουν όσο το δυνατόν περισσότερες εμπειρίες με μουσικά όργανα. Στόχος μας είναι οι μαθητές να αγαπήσουν τα μουσικά όργανα, να τα σέβονται ως μέσα παραγωγής μουσικής σε αντίθεση με την παραγωγή θορύβου και να τα χρησιμοποιούν τόσο εντός όσο και εκτός σχολείου ως μέσο εκτέλεσης της μουσικής και μέσο με το οποίο μπορούν να εκφράσουν τις μουσικές ιδέες και δημιουργίες τους. Προτείνεται η χρήση των οργάνων Orff και η μεθοδική διδασκαλία στα όργανα αυτά. Ο αυλός επίσης αποτελεί ένα όργανο εύκολο στη χρήση και στη μεταφορά του από και προς το σπίτι, με χαμηλό κόστος για την οικογένεια, αλλά δεν είναι

9 υποχρεωτικό μουσικό όργανο. Όταν χρησιμοποιείται, η διδασκαλία του είναι μεθοδική και δεν περιορίζεται στη γνώση των δακτυλισμών. Πολλοί μαθητές διδάσκονται διάφορα μουσικά όργανα εκτός σχολείου. Οι μαθητές πρέπει να ενθαρρύνονται να φέρνουν τα μουσικά όργανα αυτά στο σχολείο, όχι για να διδαχθούν τεχνικές χρήσης τους αλλά για να συμμετέχουν με αυτά σε δραστηριότητες στην τάξη και να έχουν την ευκαιρία να εκτελούν σύντομα κομμάτια που έμαθαν μπροστά στους συμμαθητές τους ούτως ώστε να έχουν κίνητρα για να συνεχίσουν την ενασχόληση με τη μουσική. Στις πρώτες δύο βαθμίδες η ενασχόληση με τα όργανα είναι εμπειρική. Οι μαθητές μαθαίνουν να κρατούν σωστά και να χειρίζονται, με κινήσεις που επιτρέπει η σωματική τους ανάπτυξη και οι ικανότητες συντονισμού χεριού-ματιού, κρουστά όργανα τάξης και επιλεγμένα όργανα Orff. Δίνεται έμφαση στο σώμα ως μουσικό όργανο και στον πειραματισμό με ήχους που μπορούν να παραχθούν από αυτό. Η ενασχόληση με τα όργανα, ενώ ξεκινά εμπειρικά από την πρώτη βαθμίδα, γίνεται πιο μεθοδική με την εισαγωγή της ευρωπαϊκής σημειογραφίας από το τέλος της Α βαθμίδας (Β Δημοτικού) και έπειτα. Εδώ μπαίνουν οι βάσεις για το σωστό χειρισμό των οργάνων και την παραγωγική χρήση τους (χειρισμός επικρουστήρων, χειρισμός της αναπνοής, σωστό κράτημα, σεβασμός στα όργανα ως αντικείμενα, παίξιμοπαύση και αυτοσυγκράτηση, ανταπόκριση σε οδηγίες μαέστρου, παραγωγή ποιοτικού ήχου και όχι θορύβου, παραγωγή ποικίλων ήχων κλπ). Στις επόμενες δύο βαθμίδες καλλιεργούνται οι τεχνικές εκτέλεσης σε διάφορα όργανα (όργανα συμφωνικής ορχήστρας, ηλεκτρονικά όργανα, ΜΙDI keyboards, παραδοσιακά όργανα, όργανα από άλλες χώρες, αυτοσχέδια όργανα) σε μεγαλύτερο βάθος. Σημαντικό είναι, σε όλες τις βαθμίδες, οι μαθητές να ηχογραφούν τις εκτελέσεις τους, να τις αξιολογούν και να δέχονται τα σχόλια άλλων με σκοπό τη βελτίωσή τους. Οι μαθητές ενθαρρύνονται να παίζουν σε ομάδες με συναίσθηση του ρόλου τους σε αυτές, αλλά και ατομικά (σόλο). Ενθαρρύνονται επίσης να παίζουν σε εκδηλώσεις εκτός σχολικού χώρου και μαζί με άλλους ερασιτέχνες μουσικούς και καλλιτέχνες Σύνθεση Ιδιαίτερα σημαντική συμβολή του μαθήματος της Μουσικής είναι η ανάπτυξη της ικανότητας των μαθητών να χρησιμοποιούν τις αποκτηθείσες μουσικές δεξιότητες και γνώσεις σε δικές τους νέες δημιουργικές εργασίες. Μέσα από τις δραστηριότητες του αυτοσχεδιασμού και της σύνθεσης (με φωνή, όργανα, κίνηση ή/και με χρήση τεχνολογίας) αναπτύσσεται η δημιουργικότητα των μαθητών και τους παρέχεται ένα μέσο αυτοέκφρασης και επικοινωνίας με τους άλλους. Οι μαθητές επιλέγουν και επεξεργάζονται ένα μεγάλο εύρος ηχογόνων πηγών καλλιεργώντας παράλληλα την κριτική σκέψη μέσα από τις διάφορες επιλογές που πρέπει να κάνουν για το συνδυασμό των στοιχείων της Μουσικής έτσι ώστε να αποδώσουν και να μεταδώσουν με τον καλύτερο τρόπο μουσικές ιδέες, εικόνες και συναισθήματα. Ο αυτοσχεδιασμός και η σύνθεση προσφέρουν ευκαιρίες ανάδειξης της δημιουργικότητας των παιδιών και καλλιέργειας της πρωτοτυπίας. Ο αυτοσχεδιασμός είναι η αυθόρμητη δημιουργία μουσικής χωρίς οποιαδήποτε πρόθεση για αναθεώρηση ή βελτίωση, είναι μια δημιουργία της στιγμής η οποία αποδεσμεύει το μαθητή από τη σημειογραφία και τους περιορισμούς της. Ο αυτοσχεδιασμός μπορεί αν είναι κινητικός, φωνητικός ή με όργανα. Η σύνθεση αναφέρεται στη δημιουργία μουσικής όπου υπάρχουν δυνατότητες πειραματισμού,

10 επιλογής, απόρριψης, διόρθωσης, βελτίωσης, μέχρι την κατάληξη στο καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και τέλος καταγραφής της τελικής μορφής της σύνθεσης. Και οι δύο μορφές είναι εξίσου σημαντικές και πρέπει να ξεκινούν από την πρώτη βαθμίδα. Θεωρείται σημαντικό οι μαθητές, σε ομάδες ή εξατομικευμένα, μέσα από το ρόλο του εκτελεστή και του συνθέτη, να αποκτήσουν παράλληλα και δεξιότητες παρουσίασης των μουσικών προϊόντων τους σε επαγγελματικού επιπέδου συνθήκες, ανάλογα πάντα με τη βαθμίδα τους. 4. Παιδαγωγική Μεθοδολογία και Αξιολόγηση 4.1. Ενεργητική/Βιωματική μάθηση Το Αναλυτικό Πρόγραμμα της Μουσικής είναι βασισμένο στις αρχές της ενεργητικής/ βιωματικής μάθησης. Η θεωρία γίνεται κατανοητή μέσα από βιωματικές εμπειρίες των μαθητών με τη νέα έννοια/ δεξιότητα, αξιοποιώντας πάντοτε κατάλληλα και κτίζοντας πάνω στην προϋπάρχουσα γνώση και στα ενδιαφέροντα των μαθητών. Η γνώση αποκτιέται μέσα από την εξερεύνηση και δίνονται ευκαιρίες στους μαθητές να αναλύσουν, να πειραματιστούν και να αναζητήσουν λύσεις μέσα από τη χρήση δραστηριοτήτων παιγνιώδη τύπου. Το νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα προωθεί τη μάθηση σε πραγματικά περιβάλλοντα ή προσομοιώσεις πραγματικών περιστάσεων μουσικής επικοινωνίας. Στόχος μας είναι η ενεργός εμπλοκή του μαθητή και η μετατόπιση από τη διδασκαλία (όπου πρωταγωνιστής είναι ο δάσκαλος) στη μάθηση (όπου πρωταγωνιστής είναι ο μαθητής) μέσω της φθίνουσας καθοδήγησης (fading scaffolding). Έχοντας ως βασική αρχή ότι δουλεύουμε από το γνωστό στο άγνωστο, από το απλό στο σύνθετο, από το όλο στο επιμέρους και από το συγκεκριμένο στο αφηρημένο, παρέχουμε συνεχώς ευκαιρίες στους μαθητές μας, μέσα από λίγα λόγια και υποδείξεις και μέσα από ενεργή συμμετοχή σε μουσικές δραστηριότητες, να ανακαλύψουν τη νέα γνώση. Η νέα γνώση παρουσιάζεται σταδιακά στους μαθητές μέσα από τα τρία επίπεδα αναπαράστασης της γνώσης που προτείνει ο Bruner, το πραξιακό, το εικονικό και το συμβολικό (στην πρώτη βαθμίδα και ειδικά στο νηπιαγωγείο και στην Α τάξη Δημοτικού, οι μουσικές εμπειρίες των παιδιών εμπίπτουν ως επί το πλείστον στο πραξιακό και στο εικονικό επίπεδο). Προτείνονται η μέθοδος εργασίας project (σχέδιο εργασίας) η οποία προάγει ιδιαίτερα την ενεργητική- βιωματική μάθηση και μπορεί να εφαρμοστεί σε όλες τις βαθμίδες (βλ. παράγραφο 4.6). Θεωρείται επίσης πολύ σημαντικό οι μαθητές να έλθουν σε επαφή με άτυπες μαθησιακές μεθόδους που χαρακτηρίζουν τις διαδικασίες παραγωγής, διάδοσης και πρόσληψης συγκεκριμένων μουσικών ειδών και στυλ. Τέτοιες άτυπες μέθοδοι, όπως για παράδειγμα το να εκτελέσουν οι μαθητές ένα κομμάτι χωρίς την παρουσία σημειογραφίας μόνο «με το αυτί», βοηθούν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων ακρόασης των μαθητών Δημιουργικότητα στη μαθησιακή διαδικασία Η δημιουργικότητα εμπλέκει ευφάνταστους και επινοητικούς τρόπους σκέψης και πράξης, με αποτέλεσμα να δημιουργείται κάτι καινούριο για το μαθητή, το οποίο να έχει αξία σε συγκεκριμένο περιβάλλον. Η δημιουργικότητα δεν είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα των λίγων και χαρισματικών ατόμων αλλά πρέπει να καλλιεργηθεί ως στάση και να αναπτυχθεί ως δεξιότητα σε όλους τους μαθητές μέσα από την εκπαιδευτική διαδικασία και μέσα από όλα τα γνωστικά αντικείμενα. Το να

11 μπορούν ο μαθητές να εφαρμόσουν γνώσεις και δεξιότητες με νέους τρόπους για να επιτύχουν ένα στόχο, προϋποθέτει δημιουργική σκέψη και μια σειρά διεργασιών όπου κατανοούν το νέο «πρόβλημα», μεταφέρουν τη κατακτηθείσα γνώση/ δεξιότητα στο καινούριο περιβάλλον, πειραματίζονται και μέσα από επαναλαμβανόμενες προσπάθειες οδηγούνται τελικά στη λύση προβλήματος. Στο μάθημα της Μουσικής επιδιώκεται η ανάπτυξη της δημιουργικότητας των μαθητών μέσα από ποικιλία δραστηριοτήτων και εμπειριών. Η δημιουργικότητα, τις τελευταίες δεκαετίες αποτελεί απαραίτητη πτυχή του μαθήματος της Μουσικής και θεωρείται ένας πολύ καλός τρόπος να εκφράσει κανείς ιδέες και συναισθήματα, να αφήσει ελεύθερη τη φαντασία του, να εμπλακεί σε καταστάσεις λύσης προβλήματος και στη λήψη μουσικών αποφάσεων, να καλλιεργήσει την αποκλίνουσα σκέψη, να νιώσει τη χαρά της δημιουργίας. Η δημιουργικότητα συμπεριλαμβάνει τέσσερις εξίσου σημαντικές παραμέτρους: το τελικό προϊόν, τις διαδικασίες μέχρι να φτάσουμε στο προϊόν, το περιβάλλον στο οποίο λαμβάνουν χώρα οι δημιουργικές διαδικασίες αλλά και τα εμπλεκόμενα σ αυτές άτομα. Συνεπώς, ως εκπαιδευτικοί πρέπει να προσφέρουμε περιβάλλοντα που να ενθαρρύνουν την εξερεύνηση, τον πειραματισμό και το ρίσκο και προάγουν δημιουργικές στρατηγικές και διαδικασίες, έτσι ώστε να ενθαρρύνονται οι μαθητές να ερευνούν τα μουσικά ζητούμενα εντός και εκτός σχολείου, υιοθετώντας μια εξερευνητική και τολμηρή στάση ζωής, χωρίς να έχουμε ως μοναδικό στόχο τη δημιουργία ενός τελικού «δημιουργικού» προϊόντος Δεξιότητες Κριτικής Σκέψης Ως εκπαιδευτικοί μουσικής καλούμαστε να εντάξουμε στο τρίπτυχο των μουσικών δραστηριοτήτων δεξιότητες κριτικής σκέψης, δίνοντας στη διδασκαλία μια άλλη διάσταση. Τα τελευταία χρόνια η παροχή πληροφοριών από τον εκπαιδευτικό και η απομνημόνευση έχουν αντικατασταθεί με τη συνεχή και βιωματική δραστηριοποίηση των μαθητών. Η παρατήρηση, η αναγνώριση, η ανάκληση, η ανάλυση, η σύγκριση, η ταξινόμηση, η κατηγοριοποίηση, η διάταξη, η ιεράρχηση, η υπόθεση, το συμπέρασμα, η διευκρίνηση, η πρόβλεψη, η λήψη απόφασης, η επεξήγηση, η διαλεκτική αντιπαράθεση, η φαντασία, η τεκμηρίωση, οι συσχετίσεις δεδομένων, οι επεξηγήσεις, η αιτιολόγηση, η εξάσκηση της αποκλίνουσας και συγκλίνουσας σκέψης, η δημιουργικότητα και η εφευρετικότητα είναι μερικές από τις δεξιότητες Κριτικής Σκέψης που μπορούν να διεισδύσουν περαιτέρω στο μάθημα της Μουσικής μέσω μεγάλης ποικιλίας στρατηγικών, έχοντας ως απώτερο στόχο τη βελτίωση της ποιότητας σκέψης των μαθητών. Έτσι οι μαθητές αποκτούν ένα ευρύ μουσικό πνεύμα και αντιμετωπίζουν κριτικά τη μουσική. Η αλληλεπίδραση μεταξύ του διδακτικού αντικείμενου, του μαθητή και του εκπαιδευτικού, βοηθά τους μαθητές να βλέπουν κριτικά, όχι μόνο το τι συμβαίνει στην αίθουσα μουσικής και στο σχολείο τους αλλά και τις μουσικές εξελίξεις γύρω τους. Η ικανότητα να αξιολογούν το μουσικό περιβάλλον τους, τους παρέχει την ελευθερία επιλογής σε ότι προβάλλεται και προωθείται από τα διάφορα μέσα. Η καλλιέργεια μεταγνωστικών δεξιοτήτων κρίνεται αναγκαία σε όλες τις δραστηριότητες της μουσικής εκπαίδευσης. Πιο αναλυτικά: o εκπαιδευτικός μπορεί π.χ.: α) να επικεντρωθεί στη διδασκαλία ενός μουσικού οργάνου και την εκτέλεση ενός μουσικού έργου καλλιεργώντας στους μαθητές του την ικανότητα να ελέγχουν οι ίδιοι την επίδοση και την εκτέλεσή τους, να διακρίνουν τους περιορισμούς και να

12 αναγνωρίζουν τα λάθη τους επιχειρώντας στη συνέχεια να βελτιώσουν το παίξιμό τους μέσα από εξάσκηση. β) να ζητήσει από τους μαθητές τη δημιουργία σύντομης μελωδίας δουλεύοντας μαζί στον Η/Υ και χρησιμοποιώντας ένα μουσικό λογισμικό. Εδώ αναζητείται η επίλυση ενός προβλήματος μουσικής όπου οι μαθητές πρέπει να λάβουν αποφάσεις καταλήγοντας μέσα από πειραματισμό με τον ήχο, δοκιμή, απόρριψη, διαφοροποίηση και τελικά αποδοχή μιας λύσης ανάμεσα σε πολλές πιθανές λύσεις. Αυτό το είδος συνθετικού προβλήματος απαιτεί από τους μαθητές να σκεφθούν δημιουργικά, να εξερευνήσουν και να επιστρατεύσουν στρατηγικές της κριτικής σκέψης. γ) να θέσει ερωτήσεις πριν την ακρόαση του έργου προκαλώντας τους μαθητές να εκθέσουν τις απόψεις τους προφορικά, ενώ κατά τη διάρκεια της ακρόασης να συλλέξουν τα στοιχεία που θα τους βοηθήσουν να απαντήσουν στις ερωτήσεις του εκπαιδευτικού (ενεργητική ακρόαση) Διαθεματικές προσεγγίσεις Στόχο των σύγχρονων αναζητήσεων στην εκπαίδευση αποτελεί η διασύνδεση της σχολικής γνώσης με τη βιωματική εμπειρία του παιδιού την οποία αποκτά στον ενιαίο κόσμο όπου κινείται. Οι διαθεματικές και διεπιστημονικές διδακτικές προσεγγίσεις επιχειρούν την υπέρβαση των διαχωριστικών ορίων που έχουν θέσει οι διαφορετικοί επιστημονικοί κλάδοι στη διάρκεια των ετών, ώστε να επιτευχθούν μορφές συνεργασίας και σύμπραξης μεταξύ των διδασκομένων μαθημάτων με σκοπό την ενιαία προσέγγιση μιας θεματικής ενότητας από όλες τις δυνατές πλευρές. Η Μουσική αποτελεί ένα μάθημα που εύκολα συνεργάζεται με όλα σχεδόν τα γνωστικά αντικείμενα του αναλυτικού προγράμματος. Πολύ συχνά χρησιμοποιείται για να «ζωντανέψει» άλλα μαθήματα, να δημιουργήσει μια ευχάριστη ατμόσφαιρα, να κινητοποιήσει το ενδιαφέρον των μαθητών. Επίσης έχει αποδειχθεί ερευνητικά ότι συχνά η χρήση της μουσικής στα άλλα μαθήματα διευκολύνει την ανάπτυξη δεξιοτήτων γραφής και ανάγνωσης και των δεξιοτήτων σκέψης και ενισχύει την κοινωνικοποίηση και την συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών. Ταυτόχρονα, όμως η Μουσική αποτελεί ένα ανεξάρτητο, αυτόνομο γνωστικό αντικείμενο με στόχους που αναφέρονται σε γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις οι οποίες περιγράφονται στο αναλυτικό πρόγραμμα και οφείλουν να διδαχθούν και να αποκτηθούν από τους μαθητές. Οι επιμέρους στόχοι λοιπόν του μαθήματος της Μουσικής, όπως περιγράφονται με αναλυτικό τρόπο στη συνέχεια, μπορούν να εξυπηρετηθούν και με την επιλογή διαφορετικών διαθεματικών προσεγγίσεων οι οποίες συνήθως κάνουν χρήση εργαλείων όπως για παράδειγμα η μέθοδος project (δες και παρ. 4.6.), δημιουργικές ομαδικές εργασίες, κ.ά. Τόσο η μουσική όσο και οι άλλες μορφές τέχνης είναι η κάθε μία με τον τρόπο της μοναδική. Όμως, όλες οι τέχνες, το θέατρο, η μουσική, ο χορός, τα εικαστικά, συνδέονται μεταξύ τους αφού αποτελούν το έναυσμα για την ανάπτυξη της αισθητικής κρίσης και την έκφραση των συναισθημάτων και εμπεριέχουν έννοιες και νοήματα που είναι αδύνατο να εκφραστούν με λέξεις ή αριθμούς. Η διασύνδεση των τεχνών προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές να αναπτύξουν δεξιότητες λύσης προβλημάτων και κριτικής σκέψης αλλά και να κατανοήσουν τη μουσική και τις άλλες τέχνες ως σημαντική έκφραση της ανθρώπινης εμπειρίας. Ο συνδυασμός

13 επομένως των τεχνών αποτελεί πρόσφορο έδαφος για τη δημιουργία διαθεματικών και διεπιστημονικών προσεγγίσεων. Παραδείγματα τέτοιων προσεγγίσεων είναι η οργάνωση μιας θεατρικής παράστασης ή ενός μιούζικαλ, κ.ά. Κάθε προσέγγιση διαθεματική ή διεπιστημονική οφείλει να οργανώνεται με προσοχή ώστε οι στόχοι να είναι ξεκάθαροι προκειμένου να επιτευχθούν ουσιαστικές διασυνδέσεις ανάμεσα στα συνεργαζόμενα γνωστικά αντικείμενα και να προαχθούν γνωστικοί στόχοι και ανάπτυξη δεξιοτήτων σε όλα τα εμπλεκόμενα πεδία. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να αποσαφηνίσει με επάρκεια τις έννοιες και να προσδιορίσει επακριβώς τους επιδιωκόμενους στόχους σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο ώστε να αποτραπεί η μονοσήμαντη και καλλωπιστική παρουσία της μουσικής Συνεργατική μάθηση Η δομή και οργάνωση του παραδοσιακού σχολείου θέτει στο επίκεντρο της προσοχής το ρόλο του εκπαιδευτικού και τη μονόδρομη σχέση το με τον μαθητή. Έχει αποδειχθεί ερευνητικά ότι σύγχρονες προσεγγίσεις διδασκαλίας και μάθησης οι οποίες χρησιμοποιούν μικρές ομάδες σε διάφορες μορφές ομαδοκεντρικών και συνεργατικών προσεγγίσεων, επιδρούν θετικά στις επιδόσεις των μαθητών, στην ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης και της αυτοπεποίθησής τους, ότι βελτιώνουν τις μεταξύ τους σχέσεις μεγιστοποιώντας τα αποτελέσματα της διδασκαλίας και της μάθησης. Βέβαια η ύπαρξη ομάδων μέσα στην τάξη δεν καθιστά αποτελεσματική τη διαδικασία. Απαιτείται συστηματική καλλιέργεια δεξιοτήτων συνεργατικής μάθησης ώστε η συνεργασία των μαθητών να είναι γόνιμη και δημιουργική. Η δημιουργία της μουσικής σε πολλές παραδοσιακές κοινωνίες αποτελεί κοινωνική δραστηριότητα. Η αλληλεξάρτηση, η ισότητα, ο προσδιορισμός κοινών στόχων, η προσωπική υπευθυνότητα και η ατομική ευθύνη (individual responsibility) αποτελούν στοιχεία τα οποία είναι ευδιάκριτα σε ομάδες κατά τη δημιουργία μουσικής και τα οποία ταυτόχρονα αποτελούν βασικές αρχές της ομαδοσυνεργατικής διδασκαλίας και μάθησης. Η μουσική διδασκαλία η οποία βασίζεται στην ομαδοσυνεργατική μάθηση επικεντρώνεται στη μουσική αλληλεπίδραση ανάμεσα στους μαθητές. Ο εκπαιδευτικός αναλαμβάνει να καθοδηγήσει τους μαθητές προς τη σωστή κατεύθυνση, επιβλέποντας τη μάθηση και τις μουσικές διεργασίες, λειτουργώντας ταυτόχρονα ως μοντέλο σε ένα περιβάλλον αλληλεπίδρασης και μάθησης. Οι μαθητές αναλαμβάνουν ένα μέρος του ρόλου του εκπαιδευτικού, αποτελούν μοντέλο ο ένας για τον άλλον, βοηθούν ο ένας τον άλλον ώστε να αποκτήσουν μουσικές δεξιότητες και γνώσεις (reciprocal teaching). Η πρόκληση στην προσέγγιση αυτή της μουσικής διδασκαλίας και μάθησης, είναι η βέλτιστη ενεργοποίηση της μουσικής δραστηριότητας των παιδιών, της μουσικής φαντασίας και της μαθησιακής διεργασίας. Μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι μαθητές αναλαμβάνουν με φυσικό τρόπο μια ποικιλία μουσικών ρόλων και καθηκόντων. Οι ρόλοι αυτοί μπορεί να είναι καθοδηγούμενοι ή να προκύπτουν φυσικά μέσα από τα στάδια της δραστηριότητας. Οι μαθητές έχουν έτσι την ευκαιρία να αντιληφθούν τους ρόλους αυτούς και τη σημασία τους και μαθαίνουν να αναστοχάζονται αυθόρμητα και με παιγνιώδη τρόπο.

14 4.6. Σχέδια εργασίας (project) Τα σχέδια εργασίας (project) βασίζονται στις ανάγκες και στα ενδιαφέροντα των μαθητών για μάθηση, διερεύνηση και δράση και τους παρέχουν ελευθερία ως προς την επιλογή θέματος, των μέσων, διαδικασιών και τρόπων έκφρασης και παρουσίασης του προϊόντος της συλλογικής εργασίας τους. Αρχίζοντας με τη δράση και όχι με τη θεωρητική γνώση όπως γινόταν παλαιότερα με την παραδοσιακή διδασκαλία, οδηγούμαστε τελικά στη γνώση μέσα από τη μεθοδευμένη επεξεργασία των πρωτογενών πληροφοριακών στοιχείων. Η μάθηση οικοδομείται μέσα από την ενεργό αλληλεπικοινωνία του ατόμου με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του. Τα σχέδια εργασίας (project) εξασφαλίζουν ένα ελεύθερο πλαίσιο κίνησης και δραστηριοποίησης του μαθητή μέσα από αυθεντικές καταστάσεις που κινητοποιούν το ενδιαφέρον του, το στοιχείο της αυθεντικότητας και της ενεργοποίησης, διασφαλίζουν την ποιότητα και την ποσότητα της μάθησης και συμβάλλουν στην ανάπτυξη του αυτόνομου δημοκρατικού πολίτη. Η αξία των σχεδίων εργασίας είναι αδιαμφισβήτητη κυρίως στον τομέα της μεταγνώσης, την ικανότητα δηλαδή του ατόμου να γνωρίζει και να ελέγχει τις γνωστικές λειτουργίες του οι οποίες το βοηθούν κατά τη διαδικασία αιτιολόγησης και επίλυσης προβλημάτων ενώ παράλληλα διευκολύνουν τη μάθηση. Παρά το γεγονός ότι τα σχέδια εργασίας αποτελούν ένα συγκεκριμένο διδακτικό εργαλείο, παρουσιάζονται εδώ ξεχωριστά λόγω της πολλαπλής εφαρμογής τους στις προηγούμενες προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί. Αυτό που καθιστά την εργασία μέσα από σχέδια εργασίας ιδιαίτερα σημαντική από διδακτικής πλευράς, είναι το γεγονός ότι δημιουργεί αυθεντικές καταστάσεις για την ανάπτυξη «ρόλων ζωής» μέσα από τους οποίους μετασχηματίζει την ολική μάθηση και τη φυσική τάση του παιδιού για διερεύνηση και δημιουργικότητα και αναπτύσσει, όχι μόνο τις δεξιότητες αλλά και τις στάσεις που απαιτεί η επιζητούμενη αυτόνομη σκέψη και δράση του παιδιού. Μέσα από τα σχέδια εργασίας καλλιεργούνται οι διαμαθητικές σχέσεις και αναπτύσσονται οι επικοινωνιακές δεξιότητες των μαθητών. Σε συνδυασμό με τη διαθεματική προσέγγιση της γνώσης το σχολείο ξεπερνά τις περιχαρακώσεις ρόλων και γνωστικών αντικειμένων που το καθιστούν «κλειστό» και «αποστεωμένο» και το μετατρέπουν σε ζωντανό, ευέλικτο και ανοικτό στη ζωή, δηλαδή σε σχολείο ουσιαστικής μάθησης και ολόπλευρης ανάπτυξης Διαφοροποίηση Η διαφοροποίηση αποτελεί μια διαδικασία μέσω της οποίας διδάσκουμε διαφορετικούς μαθητές με ποικίλους και ιεραρχημένους -βάσει κριτηρίων- τρόπους, μέσα και διαδικασίες, έτσι ώστε να ανταποκριθούμε στις διαφορετικές ανάγκες των μαθητών που συνυπάρχουν σε τάξεις μικτής ικανότητας. Ένα σημαντικότατο σημείο εκκίνησης για την εφαρμογή της διαφοροποίησης σε τάξεις μικτής ικανότητας είναι να κατανοήσουμε και να αποδεχτούμε το αδιαμφισβήτητο γεγονός ότι όλοι οι μαθητές διαφέρουν μεταξύ τους. Η διαφορετικότητα μπορεί να είναι κοινωνική, πολιτισμική, νοητική, οικονομική, σωματική, ακόμα και ηλικιακή. Οι μαθητές βρίσκονται σε διάφορα επίπεδα όσον αφορά στην επίδοσή τους και αναπόφευκτα έχουν πολύ διαφορετικά προφίλ νοημοσύνης. Κουβαλούν, επίσης, πίσω τους ένα φάσμα αναγκών, ενδιαφερόντων και εμπειριών διαφορετικών μεταξύ τους. Οι μουσικές προτιμήσεις των μαθητών καθώς και οι μουσικές τους δεξιότητες

15 διαμορφώνουν το περιεχόμενο και τις διδακτικές στρατηγικές, μέσω εξατομικευμένων μεθόδων μάθησης, σύμφωνα με τις ανάγκες του εκάστοτε μαθητή. Η διδασκαλία της Μουσικής μπορεί να διαφοροποιηθεί έτσι ώστε περισσότεροι μαθητές να κατανοήσουν το τι διδάσκουμε,να προοδεύσουν και να βιώσουν το αίσθημα της επιτυχίας με την κατάκτηση της γνώσης. Μερικοί τρόποι για να επιτευχθεί η διαφοροποίηση είναι οι ακόλουθοι: Φροντίζουμε να έχουμε στο μάθημά μας δραστηριότητες που να ανταποκρίνονται σε όλους τους τύπους νοημοσύνης και τύπους μάθησης. Παρουσιάζοντας μια έννοια μέσα από ποικιλία τρόπων δίνουμε την ευκαιρία στο κάθε παιδί να διδαχθεί ένα θέμα μέσα τις δικές του γλώσσες μάθησης. Δεν αγνοούμε τα ενδιαφέροντα των παιδιών και τις μουσικές εμπειρίες των παιδιών εκτός σχολείου. Συμπεριλαμβάνουμε τη μουσική κουλτούρα των παιδιών στο μάθημα, αναγνωρίζοντας το μέγεθος και τη σημαντικότητα της «άτυπης» μουσικής παιδείας που δέχονται καθημερινά οι μαθητές εκτός σχολείου. Δίνουμε στους μαθητές κίνητρα και τους βοηθούμε να ανακαλύψουν και να καλλιεργήσουν τις κλίσεις τους. Εντοπίζουμε τις πυρηνικές γνώσεις- στάσεις- δεξιότητες για κάθε ενότητα που διδάσκουμε, χωρίζοντάς τις σε βασικές, προαπαιτούμενες και μετασχηματιστικές και οργανώνουμε αντίστοιχα την πορεία του μαθήματός μας και τις δραστηριότητες διαφοροποίησης για αδύνατους και προχωρημένους μαθητές. Λαμβάνουμε υπόψη ότι μέσα στην ίδια τάξη υπάρχουν συνήθως μαθητές 3-5 διαφορετικών επιπέδων ετοιμότητας. Δεν αδικούμε ούτε τον αδύνατο μαθητή αλλά ούτε και τα μουσικά ταλέντα. Στόχος μας είναι να προοδεύσουν όλοι ξεκινώντας από το δικό τους σημείο εκκίνησης και προχωρώντας με τους δικούς τους ρυθμούς. Τονίζουμε ότι η διαφοροποίηση δεν είναι ο περιορισμός και η απλοποίηση της ύλης για τους λιγότερο ικανούς μαθητές αλλά η ανταπόκριση στα διαφορετικά μαθησιακά στυλ, ετοιμότητα και ενδιαφέροντα των παιδιών μέσα από διαφοροποιημένα μέσα, περιεχόμενο, δραστηριότητες, ρυθμό μαθήματος, αποτελέσματα, τρόπων αξιολόγησης κλπ Σύνδεση του σχολείου με την κοινότητα Οι σκοποί και οι στόχοι της Μουσικής εκπαίδευσης ενισχύονται μέσα από καινοτόμα εκπαιδευτικά προγράμματα που ξεκίνησαν να εφαρμόζονται τα τελευταία χρόνια σε κυπριακά σχολεία και δίνουν την ευκαιρία στους μαθητές και εκπαιδευτικούς Μουσικής να αλληλεπιδράσουν με την κοινότητα εμπλουτίζοντας τις μουσικές τους εμπειρίες και συνδέοντας το σχολείο με το κοινωνικό περιβάλλον στο οποίο ανήκει. Αυτή η αλληλεπίδραση μπορεί να γίνει με διάφορους τρόπους μέσα από: Ατομική συμμετοχή ή συμμετοχή των μουσικών συνόλων του σχολείου σε μαθητικά φεστιβάλ, ευρωπαϊκά προγράμματα Εκπαιδευτικά προγράμματα σε συνεργασία με τοπικά ιδρύματα, ευρωπαϊκούς και τοπικούς οργανισμούς τα οποία να σχεδιάζονται σε συνεργασία με ειδικούς παιδαγωγούς μουσικής, έτσι ώστε να διασφαλιστεί ο παιδοκεντρικός και διαδραστικός χαρακτήρας.

16 Συμμετοχή σε μουσικά εργαστήρια Εκπαιδευτικές επισκέψεις σε χώρους εκτός σχολικής τάξης: δίνονται ευκαιρίες στους μαθητές για μουσικές δραστηριότητες εκτός της τάξης, τόσο εντός του σχολείου όσο και στην κοινότητα όπως επίσης και για επισκέψεις σε στούντιο, ραδιοσταθμούς, κατασκευαστές οργάνων, ιδρύματα μουσικής και άλλων τεχνών κλπ.. Συνεργασία με καλλιτέχνες μουσικούς και τη φιλοξενία τους στο σχολείο: οι μαθητές έχουν την ευκαιρία να παίξουν μουσική, να συνεργαστούν, να παρακολουθήσουν και να συνομιλήσουν με επαγγελματίες μουσικούς, σολίστες, ερασιτέχνες μουσικούς, παραδοσιακούς οργανοπαίκτες, μουσικούς της δημοφιλούς μουσικής, έτσι ώστε να αποκτήσουν επιπρόσθετες μουσικές εμπειρίες και βιώματα. Παρακολούθηση συναυλιών και μουσικών παραστάσεων από ευρύ ρεπερτόριο μουσικής Δημιουργία μουσικών δρώμενων συνεργασία με άλλους πολιτιστικούς φορείς, με στόχο την προαγωγή της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και τη σύγχρονη αναδημιουργία της από τους νέους σε πολιτιστικούς χώρους όπως θέατρα, μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους κλπ. Τέτοιου είδους εμπειρίες αποτελούν σημαντικό μέρος του Αναλυτικού Προγράμματος και θεωρούνται απαραίτητες δραστηριότητες για τη μουσική ανάπτυξη των μαθητών. Συνεπώς, είναι σκόπιμο να θεσμοθετηθούν για όλους τους μαθητές ανεξαρτήτως ηλικίας, μεγέθους σχολείου και γεωγραφικής περιοχής Ένταξη μαθητών με ειδικές ανάγκες Σε ένα δημοκρατικό και ανθρώπινο σχολείο λαμβάνονται υπόψη οι μαθησιακές ανάγκες ενός έκαστου μαθητή: παιδιών με ειδικές ανάγκες (μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα συμπεριφοράς, συναισθηματικής και κοινωνικής ανάπτυξης, επικοινωνίας), παιδιών με αναπηρίες (αισθητηρίων οργάνων και άκρων), παιδιών από εθνικές μειονότητες, ταξιδιωτών, αιτητών ασύλου, προσφύγων, παιδιών από διαφορετικά κοινωνικοοικονομικά στρώματα, παιδιών που μιλούν γλώσσες άλλες της ελληνικής. Βασικές αρχές της ένταξης στο μάθημα της μουσικής: Κάθε παιδί θεωρείται με βάση την ιδιαιτερότητά του και αντιμετωπίζεται ως πρόσωπο που αξίζει να αποκτήσει τα βασικά εφόδια της μουσικής παιδείας, χωρίς προκαταλήψεις. Ειδικότερα, μια σωματική αναπηρία ή άλλη δυσκολία πρέπει να εκλαμβάνεται ως μία μόνο παράμετρος στην ανάπτυξη του παιδιού και όχι τροχοπέδη στην ανάπτυξη. Στο παραδοσιακό σχολείο η προκατάληψη σχετικά με την ικανότητα κάποιων παιδιών να συμμετέχουν σε μουσικές δραστηριότητες οδήγησε στον αποκλεισμό τους από το μάθημα (π.χ. μαθητές με κώφωση). Κάθε μαθητής διδάσκεται μαζί με τους άλλους μαθητές και έχει ίσες ευκαιρίες όπως επίσης ευκαιρίες να βιώνει την επιτυχία στο μάθημα της μουσικής. Αυτό προϋποθέτει προσεκτικό σχεδιασμό του μαθήματος ούτως ώστε να υπάρχουν οι κατάλληλες μαθησιακές προκλήσεις και οι μαθητές με ειδικές ανάγκες να μην περιορίζονται σε παθητική συμμετοχή, συμμετοχή σε ένα μόνο μέρος μιας μουσικής δραστηριότητας, σε δραστηριότητα που δεν εκτιμάται από το σύνολο

17 των παιδιών της τάξης ή αποκλεισμό από μουσική δραστηριότητα εκτός του σχολικού χώρου. Ταυτόχρονα όμως οι μουσικές δραστηριότητες δεν πρέπει να χάνουν την εκπαιδευτική τους αξία για τους υπόλοιπους μαθητές. Οι ιδιαιτερότητες του κάθε παιδιού με ειδικές ανάγκες όπως και οι ιδιαίτερες συνθήκες του οικογενειακού και άμεσου περιβάλλοντος του κάθε παιδιού πρέπει να λαμβάνονται υπόψη κατά το σχεδιασμό του μαθήματος και το μαθησιακό περιβάλλον να διέπεται από σεβασμό στην αξιοπρέπειά του παιδιού. Κάθε παιδί με ειδικές ανάγκες είναι και μια ιδιαίτερη περίπτωση και ο δάσκαλος πρέπει να είναι ενημερωμένος σχετικά με αυτήν για να μπορεί να προνοεί για τις δυσκολίες που πιθανόν να προκύψουν στο μάθημα. Το μάθημα της μουσικής πρέπει να αποσκοπεί πρωταρχικά στην προαγωγή της επικοινωνίας και της κοινωνικής προσαρμογής κάνοντας χρήση όσο το δυνατό περισσότερων αισθήσεων ως καναλιών επικοινωνίας. Μέσα από τη γενική εκπαίδευση επιδιώκεται οι μαθητές να αποκτήσουν στρατηγικές οι οποίες θα τους βοηθήσουν να απαλλαγούν ή και να συγκρουστούν με τις ρατσιστικές νοοτροπίες που επιδεικνύουν όσοι αντιμετωπίζουν ορισμένα παιδιά ως ανεπιθύμητα με την πρόφαση ότι αυτά αποκλίνουν από τη νόρμα. Το μάθημα της μουσικής μπορεί να συμβάλει σημαντικά προς την κατεύθυνση αυτή. Επίσης, τα θέματα των ειδικών αναγκών δεν πρέπει να εξετάζονται ως εξειδικευμένα αλλά μέσα στο πλαίσιο του γενικού παιδαγωγικού προβληματισμού. Είναι δηλαδή υπόθεση της παιδαγωγικής επιστήμης Μουσική παράδοση του τόπου Στο νέο ΑΠ, όπως και σε προηγούμενα, εξακολουθεί να δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη γνώση, αποδοχή και προώθηση του μουσικού πολιτισμού της Κύπρου και του ευρύτερου ελληνισμού. Μέσα από τη γνώση και την ενίσχυση της μουσικής ταυτότητας και πολιτιστικής κληρονομιάς της Κύπρου και της Ελλάδας θα μπορέσουμε να αποδεχτούμε άλλους λαούς και πολιτισμούς και να είμαστε συνκοινωνοί του ευρωπαϊκού και παγκόσμιου μουσικού γίγνεσθαι. Έμφαση δίνεται στη γνωριμία με μορφές της παραδοσιακής κυπριακής μουσικής (παραδοσιακά τραγούδια, τσιαττίσματα, κυπριακή σουίτα, χοροί κλπ.) και της μουσικής του ευρύτερου ελληνισμού και ενεργή εμπλοκή στην εκτέλεσή της. Στοιχεία όπως το ιστορικό και κοινωνικό-οικονομικό πλαίσιο της παραδοσιακής μουσικής, η γνωριμία με τα παραδοσιακά κυπριακά και ελληνικά όργανα και η προαγωγή των δεξιοτήτων που απαιτεί η εκτέλεση της παραδοσιακής μουσικής θεωρούνται πολύ σημαντικά (π.χ. «παίξιμο με το αυτί» και από μνήμης, μίμηση, αφομοίωση, αναπαραγωγή με τη δυνατότητα αυτοσχεδιασμού και σύνθεσης). Προτείνονται επίσης τα ακόλουθα: Ιστορική έρευνα σχετική με τις ρίζες της κυπριακής παραδοσιακής μουσικής. Γνωριμία με την παραδοσιακή μουσική των κοινοτήτων της Κύπρου αλλά και των υπόλοιπων κοινωνικών ομάδων που κατοικούν και εργάζονται στην Κύπρο. Μουσικές δραστηριότητες και συμμετοχή σε παραδοσιακά μουσικά σύνολα με απώτερο στόχο τη διατήρηση της παράδοσης στην επόμενη γενιά (παραδοσιακά μουσικά συγκροτήματα, χορευτικά συγκροτήματα, κατασκευή οργάνων). Χρήση των νέων τεχνολογιών από τους μαθητές με στόχο τη λαογραφική έρευνα και καταγραφή της παραδοσιακής μουσικής.

18 Γνωριμία των παιδιών με παραδοσιακούς οργανοπαίκτες και ευκαιρίες για κοινές μουσικές εμπειρίες ακρόασης και εκτέλεσης. Γνωριμία με κύπριους συνθέτες που εμπνέονται από την παραδοσιακή μουσική του τόπου και με σύγχρονους κύπριους δημιουργούς και μελέτη των έργων τους Μουσική παιδεία και διαπολιτισμικότητα Η μουσική, ως μια δραστηριότητα στην οποία συμμετέχουν όλοι οι άνθρωποι, εμπεριέχει διαδικασίες οι οποίες μπορούν να ενισχύσουν τις αρχές της διαπολιτισμικής εκπαίδευσης: την προώθηση της πολιτότητας και της ειρήνης ανάμεσα στους ανθρώπους σε ατομικό, εθνικό και παγκόσμιο επίπεδο, την εξάλειψη του φανατισμού και της βίας, την καταπολέμηση των κοινωνικών ανισοτήτων, της ξενοφοβίας, του ρατσισμού και του κοινωνικού αποκλεισμού που απορρέουν από τη μη αποδοχή της ιδιαιτερότητας και της διαφορετικότητας. Σε επίπεδο εκπαίδευσης, η διαπολιτισμική αγωγή είναι η μελέτη της κουλτούρας άλλων ανθρώπων σε σχέση με την καθημερινή τους ζωή. Απώτερος στόχος της είναι η ευαισθητοποίηση των μαθητών στις κουλτούρες άλλων λαών και κατ επέκταση ο σεβασμός και η κατανόηση «του άλλου» σε συνδυασμό με την ταυτόχρονη καλλιέργεια του αυτοσεβασμού. Μια ισορροπημένη μουσική παιδεία θα πρέπει να δημιουργεί καταστάσεις μουσικής επικοινωνίας εντός και εκτός σχολικού χώρου, με τις οποίες να προάγει και να προωθεί το μουσικό πλουραλισμό στο πλαίσιο του οποίου θα μπορούν να γίνουν αποδεκτές, να συνυπάρξουν και να αναπτυχθούν μαζί πολλές εθνικές και πολιτισμικές ταυτότητες (σε επίπεδο χωρών, εθνών, πολιτισμών και μικρότερων ομάδων). Ο κάθε μαθητής πρέπει να έχει την ευκαιρία να αναπτύξει τη δική του μουσική ταυτότητα και επομένως, παράλληλα με την γνώση του «άλλου» να καλλιεργείται η γνώση του «εαυτού», η ανάπτυξη δηλαδή μιας ισχυρής προσωπικής ταυτότητα. Σε επίπεδο τάξης η μουσική που σχετίζεται με την εθνική και πολιτιστική ταυτότητα λαών και πολιτισμών μπορεί να αποτελέσει τρόπο έκφρασης της προσωπικής ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονομιάς του μαθητή-μουσικού ή απλά να είναι ένα στυλιστικό εργαλείο και μέσο έκφρασης. Για το δάσκαλο η μελέτη της μουσικής άλλων λαών μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο μεθοδολογικό εργαλείο αφού πολλές μορφές παραδοσιακής και δημοφιλούς μουσικής εμπεριέχουν στοιχεία συλλογικής μάθησης και εκτέλεσης, παίξιμο με το αυτί και έντονο το στοιχείο του αυτοσχεδιασμού. Οι εκπαιδευτικοί έχουν την ευθύνη να δίνουν έμφαση σε όλο το κοινωνικοπολιτιστικό πλαίσιο μέσα στο οποίο δημιουργήθηκε η μουσική ενός έθνους/πολιτισμού, έτσι ώστε να αποφεύγεται το φαινόμενο της μελέτης της μουσικής των άλλων λαών ως «εξωτικό αντικείμενο» (tokenism). Η διαπολιτισμική αγωγή στη Μουσική πρέπει να συνδυάζεται με την οργανογνωσία, την προφορική μουσική παράδοση, την τέχνη, το χορό, την ποίηση και το θέατρο για να προσφέρει μια ολοκληρωμένη εμπειρία της κουλτούρας και να διανθίζεται από αυθεντικές μουσικές εμπειρίες και καταστάσεις πραγματικής μουσικής επικοινωνίας, όπου αυτό είναι εφικτό. Για τη προώθηση της ευαισθητοποίησης σε σχέση με τη μουσική κουλτούρα άλλων πολιτισμών οι μαθητές θα πρέπει να γνωρίζουν την κουλτούρα όχι επιφανειακά αλλά σε βάθος (κατά το μέγιστο δυνατό βαθμό) μέσα από ανταλλαγές επισκέψεων, ανάπτυξη φιλίας και διαπροσωπικών σχέσεων και

19 γνωριμία με άλλες πτυχές της κουλτούρας. Γενικά πρέπει η μουσική των άλλων λαών να προσεγγίζεται ως μια διαφορετική μορφή επικοινωνίας που περιλαμβάνει διαφορετικές αξίες, νοήματα, λειτουργίες και παραστάσεις. Τέλος, η διαπολιτισμική αγωγή στη Μουσική θα πρέπει να ξεκινά από το προσωπικό επίπεδο (μουσικές ταυτότητες και προτιμήσεις των παιδιών) να προχωρεί στο επίπεδο της τάξης ως σύνολο και έπειτα στο επίπεδο κοινωνικών συνόλων εκτός σχολείου με απώτερο στόχο τη γνωριμία με μουσικούς πολιτισμούς του ευρύτερου γεωγραφικού χώρου και κατ επέκταση του κόσμου Χρήση Μουσικής Τεχνολογίας και Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας Η απόκτηση γνώσεων και δεξιοτήτων σε σχέση με τα ηλεκτρονικά μουσικά όργανα, τις συσκευές, τη χρήση του υπολογιστή και των τηλεπικοινωνιών στη μουσική και γενικότερα, αποτελεί στόχο της σύγχρονης μουσικής εκπαίδευσης. Ωστόσο, η χρήση των νέων τεχνολογιών γίνεται στο πλαίσιο εξυπηρέτησης των μουσικών στόχων του αναλυτικού προγράμματος και μέσα από παιδαγωγικές προσεγγίσεις που προάγουν την κριτική, αναλυτική και δημιουργική σκέψη, τη συνεργατική μάθηση, την αυτενέργεια, τη λήψη πρωτοβουλιών, την εξερεύνηση και τον πειραματισμό. Η τεχνολογία μπορεί να προσφέρει ευκαιρίες που προηγουμένως δεν ήταν εφικτές ειδικά σε τομείς που αφορούν στη δημιουργικότητα, στη διαθεματικότητα, στην ανάπτυξη κινήτρων, στην τόνωση της αυτοεκτίμησης του μαθητή, στην επικοινωνία με ακροατήρια εκτός τάξης και στην εξατομίκευση του μαθήματος. Παρέχει, επίσης, τη δυνατότητα σε πολύ μικρούς μαθητές καθώς και μαθητές που δεν διαβάζουν μουσική σημειογραφία να συνθέσουν μουσική ενώ επιτρέπει στα παιδιά με ειδικές ανάγκες να ξεπεράσουν τους περιορισμούς που επιβάλλει η παραδοσιακή διδασκαλία και μάθηση όπως είναι ο συντονισμός των σωματικών κινήσεων. Σημαντικά θέματα που αφορούν στη χρήση της τεχνολογίας τόσο στο σχολικό χώρο όσο και στο σπίτι είναι η ευαισθητοποίηση των μαθητών σε σχέση με τους κινδύνους που ενέχει η χρήση του διαδικτύου, των ηλεκτρονικών παιχνιδιών, της τηλεόρασης και των κινηματογραφικών ταινιών καθώς και η ασφάλεια σε σχέση με το χειρισμό και τις συνδέσεις ηλεκτρονικών συσκευών/οργάνων. Στο παράρτημα παρατίθενται οι βασικότεροι τρόποι αξιοποίησης της τεχνολογίας σε σχέση με τους στόχους του αναλυτικού προγράμματος καθώς και κατάλογος με τα τεχνολογικά μέσα που θα πρέπει να εξοπλίζουν κάθε σχολείο Αξιολόγηση στο μάθημα της Μουσικής Η αξιολόγηση στην εκπαίδευση είναι ένα πολύ δυνατό διδακτικό εργαλείο. Είναι ουσιαστικό μέρος της διδασκαλίας, γιατί είναι το μέσο προσδιορισμού του βαθμού επιτυχίας των στόχων. Κύριος σκοπός της αξιολόγησης στο μάθημα της Μουσικής είναι να βοηθήσει τον εκπαιδευτικό να κατανοήσει σε βάθος αυτά που γνωρίζουν οι μαθητές, ώστε να μπορεί να πάρει παιδαγωγικές αποφάσεις, βασισμένες σε πραγματικά δεδομένα. Δεν ταυτίζεται μόνο με την ποσοτικοποίηση των επιτευγμάτων των μαθητών αλλά και στην ανατροφοδότησή τους καθώς και του εκπαιδευτικού με πληροφορίες σχετικά με τις συνθήκες που επικρατούν στη διδασκαλία-μάθηση και με δυσκολίες, αδυναμίες των μαθητών ώστε να αναπροσαρμόσει τη διδασκαλία. Mια αποδοτική πρακτική αξιολόγηση πρέπει να σχετίζεται πλήρως με όλο το εύρος των διδακτικών στόχων, να ενισχύει τα κίνητρα

20 των μαθητών και τη θέλησή τους για μάθηση, να αποτελεί αφετηρία για περαιτέρω μάθηση, να διασφαλίζει ότι οι διάφοροι στόχοι της διδασκαλίας της μουσικής τυγχάνουν δίκαιης μεταχείρισης, να προσδιορίζει για τους μαθητές τα αναμενόμενα επίπεδα και να τα κοινοποιεί στους μαθητές. Το θέμα της αξιολόγησης βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των μουσικοπαιδαγωγών διεθνώς. Σε χώρες όπου γίνεται σοβαρή και σε έκταση έρευνα για το θέμα αυτό η κριτική και η αμφισβήτηση αναφορικά με τα μέσα και τις μορφές αξιολόγησης εξακολουθεί να είναι έντονη. Η καταγραφή των μουσικών γνώσεων, ικανοτήτων και στάσεων του μαθητή θα είναι ακριβής και πλήρης μόνο αν χρησιμοποιηθούν πολλαπλά μέσα και εργαλεία μέτρησης, ένα ευρύ φάσμα πληροφόρησης με τη χρήση πολλαπλών ειδών αξιολόγησης από διαφορετικές πηγές όπως παρατήρηση, κλίμακες ελέγχου/checklists, ανεκδοτικές καταγραφές, συνεντεύξεις, κλίμακες διαβαθμισμένων κριτηρίων/rubrics, ημερολόγια, φωτογραφήσεις, βιντεογραφήσεις, ηχογραφήσεις, φύλλα αυτοαξιολόγησης και ετεροαξιολόγησης, εννοιολογικοί χάρτες, ηλεκτρονικός υπολογιστής και φάκελος εργασιών- επιτευγμάτων (portfolio). Βασική όμως προϋπόθεση για την έγκυρη αξιολόγηση των αποτελεσμάτων της διδασκαλίας είναι η εναρμόνιση των στόχων της διδακτικής διαδικασίας με εκείνους της αξιολόγησης. Ο εκπαιδευτικός πρέπει να στοχεύει στην ένταξη της αξιολόγησης στο μάθημα με τρόπο δημιουργικό, ώστε, αυτή να αποτελεί οργανικό και εσωτερικό μέρος της διδακτικής πράξης. Περισσότερα στοιχεία για τα εργαλεία αξιολόγησης που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μάθημα της Μουσικής παρατίθενται στο παράρτημα. 5. Μαθησιακό Περιβάλλον Η αποτελεσματική εφαρμογή του νέου αναλυτικού προγράμματος προϋποθέτει κατάλληλο μαθησιακό περιβάλλον στο οποίο θα λαμβάνουν χώρα οι ποικίλες μουσικές εμπειρίες που θέλουμε τους μαθητές μας να βιώσουν στο μάθημα της Μουσικής, μέσα από τους ρόλους του ακροατή, εκτελεστή και συνθέτη, εντός και εκτός σχολείου. Το μαθησιακό περιβάλλον καθορίζεται και διαμορφώνεται τόσο από τους φυσικούς χώρους στους οποίους γίνεται το μάθημα της Μουσικής όσο και από τους εκπαιδευτικούς που διδάσκουν το μάθημα και την κατάρτιση τους σε θέματα παιδαγωγικής, μουσικής και μουσικής παιδαγωγικής. Επηρεάζεται επίσης από ζητήματα όπως η καταλληλότητα και ο εξοπλισμός της αίθουσας Μουσικής, ο αριθμός των μαθητών, οι οικονομικοί πόροι/ κονδύλια και ο βαθμός στον οποίο επιτρέπουν τη συμμετοχή των μαθητών σε ποικίλες μουσικές εμπειρίες εντός και εκτός σχολείου καθώς επίσης και ο διαθέσιμος για το μάθημα και για άλλες μουσικές δραστηριότητες χρόνος (πρόβα χορωδίας/ ορχήστρας κ.ά.). Αναλυτικότερα, η αίθουσα Μουσικής πρέπει να είναι ευρύχωρη, κατάλληλα εξοπλισμένη και με κατάλληλη διαρρύθμιση επιτρέποντας την κίνηση και την εργασία σε ομάδες. Αίθουσα γεμάτη θρανία, χωρίς ποικιλία ηχογόνων αντικειμένων και μουσικών οργάνων, χωρίς χώρο για κίνηση και ομαδικές εργασίες εκτέλεσης και σύνθεσης δεν αποτελεί αυτό που θα ονομάζαμε «αληθινό εργαστήρι Μουσικής». Ο κατάλληλος εξοπλισμός περιλαμβάνει ποικιλία μουσικών οργάνων κατάλληλων για κάθε βαθμίδα, ηλεκτρονικούς υπολογιστές, διδακτικά μέσα, συσκευές και λογισμικά Μουσικής Τεχνολογίας, στερεοφωνικά, συσκευές ηχογράφησης κ.ά.) με τα οποία θα έρχεται σε επαφή ο μαθητής αλλά και ο δάσκαλος, έτσι ώστε να υπάρξει αμοιβαία

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ

Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Ελένη Σίππη Χαραλάμπους ΕΔΕ Παναγιώτης Κύρου ΕΔΕ Δομή παρουσίασης Εισαγωγή Έννοια της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Γιατί διαφοροποίηση διδασκαλίας; Θετικά αποτελέσματα από την εφαρμογή της διαφοροποιημένης

Διαβάστε περισσότερα

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010

Δ Φάση Επιμόρφωσης. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Γραφείο Διαμόρφωσης Αναλυτικών Προγραμμάτων. 15 Δεκεμβρίου 2010 Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών Δημοτικής, Προδημοτικής και Ειδικής Εκπαίδευσης για τα νέα Αναλυτικά Προγράμματα (21-22 Δεκεμβρίου 2010 και 7 Ιανουαρίου 2011) Δ Φάση Επιμόρφωσης Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α.

Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Ελένη Μοσχοβάκη Σχολική Σύμβουλος 47ης Περιφέρειας Π.Α. Τι θα Δούμε. Γιατί αλλάζει το Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών. Παιδαγωγικό πλαίσιο του νέου Α.Π.Σ. Αρχές του νέου Α.Π.Σ. Μαθησιακές περιοχές του νέου

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α.

Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Ρυθµός Κίνηση Χορός Ενοποίηση µουσικοκινητικής αγωγής - χορού στα δηµοτικά σχολεία µε Ε.Α.Ε.Π. ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φ.Α. Η θεµατική ενότητα «ρυθµός-κίνηση-χορός» στη σχολική Φυσική Αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας

νος Κλουβάτος Κων/νος Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Κων/νος νος Κλουβάτος Σύμβουλος 3 η ς Περιφέρειας Δημ. Εκπ/σης Ν. Κυκλάδων Εναλλακτικές μορφές αξιολόγησης των μαθητών με ανομοιογενή χαρακτηριστικά Αξιολόγηση της διαφοροποιημένης διδασκαλίας Μορφές αξιολόγησης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΜΑΘΗΣΗ Γιάννης Ιωάννου Β.Δ. MSc, MA 1 Θεωρητικό Υπόβαθρο Φιλοσοφία & Γνωστική Ψυχολογία Το Μεταμοντέρνο κίνημα Αποδοχή της διαφορετικότητας Αντίσταση στις συγκεντρωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού

Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους. του Σταύρου Κοκκαλίδη. Μαθηματικού Τα Διδακτικά Σενάρια και οι Προδιαγραφές τους του Σταύρου Κοκκαλίδη Μαθηματικού Διευθυντή του Γυμνασίου Αρχαγγέλου Ρόδου-Εκπαιδευτή Στα προγράμματα Β Επιπέδου στις ΤΠΕ Ορισμός της έννοιας του σεναρίου.

Διαβάστε περισσότερα

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική

Μουσική Παιδαγωγική. Μουσικοκινητική Αγωγή. Α εξάμηνο Θεωρία. Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής. Τι είναι Μουσική Παιδαγωγική Μουσικοκινητική Αγωγή Α εξάμηνο Θεωρία Μίχα Παρασκευή, PhD Μουσικολόγος, Μουσικοπαιδαγωγός 1 Μουσικοκινητική Αγωγή (Θ) - ΜΙΧΑ Παρασκευή 1 Μουσική Παιδαγωγική Εισαγωγικές έννοιες μουσικής παιδαγωγικής Μουσικοκινητική

Διαβάστε περισσότερα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα

από ευχάριστες δραστηριότητες, όπως εκείνες της προανάγνωσης,, ενώ παράλληλα συνειδητοποιούν το φωνημικό χαρακτήρα της γλώσσας και διακρίνουν τα ΔΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο

Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ «Ο ΑΓΙΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ» Ν Η Π Ι Α Γ Ω Γ Ε Ι Ο ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Α. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ Σκοπός του Νηπιαγωγείου είναι να βοηθήσει τα παιδιά να αναπτυχθούν σωματικά, συναισθηματικά,

Διαβάστε περισσότερα

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού.

Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. Οι διδακτικές πρακτικές στην πρώτη τάξη του δημοτικού σχολείου. Προκλήσεις για την προώθηση του κριτικού γραμματισμού. ημήτρης Γουλής Ο παραδοσιακός όρος αλφαβητισμός αντικαταστάθηκε από τον πολυδύναμο

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το Σύντομη περιγραφή Το Ελληνικό Παιδικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΜΕ ΧΡΗΣΗ ΤΠΕ ΓΙΑ ΤΗΝ Α ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ 1) Τίτλος διδακτικού σεναρίου: «Παιχνίδι με τα γράμματα και τα ζώα» 2) Θέμα : Διαθεματική δραστηριότητα για επανάληψη και τον διαχωρισμό των γραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ

Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Δομώ - Οικοδομώ - Αναδομώ Χριστίνα Τσακαρδάνου Εκπαιδευτικός Πανθομολογείται πως η ανάπτυξη του παιδιού ορίζεται τόσο από τα γενετικά χαρακτηριστικά του, όσο και από το πλήθος των ερεθισμάτων που δέχεται

Διαβάστε περισσότερα

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας»

Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» «Πρακτική Εφαρμογή Προγράμματος Αγωγής Στοματικής Υγείας» Ματίνα Στάππα, Οδοντίατρος Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Παν/μίου Αθηνών Πάρεδρος Αγωγής Υγείας Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Η εφαρμογή των προγραμμάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu

Δημήτρης Ρώσσης, Φάνη Στυλιανίδου Ελληνογερμανική Αγωγή. http://www.creative-little-scientists.eu Τι έχουμε μάθει για την προώθηση της Δημιουργικότητας μέσα από τις Φυσικές Επιστήμες και τα Μαθηματικά στην Ελληνική Προσχολική και Πρώτη Σχολική Ηλικία; Ευρήματα για την εκπαίδευση στην Ελλάδα από το

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση

Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Εκπαιδευτική Διαδικασία και Μάθηση στο Νηπιαγωγείο Ενότητα 9: Η συνεργατική διδασκαλία & μάθηση Διδάσκουσα: Μαρία Καμπεζά Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Σκοποί ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες

Η διάρκεια πραγματοποίησης της ανοιχτής εκπαιδευτικής πρακτικής ήταν 2 διδακτικές ώρες ΣΧΟΛΕΙΟ Η εκπαιδευτική πρακτική αφορούσε τη διδασκαλία των μεταβλητών στον προγραμματισμό και εφαρμόστηκε σε μαθητές της τελευταίας τάξης ΕΠΑΛ του τομέα Πληροφορικής στα πλαίσια του μαθήματος του Δομημένου

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΤΟ ΑΕΙΦΟΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΙΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗΣ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΜΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Δρ Αραβέλλα Ζαχαρίου, Συντονίστρια ΠΕ/ΕΑΑ, ΠΙ aravella@cytanet.com.cy zachariou.a@cyearn.pi.ac.cy Ημερίδα: Πολιτικές

Διαβάστε περισσότερα

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά

Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΣΧΟΛΕΙΟ. Χανιά Νιώθω, νιώθεις, νιώθει.νιώθουμε ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Σμαράγδα Τσιραντωνάκη, ΠΕ70 ΣΧΟΛΕΙΟ Ιδιωτικά Εκπαιδευτήρια Θεοδωρόπουλου Χανιά Μάϊος 2015 Σελίδα 1 από 10 1. Συνοπτική περιγραφή της καλής πρακτικής Η παρούσα

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές)

Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Διδακτικές Τεχνικές (Στρατηγικές) Ενδεικτικές τεχνικές διδασκαλίας: 1. Εισήγηση ή διάλεξη ή Μονολογική Παρουσίαση 2. Συζήτηση ή διάλογος 3. Ερωταποκρίσεις 4. Χιονοστιβάδα 5. Καταιγισμός Ιδεών 6. Επίδειξη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή)

08/07/2015. Ονοματεπώνυμο: ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΟΥΤΡΑΣ. Ιδιότητα: ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ Β ΙΕΠ. (Υπογραφή) Πράξη: «Ανάπτυξη μεθοδολογίας και ψηφιακών διδακτικών σεναρίων για τα γνωστικά αντικείμενα της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Γενικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης» Άξονες Προτεραιότητας 1-2-3 Οριζόντια

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ

ΔΕΠΠΣ. ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ ΔΕΠΠΣ ΔΕΠΠΣ και ΝΕΑ ΒΙΒΛΙΑ Διαθεματικό Ενιαίο Πλαίσιο Προγραμμάτων Σπουδών ΔΕΠΠΣ Φ.Ε.Κ., 303/13-03-03, τεύχος Β Φ.Ε.Κ., 304/13-03-03, τεύχος Β Ποιοι λόγοι οδήγησαν στην σύνταξη των ΔΕΠΠΣ Γενικότερες ανάγκες

Διαβάστε περισσότερα

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και

Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και Πορίσματα Βιωματικών Εργαστηρίων του Συνεδρίου με θέμα: «Η Αποτροπή του κοινωνικού αποκλεισμού μέσω της εκπαίδευσης στο πλαίσιο του δημοκρατικού και ανθρώπινου σχολείου», Λεμεσός, 18 Μαρτίου 2010 Τρόποι

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013

Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας. Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Παρακολούθηση Διδασκαλίας στη βάση του Δυναμικού Μοντέλου Εκπαιδευτικής Αποτελεσματικότητας Μαργαρίτα Χριστοφορίδου 28 Νοεμβρίου 2013 Σκοπός τη σημερινής παρουσίασης: αναγνώριση της παρατήρησης ως πολύτιμη

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ. Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 ΥΠΟΥΡΓΕΙΟN ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αθήνα, 12 Μαΐου 2008 Ομιλία του Υφυπουργού Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Ανδρέα Λυκουρέντζου στην ημερίδα με θέμα «Η Αισθητική Αγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα.

Πρωινό γεύμα και υγιεινή σώματος στην τουαλέτα. Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης. Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό,είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να χρησιμοποιούν δημιουργικά

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53

Παρουσίαση των σκοπών και των στόχων...35. Ημερήσια πλάνα...53 Πίνακας Περιεχομένων Εισαγωγή... 5 Κεφάλαιο 1 Πώς μαθαίνουν τα παιδιά προσχολικής ηλικίας...11 Η Φυσική Αγωγή στην προσχολική ηλικία...14 Σχέση της Φυσικής Αγωγής με τους τομείς ανάπτυξης του παιδιού...16

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ

Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Ο ΑΞΟΝΑΣ της ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ στο ψηφιακό μουσικό ανθολόγιο ΕΥΤΕΡΠΗ ΜΑΙΗ ΚΟΚΚΙΔΟΥ Διαθεματικότητα -Ιδανικό της ολιστικής γνώσης -Διασυνδέσεις με νόημα μεταξύ γνωστικών περιοχών -Μελέτη σύνθετων ερωτημάτων

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014

ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014 ΔΙΑΦΟΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΣΕ ΤΑΞΕΙΣ ΜΙΚΤΗΣ ΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΜΑΡΙΑ 2013-2014 Εκπαιδευτική διημερίδα Η διαφοροποιημένη διδασκαλία: από τη θεωρία στη πράξη Η Κουτσελίνη (2006) εντοπίζει τα

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

www.themegallery.com LOGO

www.themegallery.com LOGO www.themegallery.com LOGO 1 Δομή της παρουσίασης 1 Σκοπός και στόχοι των νέων ΠΣ 2 Επιλογή των περιεχομένων & Κατανομή της ύλης 3 Ο ρόλος μαθητή - εκπαιδευτικού 4 Η ΚΠΑ στο Δημοτικό & το Γυμνάσιο 5 Η Οικιακή

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Διαδικτύου στο μάθημα της μουσικής

Χρήση Διαδικτύου στο μάθημα της μουσικής ΜΟΥΣΙΚΗ & Τ.Π.Ε. Πρόσβαση στην επικοινωνία (ηλεκτρονικό ταχυδρομείο και τα εργαλεία κοινωνικής δικτύωσης όπως το facebook, Skype, oovoo, msn) Download φωτογραφίες, βίντεος, audios, μουσικά παιγνίδια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ. PDF created with pdffactory Pro trial version www.pdffactory.com ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ Στο τομέα της εκπαίδευσης η αξιολόγηση μπορεί να αναφέρεται στην επίδοση των μαθητών, στην αποτελεσματικότητα της διδασκαλίας ή της μαθησιακής διαδικασίας, στο αναλυτικό πρόγραμμα, στα διδακτικά

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά

Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας. Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών. Πρακτική Άσκηση. Ενότητα 1: Εισαγωγικά Παιδαγωγικό Τμήμα Νηπιαγωγών Πρακτική Άσκηση Ενότητα 1: Εισαγωγικά Αν. Καθηγήτρια: Σοφία Αυγητίδου E-mail: saugitidoy@uowm.gr Μέντορες: Βάσω Αλεξίου, Λίζα Θεοδωρίδου, Αγάπη Κοσκοσίδου Παιδαγωγικό Τμήμα

Διαβάστε περισσότερα

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση

Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Πρόγραμμα Eξ Aποστάσεως Eκπαίδευσης (E learning) Eκπαίδευση Εκπαιδευτών Ενηλίκων & Δία Βίου Μάθηση Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΣΥΝΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Κων/νος Καλέμης, Άννα Κωσταρέλου, Μαρία Αγγελική Καλέμη Εισαγωγή H σύγχρονη τάση που επικρατεί

Διαβάστε περισσότερα

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο

6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο 6.5 Ανάπτυξη, εφαρμογή και αξιολόγηση εκπαιδευτικών σεναρίων και δραστηριοτήτων ανά γνωστικό αντικείμενο Το εκπαιδευτικό σενάριο Η χρήση των Τ.Π.Ε. στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση θα πρέπει να γίνεται με οργανωμένο

Διαβάστε περισσότερα

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών

Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Κίνητρο και εμψύχωση στη διδασκαλία: Η περίπτωση των αλλόγλωσσων μαθητών/τριών Δρ Μαριάννα Φωκαΐδου Δρ Παυλίνα Χατζηθεοδούλου Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Πρόγραμμα Επιμόρφωσης Εκπαιδευτικών Μέσης Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την

ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την 1 ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΝΟΗΣΗ Δρ. Ζαφειριάδης Κυριάκος Οι ικανοί αναγνώστες χρησιμοποιούν πολλές στρατηγικές (συνδυάζουν την παλαιότερη γνώση τους, σημειώνουν λεπτομέρειες, παρακολουθούν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟΤΗΤΑΣ, ΚΡΙΤΙΚΗΣ ΣΚΕΨΗΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ Οι τρεις διαστάσεις της μάθησης Αλέξης Κόκκος Ο Knud Illeris, ο σημαντικότερος ίσως θεωρητικός της μάθησης σήμερα, στο κείμενό του «Μια

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη

Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας. είμαστε όμως ίσοι. και άξιοι να μας σέβονται. Στέφανος Τόκα Δ τάξη Είμαστε όλοι διαφορετικοί μεταξύ μας είμαστε όμως ίσοι Στέφανος Τόκα Δ τάξη και άξιοι να μας σέβονται Ζήτημα: Διαφορετικότητα Μάθημα: Εικαστική Αγωγή Θεματικές Περιοχές: -Tαυτότητα -Πολιτισμός της Εικόνας

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί

Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Διαφοροποιημένη διδασκαλία: Τι, Πώς, Γιατί Επιμέλεια: Μαρία Λαζαρίδου Σχολική Σύμβουλος 14 ης Περιφέρειας Π.Ε. Θεσσαλονίκης 3 Μαρτίου 2015-13 ο Δημ. Σχολείο Σταυρούπολης Ενεργός συμμετοχή Καλλιέργεια των

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1 ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 1. Εισαγωγή Το μάθημα εισάγει τους μαθητές και τις μαθήτριες στην σύγχρονη οικονομική επιστήμη, τόσο σε επίπεδο μικροοικονομίας αλλά και σε επίπεδο μακροοικονομίας. Ο προσανατολισμός

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς

Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών. Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων. Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Συμβούλιο της Ευρώπης Για έφηβους 12 15 χρόνων Οδηγός προς τους εκπαιδευτικούς 1. Σε γενικές γραμμές α) Τι είναι το Ευρωπαϊκό Πορτφόλιο Γλωσσών

Διαβάστε περισσότερα

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική.

Η σταδιακή ανάπτυξη της δοµής του, ήταν και το µοντέλο για όλα τα πρώτα ανάλογα εργαστήρια του Θεοδώρου, τα οποία κινούνταν σε αυτήν την θεµατική. ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ από το 2000 µέχρι σήµερα ένα εργαστήρι σκηνικής έκφρασης και δηµιουργίας, ή µια πρόταση ασκήσεων δηµιουργικής φαντασίας -------------------------------------------- (α) αντικείµενο και ιστορικό

Διαβάστε περισσότερα

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio)

Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Πέρα από τις Παραδοσιακές Μορφές Αξιολόγησης: Δημιουργικές Εργασίες (Projects) Φάκελος Επιτευγμάτων Μαθητή (Portfolio) Δρ Γιώργος Γιαλλουρίδης, ΕΔΕ Εκπαιδευτική Ημερίδα ΥΠΠ - ΠΚ Σκοπός Προσδοκώμενο αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή:

ΕΥΤΕΡΑ Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Κολύμβηση/ Φυσική αγωγή: ΕΥΤΕΡΑ * Προσέλευση νηπίων και αυθόρμητες δραστηριότητες στις οργανωμένες γωνιές της τάξης: Το ελεύθερο παιχνίδι είτε ατομικό, είτε ομαδικό σε ελκυστικά οργανωμένες γωνιές επιτρέπει στα παιδιά να αναπτύσσονται,

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη

Το μουσείο ζωντανεύει με ταξίδι σχολικό! Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ ποδράσηη ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΕΠΙΣΚΕΨΕΙΣ ΜΑΘΗΤΩΝ 9 5 ποδράσηη Σχέδια εργασίας σχολείων-μουσείων σχολικού έτους 2011-2012 Μουσείο Επιστημών και Τεχνολογίας Πανεπιστημίου Πατρών 2ο Δημοτικό Σχολείο Ακράτας Δημοτικό Μουσείο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών

Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Μοναδικά εκπαιδευτικά προγράμματα για τη συναισθηματική ανάπτυξη των παιδιών Γιατί ακόμα και όταν η αγάπη είναι δεδομένη, η επικοινωνία είναι κάτι που μαθαίνεται* *Προγράμματα βασισμένα στην «Επικοινωνία

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης

Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Εκπαιδευτική Αξιοποίηση Λογισμικού Γενικής Χρήσης Δρ. Χαράλαμπος Μουζάκης Διδάσκων Π.Δ.407/80 Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών Στόχοι ενότητας Το λογισμικό

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΑΣΕΠ ΝΗΠΙΑΓΩΓΩΝ Στις ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών για την ειδικότητα των νηπιαγωγών των εκπαιδευτικών πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη έμφαση, ακριβώς λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού και των υψηλών βαθμολογιών

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015

Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Εκπαίδευση Ενηλίκων: Εμπειρίες και Δράσεις ΑΘΗΝΑ, Δευτέρα 12 Οκτωβρίου 2015 Μάθηση και γνώση: μια συνεχής και καθοριστική αλληλοεπίδραση Αντώνης Λιοναράκης Στην παρουσίαση που θα ακολουθήσει θα μιλήσουμε

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο

Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο Οδηγίες για την Πιλοτική Εφαρμογή των μαθημάτων και των Βιωματικών Δράσεων στο Γυμνάσιο για τις ανάγκες της Πράξης «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21ου αιώνα) Πιλοτική Εφαρμογή». Α. ΣΤΟΧΟΙ ΤΗΣ ΠΙΛΟΤΙΚΗΣ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS Μαμάη 3, 104 40 Αθήνα. Τηλ- Fax. 210 8228795 E-mail:schools@medsos.gr www.medsos.gr www.climateactions.gr Εισαγωγή Η αλλαγή του κλίματος αποτελεί στις μέρες μας ένα αδιαμφισβήτητο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

ΕΚΘΕΣΗ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗ Δ/ΝΣΗ Π.Ε. & Δ.Ε. ΙΟΝΙΩΝ ΝΗΣΩΝ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ 20.06.2014 Δ/ΝΣΗ Π.Ε. Ν.ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ Ταχ. Δ/νση(προσωρινή): Ηλία Ζερβού 10 Ταχ. Κώδικας : 28100

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή

Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή 1 ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΕΣΣ Φωτίζοντας τη διδασκαλία: Σύγχρονες Διδακτικές Προσεγγίσεις Η ΟΜΑΔΟΣΥΝΕΡΓΑΤΙΚΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ σε εφαρμογή ΚΟΡΙΝΘΟΣ 2013 Μπιλιούρη Αργυρή Δ/ντρια 5 ου Δημ.Σχ.Ναυπλίου ΜSc Διδακτική Λογοτεχνίας

Διαβάστε περισσότερα

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού

Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400 Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού 400.01 Δύο ημέρες 16 ώρες Επιλογή Στελεχών: Ξεχωρίζοντας τους Καλύτερους Με την ολοκλήρωση του σεμιναρίου οι συμμετέχοντες θα έχουν σχηματίσει ολοκληρωμένη αντίληψη όλων

Διαβάστε περισσότερα

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η

Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Δημιουργικό Παιχνίδι ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΤΩΝ ΠΑΙΧΝΙΔΙΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΤΗΣ Φ.Α. Διάλεξη 3η Σκοποί της παρουσίασης Εξέταση των προϋποθέσεων καταλληλότητας των παιχνιδιών σε σχέση με τα προγράμματα Φ.Α. Εισαγωγή στα

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να:

Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Αξιολογήστε την ικανότητα του μαθητή στην κατανόηση των προφορικών κειμένων και συγκεκριμένα να: Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΡΟΠΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΟΙ ΣΤΟΧΟΙ Ανταποκρίνονται στην ακρόαση του προφορικού

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ

ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΔΙΑΚΟΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΡΧΟΝΤΟΥΛΑ ΣΧΟΛΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ 2 ΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΕΡΦΕΡΕΙΑΣ ΣΑΜΟΥ Το σχολείο, ως ένας κατεξοχήν κοινωνικός θεσμός, δεν μπορεί να παραμείνει αναλλοίωτο μπροστά στις ραγδαίες

Διαβάστε περισσότερα

«Μουσικές» ΤΠΕ. Ελένη Αργυρού Μορφή Καθηγήτρια Μουσικής Β Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας

«Μουσικές» ΤΠΕ. Ελένη Αργυρού Μορφή Καθηγήτρια Μουσικής Β Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας «Μουσικές» ΤΠΕ Ελένη Αργυρού Μορφή Καθηγήτρια Μουσικής Β Περιφερειακό Γυμνάσιο Λευκωσίας Περιεχόμενα Εισαγωγή Περιγραφή και Πρόσθετη αξία των ΤΠΕ Φάση Α - Προετοιμασία Φάση Β - Εφαρμογή Φάση Γ - Αναστοχασμός

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΤΗΝ ΕΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΝΙΑΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΚΟΠΟΣ Το διδακτορικό πρόγραμμα στην Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση αποσκοπεί στην εμβάθυνση και κριτική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ)

ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΜΑΘΗΜΑ ΕΠΙΛΟΓΗΣ 6 ΟΥ ΕΞΑΜΗΝΟΥ 19-03-2015 (5 Ο ΜΑΘΗΜΑ) Αντιμετώπιση των ΜΔ δια των ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΩΝ Σωτηρία

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Σμαράγδας Χρυσοστόμου Το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για Αύγουστος μάθημα 2011 της Μουσικής. για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση

ΑΤΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Σμαράγδας Χρυσοστόμου Το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για Αύγουστος μάθημα 2011 της Μουσικής. για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Υπουργείο Παιδείας Δια Βίου Μάθησης K;ona και Θρησκευμάτων ΑΤΟΜΙΚΟ ΠΑΡΑΔΟΤΕΟ Σμαράγδας Χρυσοστόμου Το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών για Αύγουστος μάθημα 2011 της Μουσικής στην Οδηγός Υποχρεωτική

Διαβάστε περισσότερα

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος

Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα. Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος Ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία με Ενιαίο Αναμορφωμένο Εκπαιδευτικό Πρόγραμμα Σοφία Καλογρίδη Σχολική Σύμβουλος ΔΣ ΕΑΕΠ Σε 960 ολοήμερα Δημοτικά Σχολεία της χώρας, 12/θεσια και με τον μεγαλύτερο μαθητικό πληθυσμό

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΓΡΑΠΤΟΥ ΛΟΓΟΥ ΩΣ ΜΕΣΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΗΣ ΜΗ ΒΙΑΣ ΤΩΝ ΑΛΛΟΔΑΠΩΝ ΚΑΙ ΓΗΓΕΝΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΣΤΟ ΣΧΟΛΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Νικόλαος Χ. Μπέκας Greek classroom of Masterστην "Κοινωνική Παιδαγωγική και μάχη ενάντια στη νεανική

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική της Πληροφορικής

Διδακτική της Πληροφορικής ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΑΝΟΙΧΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Ενότητα 3: Η Πληροφορική στην Ελληνική Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση - Γυμνάσιο Σταύρος Δημητριάδης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό

Διαβάστε περισσότερα

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά. Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γράφοντας ένα σχολικό βιβλίο για τα Μαθηματικά Μαριάννα Τζεκάκη Αν. Καθηγήτρια Α.Π.Θ. Μ. Καλδρυμίδου Αν. Καθηγήτρια Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Εισαγωγή Η χώρα μας απέκτησε Νέα Προγράμματα Σπουδών και Νέα

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΗ ΧΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΡΙΑ: ΔΟΥΒΛΗ ΓΕΩΡΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ ΣΕΝΑΡΙΟΥ: Προπαίδεια - Πίνακας Πολλαπλασιασμού του 6 ΕΠΙΜΟΡΦOYMENH: ΠΗΛΕΙΔΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ -----

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΓΕΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Π/ΘΜΙΑΣ ΚΑΙ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ & ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ Π.Ε. ΤΜΗΜΑ Α ΣΠΟΥΔΩΝ & ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα

Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Ενότητα: Σχολείο 1. Σχολεία του κόσμου 2. Σχολική ζωή στο παρελθόν 3. Το σχολείο μου στο παρελθόν και σήμερα Άντρη Σάββα Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Αλεθρικού Σχ. χρονιά: 2012-2013 Γενική περιγραφή Περιφερειακό

Διαβάστε περισσότερα

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας

Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Η διδασκαλία της Ελληνικής ως δεύτερης /ξένης γλώσσας Εισαγωγικά Μαρία Παπαλεοντίου, Φιλόλογος Π.Ι.Κ. Προβληματιζόμαστε... Τι εννοούμε με τον όρο Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) και τι

Διαβάστε περισσότερα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα

Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Η Δυναμική του Αποτελεσματικού Εκπαιδευτικού στη Σύγχρονη Πραγματικότητα Δρ Έλενα Χριστοφίδου Συντονίστρια Προγραμμάτων Επιμόρφωσης Στελεχών της Εκπαίδευσης Παιδαγωγικό Ινστιτούτο Κύπρου Απρίλιος 2014

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΚΥΠΡΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ: ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗΣ Ενημέρωση προβληματισμός για τις νέες τάσεις αξιολόγησης του μαθητή στην εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα