Έρευνα, τεχνολογία και παιδεία στη διαλεκτική της αλληλεπίδρασης της ανθρωπότητας µε τη φύση

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Έρευνα, τεχνολογία και παιδεία στη διαλεκτική της αλληλεπίδρασης της ανθρωπότητας µε τη φύση"

Transcript

1 Έρευνα, τεχνολογία και παιδεία στη διαλεκτική της αλληλεπίδρασης της ανθρωπότητας µε τη φύση. Πατέλης, Επίκουρος Καθηγητής Πολυτεχνείου Κρήτης Περίληψη Η εισήγηση αποσκοπεί στη διακρίβωση της θέσης και του ρόλου και των αµοιβαίων σχέσεων έρευνας, τεχνολογίας και παιδείας στη δοµή και στην ανάπτυξη της κοινωνίας, βάσει της διαλεκτικής µεθοδολογίας διερεύνησης του οργανικού όλου και της Λογικής της Ιστορίας. Από την εµπράγµατη διαµεσολάβηση της εργασιακής επενέργειας του ανθρώπου στη φύση αναδεικνύεται ο καταµερισµός της εργασίας και η συνακόλουθη σχέση µεταξύ διαφόρων επιπέδων έρευνας, τεχνολογίας και παιδείας. Αναδεικνύεται η ιστορική δυναµική αυτής της σχέσης στη βάση του «µηχανισµού» κοινωνικού προσδιορισµού της εκπόνησης, υιοθέτησης, εδραίωσης, ανάπτυξης και διάδοσης του εκάστοτε ιστορικά συγκεκριµένου τύπου έρευνας-τεχνολογίας. Ιδιαίτερη έµφαση δίδεται στην σχέση µεταξύ διαφόρων επιπέδων και κατευθύνσεων της έρευνας, της τεχνολογίας και του αντίκτυπού τους στην παιδεία επί κεφαλαιοκρατίας. Η επιστήµη µετατρέπεται σε άµεση παραγωγική δύναµη. Στην ιστορική πορεία της ανθρωπότητας, η αντιφατικότητα της οποίας επιτείνεται στο έπακρο επί κεφαλαιοκρατίας, εντοπίζονται επικίνδυνες µονοµέρειες, αλλά και η νοµοτελής προοπτική της ανεπτυγµένης αυτοµατοποίησης, της συνθετικής επιστήµης του µέλλοντος ως συνιστώσας της ενιαίας κοινωνικής συνείδησης της κοινωνικοποιηµένης ανθρωπότητας. Η σύνθετη αυτοµατοποίηση του συνόλου της κοινωνικής παραγωγής, που αποτελεί τη βάση της κοινωνικοποιηµένης ανθρωπότητας, θα µετασχηµατίσει την εργασία σε καθολική δραστηριότητα, σε µια πρωταρχική ζωτικής σηµασίας ανάγκη των ανθρώπων, αυξάνοντας τις ευκαιρίες για την ολόπλευρη ανάπτυξη της δηµιουργικότητας της προσωπικότητας. Εισαγωγή Η κοινωνικοφιλοσοφική ανάλυση της θέσης και του ρόλου της έρευνας, της τεχνολογίας και της παιδείας στη διαλεκτική της αλληλεπίδρασης της ανθρωπότητας µε τη φύση, προϋποθέτει τη διερεύνησή τους στα πλαίσια της δυναµικής της ανάπτυξης της τεχνολογικής συνιστώσας της παραγωγικής επενέργειας του ανθρώπου στη φύση και του χαρακτήρα αυτής της επενέργειας. Η διερεύνηση αυτής της δυναµικής είναι εφικτή µέσω της ανάδειξης της αντιφατικής ενότητας των πολλαπλών προσδιορισµών της εντός της κοινωνίας ως οργανικής ολότητας, υπό το πρίσµα της λογικής της ιστορίας (Βαζιούλιν 2004). Η αµεσότερη και απλούστατη σχέση της κοινωνίας που συνιστά ταυτοχρόνως και το απλούστατο δοµικό στοιχείο της είναι η διαδικασία αλληλεπίδρασης του ανθρώπου ως εµβίου όντος µε την περιβάλλουσα φύση (βιοσυντηρητική ανταλλαγή ύλης, µεταβολισµός) και τους συνανθρώπους του (για τη συνέχιση, διαιώνιση του είδους). Η σχέση αυτή συνιστά µια κλιµακούµενη αντίφαση µεταξύ οργανισµού και φυσικού περιβάλλοντος, µεταξύ κατανάλωσης (διαδικασίας ικανοποίησης βιοτικών αναγκών) και διαδικασιών που εξασφαλίζουν τα προς κατανάλωση αντικείµενα. Η εν λόγω αντίφαση κινητήριος δύναµη της εξέλιξης των εµβίων όντων από τις στοιχειωδέστερες µορφές προσαρµογής στο περιβάλλον, προς όλο και πιο περίπλοκες, µέχρι την περιστασιακή χρήση αντικειµένων της φύσης για την επενέργεια του εµβίου όντος στη φύση διευθετείται ριζικά από τη στιγµή που η διαµόρφωση αντικειµένων

2 προς κατανάλωση πραγµατοποιείται χάριν της κατανάλωσης, µε την χρήση λειτουργικά και µορφολογικά µετασχηµατισµένων µέσων (εργαλείων) επενέργειας. Κατ αυτό τον τρόπο, επέρχεται µια ριζική αλλαγή της «στρατηγικής επιβίωσης» του ανθρώπινου γένους, έναντι αυτής που χαρακτηρίζει τα υπόλοιπα έµβια όντα: στη θέση της προσαρµογής του έµβιου όντος στις αλλαγές του περιβάλλοντος, ο άνθρωπος προσαρµόζει το περιβάλλον για την ικανοποίηση των αναγκών του. Η εργασία και ο χαρακτήρας της. Τεχνική και τεχνολογία. Ιδιότυπα ανθρώπινη µορφή αλληλεπίδρασης του ανθρώπου µε τη φύση είναι η εργασία. Εργασία είναι η διαδικασία ανταλλαγής ύλης µεταξύ ανθρώπου και φύσης, από την άποψη της συµµετοχής σε αυτήν του ανθρώπου, της χρησιµοποίησης των οργάνων του σώµατος του. Η εργασία εν γένει περιλαµβάνει τα εξής συστατικά στοιχεία: 1. τον άνθρωπο ως υποκείµενο της εργασίας, 2. το αντικείµενο της εργασίας, 3. τα µέσα της εργασίας και 4. το αποτέλεσµα (προϊόν) της εργασίας. Η αλληλεπίδραση αυτών των στοιχείων κατά ορισµένο τρόπο συνιστά την εργασία. Η ανάγκη µετατρεπόµενη σε σκοπό, σε σκοποθεσία, γίνεται εσωτερική στιγµή της εργασίας και ο κύκλος, µε αφετηρία τις βιοτικά απαραίτητες ανάγκες του ανθρώπου, διαµεσολαβείται από την εργασία και ολοκληρώνεται µε την κατανάλωση των προϊόντων. Η εργασιακή δραστηριότητα, ως ειδοποιός τρόπος ανταλλαγής ύλης του ανθρώπου µε τη φύση, έχει δύο πλευρές: 1. συνιστά µετασχηµατισµό κατά ορισµένο τρόπο και µε τη βοήθεια κατάλληλων µέσων (εργαλείων κ.λπ.) του εξωτερικού αντικειµένου για την ικανοποίηση των (µετασχηµατιζόµενων σε σκοπό) αναγκών του ανθρώπου µε τα προϊόντα της εργασίας. 2. συνιστά µετασχηµατισµό υλοποιούµενο από ένα σύνολο ανθρώπων (δεδοµένου ότι ο αποµονωµένος άνθρωπος δεν µπορεί να επιβιώσει). Αναγκαίος και ικανός όρος για να τελεσφορεί αυτός ο µετασχηµατισµός είναι η διερεύνηση, διάκριση και διάγνωση των ουσιωδών πλευρών, των χαρακτηριστικών όχι µόνο του αντικειµένου, αλλά και των υπόλοιπων συστατικών στοιχείων της εργασίας. Ουσιώδεις πλευρές από την οπτική κατ εξοχήν της εργασίας είναι οι αναγκαίες και ικανές για το µετασχηµατισµό του αντικειµένου. Από εδώ εκπορεύεται γενετικά και λειτουργικά η ερευνητική δραστηριότητα του ανθρώπου. Μεταξύ ανθρώπου (υποκειµένου) και αντικειµένου ανακύπτει ένας εµπράγµατος - αντικειµενοποιηµένος διαµεσολαβητικός κρίκος µέσω του οποίου επιτυγχάνεται ο µετασχηµατισµός του αντικειµένου σε προϊόν. Το λειτουργικά και µορφολογικά µετασχηµατισθέν από τον άνθρωπο µέσο εργασίας σε αντιδιαστολή µε τις περιστασιακές, ad hoc χρήσεις φυσικών αντικειµένων επενέργειας στη φύση από ορισµένα ζώα αναβαθµίζει ριζικά τον ψυχισµό του. Κατ αυτό τον τρόπο, αναπτύσσεται η τεχνική ως: 1. σύνολο µέσων (σύστηµα τεχνηµάτων, τεχνητώς παρηγµένων οργάνων δραστηριότητας), τα οποία δηµιουργούνται για την διεξαγωγή των παραγωγικών διαδικασιών και για την εξυπηρέτηση των µη παραγωγικών αναγκών της κοινωνίας, 2. περιοχή της ανθρώπινης δραστηριότητας που αφορά την δηµιουργία και την εξυπηρέτηση αυτών των µέσων και 3. δεξιοτεχνία, (επι-)δεξιότητα, τέχνη, ικανότητα για ορισµένες τεχνικές λειτουργίες. Αναπτύσσεται και η τεχνολογία, ως σύνολο µεθόδων συστηµατικής επενέργειας σε ορισµένο αντικείµενο, που αποσκοπεί στη λήψη προκαθορισµένων ιδιοτήτων του αντικειµένου, και ως διοργάνωση της τεχνικής δραστηριότητας, που αναπτύσσεται στην υλική και στην πνευµατική παραγωγή. Στο βαθµό που η εργασιακή επενέργεια διευρύνεται, βαθαίνει και περιπλέκεται, η τεχνολογία συνδέεται µε την επιστήµη και συγκροτείται ως επιστήµη, που αφορά την ανάδειξη (και την επιλεκτική, συνδυαστική, σύνθετη, σκόπιµη και σχεδιοποιηµένη 2

3 χρήση) µηχανικών, φυσικών, χηµικών, βιολογικών και κοινωνικών νοµοτελειών, κατά τρόπον ώστε να προσδιορισθούν και να χρησιµοποιηθούν στην πρακτική οι βέλτιστες και αποτελεσµατικότερες παραγωγικές διαδικασίες. Η εργασία στην ιστορία της ανθρωπότητας, αλλά υπό µια έννοια και κάθε σχετικά αυτοτελής επιµέρους εργασιακή διαδικασία, διανύει στην ανάπτυξη της ορισµένα στάδια (προϋποθέσεις της εργασίας, πρωταρχική εµφάνιση, διαµόρφωση και ωριµότητα), κατά τα οποία αναπτύσσονται αντίστοιχα όλα τα συστατικά στοιχεία της αλλά και ο εκάστοτε τρόπος αλληλεπίδρασης τους, ο χαρακτήρας της εργασίας. Ας σταθούµε αναλυτικότερα στο ζήτηµα του χαρακτήρα της εργασίας, εξετάζοντας δυο βασικούς τύπους εργασίας: επαναλαµβανόµενη και ανανεούµενη αναπτυσσόµενη. Κατά την επαναλαµβανόµενη εργασία, η εργασία είναι κατ εξοχήν µέσο για την ικανοποίηση των σωµατικών αναγκών, οι οποίες προβάλλουν εδώ ως δεδοµένες, παγιωµένες και αµετάβλητες. Χαρακτηριστική είναι εδώ η επανάληψη, η τυποποίηση, η ρουτίνα, η εργασία ως έργο επαχθές, κοπιώδες και φθοροποιό. Πρωτεύουσα σηµασία έχει εδώ η ποσοτική πλευρά της εργασίας (παραγωγικότητα). εσπόζει η εργασία προς αύξηση της ποσότητας, η µαζική παραγωγή, ενώ η εργασία που αποσκοπεί στη βελτίωση της ποιότητας είναι εργασία που παράγει «για λίγους» (π.χ. παραγωγή ειδών πολυτελείας και χλιδής). Η ίδια η εργασία δεν αποτελεί ανάγκη, αλλά εξωτερική αναγκαιότητα (δια του πειθαναγκασµού, είτε χάριν αγαθών προς κατανάλωση). Χαρακτηριστικό για το υποκείµενο της εργασίας χάριν των σωµατικών αναγκών (όπως διαµορφώνεται και µέσω της αντίστοιχης παιδείας και εκπαίδευσης) είναι η κυριαρχία της καλλιέργειας ενός ελάχιστου πλαφόν εργασιακών κ.λπ. ιδιοτήτων, ενώ ο λόγος διδασκόντων προς διδασκόµενους λαµβάνει µικρές τιµές. Στην ανανεούµενη αναπτυσσόµενη εργασία, προτάσσεται η ανάγκη για εργασία, η εργασία χάριν της εργασίας, δηλαδή η εργασία χάριν της χρησιµοποίησης, τελειοποίησης και ανάπτυξης εργασιακών ιδιοτήτων του ανθρώπου. Εδώ δεσπόζει η ποιότητα όχι µόνο (και όχι τόσο) του αποτελέσµατος, αλλά και της ίδιας της εργασιακής διαδικασίας. Η εργασία γίνεται εδώ ανάγκη δηµιουργίας και αυτοσκοπός, εσωτερικό κίνητρο και εσωτερική αναγκαιότητα. Η δηµιουργικότητα χαρακτηρίζει την ενεργό, γόνιµη και απορρέουσα από τις ανάγκες της εποχής κριτική αφοµοίωση ήδη υπάρχοντος πολιτισµικού πλούτου για την ποιοτική αναβάθµισή του, αλλά και κάθε δραστηριότητα (εργασιακή, ερευνητική, καλλιτεχνική) στον βαθµό που αυτή τελειοποιούµενη αποκτά πληρότητα, αρτιότητα, αρµονία κ.λπ. Η ποιοτική πλευρά, η ανανέωση, η ευρηµατικότητα και η δηµιουργία αποκτούν πρωτεύουσα σηµασία. Η δραστηριότητα του ανθρώπου γίνεται δηµιουργία, η οποία υπάγεται και στους νόµους του ωραίου, της καλαισθησίας. Αυτό σηµαίνει ότι η εργασία αρχίζει να αποκτά χαρακτηριστικά πολιτισµικής δραστηριότητας. Χαρακτηριστικό του υποκειµένου της εργασίας χάριν της εργασίας είναι το γεγονός, ότι δεσπόζει σε αυτό το µέγιστο των εργασιακών και ευρύτερα δηµιουργικών ιδιοτήτων. Στην παιδεία του, ο λόγος διδασκόντων προς διδασκόµενους λαµβάνει µεγάλες τιµές (ακόµα και 1), ενώ στην παιδαγωγική διαδικασία προτάσσεται το ποιόν της διδασκαλίας (µάθησης, κατάρτισης) ως αφοµοίωσης δηµιουργικών ικανοτήτων και παρατείνεται η διάρκεια των σπουδών. Η αναπτυσσόµενη, περίπλοκη και αυτοτελής εργασία ευνοεί την ανάπτυξη µιας πιο ευέλικτης νόησης και µιας αυτοτελούς σχέσης του εργαζόµενου προς την κοινωνία και προς τον εαυτό του. Τουναντίον η µονότονη-εκτελεστική εργασία που περιορίζει την αυτοτέλεια καθιστά την νόηση του ανθρώπου πιο στερεότυπη ευνοώντας την διαµόρφωση µιας συµβιβαστικής - κοµφορµιστικής σχέσης προς τον εαυτό του και την κοινωνία. Ο άνθρωπος, η εργασιακή δραστηριότητα του οποίου χαρακτηρίζεται από αυτονοµία και είναι απαλλαγµένη από λεπτοµερή εξωτερική εποπτεία, προσλαµβάνει και συνειδητοποιεί καλύτερα το εσωτερικό 3

4 νόηµα και την πανανθρώπινη σηµασία της εργασίας του. Αντίθετα ο εξωτερικός σχολαστικός έλεγχος προκαλεί στον εργαζόµενο την αίσθηση της δικής του αδυναµίας - ανεπάρκειας, η οποία συχνά προβάλλεται σ ολόκληρο τον κόσµο. Όσο λιγότερες δυνατότητες παρέχει η εργασία (και η παιδεία-εκπαίδευση) στον άνθρωπο για εκδήλωση πρωτοβουλίας, τόσο περισσότερο επιρρεπής γίνεται αυτός προς σχέσεις υποταγής στο έξωθεν και άνωθεν επιβεβληµένο κύρος και την αυθεντία, όχι µόνο στην εργασία, αλλά και στους υπόλοιπους τοµείς της ζωής του, θεωρώντας τον περιβάλλοντα κόσµο αλλότριο, εχθρικό και απειλητικό (βλ. σχετικά:. Πατέλη, ). Ο συνειδητός άνθρωπος ως υποκείµενο του πολιτισµού. Μόνον ο άνθρωπος που διαθέτει συνείδηση και αυτοσυνείδηση είναι φορέας παιδείας και δηµιουργός πολιτισµού. Ο κριτικός αναστοχασµός των µείζονος κλίµακας και στρατηγικής σηµασίας για την κοινωνία ζητηµάτων όπως είναι η αλληλεπίδραση έρευνας, τεχνολογίας και παιδείας στο κοινωνικό γίγνεσθαι, απαιτεί συνειδητή στάση ζωής του ανθρώπου ως υποκειµένου (και όχι ως ενεργούµενου, που φέρεται και άγεται από τις περιστάσεις). Η συνείδηση είναι µε τη σειρά της ιδιότυπο µόρφωµα του ψυχισµού. Είναι χαρακτηριστική για τον άνθρωπο ιδεατή αντανάκλαση της αντικειµενικής και υποκειµενικής πραγµατικότητας, µέσω πολύµορφου συνόλου των ειδικά ανθρώπινων ψυχικών λειτουργιών. Η συνείδηση είναι ουσιώδης έκφανση του ανθρώπου, της κοινωνίας, που συνδέεται γενετικά και λειτουργικά µε την επενέργεια του ανθρώπου στο περιβάλλον του, µε εκείνη τη στρατηγική επιβίωσης, η οποία σε αντιδιαστολή µε αυτή των άλλων έµβιων όντων δεν ανάγεται σε προσαρµογή στις συνθήκες του περιβάλλοντος, αλλά προτάσσει τον ενεργό µετασχηµατισµό του περιβάλλοντος για την ικανοποίηση των αναγκών του ανθρώπου. Η κοινωνική συνείδηση προσιδιάζει στον άνθρωπο, ο οποίος είναι προσωπικότητα, δηλαδή στο άτοµο το οποίο συνειδητά διαθλά το κοινωνικό µέσω της ατοµικότητάς του, αφοµοιώνει το κοινωνικό και το µετατρέπει σε εσωτερικά παρόν, κατά τρόπο ώστε η δραστηριότητά του να κατευθύνεται από τη συνειδητοποίηση της θέσης και του ρόλου του εντός της κοινωνίας ως ολότητας. Εποµένως, η κοινωνική συνείδηση χαρακτηρίζει τον άνθρωπο όπου και όποτε αυτός δεν λειτουργεί ως παθητικό αντικείµενο, ως ενεργούµενο, αλλά γίνεται ενεργητικό κοινωνικό υποκείµενο, δηλαδή, ένα ον που µετασχηµατίζει σκόπιµα τους αντικειµενικούς όρους της ύπαρξής του. Από αυτή την άποψη, στην εκάστοτε ιστορική συγκυρία, η αναγκαιότητα της συνείδησης είναι ευθέως ανάλογη της ωρίµανσης της αναγκαιότητας µετασχηµατισµού των σχέσεων παραγωγής, του τρόπου παραγωγής και συνολικά, των αντικειµενικών όρων ύπαρξης του ανθρώπου. Όπου και όποτε δεν τίθεται θέµα µετασχηµατισµού των εν λόγω όρων, εκπίπτει και το ζήτηµα του κοινωνικού υποκειµένου αυτού του µετασχηµατισµού, εκπίπτει και το ζήτηµα της συνείδησης και της προσωπικότητας, ενώ το άτοµο ανάγεται στη σωµατική αµεσότητά του και στη ζωώδη πλευρά των αναγκών του. Από τα παραπάνω έπεται ότι και σε εκείνον τον τύπο παιδαγωγικής αλληλεπίδρασης που επιφυλάσσει για τον άνθρωπο τον ρόλο του παθητικού και υπάκουου δέκτη-αντικειµένου, του συσσωρευτή χρηστικών πληροφοριών και δεξιοτήτων, το πρόβληµα της συνείδησης εκφυλίζεται σε κενή ρητορεία. Η κοινωνική συνείδηση (το συνειδέναι) συναπαρτίζεται από δύο πλευρές: 1.αφ ενός µεν συνιστά ειδέναι, δηλ. γνωστική διαδικασία και γνώση (ιδεατή αντανάκλαση της υφιστάµενης πραγµατικότητας και ιδεατή προτρέχουσα σύλληψη των αποτελεσµάτων της ανθρώπινης µετασχηµατιστικής δραστηριότητας) ανεπτυγµένη µορφή της οποίας είναι η επιστήµη, 2.αφ 4

5 ετέρου δε συνιστά συνειδητοποίηση και προτρέχουσα σύλληψη της αλληλεπίδρασης των ανθρώπων, των αµοιβαίων σχέσεων και της επικοινωνίας τους. Το ειδέναι, ως γνωστική διαδικασία και αυτογνωσία, είναι εκ των ων ουκ άνευ ουσιώδες στοιχείο του συνειδητού υποκειµένου. Εκκινεί από τις ανάγκες του πρακτικού µετασχηµατισµού διαφόρων αντικειµένων, από την ανάγκη διάγνωσης των νόµων που διέπουν τα αντικείµενα, τα µέσα και του τρόπους µετασχηµατισµού αυτών των αντικειµένων δια της εργασίας. Εκκινεί λοιπόν από την ζωντανή εποπτεία, από την κατ αίσθησιν αντίληψη του υποκειµένου, και προχωρά στην διαρκώς εµβαθύνουσα και διευρυνόµενη νοητική προσοικείωση του αντικειµένου, από την άγνοια στην γνώση και από την γνώση ορισµένου επιπέδου σε γνώση ανώτερου (ευρύτερου και βαθύτερου) επιπέδου. Πρόκειται για µιαν ανάβαση, από το αισθητηριακά συγκεκριµένο στο νοητά αφηρηµένο, και από αυτό στο νοητά συγκεκριµένο, στην νοητική ανασύσταση του αντικειµένου, µέσω της ανάδειξης της νοµοτέλειάς του, ως ενότητας πολλαπλών προσδιορισµών (βλ. Βαζιούλιν 2004, σελ ). Η γνωστική διαδικασία, εκκινεί µεν από την κατ αίσθησιν αντίληψη, από τα δεδοµένα των αισθήσεων, αλλά παρά τις περί του αντιθέτου αντιλήψεις του εµπειρισµού και του θετικισµού δεν ανάγεται σε αυτά. Είναι ανέφικτη η διάγνωση της ενδότερης αιτιώδους συνάφειας, της νοµοτέλειας, χωρίς την εµπλοκή της σκέψης, χωρίς την νοητική δραστηριότητα. Η αµιγώς παραστατική και αισθητηριακή νόηση, δεν είναι ίδιον του ανθρώπινου, αλλά του ζωώδους ψυχισµού. Η νόηση, αφορά µεν το κάθε σκεπτόµενο όν, αλλά δεν συνιστά συγγενή ιδιότητα του µεµονωµένου εξωκοινωνικού ατόµου. Τα µέσα και οι τρόποι του νοείν, της νοητικής προσοικείωσης της πραγµατικότητας, οι έννοιες και οι κατηγορίες, οι µέθοδοι, κ.ο.κ. είναι πολιτισµικά-ιστορικά αποκρυσταλλώµατα, καθολικές µορφές της πρακτικής και νοητικής προσοικείωσης της πραγµατικότητας από τον κοινωνικό άνθρωπο. Ως εκ τούτου, τα µέσα και οι τρόποι του νοείν, αλλά και η κεκτηµένη γνώση, είναι ιστορικά συγκεκριµένα καθολικά στοιχεία (καθόλου) του ανθρώπινου πολιτισµού, ενεργά δηµιουργικά και κατ αρχήν ενοποιητικά πολιτιστικά καθόλου. Παρακάτω θα αναφερθούµε εκτενέστερα στον καθολικό χαρακτήρα της ερευνητικής δραστηριότητας. εδοµένου ότι χαρακτηριστικό της κοινωνικής συνείδησης είναι η αντανάκλαση του υποκειµένου ως υποκειµένου και η επενέργεια στους ανθρώπους ως υποκείµενα µέσω πράξεων, αισθηµάτων και νόησης, σε συνάρτηση µε την υπεροχή µιας από τις προαναφερθείσες στιγµές, η συνείδηση υποδιαιρείται σε τρεις βασικές µορφές:ηθική, αισθητική και φιλοσοφία. Η φιλοσοφία, η πλέον διαµεσολαβηµένα συνδεόµενη µε το κοινωνικό Είναι και ταυτόχρονα η βαθύτερη µορφή της κοινωνικής συνείδησης, συνιστά αντανάκλαση κατά κύριο λόγο µέσω της σκέψης, του στοχασµού και σε καθολικές µορφές, της σχέσης µεταξύ κοινωνικής συνείδησης και κοινωνικού Είναι, καθώς και τη συνειδητοποίηση της συνείδησης συνολικά, του ρόλου της στην ανάπτυξη της κοινωνίας. Η επιστηµονική έρευνα, η τεχνολογία και η παιδαγωγική αλληλεπίδραση ως πεδία καθολικής δηµιουργικής-πολιτιστικής δραστηριότητας. Η εργασία δεν µπορεί να συνιστά οργανική ανάγκη, δεν µπορεί να παρέχει αληθινή απόλαυση όσο είναι µηχανικού, µονότονου χαρακτήρα, όσο εξειδικεύεται στην εφ όρου ζωής εκτέλεση µιας επιµέρους τεχνικής λειτουργίας, όσο γίνεται υπό την πίεση εξωτερικής αναγκαιότητας (π.χ. για την επιβίωση, χάριν απολαβών, γοήτρου, επιβολής, κατίσχυσης, βαθµών, ανέλιξης στην ιεραρχία κ.ο.κ.). Στο βαθµό που αίρονται τα παραπάνω µονοµερή και αλλοτριωτικά χαρακτηριστικά, η εργασία µετατρέπεται σε καθολική δραστηριότητα. Όσο επικρατεί η εργασία ως χειρισµός 5

6 παρηγµένων µέσων παραγωγής, δύο είναι τα πεδία της κατ εξοχήν καθολικής πολιτιστικής δραστηριότητας, µήτρες και προαπεικάσµατα των καθόλου του αυθεντικού πολιτισµού: η καλλιτεχνική δηµιουργία και η επιστηµονική έρευνα. Εδώ θα περιοριστούµε στην εξέταση πτυχών της δεύτερης, έχοντας ωστόσο επίγνωση του γεγονότος ότι οι παρακάτω επισηµάνσεις δεν αποτελούν τα κύρια και αποκλειστικά γνωρίσµατα της σηµερινής επιστήµης συνολικά. Η επιστήµη, ως συστηµατική παραγωγή γνώσης της νοµοτέλειας, της ουσίας πραγµάτων, διαδικασιών και φαινοµένων, συνιστά µεν κυρίως (ανώτερη) µορφή του ειδέναι (σε αντιδιαστολή λ.χ. µε την καθηµερινή τρέχουσα γνώση), πλην όµως, ως οργανική πλευρά της συνείδησης αποτελεί και µορφή κοινωνικής συνείδησης. Όσο διατηρείται ο υποδουλωτικός καταµερισµός της εργασίας (ως χαρακτηριστικό της αντίθεσης χειρωνακτικής και πνευµατικής εργασίας και των κοινωνικών τάξεων), είτε κατάλοιπά του, οι επιστήµες υποδιαιρούνται κυρίως σε φυσικές και κοινωνικές. Οι φυσικές επιστήµες συνιστούν κατά κύριο λόγο γνώση, διαδικασία παραγωγής γνώσης για τη φύση (πάντοτε υπό το πρίσµα της άµεσης ή έµµεσης, της δυνάµει η ενεργεία ένταξής τους στην παραγωγική ανταλλαγή ύλης µεταξύ ανθρώπου και φύσης). Οι κοινωνικές επιστήµες εµπίπτουν κατά κύριο λόγο στην καθ' αυτό συνείδηση (συν-ειδέναι), αλλά στο βαθµό που αποτελούν γνώση εξετάζουν την κοινωνία ως αντικείµενο. Ιδιαίτερη θέση µεταξύ των επιστηµών κατέχουν οι τεχνολογικές επιστήµες, που έχουν ως αντικείµενο το σύνολο των δραστηριοτήτων που συνδέονται µε την σύλληψη, την σχεδίαση, την συγκρότηση, την λειτουργία, την ρύθµιση, τον έλεγχο και την βελτιστοποίηση των τεχνολογικών διατάξεων και διαδικασιών που συνιστούν την εµπράγµατη διαµεσολάβηση: 1. της εργασιακής επενέργειας του ανθρώπου στη φύση και 2. των αλληλεπιδράσεων, των σχέσεων και επικοινωνιών µεταξύ των ανθρώπων. Το αντικείµενο των τεχνολογιών επιστηµών είναι εκ των πραγµάτων διεπιστηµονικού χαρακτήρα, δεδοµένου ότι τα εκάστοτε τεχνικά µέσα και οι τρόποι επενέργειας συνιστούν επιλεκτική, συνδυαστική, συνθετική και κατευθυνόµενη χρήση φυσικών, κοινωνικών και νοητικών νοµοτελειών. Η επιστήµη που αντιστοιχεί στην ανεπτυγµένη (αταξική) ανθρώπινη κοινωνία, είναι η συνθετική και εσωτερικά ενιαία επιστήµη, στιγµές της οποίας (αδιάρρηκτες στη διαφορά τους) είναι η γνώση της φύσης και η συνειδητοποίηση της κοινωνίας. Η ερευνητική δραστηριότητα εκτυλίσσεται πάντοτε στα πλαίσια ιστορικά προσδιορισµένων γνωσιακών-προβληµατικών συγκυριών. Η εκάστοτε γνωσιακή-προβληµατική συγκυρία προσδιορίζεται βάσει των εξής κριτηρίων εξέτασης της ανάπτυξης ορισµένης γνωστικής διαδικασίας, τα οποία συνδέονται µε: 1. την υφή, τον χαρακτήρα, την ιδιοτυπία των νόµων που διέπουν το µέρος εκείνο του επιστητού, το οποίο συνιστά το γνωστικό αντικείµενο της εν λόγω επιστήµης. 2. το επίπεδο ανάπτυξης της κεκτηµένης γνώσης της εν λόγω έρευνας, της εν λόγω επιστήµης (από θεωρητικής και µεθοδολογικής σκοπιάς). 3. το επίπεδο γνωστικής και µεθοδολογικής ανάπτυξης του συγκεκριµένου υποκειµένου της έρευνας (ατοµικού ή και συλλογικού), το επίπεδο θεωρητικής και λογικής του συγκρότησης, δηλ. µε την ικανότητά του να διαγνώσει τόσο την ιδιοτυπία και το επίπεδο ανάπτυξης του γνωστικού αντικειµένου, όσο και το επίπεδο ανάπτυξης (το επίπεδο της ιστορικά προσδιορισµένης επάρκειας ή ανεπάρκειας) των περί του αντικειµένου κεκτηµένων γνώσεων. Οι ιδιότητες αυτές του υποκειµένου συνδέονται µε τον τύπο προσωπικότητάς του και µε την στάση ζωής του, µε την ικανότητά του να εξετάζει κριτικά τόσο το αντικείµενο, όσο και την κεκτηµένη γνώση και µεθοδολογία, µε την ικανότητά του να αντιλαµβάνεται τις ερευνητικές ανάγκες, την εσωτερική λογική της ανάπτυξης της έρευνας και να διαθλά υπό το πρίσµα της τελευταίας τις πραγµατικές ανάγκες της ανθρωπότητας. 4. την περιρρέουσα ιστορική πολιτισµική ατµόσφαιρα, η οποία επιδρά εµµέσως ή εµµέσως στην έρευνα (ως προς το τι, πώς, γιατί και σε ποια κατεύθυνση, µε ποια σκοπιµότητα, προτεραιότητα και ιεράρχηση πρέπει να διερευνηθεί). 6

7 Η επιστήµη είναι ένα περίπλοκο και πολυεπίπεδο µόρφωµα, το οποίο προβάλλει ως: 1. Ερευνητική δραστηριότητα (παραγωγή, αναπαραγωγή, διάδοση γνώσης, εκπαιδευτική διαδικασία). 2. Αποτελέσµατα κεκτηµένα (γνώσεις). 3. Θεσµός, οργάνωση, ιεραρχία, σχέσεις µεταξύ ανθρώπων εντός και εκτός επιστήµης. 4. Παραγωγική δύναµη (ως εφαρµοσµένη και τεχνολογική). 5. Μορφή κοινωνικής συνείδησης. Η επιστήµη είναι πρωτίστως µια διαδικασία συστηµατικής παραγωγής γνώσεων και ως τέτοια συγκροτεί ένα ιδιότυπο κοινωνικό µόρφωµα, ένα αντικείµενο ενασχόλησης ορισµένης οµάδας ανθρώπων, οι οποίοι κατέχουν ιδιαίτερη θέση στον καταµερισµό της εργασίας. Ως είδος εργασίας η επιστηµονική δραστηριότητα υφίσταται: α) µε τη µορφή της επαναλαµβανόµενης επιστηµονικής εργασίας (αναπαραγωγή δεδοµένων, κεκτηµένων κ.λπ.) και β) µε τη µορφή της τελειοποίησης της υφιστάµενης εργασιακής διαδικασίας και συνεπώς µε τη µορφή επιστηµονικής δραστηριότητας-έρευνας, η οποία οδηγεί πέραν των ορίων της κεκτηµένης εργασίας, προς άλλη (ανώτερη, στην περίπτωση της προοδευτικής ανάπτυξης της επιστήµης) βαθµίδα της έρευνας. Κυριολεκτικά επιστηµονική νόηση είναι η αναπτυσσόµενη, η τελειοποιούµενη νόηση, η οποία προσιδιάζει κατ εξοχήν στη δεύτερη (στη δηµιουργική) µορφή της επιστηµονικής εργασίας, εµπεριέχοντας σε ανηρηµένη µορφή την πρώτη (αναπαραγωγική). Η αυθεντική επιστηµονική ερευνητική εργασία, ως προς τον χαρακτήρα της, συνιστά τον αντίποδα κάθε µηχανικής, µονότονης και τυποποιηµένης δραστηριότητας. Κατά τον Μαρξ, η εργασία µπορεί να είναι ελκυστική, ως αυτοπραγµάτωση του ατόµου µόνον όταν: 1) έχει εδραιωθεί ο κοινωνικός της χαρακτήρας, και 2) έχει επιστηµονικό χαρακτήρα, αποτελεί δηλαδή ταυτόχρονα καθολική εργασία, δεν συνιστά ένταση του ανθρώπου (ως κατά ορισµένο τρόπο τιθασευµένη δύναµη της φύσης, άµεσα εµπλεκόµενη ως φυσική παρουσία στη διαδικασία της παραγωγής). Εδώ ο άνθρωπος καθίσταται τέτοιο υποκείµενο, το οποίο δεν προβάλλει στη διαδικασία της παραγωγής µε καθαρά φυσική, φυσικά διαµορφωµένη µορφή, αλλά εν είδει δραστηριότητας που διευθύνει όλες τις δυνάµεις της φύσης (Grundrisse, τ. Β, σ. 466). Η επιστήµη λοιπόν, αυτό το «προϊόν της καθολικής ιστορικής διαδικασίας της ανάπτυξης, το οποίο εκφράζει αφηρηµένα την πεµπτουσία της» (Κ. Μάρξ, Θεωρίες για την υπεραξία, µ. 1, σ. 438), είναι µια ιδιότυπη εργασία. «Καθολική εργασία [Allgemeine Arbeit] είναι κάθε επιστηµονική εργασία, κάθε ανακάλυψη, κάθε εφεύρεση. Καθορίζεται εν µέρει από τη συνεργασία των συγχρόνων, εν µέρει από τη χρησιµοποίηση της εργασίας των προγενεστέρων» (Κ. Μάρξ, Το κεφάλαιο, τ. 3, σ. 135). Αυτή η προβληµατική που εισάγει ο Μαρξ µε την έννοια της «καθολικής εργασίας», αποκτά στις µέρες µας ιδιαίτερη σηµασία, θα έλεγε κανείς αντιστρόφως ανάλογη του επιπέδου και της σοβαρότητας µε την οποία αντιµετωπίζεται από ορισµένα σύγχρονα «προοδευτικά» ρεύµατα, τα οποία επιβάλλονται κατά καιρούς δίκην µόδας. Ο καθολικός χαρακτήρας της ερευνητικής δραστηριότητας συνδέεται µε το γεγονός, ότι η αυθεντική πνευµατική δηµιουργία είναι εγγενώς κοινωνική, εφ όσον αποτελεί πόρισµα όλης της προγενέστερης δραστηριότητας της κοινωνίας, δηµιουργική συσσώρευση, επεξεργασία, γενίκευση και επανανοηµατοδότηση του ανθρώπινου πολιτισµού. Από αυτή την άποψη, οι όποιες εφευρέσεις και ευρεσιτεχνίες, παρά την τιτάνια και πάντα διακριτή από τον αυθεντικό επιστήµονα συνεισφορά των δηµιουργών τους, κατ ελάχιστον ανήκουν σε µεµονωµένα άτοµα δίκην ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Στην αυθεντική επιστηµονική εργασία συνεισφέρει «ο καθ ένας κατά τις ικανότητές του». Εδώ η ανάπτυξη πολύπλευρων δηµιουργικών ικανοτήτων είναι ο κανόνας, είναι µια αντικειµενική αναγκαιότητα που υπαγορεύεται από την ίδια τη διαδικασία παραγωγής και διάδοσης νέας γνώσης. Η εν λόγω διαδικασία δεν συνιστά απλώς πεδίο πραγµάτωσης, αλλά και διαµόρφωσης, διαρκούς συσσώρευσης και τελειοποίησης των 7

8 ικανοτήτων του καθ ενός (Βολκόφ, σ ). Με αυτή την έννοια, η καθολική εργασία, ως όρος για τη δηµιουργία, είτε ως δηµιουργία και ανάπτυξη των ιδεατών και εµπράγµατων όρων και των τρόπων εκτύλιξης της ανθρώπινης δραστηριότητας, γίνεται η κατ εξοχήν µορφή της άµεσα κοινωνικού χαρακτήρα εργασίας, και ως εκ τούτου, σε συνδυασµό µε την έµµεσα κοινωνικού χαρακτήρα (εκτελεστική, επαναλαµβανόµενη, κατακερµατισµένη, κ.ο.κ.) εργασία, η οποία αρχικά επικρατεί στατιστικά ως η ευρύτερη βάση της καθολικής γίνεται η υπόσταση, η κατ εξοχήν δηµιουργός, η γενεσιουργός αιτία των πολιτιστικών καθόλου, των καθολικών µορφών προσοικείωσης της πραγµατικότητας. Ας προσεγγίσουµε περισσότερο τον θεµελιώδη και για την έρευνα και την παιδαγωγική αλληλεπίδραση, για το σύνολο της εκπαίδευσης, «µηχανισµό» ανάπτυξης της καθολικής εργασίας. Γιατί η καθολική εργασία συνιστά ουσιώδη και δυναµική πλευρά της αυθεντικής ερευνητικής και παιδαγωγικής αλληλεπίδρασης; Ποιος είναι ο «µηχανισµός» ανάπτυξης των ικανοτήτων του υποκειµένου; Η γενίκευση και καθολικοποίηση των ικανοτήτων του (ατοµικού ή συλλογικού) υποκειµένου Β σε ορισµένο πεδίο, επιτυγχάνεται µέσω της αφοµοίωσης των δηµιουργικών ικανοτήτων του (ατοµικού ή συλλογικού) υποκειµένου Α, οι οποίες προέκυψαν ως ατοµική επεξεργασία, επανανοηµατοδότηση, και προώθηση των κεκτηµένων του πολιτισµού στο εν λόγω πεδίο. Αυτή η αφοµοίωση των δηµιουργικών ικανοτήτων του υποκειµένου Α (που προέκυψαν ως ατοµική επεξεργασία, επανανοηµατοδότηση, και προώθηση των κεκτηµένων του πολιτισµού), προϋποθέτει εκ µέρους του υποκειµένου Β βαθύτατη επίγνωση και συνειδητοποίηση του είδους, του χαρακτήρα και της κλίµακας της συνεισφοράς του υποκειµένου Α, στην οποία εδράζεται το εγχείρηµα του ίδιου. Χωρίς αυτή την επίγνωση, είναι αδύνατο να συγκεκριµενοποιηθεί η ιστορικά προσδιορισµένη γνωσιακή συγκυρία, γεγονός που καθιστά µετέωρη την ίδια την ικανότητα και την δυνατότητα του υποκειµένου Β να εµπλακεί δηµιουργικά στη γνωστική διαδικασία. Όπου και όποτε η επίγνωση αυτή είναι απούσα (ή το υποκείµενο Β συγκαλύπτει τεχνηέντως, δια της αποσιωπήσεως, κ.ο.κ., την προηγηθείσα συνεισφορά στα κληροδοτήµατα του επιστηµονικού κεκτηµένου), η γενίκευση και καθολικοποίηση των ικανοτήτων του υποκειµένου Β, υπονοµεύεται και εκ των πραγµάτων ακυρώνεται. Αυτή η ακύρωση δεν οφείλεται µόνο σε λόγους ηθικής τάξεως και δεοντολογίας της επιστηµονικής έρευνας (δεδοµένου ότι η εσκεµµένη απόκρυψη των πηγών των κεκτηµένων αναφοράς, είναι δηλωτική της ελλειµµατικής ως προς το ήθος προσωπικότητας του ερευνητή, και στοιχειοθετεί την απάτη της λογοκλοπής), αλλά κυρίως, σε λόγους που συνδέονται µε την λογική και την µεθοδολογία της επιστηµονικής έρευνας, δεδοµένου ότι µε ασαφή τα όρια του κληροδοτηθέντος κεκτηµένου της γνώσης, το υποκείµενο Β αδυνατεί να συνειδητοποιήσει και να αναστοχαστεί δηµιουργικά την γνωσιακή συγκυρία (για τον επιστηµολογικό προσδιορισµό της γνωσιακής συγκυρίας βλ.: Πατέλης, 1998), στα πλαίσια της οποίας καλείται να καταθέσει τη δική του συνεισφορά, γεγονός που οδηγεί (το υποκείµενο Β) σε επίταση της απροσδιοριστίας και της σύγχυσης, µέσω της λάθρα «χρησικτησίας» επιστηµονικών κεκτηµένων, κατά τρόπον ώστε να γίνονται συγκεχυµένα τα όρια µεταξύ αυθεντικής και κατ επίφαση συνεισφοράς Η προβληµατική αυτή δεν έχει την παραµικρή σχέση µε τις νοµικές πτυχές της υπόθεσης, µε τον φετιχισµό της λεγόµενης «πνευµατικής ιδιοκτησίας» και των πνευµατικών δικαιωµάτων. Κάθε απόπειρα επιβολής ιδιωτικής ιδιοκτησίας επί δηµιουργηµάτων της καθολικά κοινωνικής εργασίας, είναι δηλωτική της αντιφατικότητας της υπαγωγής της επιστήµης στο κεφάλαιο. Η ιδιωτική ιδιοκτησία επί κεκτηµένων της επιστήµης, ως εγχείρηµα ατοµικής-ληστρικής ιδιοποίησης πολιτιστικών καθόλου, συλλογικών κεκτηµένων του ανθρώπινου πολιτισµού, συνιστά επιβολή ιδιωτικής ιδιοκτησίας επί αναντίστοιχης εαυτής 8

9 βάσης, επί µίας βάσης, για την οποία η ιδιωτική ιδιοκτησία συνιστά πλέον αντιδραστικό αναχρονισµό. Η επιβολή αυτή συνειδητοποιείται ως κάτι το «αφύσικο», «άδικο» και «παράλογο» ακόµα και σε επίπεδο διαίσθησης. Το (απαρτιζόµενο κατ εξοχήν από µηχανικούς) κίνηµα του Ελεύθερου Λογισµικού Λογισµικού Ανοικτού Κώδιακα, είναι χαρακτηριστική περίπτωση ηµιαυθόρµητης εναντίωσης σε κραυγαλέα περίπτωση ιδιωτικής µονοπωλιακής οικειοποιήσης συλλογικής πνευµατικής παραγωγής. Μορφή εσωτερίκευσης αυτής της αγοραίας ληστρικής νοοτροπίας, που συνδέεται µε την ιδιωτική ιδιοκτησία, είναι και ο εκχυδαϊσµός του λογοκλόπου. Ως εκ τούτου, κάθε απόπειρα δικαίωσης της πρακτικής του λογοκλόπου µε ρητορική δήθεν κατά της ιδιωτικής ιδιοκτησίας στην επιστήµη, είναι αξιοθρήνητη Μόνον οι σχέσεις της συνειδητά επιλεγµένης αµοιβαιότητας και ανιδιοτέλειας κατά την ένταξη στο καθολικό πεδίο αµοιβαίου εµπλουτισµού δεξιοτήτων, γνώσεων και ικανοτήτων, καθιστούν καθ όλα γόνιµη και δηµιουργική την στράτευση στην επιστήµη. Ακριβώς αυτή η σχέση συνιστά και τον πυρήνα της αυθεντικής παιδείας ως καλλιέργειας του πολιτισµού. Με αυτή την έννοια οι χαρακτηριστικές για την εν λόγω συνεργασία σχέσεις, στα πλαίσια της πραγµατικής ανάπτυξης και επαναστατικοποίησης της επιστήµης, προβάλλουν εν πολλοίς ως επιστηµολογικό πρότυπο παιδείας και εκπαίδευσης, και κυρίως, ως προαπείκασµα-πρόπλασµα του χαρακτήρα της εργασίας και των κοινωνικών σχέσεων του αυθεντικού πολιτισµού, της ώριµης κοινωνικοποιηµένης ανθρωπότητας. Η ατοµική συνεισφορά σε αυτή τη σχέση, δεν συνιστά υποκειµενική αυθαιρεσία, δεν συνιστά πράξη ιδιοτελούς κατίσχυσης και αυτοπροβολής, αλλά αυθεντική δηµιουργική δραστηριότητα. Τι είναι όµως η δηµιουργικότητα; ηµιουργικότητα είναι η εκάστοτε βέλτιστη δυνατή συµβολή στη νοµοτελή αναπτυξιακή διαδικασία στην οποία το υποκείµενο (άτοµο, οµάδα, κοινωνία) εντάσσει οργανικά τη δραστηριότητα του. Ο αυθεντικά δηµιουργικός νεωτερισµός, η πραγµατική καινοτοµία, δεν αποτιµάται µε αγοραίους όρους. ιαφέρει ριζικά από τη µηδενιστική σχέση προς το παρελθόν, προς την παραγωγή του άλλου, από το πνεύµα αντιλογίας, από την επιφανειακή, φορµαλιστική, αυθαίρετη, εκκεντρική και τελικά φθοροποιό αναζήτηση της πάση θυσία «ριζοσπαστικής» τοµής, από τον υπερτονισµό της ασυνέχειας µε την εν λόγω διαδικασία που γίνεται αυτοσκοπός και αυταξία. ιαφέρει ριζικά και από τη µονότονη κοµφορµιστική επανάπαυση στα κεκτηµένα, από τη µετριότητα, τον µινιµαλισµό και τον συντηρητισµό, που επικαλούνται τη βεβαιότητα της συνέχειας, την προσήλωση στην παράδοση, στην αυθεντία, στις «αιώνιες αξίες», κ.λπ. ηµιουργικότητα σηµαίνει υπέρβαση των ορίων της εν λόγω διαδικασίας βάσει των κεκτηµένων της, στην κατεύθυνση των νοµοτελειών που διέπουν την ανάπτυξη της και των βαθύτερων αναγκών της ανθρωπότητας, σηµαίνει προώθησή της σε ποιοτικά και ουσιαστικά ανώτερο επίπεδο, µέσω της γόνιµης κριτικής αφοµοίωσης, µέσω της διαλεκτικής άρσης των κεκτηµένων της. ηµιουργικότητα στην επιστήµη είναι ο µετασχηµατισµός, η ανάπτυξη, η υπέρβασηδιαλεκτική άρση της κεκτηµένης γνώσης (βάσει της συνειδητοποίησης των βαθύτερων αναγκών της ανθρωπότητας, όπως αυτές διαθλώνται µέσω του πρίσµατος της συγκεκριµένης επιστήµης, µετασχηµατιζόµενες εµµέσως σε ερευνητικό πρόβληµα που εγγράφεται στη νοµοτελή πορεία της επιστήµης, στη λογική της έρευνας), η ανακάλυψη νέας γνώσης. Η δηµιουργικότητα δεν συνιστά αποκλειστικά βιολογικά προκαθορισµένη εγγενή ιδιότητα ή βουλητική ψυχολογική προδιάθεση «προικισµένων» υποκειµένων. Χωρίς να αποκλείουµε από την προσέγγισή µας την όποια ατοµική ιδιοτυπία του υποκειµένου (καθ ότι η προσωπικότητα συνιστά «διάθλαση» του κοινωνικού µέσω του ατοµικού, άρα δεν µπορεί να εκπίπτει της έρευνας και το µέσο αυτής της διάθλασης), οφείλουµε να αναδείξουµε εµφατικά τις συνδεόµενες 9

10 µε τον εκάστοτε κρατούντα χαρακτήρα της εργασίας αντικειµενικές ιστορικές δυνατότητες ανάπτυξης της δηµιουργικότητας. Έτσι η καθολική εργασία γίνεται πεδίο αµοιβαίου εµπλουτισµού και ανταλλαγής ικανοτήτων, ατοµικό έργο που συνιστά υπόθεση της κοινωνίας, επιµέρους συνεισφορά καθολικής εµβέλειας και απεύθυνσης. Ας αναρωτηθούµε λοιπόν: πόσο δηµιουργική είναι η καθηµερινότητα της δραστηριότητας των επιστηµόνων (εάν και κατά πόσο συνιστά αυθεντική έρευνα) και της παιδαγωγικής αλληλεπίδρασης; Η «παραγωγική κατανάλωση» των πολιτιστικών καθόλου, που συνδέονται µε τα κεκτηµένα της επιστήµης και ευρύτερα της κοινωνικής συνείδησης, ως θεµελιώδες στοιχείο της έρευνας και της παιδείας, προϋποθέτει την αφοµοίωση της δηµιουργικής-παραγωγικής ικανότητας του άλλου και τη δυνατότητα µετάδοσης αυτής της ικανότητας. Η ανάπτυξη, η καταξίωση της προσωπικότητας του ατόµου επιτυγχάνεται µέσω της ανάπτυξης, της καταξίωσης του άλλου. Η µετάδοση ορισµένης γνώσης-ικανότητας, συµβάλλει στην επίρρωση της αντικειµενικότητας και της θεµελίωσής της. εν συνιστά απλώς κοινοποίηση διεκπεραιωτικού τύπου, µιας και προϋποθέτει ορισµένη περαιτέρω επεξεργασία της, ώστε αυτή να καταστεί διυποκειµενικά προσπελάσιµη, σε µια διαδικασία, κατά την οποία, ο «δέκτης» (σε πλήρη αντίθεση µε τον αντιπραγµατισµό και τις σχέσεις αγοραίας ανταλλαγής) δεν ενισχύεται µονοµερώς ως προς τα κεκτηµένα του εις βάρος του «ποµπού» (κατά τους µύχιους πόθους των απανταχού λογοκλόπων), και ο «ποµπός», δεν αναλώνεται σε σχέσεις µαταιόδοξης προβολής και επιβολής του «κύρους» και της «αυθεντίας» του δασκάλου, µειώνοντας σε κάθε ευκαιρία τον «δέκτη-µαθητή», αλλά αµφότεροι αναβαθµίζονται, µέσω της συµβολής τους στην ανάπτυξη των δηµιουργικών ικανοτήτων εκατέρου. Ο επιστήµονας όταν απευθύνεται στο στοχασµό κάποιου άλλου (προγενέστερου ή συγχρόνου του) τον καθιστά πλήρη µέτοχο της διανοητικής του εργασίας: δάσκαλο, µαθητή, οµοϊδεάτη, πολέµιο, σε κάθε περίπτωση όµως -συστοχαζόµενο, ενταγµένο στο πεδίο αναφοράς της έρευνάς του. Σε αντίστοιχη θέση εκ-θέτει, εκ-δίδει, δηµοσιοποιεί και το δικό του έργο, ώστε να αποτελέσει αντικείµενο κριτικής δοκιµασίας και εκτίµησης εκ µέρους της κοινωνίας (τουλάχιστον της επιστηµονικής κοινότητας). Εδώ η παιδαγωγική, ερευνητική, πολιτιστική, κ.ο.κ. χρήση της ικανότητας του άλλου, προϋποθέτει την αφοµοίωση αυτής της ικανότητας σε µια διαλογική σχέση υπέρβασης ορίων στο χώρο και στο χρόνο, χαρακτηριστικό της οποίας είναι η ενεργός στάση «παραγωγού» και «καταναλωτή», η συµβατότητα, η επικοινωνιακή συνεύρεση των δηµιουργικών ικανοτήτων προγενέστερων και συγχρόνων (Ρεζαµπέκ, κ.α.). Για την αντιφατικότητα των στοιχείων καθολικότητας επί κεφαλαιοκρατίας. Ψήγµατα καθολικής εργασίας ανιχνεύονται σε όλη την ιστορία του πολιτισµού. εδοµένων των παραπάνω πορισµάτων από τη Λογική της Ιστορίας και την µαρξιστική ανάλυση του χαρακτήρα της εργασίας, είναι σκόπιµο να σταθούµε στο θεµέλιο των πολιτιστικών καθόλου της κεφαλαιοκρατίας. Ο διττός χαρακτήρας της εργασίας (η οποία εκπίπτει σε αφηρηµένη και συγκεκριµένη) επί κεφαλαιοκρατίας, ως αποτέλεσµα του ιστορικά συγκεκριµένου καταµερισµού της εργασίας, επηρεάζει το σύνολο της αστικής κοινωνικής συνείδησης, την επικρατούσα νόηση (τρόπο σκέψης). εδοµένου ότι εδώ υπερτερεί η τάση της διαίρεσης, του κατακερµατισµού (και µάλιστα άκρως ανταγωνιστικού) έναντι της (κατ εξοχήν ασυνείδητα αναπτυσσόµενης επί κεφαλαιοκρατίας) τάσης προς ενοποίηση της εργασίας, χαρακτηριστικό της αστικής συνείδησης είναι η κυριαρχία της προδιαλεκτικής βαθµίδας της νόησης, της διάνοιας (της στατικής, αποσπασµατικής, κ.ο.κ. πρόσληψης), η οποία απολυτοποιείται και ενισχύεται από ένα ολόκληρο 10

11 πλέγµα κοινωνικών-πολιτισµικών όρων (π.χ. υποδουλωτικός καταµερισµός της εργασίας και στο εσωτερικό της επιστήµης, φετιχιστικές αυταπάτες, επίπεδο ανάπτυξης της επιστήµης συνολικά αλλά και του στοχαστή κ.λπ.). Η καθολική εργασία αναδεικνύεται µεν σαφώς στο προσκήνιο µε την έναρξη της µετατροπής της επιστήµης σε παραγωγική δύναµη, και ιδιαίτερα µε την αυτοµατοποίηση πλευρών της παραγωγής, πλην όµως, είναι αδύνατο να γίνει κυρίαρχο είδος εργασίας επί κεφαλαιοκρατίας. Αλλά και το υποκείµενό της αναπτύσσεται µονοµερώς, όσο η ανάπτυξή του υπάγεται στην αγοραία λογική του κεφαλαίου και της σταδιοδροµίας, της ιεραρχικής ανάδειξης, όσο εδράζεται στην υπανάπτυξη των άλλων, όσο λειτουργεί ως συστατικό στοιχείο σχέσεων εκµετάλλευσης και καταπίεσης. Οι όποιες αλλαγές στον χαρακτήρα και στον καταµερισµό της εργασίας, έχουν εγγύτερες και απώτερες κοινωνικές και πολιτιστικές επιπτώσεις. Πρόκειται για διαδικασίες που εκτυλίσσονται εντός του πλαισίου των σχέσεων παραγωγής. Οι τελευταίες, µε τη σειρά τους, επενεργούν αφ ενός µεν στη δυναµική της τεχνολογικής συνιστώσας της παραγωγικής επενέργειας του ανθρώπου στη φύση, αφ ετέρου δε στη διαµόρφωση των ιδιοτήτων του ανθρώπου ως υποκειµένου αυτής της επενέργειας. Υπό τις εκάστοτε κυρίαρχες σχέσεις παραγωγής (και όσο αυτές παρέχουν περιθώρια για την ανάπτυξη της δεδοµένης παραγωγικής επενέργειας), από το εκάστοτε φάσµα δυνατοτήτων ανάπτυξης της τεχνολογίας (και ευρύτερα της επιστήµης) επιλέγονται οι κατευθύνσεις εκείνες, οι οποίες εναρµονίζονται πληρέστερα µε την κυριαρχία των εν λόγω σχέσεων, σε µια πορεία εµβάθυνσης της αντιφατικότητας αυτών των πόλων, µέσω της µετάθεσης της ριζικής επίλυσης της αντίφασης σε άλλου τύπου πολιτισµό, στην ώριµη κοινωνία. Αλλού έχουµε αναδείξει τη θέση και το ρόλο της οργανωµένης εκπαίδευσης στη δια-µόρφωση του υποκειµένου της εργασίας, στον κοινωνικό καταµερισµό εργασίας και στις σχέσεις παραγωγής (Πατέλης, 2002). Στις ταξικές κοινωνίες, η επιστήµη (και η τεχνολογία), ως καθολική δύναµη της ανθρωπότητας, είναι άκρως αντιφατική. εν συνιστά κοινωνικά ουδέτερο, αµερόληπτο, κ.ο.κ. µόρφωµα, αλλά φέρει το στίγµα εκείνης της εκάστοτε ιστορικά συγκεκριµένης καθολικότητας (του εκάστοτε συνδυασµού καθολικού, επιµέρους και ενικού) της υπόστασης του πολιτισµού που την χαρακτηρίζει, και εκείνων των σχέσεων παραγωγής, εντός των οποίων αναπτύσσεται, µε τις οποίες αλληλεπιδρά αντιφατικά και η επιστήµη ως άµεση παραγωγική δύναµη. Επί κεφαλαιοκρατίας, αφ ενός µεν δηµιουργούνται ορισµένες δυνατότητες δηµιουργικής ανάπτυξης στο πλαίσια της «καθολικής εργασίας» για κάποιους ανθρώπους (κυρίως στις σφαίρες της επιστήµης, της τέχνης), αφ ετέρου δε και η δηµιουργική εργασία φέρει την «αξιακή» σφραγίδα, εµπορευµατοποιείται, υπάγεται στην εργαλειακή χρησιµοθηρία και στο στενό πρακτικισµό των εµπορευµατικών και χρηµατικών σχέσεων. Ακριβώς αυτή η µονοµερής χρησιµοθηρική σχέση οδηγεί στην σύγχυση των εννοιών «γνώση» και «πληροφορία» επί κεφαλαιοκρατίας, µε την αναγωγή της πρώτης σε µετρήσιµες και εµπορεύσιµες (αποτελεσµατικές, ανταγωνιστικές, κ.ο.κ.) εκδοχές της δεύτερης. Και οι άνθρωποι της επιστήµης και της τέχνης σύρονται στο πεδίο του ανταγωνισµού και της αξιολόγησης σύµφωνα µε τα κριτήρια του κεφαλαίου (βλ. Πατέλης, 2000). Ο καθολικός χαρακτήρας της επιστηµονικής εργασίας διαστρεβλώνεται και συρρικνώνεται µέσω της ιδιωτικής χρήσης και εκµετάλλευσής της. Το όλο σύστηµα των πνευµατικών δικαιωµάτων, αδειών και ευρεσιτεχνιών, µαζί µε τον µονοπωλιακό έλεγχο που ασκείται σε ευρύτατο φάσµα ερευνών, λειτουργεί αντιφατικά: αφ ενός µεν οδηγεί σε ορισµένη (συχνά εντυπωσιακή και ραγδαία) ανάπτυξη της επιστήµης και της τεχνολογίας, αφ ετέρου δε, 11

12 παρεµβαίνει σκοταδιστικά, ως ωµός φραγµός στην δυναµική της έρευνας (π.χ. για να αποφευχθεί η απαξίωση εν ενεργεία κεφαλαιουχικών εξοπλισµών και να µην απολεσθούν µονοπωλιακές θέσεις και υπερκέρδη). Η θεσµοθέτηση της «αριστείας», της κατίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, της προστιθέµενης αξίας, η φετιχοποίηση των επιστηµοµετρικών-βιβλιοµετρικών δεικτών (ποσότητας δηµοσιεύσεων, impact factor, citation index, της αγοραίας έρευνας, κ.ο.κ.), οδηγούν σε επικράτηση των εξωτερικών κινήτρων έναντι των εσωτερικών. Κατ αυτόν τον τρόπο, προτάσσεται σε όλα τα πεδία η ανταγωνιστικότητα και η ιδιοτέλεια. Στο βαθµό που ο δηµιουργός (ερευνητής, δάσκαλος, κ.ο.κ.) και κοινό (ο κεφαλαιούχος, ο φοιτητής, κ.ο.κ.) δεν αντιµετωπίζουν την (επιστηµονική, παιδαγωγική, κ.ο.κ.) δηµιουργία βάσει της εσωτερικής δυναµικής της και της κοινωνικής σηµασίας της, αλλά κυρίως µέσω εξωτερικών κινήτρων, δηλαδή χάριν αποδοχής ή απόρριψης αξιών-προτύπων-προδιαγραφών, δηµιουργείται (στατιστικά) ένα ετεροπροσδιοριζόµενο υποκείµενο, προσανατολισµένο προς έξωθεν και άνωθεν επιβαλλόµενη δραστηριότητα. Η τάση αυτή ευνουχίζει εξ υπαρχής τη δηµιουργικότητα, την κριτική στάση, τον προσανατολισµό στην δηµιουργική δραστηριότητα εαυτής χάριν ή (και) χάριν των πραγµατικών συνειδητοποιούµενων κοινωνικών αναγκών, λόγω του µονόπλευρου προσανατολισµού στην ιδιότυπη αναγνώριση και ανταποδοτικότητα. Ο κυρίαρχος ρόλος των εξωτερικών (αξιακών) κινήτρων στην όποια δηµιουργία και επικοινωνία, είναι το ηθικό και αισθητικό αντίστοιχο της εξωτερικής σχέσης των ανθρώπων προς την εργασία (όπου η εργασία λειτουργεί αν όχι αποκλειστικά, κυρίως ως µέσο βιοπορισµού, πλουτισµού, σταδιοδροµίας και αυτοπροβολής). Αυτός ο εξωτερικός επικαθορισµός, οδηγεί στην εσωτερική κενότητα, στην απουσία αντιστάσεων και κριτικής επιλεκτικότητας έναντι εξωτερικών επιδράσεων, είτε ακόµα και σε πλήρη προσαρµογή σε αυτές, µε την ψευδαίσθηση της «προσωπικής επιλογής» (Ρουµπινστέιν Σ. Λ., σελ. 382). Έτσι, η στάση ζωής, η επιλογή πολιτισµικά αποδεκτών η µη αποδεκτών µορφών, συµπεριφορών, δραστηριοτήτων, γνωστικών αντικειµένων, µεθοδολογιών, κ.λπ., δεν είναι αποτέλεσµατα ουσιώδους ολόπλευρης ανάπτυξης της προσωπικότητας, αλλά προϊόντα έξωθεν είτε (και) άνωθεν επιβεβληµένων προτύπωνπροδιαγραφών (ως µόδα, main stream, must, in, προϊόν λογοκρισίας, αυτολογοκρισίας, επιβολής, υποβολής, αυθυποβολής, κ.ο.κ.). Η επιδίωξη µιας «επιτυχίας» προσανατολισµένης µονοµερώς στον καταναλωτισµό και στην σταδιοδροµία, οδηγεί σε άµβλυνση, αν όχι και σε εξαφάνιση της όποιας κριτικής σχέσης προς την κοινωνία. Εδραιώνει την αγοραία «λειτουργική» ή «επιχειρησιακή» δοµή της συµπεριφοράς και τη συνακόλουθη νόηση. Η νοητική ικανότητα υποβαθµίζεται σε λειτουργική προσαρµογή στο κυρίαρχο σύστηµα σχέσεων και αξιών. Η ευφυΐα συγχέεται µε την πονηρία (αν δεν ανάγεται σε αυτήν). Νοήµων και ευφυής θεωρείται ο επιτήδειος, ακόµα και ο πανούργος µε την αγοραία έννοια (καθιερωµένος πλέον τύπος γίνεται ο προγραµµατοθήρας, ο «λαµόγιας» παρά την επιστήµη), µιας και αυτός επικρατεί στην αξιολόγηση (αν δεν την ασκεί κατ εξοχήν ο ίδιος). Έτσι, η αξιολογική προσέγγιση και ο πρακτικός-λειτουργικός µηχανισµός της, η αξιολόγηση, συνιστούν βασικό στοιχείο της επιβολής, της εδραίωσης, της διάδοσης και της αναπαραγωγής συνοχής, συναίνεσης, συµµόρφωσης και υποταγής στις κυρίαρχες σχέσεις και στην εξουσία. Από αυτή την άποψη, η αξιολόγηση λειτουργεί σαφώς ως µηχανισµός επιβολής σχέσεων κυριαρχίας και υποταγής βάσει της κυρίαρχης κλίµακας αξιών. Απαξίωση της βασικής έρευνας και της φιλοσοφίας. Στη σύγχρονη κεφαλαιοκρατία, προνοµιακή θέση καταλαµβάνει εκείνη η επιστήµη, τα αποτελέσµατα της οποίας µπορούν να οδηγήσουν σε κερδοφόρες τεχνολογικές εφαρµογές, µε 12

13 σαφή τον κίνδυνο υπονόµευσης της βασικής, της θεµελιώδους έρευνας και αντίστοιχη υποβάθµιση εκείνων των κατευθύνσεων της φιλοσοφίας και των κοινωνικών επιστηµών που δεν υιοθετούν απολογητικούς ρόλους. Όταν η επιστήµη υπάγεται στην εκµετάλλευση του κεφαλαίου, η επιλογή κατεύθυνσης της περαιτέρω ανάπτυξης της έρευνας από το εκάστοτε φάσµα δυνατοτήτων, κάθε άλλο παρά υπάγεται στην εσωτερική λογική της εν λόγω έρευνας, κάθε άλλο παρά εκκινεί από την συνειδητοποίηση των βαθύτερων και απώτερων αναγκών της ανθρωπότητας. Αντίστοιχες ιεραρχήσεις αποκρυσταλλώνονται και σε όλα τα επίπεδα της θεσµικά οργανωµένης εκπαίδευσης, στα αναλυτικά προγράµµατα, στη συγκρότηση και στο περιεχόµενο των γνωστικών αντικειµένων, στη συσχέτιση γενικής παιδείας και επαγγελµατικής εξειδίκευσης, κ.ο.κ. Η αλµατώδης επιστηµονική και τεχνολογική πρόοδος επί κεφαλαιοκρατίας πραγµατοποιείται εν πολλοίς στρεβλά, κατά έναν εργαλειακό τρόπο, υποταγµένη στη λογική της µεγιστοποίησης της κερδοφορίας (βλ. Πατέλης, 1998). Ωστόσο η υποταγή αυτή της επιστήµης και της εκπαίδευσης δεν µπορεί να είναι απόλυτη. Οι διαδικασίες αυτές έχουν ως αποτέλεσµα την συνολική απαξίωση και την τάση εξοβελισµού από τα προγράµµατα σπουδών της βασικής έρευνας (που αφορά την φύση και την κοινωνία), των µαθηµατικών, αλλά και της φιλοσοφίας. Η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη στα πολυτεχνεία. Ωστόσο, µε τι κριτήρια θα επιλέξει διεξόδους από το φάσµα δυνατοτήτων της εκάστοτε γνωσιακής συγκυρίας ο επιστηµονικά και κοινωνικοφιλοσοφικά απαίδευτος µηχανικός; Σήµερα, τα σπουδαιότερα τεχνολογικά επιτεύγµατα είναι αποτελέσµατα εφαρµογών θεµελιωδών επιστηµονικών ανακαλύψεων. Αναγκαία προϋπόθεση για τη δηµιουργία τους δεν είναι µόνο ή βαθιά µελέτη και γνώση των φυσικών, χηµικών, βιολογικών φαινοµένων και διαδικασιών πού αποτελούν τη βάση της αρχής της λειτουργίας τους, αλλά και των κοινωνικών-πολιτισµικών φαινοµένων και διαδικασιών πού συνδέονται οργανικά µε αυτές. 0ι απαιτήσεις της ίδιας της παραγωγής προϋποθέτουν τη µελέτη των φαινοµένων αυτών, τη θεωρητική τους ανάλυση και γενίκευση και την ικανότητα να προβλέπονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους σε άλλες καταστάσεις, πού ακόµα δεν έχουν µελετηθεί. Κατ αυτόν τον τρόπο, αναγκαίος όρος ανάπτυξης της τεχνικής και εποµένως της υλικής παραγωγής, είναι να προπορεύεται ή ανάπτυξη της βασικής επιστήµης έναντι της τεχνικής και της πράξης, µε προεξάρχοντα τον ρόλο του κοινωνικού και φιλοσοφικού αναστοχασµού των όρων και των επιπτώσεων αυτής της ανάπτυξης. Υπάρχει µία διαµεσολαβηµένη και ανατροφοδοτούµενη σχέση µεταξύ επιστήµης (ανώτερης βαθµίδας του ειδέναι), µορφών κοινωνικής συνείδησης, κοινωνικών επιστηµών και φιλοσοφίας. Η σχέση αυτή προσδιορίζεται σηµαντικά από την αναστοχαστική, λογική-µεθοδολογική και ευρετική λειτουργία της κατ εξοχήν θεωρητικής µορφής του συν-ειδέναι, οργανικά συνδεόµενη µε τη γνωσιοθεωρητική διερεύνηση της δοµής και της ιστορίας των επιστηµών και της κοινωνικής συνείδησης. Προσδιορίζεται επίσης και από τα εκάστοτε φιλοσοφικά θεµέλια των επιστηµών, χωρίς τα οποία είναι ανέφικτη η παραγωγή, επεξεργασία, συστηµατοποίηση και διάδοση των επιστηµονικών γνώσεων, ανεξάρτητα µε το εάν και κατά πόσο συνειδητοποιούν την ύπαρξη και σηµασία τους διάφοροι επιστήµονες. Σε αντιδιαστολή µε τις επιµέρους επιστήµες, η φιλοσοφία επιδίδεται στην αναζήτηση των «οριακών θεµελίων» της γνώσης και της συνειδητής σχέσης προς την πραγµατικότητα. Π.χ. κάθε επιστήµη µας παρέχει επιµέρους αληθείς, ορθές γνώσεις, αλλά µόνον η φιλοσοφία ασχολείται µε το πρόβληµα της αλήθειας στην πλέον γενικευµένη µορφή του, µε τα κριτήρια της αλήθειας, της ιστορικότητας, της επάρκειας κ.λπ. της γνώσης του ανθρώπου. 13

14 Ο επιστήµονας που αγνοεί, υποτιµά και χλευάζει τη φιλοσοφία, δεν απαλλάσσεται από αυτήν, αλλά όπως έδειξε ο Φ. Ένγκελς γίνεται δούλος των χειρότερων φιλοσοφικών δογµάτων, αποδέχεται άκριτα την εκάστοτε σκάρτη και αγοραία φιλοσοφία της µόδας (βλέπε π.χ. τη διάδοση του µεταµοντέρνου ανορθολογισµού και των νεοφιλελεύθερων δογµάτων στις µέρες µας)... εδοµένου ότι η επιστήµη ως κατ εξοχήν ειδέναι, έλκει την καταγωγή της από την πρακτική-µετασχηµατιστική δραστηριότητα του ανθρώπου, η πρακτική προβάλλει ως το αφετηριακό σηµείο, το κριτήριο της αλήθειας και ο τελικός προορισµός της. εδοµένου επίσης και του γεγονότος ότι η επιστήµη συνιστά καθολική δηµιουργική (συχνά µάλιστα και καταστροφική) δύναµη της ανθρωπότητας, θα πρέπει να λάβουµε υπ όψιν τον τρόπο µε τον οποίο οι εκάστοτε κοινωνικές ανάγκες ενσωµατώνονται στο corpus της επιστηµονικής έρευνας, µέσω µιας ιδιότυπης «διήθησης» και αναψηλάφησης του εάν, τι, µε τι τρόπο και κατά πόσο εµπίπτει στο πεδίο του γνωστικού της αντικειµένου. Όπως έχουµε διαπιστώσει, στις ανταγωνιστικές κοινωνίες οι (συνδεόµενες µε τα κυρίαρχα συµφέροντα) εκάστοτε δεσπόζουσες µορφές κοινωνικής ζήτησης (π.χ. οι ανάγκες µεγιστοποίησης της κερδοφορίας του κεφαλαίου) ως κριτήριο επιλογής προοπτικής, τεχνολογικών λύσεων, κ.ο.κ. µέσα από το φάσµα δυνατοτήτων της γνωσιακής συγκυρίας, δεν ταυτίζονται µε τις βαθύτερες πραγµατικές ανάγκες της ανθρωπότητας και µε τις ανάγκες της εσωτερικής λογικής της ανάπτυξης της έρευνας. Σε αυτές τις κρίσιµες συγκυρίες, ο µηχανικός χωρίς τον εξοπλισµό των βασικών επιστηµών (φυσικών και κοινωνικών) που άπτονται του αντικειµένου του και χωρίς κοινωνικοφιλοσοφική παιδεία, δεν λειτουργεί ως συνειδητό υποκείµενο, αλλά ως ενεργούµενο (ως εκτελεστικό όργανο βάσει προδιαγεγραµµένων πακέτων πληροφορίας και δεξιοτήτων) και ως εκ τούτου είναι άκρως επικίνδυνος για την ανθρωπότητα και την επιστήµη. Είναι ο άνθρωπος εκείνος, ο οποίος επικαλούµενος τον τεχνοκρατικά εννοούµενο επαγγελµατισµό του και την κοινωνική του «ουδετερότητα» και «αµεροληψία» (βλ. κυνική αδιαφορία για τον άνθρωπο), θα δηµιουργήσει και θα βελτιστοποιήσει ό,τι του αναθέσουν οι οικονοµικά και πολιτικά ισχυροί, µε τα κριτήρια και τους όρους που προτάσσουν αυτοί και όχι µε τα όσα επιτάσσουν οι πραγµατικές ανάγκες της επιστήµης και της ανθρωπότητας. Ενδεχοµένως θα αναφέρει ως φύλλο συκής την «βιώσιµη» (για το κεφάλαιο) ανάπτυξη, αλλά δεν θα το απασχολεί καν η «αξιοβίωτη» (Ρόκος). Συνοψίζοντας, διαπιστώνουµε ότι µόνον υπό το πρίσµα µιας οπτικής που χαρακτηρίζεται από απαίδευτη στενότητα και επιφανειακό καιροσκοπισµό δεν έχουν καµία σχέση µε τη φιλοσοφία και τις κοινωνικές επιστήµες οι φυσικές και τεχνολογικές επιστήµες που διδάσκονται στα Πανεπιστήµια και στα Πολυτεχνεία. Επιστήµονας χωρίς φιλοσοφική παιδεία, σηµαίνει επιστήµονας χωρίς επιστηµονικά θεµελιωµένη κοινωνική συνείδηση και αυτοσυνειδησία, χωρίς γνώση και αυτογνωσία της θέσης, του ρόλου και του προορισµού του στην κοινωνία, χωρίς προβληµατισµό για την κατάσταση και τις προοπτικές της ανθρωπότητας. Επιστήµονας χωρίς φιλοσοφική παιδεία, σηµαίνει άνθρωπος µε στενό ορίζοντα και περιορισµένες ευρετικές-δηµιουργικές ικανότητες ακόµα και στο στενό γνωστικό του αντικείµενο. Φανταστείτε φερ ειπείν, τι δυνατότητες έχει για να αναπτύξει συστήµατα «τεχνητής νοηµοσύνης» ο άνθρωπος που δεν έχει ιδέα για την µακραίωνη φιλοσοφική αναζήτηση των νοµοτελειών που διέπουν το νοείν στη γνωστική διαδικασία, παραπαίοντας ανάµεσα σε εκδοχές χυδαίου υλισµού και µηχανιστικού αναγωγισµού υστυχώς αυτό το γεγονός κάθε άλλο παρά συνειδητοποιείται δεόντως από του ιθύνοντες. Κάπου «ανέχονται» τις κοινωνικές επιστήµες και τη φιλοσοφία, ως διακοσµητικού χαρακτήρα άλλοθι και υποκριτικό 14

15 αντιστάθµισµα του κυρίαρχου αγοραίου-τεχνοκρατικού κυνισµού τους. Υπάρχουν π.χ. καθηγητές, αλλά και πρυτάνεις Α.Ε.Ι. που θεωρούν τη φιλοσοφία επικίνδυνη, άχρηστη ενασχόληση ήσσονος σηµασίας, είτε και φλυαρία!... Φερ ειπείν, ορισµένοι ιθύνοντες θεωρούν ότι ο αρχιτέκτονας, δηλ. ο επιστήµονας και καλλιτέχνης, αντικείµενο του οποίου είναι η αισθητική και χρηστικά λειτουργική οργάνωση του ανθρωπογενούς χώρου, δεν χρειάζεται φιλοσοφία και κοινωνικές επιστήµες!...υπάρχουν τµήµατα και σχολές που σπεύδουν να την υποβαθµίσουν είτε και να την εκπαραθυρώσουν (µε υποβάθµιση ως προς τις «πιστωτικές µονάδες» και µε την συρρίκνωση των δυνατοτήτων επιλογής των φοιτητών). Οι επιπτώσεις από τη στάση και τη συµπεριφορά του φιλοσοφικά απαίδευτου επιστήµονα είναι απείρως δεινότερες από αυτές που απορρέουν από τη στάση και τη συµπεριφορά οποιουδήποτε άλλου ανθρώπου. Αυτό µπορούµε να το συνειδητοποιήσουµε εάν αναλογιστούµε τι είδους πολλαπλασιαστής-επιταχυντής ισχύος και εµβέλειας της ανθρώπινης δράσης είναι η επιστήµη και η τεχνολογία της εποχής µας. ηµόσιο και ιδιωτικό: πεδίο διεκδικήσεων και χειραγωγήσεων. Σε κάθε περίπτωση, το ιδιωτικό οικονοµικό συµφέρον από τη φύση του αδυνατεί να αρθεί στο ύψος της καθολικής αντικειµενικής θεώρησης και της συνειδητοποίησης των βαθύτερων ανθρώπινων αναγκών. Η εγγενής αυτή αδυναµία του κεφαλαίου, µέσα από αγώνες και διεκδικήσεις των συλλογικοτήτων του πόλου της εργασίας, συνειδητοποιήθηκε εγκαίρως και από τους πολιτικούς φορείς του, µε την εκ των πραγµάτων θεσµική συγκρότηση αυτού που ο Μαρξ αποκαλούσε «συλλογικό κεφαλαιοκράτη». Ο τελευταίος λειτουργεί ως µηχανισµός στοιχειώδους ρύθµισης των κανόνων του ενδοταξικού ανταγωνισµού των αστών και ως εκφραστής των συλλογικών συµφερόντων της αστικής τάξης, επί του συνόλου της κοινωνίας. Σε αυτή την βάση, µε την ανάληψη της πολιτικής εξουσίας από την αστική τάξη, συγκροτήθηκε το κρατικό, και ευρύτερα το «δηµόσιο» συµφέρον έναντι του ιδιωτικού. Φυσικά, µε δεδοµένη την κυριαρχία της αστικής τάξης, αυτό το «δηµόσιο» δεν είναι άλλο από την εκάστοτε συνισταµένη του συσχετισµού δυνάµεων, πρωτίστως στο εσωτερικό της κυρίαρχης τάξης. Ωστόσο, η εν λόγω συνισταµένη δεν µένει ανεπηρέαστη από τα κληροδοτήµατα της ιστορίας (π.χ. από τις ιδιαιτερότητες της ανόδου της κεφαλαιοκρατίας σε κάθε χώρα, από τα θεσµικά αποκρυσταλλώµατα των συγκρούσεων και των συµβιβασµών µε προκεφαλαιοκρατικές δοµές, κ.ο.κ.) και από τον ευρύτερο συσχετισµό δυνάµεων και την ταξική πάλη. Η κυρίαρχη τάξη, υποχρεούται εκ των πραγµάτων (για να κατευνάσει την κοινωνική δυσαρέσκεια, να αποσοβήσει έκρυθµες εξάρσεις, εξεγέρσεις και επαναστάσεις, και για να νοµιµοποιήσει την ισχύ της µε την διασφάλιση της µέγιστης δυνατής συναίνεσης) σε ένα θεσµικό (σπανίως ουσιαστικό, κατά κανόνα κατ επίφαση) συγκερασµό των εκάστοτε συλλογικών της στοχεύσεων µε τις διαθέσεις, τις επιδιώξεις και τις διεκδικήσεις ευρύτερων µαζών, ώστε η κυριαρχία της να νοµιµοποιείται, να εκλαµβάνεται από τις µάζες ως «λαϊκή κυριαρχία», ως πολιτειακή αρχή, ως «δηµόσιο», «εθνικό», «κοινωνικό», κ.ο.κ. συµφέρον. Το εύρος, το βάθος, ο χαρακτήρας και η ένταση της ενσωµάτωσης σε αυτό το «δηµόσιο» ευρύτερων λαϊκών επιταγών, µηχανισµών κοινωνικού ελέγχου, κ.ο.κ. που απηχούν πραγµατικές ανάγκες «των κάτω», δεν είναι δεδοµένα θέσµια, ούτε και εναπόκεινται στην ευαισθησία και στην διακριτική ευχέρεια «των άνω». Είναι συνάρτηση των εκάστοτε συσχετισµών δυνάµεων, των όρων που θέτει το εκάστοτε λαϊκό και επαναστατικό κίνηµα, συνειδητοποιώντας και προωθώντας τις βαθύτερες κοινωνικές ανάγκες και προοπτικές, σε αντιδιαστολή µε την καταστροφικά κοντόφθαλµη συγκυριακή-κερδοσκοπική ιδιοτέλεια του ιδιώτη ή του «συλλογικού κεφαλαιοκράτη». 15

16 Υπό αυτό το πρίσµα θα πρέπει να θεωρηθούν ιστορικά κεκτηµένα των εργαζοµένων κατά τον 20 ο αι., όπως η δηµόσια και δωρεάν παιδεία, η κοινωνική πρόνοια, η περίθαλψη, κ.ά. Ως εκ τούτου, αυτό το «δηµόσιο», αφ ενός µεν δεν πρέπει να φετιχοποιείται σε ένα πνεύµα ανιστορικό και θεσµολάγνο ως πανάκεια, αφ ετέρου δε, δεν πρέπει να θεωρείται κενό γράµµα, άχρηστη και αδιάφορη για το κίνηµα και τις προοπτικές της κοινωνίας «συµβολική κατασκευή» χειραγωγικού χαρακτήρα, απλώς και µόνο για την διασφάλιση της κυριαρχίας της άρχουσας τάξης. Στην πρώτη περίπτωση, ο µοιρολατρικός τακτικισµός, για να βελτιώσει το παρόν και να αποτρέψει τα χειρότερα, σε ένα πνεύµα ηττοπαθούς αµυντισµού, ανατρέχει σε αναπολήσεις, εξιδανικεύοντας κεκτηµένα του παρελθόντος. Στην δεύτερη περίπτωση, ο αριστερισµός, εν ονόµατι της «υπερεπαναστατικής» ταξικής συνέπειας, και της «καθαρής» στρατηγικής, αγνοεί την αντιφατικότητα του παρόντος και εκείνη την δυναµική εντός της, που ωθεί στην υπέρβαση του παρόντος, που µπορεί να συνδέσει διαλεκτικά την τακτική του παρόντος µε την στρατηγική προοπτική της κοινωνικοποιηµένης ανθρωπότητας. Η δυναµική αυτή, συνδέεται πρωτίστως µε τις αυθεντικά καθολικού χαρακτήρα πλευρές και τάσεις της επιστήµης, της τεχνολογίας και της εκπαίδευσης, που δεν µπορούν να υπαχθούν πλήρως στο κεφάλαιο και τα πολιτικά όργανά του. Εποµένως, η άµεση και άνευ όρων υπαγωγή της εκπαίδευσης στις συγκυριακές αγοραίες ανάγκες του κεφαλαίου, υπονοµεύει ανεπανόρθωτα τον καθολικό χαρακτήρα της γνώσης και της ανάπτυξης των υποκειµένων, υπονοµεύει την προοπτική χειραφέτησης και ενοποίησης της ανθρωπότητας, αλλά και τις δυνατότητες συνειδητοποίησης αυτής της προοπτικής. Φερ ειπείν, ο θεσµός του δηµοσίου πανεπιστηµίου (και όχι η ιδεοκρατικής υφής «ιδέα του πανεπιστηµίου», στις εκάστοτε αποχρώσεις της οποίας αποδίδεται συχνά ο χαρακτήρας του υπαρκτού θεσµού), που έλκει την καταγωγή του από τον ύστερο µεσαίωνα, είναι χαρακτηριστική περίπτωση της ιστορικής δυναµικής του τι µπορεί να πρεσβεύει το «δηµόσιο». Τα βασικά φυσιογνωµικά χαρακτηριστικά του διαµορφώθηκαν στην εποχή του διαφωτισµού, γεγονός που αποτυπώθηκε στην µετατροπή του σε κατ εξοχήν θεσµό εκπόνησης και προώθησης σχεδίων αλλαγής της κοινωνίας µέσω της γνώσης και της λογικής, µέσω της συνένωσης έρευνας και διδασκαλίας, κατά το υπόδειγµα του Wilhelm von Humboldt. Στο πανεπιστήµιο, η τροφοδοτούµενη από την έρευνα διδασκαλία έχει περισσότερες πιθανότητες να µη περιπέσει σε δογµατικές αγκυλώσεις, ενώ η κοινωνούµενη και αναπαραγόµενη σε διευρυνόµενους κύκλους έρευνα, σε ένα κλίµα προνοµιακής διαλογικότητας (που διασφαλίζει η προστατευόµενη ασυλία-αυτοδιοίκηση), υποβάλλεται διαρκώς στην θεσµοποιηµένη βάσανο της δηµόσιας κριτικής (δηµόσια υποστήριξη διατριβών, κριτήρια επιλογής ιδακτικού και Ερευνητικού Προσωπικού, κατάρτιση προγραµµάτων σπουδών, κ.ο.κ.). Αυτού του τύπου το πανεπιστήµιο, λειτούργησε ως προνοµιακός χώρος εκκοσµίκευσης του πνευµατικού βίου, αυτονόµησης των επιστηµών από τα φεουδαρχικά δεσµά και κατάλοιπα, από την παντοκρατορία της θρησκείας, της θεολογίας και της εκκλησίας στα ιδεολογικά ζητήµατα και από την αυταρχική παρουσία του απολυταρχικού κράτους. Στον πυρήνα του κλασικού πανεπιστηµίου βρίσκεται η (ποικίλων µορφών και επιπέδων) αλληλένδετη εκπλήρωση ερευνητικών και διδακτικών-σπουδαστικών σκοπών (η επεξεργασία ανθρώπων µέσω της επεξεργασίας γνώσεων, και αντιστρόφως). Με το διαφωτιστικό-χοµπουλτιανό πρότυπο του πανεπιστηµίου συνδέεται πληθώρα λειτουργιών, µε βασικότερες τις εξής: 1. Γνωστική, µε έµφαση στην ανάπτυξη των φυσικών επιστηµών. Η λειτουργία αυτή έγκειται στην «παραγωγή», συσσώρευση, συστηµατοποίηση, κωδικοποίηση, διαφύλαξη, διαβίβαση και διάδοση γνώσεων. Το πανεπιστήµιο καταξιώνεται ως κατ εξοχήν θεσµός έρευνας, ως «γεννήτρια» νέων γνώσεων περί των θεµελιωδών νόµων της φύσης, της κοινωνίας και της νόησης. 2. ιαπαιδαγωγητικήεκπαιδευτική, δεδοµένου ότι συνιστά τον κατ εξοχήν τόπο επιστηµονικής εκπαίδευσης και 16

17 παιδείας. 3. Ιδεολογική, µέσω κατ εξοχήν των κοινωνικών και ανθρωπιστικών σπουδών, µε έµφαση στην εκπόνηση του ιδεολογικού πλαισίου αναφοράς, για την λειτουργική συγκρότηση της «κοινωνίας των ιδιωτών-πολιτών», αλλά και των αντιλήψεων περί λαού, έθνους-κράτους, κοινωνικής αλλαγής, κ.ο.κ. 4. Κοσµοθεωρητική, µέσω της σφαιρικής καλλιέργειας και της ώσµωσης των επιστηµών, µε την δηµιουργία ενός προνοµιακού τόπου τρόπον τινά ανιδιοτελούς αναστοχασµού της κοινωνίας. 5. Πολιτιστική, δεδοµένου ότι λειτουργεί ως πολιτιστικό κέντρο, ως θεσµός συσσώρευσης, κωδικοποίησης, συστηµατοποίησης και κοινοποίησης της πολιτισµικής κληρονοµιάς (τοπικής και παγκόσµιας), ως κέντρο δηµιουργίας και συγκρότησης της διανόησης. 6. ιοικητική, µε έµφαση στην παραγωγή και αναπαραγωγή στελεχών και αξιωµατούχων του κράτους και των επιχειρήσεων, κ.ά. Εξυπακούεται ότι οι ακαδηµαϊκές ελευθερίες και τα προνόµια της πανεπιστηµιακής κοινότητας λειτούργησαν ως θεσµικά κεκτηµένα και εφαλτήρια, πρωτίστως για την προώθηση και επιβολή της κυριαρχίας της ανερχόµενης αστικής τάξης και της ελίτ των διανοουµένων που λειτουργούσε στην υπηρεσία της. Η υπεράνω πρακτικών σκοπιµοτήτων και ιδιοτελών συµφερόντων γνώση-καλλιέργεια, εµφορείται εν πολλοίς από µιαν ελιτίστικη ιδεολογικοποίησηεξιδανίκευση της απόσπασης της πνευµατικής εργασίας από την χειρονακτική, και της αντίστοιχης απαξίωσης της χειρωναξίας της µισθωτής εργασίας (βλ. και Παυλίδη 2006 β ). Η αντίληψη αυτή, ιδιαίτερα προ της βιοµηχανικής επανάστασης, χαρακτηρίζεται από έναν ενατενιστικό αντικειµενισµό, που συνάδει µε το αριστοτέλειο «ειδέναι εαυτού χάριν». Με την ώθηση της βιοµηχανικής επανάστασης και την µετατροπή των τεχνικών µέσων παραγωγής σε πεδίο της εφαρµοσµένης φυσιογνωσίας, η επιστήµη µετατρέπεται σε άµεση παραγωγική δύναµη και ως τέτοια, εν πολλοίς υπάγεται στο κεφάλαιο. Κατ αυτό τον τρόπο, η υπαγωγή της εργασίας στο κεφάλαιο µετατρέπεται από τυπική σε πραγµατική, εφ όσον συναρτάται πλέον µε τον καθοριζόµενο από την τεχνολογία καταµερισµό της εργασίας εντός της παραγωγικής διαδικασίας. Έτσι, η κυριαρχία του κεφαλαίου επί της εργασίας, θεµελιώνεται στην αντίθεση µεταξύ νεκρής και ζωντανής εργασίας, µεταξύ εργασίας του παρελθόντος (ενσαρκωµένη στις τεχνολογικές διατάξεις και εγκαταστάσεις, στους εµπράγµατους όρους της παραγωγής) και εργασίας του παρόντος (ζωντανής χειρωνακτικής και πνευµατικής εργασίας που ενεργοποιεί την παραγωγική διαδικασία), µεταξύ σταθερού και µεταβλητού κεφαλαίου. Κατά τον 19 ο αι. εµφανίζονται και τα πολυτεχνικά ιδρύµατα, µε αντικείµενα κατ εξοχήν τεχνολογικά. Στις αρχές του 20 ου αι., εκτυλίσσεται το πρώτο στάδιο της επιστηµονικοτεχνικής επανάστασης (αρχές αυτοµατοποίησης σε επίπεδο γραµµών παραγωγής, τµηµάτων, εργαστηρίων, ενιαία ενεργειακά-παραγωγικά συγκροτήµατα, εν σειρά και εν αλληλουχία παραγωγήσυναρµολόγηση, φορντισµός, τεϋλορισµός, κ.ο.κ.). Μετά τον Β Παγκόσµιο Πόλεµο, και ιδιαίτερα αφ ότου αρχίζει η εισαγωγή αυτοµατοποιηµένων συστηµάτων και πληροφορικής στην παραγωγή, το πανεπιστήµιο µαζικοποιείται, ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες του κεφαλαίου για νέου τύπου εργασιακή δύναµη. Το δεύτερο στάδιο της (που συµπίπτει µε την ραγδαία άνοδο των πολυεθνικών) άρχισε στα τέλη της δεκαετίας του και στην δεκαετία του , οπότε παρατηρείται η µετάβαση στην εντατική διαµόρφωση ενός πληροφοριακού τεχνολογικού συγκροτήµατος (ενιαία αυτοµατοποιηµένα συµπλέγµατα, έναρξη παραγωγής αυτοµάτων µέσω αυτοµάτων, έναρξη αυτοµατοποίησης κλάδων, διαστηµική, έναρξη τηλεµατικής και διαδικτύωσης σε παγκόσµιο ιστό). Στις µέρες µας σηµειώνεται νέα στροφή στις παραγωγικές δυνάµεις, µε εντατικότερη προώθηση της αυτοµατοποίησης και του πληροφοριακού-τεχνολογικού συγκροτήµατος, των βιοτεχνολογιών, νέων ισχυρότερων πηγών ενέργειας µε υψηλό συντελεστή απόδοσης, νανοτεχνολογιών, νέων δυνατοτήτων επίδρασης στον άνθρωπο και στον ανθρώπινο ψυχισµό, κ.ο.κ.. Οι πολυεθνικές εταιρίες και οι χώρες που ελέγχουν και διαχειρίζονται αυτές τις 17

18 κατακτήσεις της επιστηµονικοτεχνικής προόδου, κατέχουν ηγεµονική και κυρίαρχη θέση στον κόσµο, και απαιτούν άµεση υπαγωγή της έρευνας, της τεχνολογίας και της παιδείας στις ανάγκες άµεσης κεφαλαιοποίησης αυτών των κατακτήσεων, και στις ανάγκες υπερεκµετάλλευσης της µισθωτής εργασίας. Οι επιχειρούµενες προσαρµογές στις εκάστοτε ανάγκες της κεφαλαιοκρατικής παραγωγής και στις αξιώσεις περαιτέρω υπαγωγής της επιστήµης και του πανεπιστηµίου στο κεφάλαιο, δεν επιτυγχάνονται γραµµικά και απρόσκοπτα. Αυτό ισχύει πολύ περισσότερο για τις αλλαγές που επιχειρούνται στην πρώτη δεκαετία του 21 ου αι. Με την εδραίωση της πολιτικής κυριαρχίας της αστικής τάξης, ο ελευθεριακόςενατενιστικός λόγος που αρθρώνεται εντός του πανεπιστηµίου τείνει να παραχωρεί την θέση του σε ένα λόγο χειραγωγικά πρακτικό, εργαλειακό, χρησιµοθηρικό και πειθαρχικό. Το αντιφατικό δίπολο ενατένιση - χειραγώγηση που διέπει το σύνολο των εκφάνσεων της αστικής συνείδησης και των αντίστοιχων (κατά περίσταση) στάσεων και συµπεριφορών, διαπερνά και την εκπαίδευση, του πανεπιστηµίου συµπεριλαµβανοµένου. Εξυπακούεται ότι εντός της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, το (ιδιωτικό ή δηµόσιο) Πανεπιστήµιο ούτε είναι, ούτε µπορεί να καταστεί κοινωνικά, πολιτικά, ιδεολογικά και αξιολογικά ουδέτερο και αµερόληπτο, καθ ότι είναι προϊόν και συστατικό στοιχείο συγκεκριµένων ιστορικά αντιφάσεων, τις οποίες εσωτερικεύει (σε συνδυασµό µε τις εσωτερικές σχετικά αυτοτελείς αντιφάσεις που απορρέουν από την θεσµική ιδιοτυπία του), αναπαράγει και τρόπον τινά συνεισφέρει στην επίταση ή (στο βαθµό που συντελεί στην συνειδητοποίησή τους) στην επίλυσή τους. Το πανεπιστήµιο ως πεδίο έρευνας, συνειδητοποίησης και αγώνα. Το σύνολο των εκπαιδευτικών θεσµών, και ιδιαίτερα το Πανεπιστήµιο, λόγω ακριβώς της ιδιότυπης θέσης, των λειτουργιών και του ρόλου που διαδραµατίζει, απετέλεσε και αποτελεί ένα κατ εξοχήν συγκρουσιακό πεδίο. Η σχετική αυτονοµία του δηµόσιου Πανεπιστηµίου, η διεπιστηµονική ώσµωση σχολών και γνωστικών αντικειµένων µε την προβληµατική των κοινωνικών επιστηµών, των ανθρωπιστικών σπουδών και της φιλοσοφίας, δηµιουργούν ένα προνοµιακό πεδίο καθολικού χαρακτήρα αναστοχασµού, όχι µόνο περί της θέσης και του ρόλου της επιστήµης και της τεχνολογίας, αλλά και περί του κοινωνικού γίγνεσθαι εν γένει. Το Πανεπιστήµιο αναδεικνύεται σε ιδιότυπο πόλο αυτοσυνειδησίας και αναστοχασµού της κοινωνίας. Εντός της κεφαλαιοκρατικής κοινωνίας, ο αναστοχασµός αυτός διεξάγεται σε ευρύτατο φάσµα µορφών και επιπέδων, από ποικίλες οπτικές γωνίες, σε συνάρτηση µε την ευρύτερη κοινωνική δυναµική και τις αντιφάσεις της. Εξυπακούεται ότι οι εκάστοτε (εντεταλµένοι είτε σε εθελούσια βάση) εκφραστές των συµφερόντων της άρχουσας τάξης, αναπτύσσουν τον αναστοχασµό, αρθρώνουν τον στρατηγικό λόγο και επενδύουν ιδεολογικά-προπαγανδιστικά την οπτική αυτής της τάξης, επιδιώκοντας την κατάκτηση ηγεµονικής θέσης και την επιβολή αυτής της οπτικής εντός και εκτός του πανεπιστηµίου. Αυτό όµως δεν σηµαίνει ότι η επίτευξη των στόχων τους είναι εύκολη και δεδοµένη. Εντός και εκτός του πανεπιστηµίου αρθρώνεται και εναλλακτικός-ανατρεπτικός αναστοχαστικός λόγος, που εκφράζει την οπτική άλλων τάξεων και στρωµάτων, την δυναµική των κοινωνικών και πολιτικών κινηµάτων τους, και κυρίως: την δυναµική της νοµοτελούς προοπτικής κοινωνικοποίησης της ανθρωπότητας, εγγενής φορέας της οποίας είναι η αυθεντική έρευνα και η παιδεία. Ποτέ δεν κατέστη εφικτή η καθ ολοκληρίαν υπαγωγή της σκέψης και του λόγου της πανεπιστηµιακής διανόησης στην βούληση της αστικής τάξης. Ποτέ δεν λειτούργησε το Πανεπιστήµιο ως αµιγώς ιδεολογικός µηχανισµός του αστικού κράτους. εν υπάρχει σηµαντικό κίνηµα και εκδηλώσεις του, από τους Νέους Χρόνους µέχρι σήµερα, χωρίς την συµµετοχή 18

19 πανεπιστηµιακής διανόησης και ιδιαίτερα της φοιτητιώσας νεολαίας. Συχνά, η ιδιότυπη ασυλία του Πανεπιστηµίου, κάποτε µάλιστα σε καιρούς χαλεπούς, λειτούργησε και λειτουργεί και ως φυτώριο προοδευτικών και επαναστατικών ιδεών, ως πεδίο ζυµώσεων και πολεµικής, ζωτικής σηµασίας για την άρθρωση κινηµάτων και για την δροµολόγηση κοινωνικών αλλαγών, εξεγέρσεων και επαναστάσεων. Ο αγώνας σήµερα για την σχετική αυτονοµία της παιδείας εντός του κεφαλαιοκρατικού συστήµατος, είναι αγώνας για την διατήρηση και ανάπτυξη εκείνων των καθολικών χαρακτηριστικών, που ανταποκρίνονται στην εσωτερική λογική της ανάπτυξης της επιστήµης, στις πραγµατικές ανάγκες της κοινωνίας και στην προοπτική ενοποίησης της ανθρωπότητας. Άρα, αυτός ο αγώνας, θα είναι εκ προοιµίου χαµένος, εάν διεξάγεται στο πνεύµα ενός αµυντισµού, ενός αρνητισµού στις αντιδραστικές «αναδιαρθρώσεις» και στις «σύγχρονες µεταρρυθµίσεις» του κεφαλαίου, µιας λογικής που ανάγεται απλώς στην προάσπιση κεκτηµένων του παρελθόντος. Μιας λογικής, πού, έστω και ασυνείδητα, εµπεριέχει ένα στοιχείο εξιδανίκευσης προηγούµενων φάσεων της κεφαλαιοκρατίας ή αναπόλησης οπτικών του «συλλογικού κεφαλαιοκράτη» του παρελθόντος, και των θεσµικών τους αποκρυσταλλωµάτων (π.χ. της συνταγµατικής κατοχύρωσης της δηµόσιας και δωρεάν ανώτατης εκπαίδευσης στο άρθρο 16). Ο αγώνας αυτός, µπορεί να εξελιχθεί σε κίνηµα µε προοπτική, µόνον όταν θα αρχίσει να αρθρώνει τον λόγο του (επι-)θετικά, όταν θα αναδεικνύει τον αντιδραστικό και οπισθοδροµικό χαρακτήρα των «αναδιαρθρώσεων» και «µεταρρυθµίσεων» του κεφαλαίου, που κινούνται σε αντιδιαστολή µε εκείνες τις επιταγές της επιστήµης και της τεχνολογίας που τις αναδεικνύουν σε καθολική δύναµη προόδου και ενοποίησης της ανθρωπότητας. Ωστόσο, η επιστήµη (και η παιδεία), ως συνιστώσα της υπόστασης του πολιτισµού, αν αφεθεί και υποταχθεί πλήρως στα ιδιοτελή συµφέροντα του κεφαλαίου, γίνεται δύναµη στρεβλή, µονοµερής, παραµορφωµένη και τελικά καταστροφική. Συνεπώς, ο αγώνας αυτός θα πρέπει να καταδεικνύει την εγγενή αδυναµία των δυνάµεων του κεφαλαίου, της αγοράς, να αρθρώνουν τα προπαγανδιστικά τους ιδεολογήµατα και να αυτοπροβάλλονται σήµερα εν ονόµατι της επιστήµης και της τεχνολογίας, ως οι κατ αποκλειστικότητα δυνάµεις της προόδου, χωρίς εναλλακτική προοπτική. Οι δυνάµεις αυτού του κινήµατος, στο πεδίο των εργασιακών σχέσεων και της παιδείας, οφείλουν να συνειδητοποιήσουν και να καταδεικνύουν πειστικά, ότι η παιδεία, η έρευνα και η τεχνολογία, είναι ως προς την ουσία τους ζωτικής στρατηγικής σηµασίας καθολικές πανανθρώπινες δυνάµεις, οι τύχες των οποίων δεν µπορούν να αφεθούν ως έρµαια του αγοραίου και προοπτικά καταστροφικού καιροσκοπισµού των όποιων ιδιωτικών συµφερόντων. Οφείλουν να καταδεικνύουν επιστηµονικά, ότι η φθοροποιός και καταστροφική για την φύση και τον άνθρωπο τροπή της χρήσης της παιδείας, της έρευνας και της τεχνολογίας, δεν οφείλεται στην δήθεν «δαιµόνιο» φύση του «τεχνογενούς πολιτισµού», αλλά στις µονοµέρειες και στρεβλώσεις που υφίστανται στο βαθµό που αυτές οι δραστηριότητες καθίστανται όργανα του κεφαλαίου. Οφείλουν να αναδεικνύουν εκείνες τις ερευνητικές και τεχνολογικές δυνατότητες από το εκάστοτε αναδυόµενο φάσµα δυνατοτήτων της ιστορικά συγκεκριµένης γνωσιακής συγκυρίας, που αγνοούνται, αποκρύπτονται, απορρίπτονται είτε στρεβλώνονται από τις δυνάµεις του κεφαλαίου. Οφείλουν δηλαδή να διερευνούν και να ενηµερώνουν την ανθρωπότητα για το τι είναι επιστηµονικά και τεχνολογικά εφικτό και αναγκαίο (από την άποψη της εσωτερικής λογικής της ανάπτυξης της έρευνας και από την άποψη των βαθύτερων αναγκών της ανθρωπότητας) και γι το τι τελικά προτάσσει και επιτάσσει το κεφάλαιο. Και κυρίως: οφείλουν να καταδεικνύουν επιστηµονικά την προοπτική 19

20 της καθολικής παιδείας-δηµιουργικότητας, συστατικό στοιχείο της οποίας θα είναι το κοινό καλό της ενοποιηµένης ανθρωπότητας, η αισθητική δηµιουργία και η επιστηµονική έρευνα, δηλ. εκείνη η ενότητα αρετής, κάλους και αλήθειας, που συνειδητοποίησε ως ιδεώδες ο φιλοσοφικός στοχασµός από τα πρώτα βήµατά του. Οφείλουν να καταδεικνύουν ότι το πανεκπαιδευτικό κίνηµα κατά των αντιδραστικών θεσµικών αλλαγών δεν µπορεί να έχει προοπτική εάν δεν ανασυγκροτηθεί σε ένα µέτωπο παιδείας-εργασίας, µε την στρατηγική της διεξόδου στην χειραφέτηση παιδείας-εργασίας, σε µια κοινωνία χωρίς εκµετάλλευση και καταπίεση. Βιβλιογραφία Bourdieu P., "Για την επιστήµη και τις κοινωνικές χρήσεις της", Πολύτροπον, Αθήνα, Cardwell D., "Ιστορία της τεχνολογίας". Μεταίχµιο, Αθήνα, Friedmann G., "Πού τραβά η ανθρώπινη εργασία", Αθήνα, Guy Aznar., "Λιγότερη δουλειά, δουλειά για όλους", Π. Τραυλός Ε. Κωσταράκη, Αθήνα, Herbert Simon A., "Οι επιστήµες του τεχνητού", Σύναλµα. Αθήνα, Ihle D., "Φιλοσοφία της τεχνολογίας", Κάτοπτρο, Αθήνα, Lllley S., "Men, machines and history", London, Mitcham C., "Η τεχνολογική σκέψη". Πανεπιστηµιακές εκδόσεις Ε.Μ.Π., Αθήνα, Rifkin G., Το τέλος της εργασίας και το µέλλον της. Νέα Σύνορα Α.Α. Λιβάνη, Αθήνα, Warwick K., "March of the Machines", Century Απέκη Λ., "Πανεπιστήµιο. Η πολιτική της απορρύθµισης", Εταιρεία Ν. Πουλατζάς, Αθήνα, Βαζιούλιν Β.Α., "Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ. Ζητήµατα θεωρίας και µεθοδολογίας", Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα, Βακαλιός Θ., "Τεχνολογία, κοινωνία, πολιτισµός", Ψηφίδα, Αθήνα, Βολκόφ Γ.Ν., "Οι πηγές και οι ορίζοντες της τεχνικής. Κοινωνιολογικά προβλήµατα της ανάπτυξης επιστήµης και τεχνικής", Μόσχα, εσποτόπουλος Ι. Κ., "Συµβολή στη φιλοσοφία της εργασίας", Παπαζήση. Αθήνα, Ηλιόπουλου Γ., "Τεχνολογίες του µέλλοντος, Έσοπτρον", Αθήνα, Ιλιένκοφ Ε., "Τεχνοκρατία και ανθρωπιστικά ιδεώδη στο σοσιαλισµό", Οδυσσέας, Αθήνα, Κάτσικα Χ., Θεριανού Κ., "Τα πανεπιστήµια φλέγονται! ", Εκδόσεις Α.Α.ΛΙΒΑΝΗ, Αθήνα, Κατσορίδας Α.., "Νέες τεχνολογίες και απασχόληση" Εναλλακτικές εκδόσεις/ Ρωγµή. Αθήνα, Κοζλόφ Μπ., "Η εµφάνιση και ανάπτυξη των τεχνικών επιστηµών", Λένινγκραντ, Κοριά Μπ., "Ροµποτική", Α/συνέχεια, Αθήνα, Κρέβνιεβιτς Β.Β., "Αυτοµατοποίηση και ικανοποίηση από την εργασία", Μόσχα, Κρέβνιεβιτς Β.Β., "Οι κοινωνικές συνέπειες της αυτοµατοποίησης", Μόσχα, Μαρξ Κ., "Grundrisse... " τοµ. Α. Β, Γ, εκδ. Στοχαστής, Αθήνα, Μαρξ Κ., "Θεωρίες για την υπεραξία", Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, τόµ.1-3. Μαρξ Κ., "Κριτική του προγράµµατος της Γκοτα", Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα Μαρξ Κ., "Το Κεφάλαιο", Σύγχρονη Εποχή, Αθήνα, τόµ.1-3. Μαυρουδέα Σ., "Οι τρεις εποχές του πανεπιστηµίου", Ελληνικά Γράµµατα, Αθήνα,

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι

Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Κεφάλαιο και κράτος: Από τα Grundrisse στο Κεφάλαιο και πίσω πάλι Γιώργος Οικονομάκης geconom@central.ntua.gr Μάνια Μαρκάκη maniam@central.ntua.gr Συνεργασία: Φίλιππος Μπούρας Κομβικό-συστατικό στοιχείο

Διαβάστε περισσότερα

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Τετάρτη 14 Μαΐου 2008, 12:00-18:00 Πολυτεχνειούπολη, Ξύλινο Αμφιθέατρο

ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Τετάρτη 14 Μαΐου 2008, 12:00-18:00 Πολυτεχνειούπολη, Ξύλινο Αμφιθέατρο ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΜΕΛΩΝ Δ.Ε.Π. ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΗΜΕΡΙΔΑ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Τετάρτη 14 Μαΐου 2008, 12:00-18:00 Πολυτεχνειούπολη, Ξύλινο Αμφιθέατρο ΟΡΓΑΝΩΣΗ: ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΜΕΛΩΝ ΔΕΠ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Talcott Parsons Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 3ο (σελ. 67-79) 2 Talcott

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΠΑΙ ΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΙΑΤΜΗΜΑΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΡΦΩΤΙΚΗ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΑ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟΝ ΙΑΛΟΓΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙ ΕΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ι. ΓΕΝΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ Η

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ

ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΕΝΝΟΙΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟΙ ΤΟΥΣ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟΙ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Δ.Ε. ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις της Γ.Σ.Ε.Ε προς το ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ

Θέσεις της Γ.Σ.Ε.Ε προς το ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Θέσεις της Γ.Σ.Ε.Ε προς το ΕΘΝΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΑΙ ΕΙΑΣ H Γ.Σ.Ε.Ε υλοποιώντας την κοινωνική της δέσµευση για διαρκή διάλογο για τα θέµατα της εκπαίδευσης, συµµετέχει ενεργά στον εθνικό διάλογο για την παιδεία

Διαβάστε περισσότερα

Κριτικό Αναπτυξιακό Μοντέλο

Κριτικό Αναπτυξιακό Μοντέλο Κριτικό Αναπτυξιακό Μοντέλο Χρυσούλα Κοσμίδου Hardy Σύγκριση με το Διαγνωστικό Μοντέλο 1 ΠΙΝΑΚΑΣ 1: Κριτική Αυτογνωσία Επισήμανση - Χαρτογράφηση πτυχών του εαυτού Έλλειψη προβληματισμού για το σχηματισμό

Διαβάστε περισσότερα

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ

Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει. Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Αυθεντικό πλαίσιο μάθησης και διδασκαλίας για ένα σχολείο που μαθαίνει Κατερίνα Κασιμάτη Επικ. Καθηγήτρια Παιδαγωγικού Τμήματος ΑΣΠΑΙΤΕ Ορισμός αυθεντικής μάθησης Αυθεντική μάθηση είναι η μάθηση που έχει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ: ΔΟΜΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΧΡ. ΜΠΟΥΡΑΣ Σκοπός του Μαθήματος Σκοπός του μαθήματος είναι η εισαγωγή στη

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 1η: Η Διδακτική στα πλαίσια της παραδοσιακής Παιδαγωγικής Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των

α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ΔΕΠΠΣ ΑΠΣ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ α. η παροχή γενικής παιδείας, β. η καλλιέργεια των δεξιοτήτων του μαθητή και η ανάδειξη των ενδιαφερόντων του, γ. η εξασφάλιση ίσων ευκαιριών και δυνατοτήτων μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση

12 Ο ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΟΣ ΧΟΡΟΣ στην εκπαιδευση προλογοσ Το βιβλίο αυτό αποτελεί καρπό πολύχρονης ενασχόλησης με τη θεωρητική μελέτη και την πρακτική εφαρμογή του παραδοσιακού χορού και γράφτηκε με την προσδοκία να καλύψει ένα κενό όσον αφορά το αντικείμενο

Διαβάστε περισσότερα

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε

1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε 1. Γένεση, καταβολές καιεξέλιξητηςπε Η Περιβαλλοντική Εκπαίδευση γεννιέται. Πότε; Η ΠΕ γεννιέται και διαµορφώνεται σε αυτόνοµο πεδίο στις δεκαετίες 1960 1970 Πώς; Προέρχεται από τη συνειδητοποίηση του

Διαβάστε περισσότερα

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας

Ηγεσία και Διοικηση. Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας Ηγεσία και Διοικηση Αποτελεσματική Ηγεσία στο Χώρο της Εργασίας 1. Η έννοια της αποτελεσματικής ηγεσίας Είναι σημαντικό να ξεκαθαρίσουμε πως η έννοια της ηγεσίας δεν είναι ταυτόσημη με τις έννοιες της

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46).

Η ιστορία της παιδικής συμπεριφοράς γεννιέται από την συνύφανση αυτών των δύο γραμμών (Vygotsky 1930/ 1978, σελ. 46). 1896 1934 2 ξεχωριστές στην καταγωγή τους γραμμές ανάπτυξης: Α) Μία πρωτόγονη, φυσική γραμμή ανάπτυξης,, αυτόνομης εκδίπλωσης των βιολογικών δομών του οργανισμού, και Β) μία πολιτισμική, ανώτερη ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και

Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και Η αξιοποίηση των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση Μένη Τσιτουρίδου Τμήμα Επιστημών Προσχολικής Αγωγής και Εκπαίδευσης Παιδαγωγική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική*

Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* 2 Περί της έννοιας της άρνησης στη διαλεκτική* Πιστεύω, σ αυτό είμαστε όλοι σύμφωνοι, ότι ο προσδιορισμός του περιεχομένου της παρούσης ιστορικής περιόδου και, ειδικά, η ανάπτυξη του ύστερου καπιταλισμού

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ

ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΕΧΤΕΛΙΔΗΣ, ΥΒΟΝ ΚΟΣΜΑ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η παιδική ηλικία είναι ένα ζήτημα για το οποίο η κοινωνιολογία έχει δείξει μεγάλο ενδιαφέρον τα τελευταία χρόνια. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1980 έως σήμερα βρίσκεται υπό εξέλιξη ένα πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ. ημερήσιος και περιοδικός τύπος ραδιόφωνο τηλεόραση προφορική φήμη ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ

ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ. ημερήσιος και περιοδικός τύπος ραδιόφωνο τηλεόραση προφορική φήμη ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ ΟΡΙΣΜΟΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ Παραπληροφόρηση είναι η σκόπιμη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων, με στόχο να οδηγηθεί η κοινή γνώμη προς ορισμένη κατεύθυνση, για την εξυπηρέτηση ιδιοτελών συμφερόντων. ΜΕΣΑ ΔΙΑΔΟΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY»

«CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILITY AND BUSINESS MORALITY» Σ Υ Ν Ε Σ Μ Ο Σ Ε Λ Λ Η Ν Ι Κ Ω Ν Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Ω Ν Οµιλία του Γενικού ιευθυντή, Μέλους του Σ του ΣΕΒ κ. Ιωάννη ραπανιώτη στο ιεθνές Συνέδριο για την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη «Εξασφαλίζοντας ένα µέλλον

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα

Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών. Ε. Κολέζα Η Καινοτοµία στη Διδασκαλία των Μαθηµατικών Ε. Κολέζα Κάτω υπό ποιες προϋποθέσεις το σχολείο θα αποτελέσει κέντρο δράσης και δηµιουργικότητας; 1. Εκπαίδευση των µαθητών µέσα από τη δηµιουργία «µαθησιακών

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ. Χρήστος Ν. Σιγάλας

Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ. Χρήστος Ν. Σιγάλας Η ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΕΡΓΟΥ ΣΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ Χρήστος Ν. Σιγάλας Με τον όρο Εκπαιδευτικό Έργο στο πλαίσιο μιας εκπαιδευτικής βαθμίδας νοούμε το σύνολο των ενεργειών και των δραστηριοτήτων δια

Διαβάστε περισσότερα

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης

Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης Μέθοδοι έρευνας και μεθοδολογικά προβλήματα της παιδαγωγικής επιστήμης http://users.uoa.gr/~dhatziha Αριθμός: 1 Η εισαγωγή σε μια επιστήμη πρέπει να απαντά σε δύο ερωτήματα: Ποιον τομέα και με ποιους τρόπους

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα

Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα Θέση της Φυσικής Αγωγής στο ισχύον εκπαιδευτικό σύστημα 27 Σεπτεμβρίου 2010 Δ. Χατζηχαριστός - Θέση της Φυσικής Αγωγής στο εκπαιδευτικό σύστημα Διαφάνεια: 1 Ισχύον σύστημα Φυσικής Αγωγής 27 Σεπτεμβρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1

ΕΙ ΙΚΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΧΑΡΤΗΣ ΧΡΗΣΗ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ. β. φιλιππακοπουλου 1 ΧΑΡΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΑΡΤΗΣ ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ ΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΧΡΗΣΗ β. φιλιππακοπουλου 1 Αναλυτικό Πρόγραµµα 1. Εισαγωγή: Μια επιστηµονική προσέγγιση στη χαρτογραφική απεικόνιση και το χαρτογραφικό σχέδιο

Διαβάστε περισσότερα

Ο Ρόλος των Τ.Ε.Ι. στην Τεχνολογική Εκπαίδευση

Ο Ρόλος των Τ.Ε.Ι. στην Τεχνολογική Εκπαίδευση Ο Ρόλος των Τ.Ε.Ι. στην Τεχνολογική Εκπαίδευση Σ.Ε.Σιµόπουλος, Αντιπρύτανης ΕΜΠ Π. Πατρών & ΤΕΕ Τµ. υτικής Ελλάδας, 8-12-2001 Πανεπιστήµια (ΑΕΙ) Ν1268/82 έχουν ως αποστολή Να παράγουν και να µεταδίδουν

Διαβάστε περισσότερα

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη

Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής συνοχής και ένταξης των µεταναστών για µια βιώσιµη Ευρώπη ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΩΣΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΟΙΚΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟ ΙΟΙΚΗΣΗ ΚΥΚΛΑ ΩΝ Επιτροπή των Περιφερειών ιάσκεψη µε θέµα Απασχόληση και πολιτισµός, πυλώνες κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας

Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί της παιδαγωγικής διαδικασίας Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Η παιδαγωγική διαδικασία

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια»

«ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» «ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Προσθέτει χρόνια στη ζωή αλλά και ζωή στα χρόνια» 1 ο Γενικό Λύκειο Πάτρας Ερευνητική Εργασία Β Τάξης Σχολικού έτους 2012-2013 Ομάδα Ε Ας φανταστούμε μία στιγμή το σχολείο των ονείρων μας.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Συγκρουσιακές Θεωρήσεις Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 5ο (σελ. 128 136) Οι θέσεις του Althusser Οι θέσεις του Gramsci 2 Karl Marx (1818-1883)

Διαβάστε περισσότερα

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr

Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού. Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr Διαπολιτισμική μεσολάβηση και ο ρόλος του εκπαιδευτικού Ευγενία Αρβανίτη, ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών earvanitis@upatras.gr 1 4/30/2014 Σχολικές κοινότητες μάθησης εστιάζουν στην προσωπικότητα του μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α)

ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) ΣΧΟΛΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ ΤΟΠΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ (Τ.Α) Στέργιος Κεχαγιάς, Δάσκαλος, Δημοτικός Σύμβουλος Δήμου Παγγαίου Η εκπαίδευση αποτελεί στην ουσία και στην πράξη μια βασική λειτουργία της κοινωνίας,

Διαβάστε περισσότερα

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που

Κάθε επιλογή, κάθε ενέργεια ή εκδήλωση του νηπιαγωγού κατά τη διάρκεια της εκπαιδευτικής διαδικασίας είναι σε άμεση συνάρτηση με τις προσδοκίες, που ΕΙΣΑΓΩΓΗ Οι προσδοκίες, που καλλιεργούμε για τα παιδιά, εμείς οι εκπαιδευτικοί, αναφέρονται σε γενικά κοινωνικά χαρακτηριστικά και παράλληλα σε ατομικά ιδιοσυγκρασιακά. Τέτοια γενικά κοινωνικο-συναισθηματικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ:

ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS ΥΠΟΕΡΓΟ: ΠΡΑΞΗ: «ΜΟ.ΔΙ.Π» (Μονάδα Διασφάλισης Ποιότητας) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας» Κωδικός MIS 299516 ΥΠΟΕΡΓΟ: «ΜΟΔΙΠ του ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ» και α/α «01» ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ: «Εκπαίδευση και Δια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών

ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ. E-learning. Οδηγός Σπουδών ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ, ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗ & ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ E-learning Οδηγός Σπουδών Το πρόγραμμα εξ αποστάσεως εκπαίδευσης ( e-learning ) του Πανεπιστημίου Πειραιά του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης, σας καλωσορίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης. Καζάκου Γεωργία, ΠΕ09 Οικονομολόγος ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1ο Η έννοια της επιχείρησης 1 Κάθε οικονομικό σύστημα λειτουργεί με στόχο την ικανοποίηση των αναγκών των καταναλωτών. Μέσα σε αυτό υπάρχουν οργανισμοί, δημόσιοι και ιδιωτικοί, τράπεζες, επιχειρήσεις,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ GR 731 00, ΧΑΝΙΑ Τel. (08210) 37303-4/ Fax: (08210) - 69522

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ GR 731 00, ΧΑΝΙΑ Τel. (08210) 37303-4/ Fax: (08210) - 69522 1 ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΓΕΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΤΟΜΕΑΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ GR 731 00, ΧΑΝΙΑ Τel. (08210) 37303-4/ Fax: (08210) - 69522 Διδάσκων: Επίκουρος Καθηγητής Δ. Πατέλης METΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΣΕΜΙΝΑΡΙΟ: ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ-ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Ειδική Αγωγή και Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια

Διαβάστε περισσότερα

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων

Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Β.δ Επιλογή των κατάλληλων εμπειρικών ερευνητικών μεθόδων Νίκος Ναγόπουλος Για τη διεξαγωγή της κοινωνικής έρευνας χρησιμοποιούνται ποσοτικές ή/και ποιοτικές μέθοδοι που έχουν τις δικές τους τεχνικές και

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων

Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Παιδαγωγικές δραστηριότητες μοντελοποίησης με χρήση ανοικτών υπολογιστικών περιβαλλόντων Βασίλης Κόμης, Επίκουρος Καθηγητής Ερευνητική Ομάδα «ΤΠΕ στην Εκπαίδευση» Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης και της

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικοπολιτισμικές. Θεωρίες Μάθησης. & Εκπαιδευτικό Λογισμικό

Κοινωνικοπολιτισμικές. Θεωρίες Μάθησης. & Εκπαιδευτικό Λογισμικό Κοινωνικοπολιτισμικές Θεωρίες Μάθησης & Εκπαιδευτικό Λογισμικό Κοινωνικοπολιτισμικές προσεγγίσεις Η σκέψη αναπτύσσεται (προϊόν οικοδόμησης και αναδόμησης γνώσεων) στα πλαίσια συνεργατικών δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Ηφιλοσοφίατων ΕΠΠΣκαιτωνΑΠΣ. Γιώργος Αλβανόπουλος Σχολικός Σύµβουλος Ειδικής Αγωγής http://amaked-thrak.pde.sch.gr/symdim-kav4/ ΑλβανόπουλοςΓ. Σχ. Σύµβουλος 1 ΓΕΝΙΚΟ ΜΕΡΟΣ - ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η εποχή µας χαρακτηρίζεται

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα 2: Βασικές έννοιες των Επιστηµών της Αγωγής

Ενότητα 2: Βασικές έννοιες των Επιστηµών της Αγωγής Ενότητα 2: Βασικές έννοιες των Επιστηµών της Αγωγής Ηεπιστηµονική ορολογία Κάθεεπιστήµη έχει τη δική της ορολογία (σκοπιµότητα): σαφής περιγραφή των φαινοµένων που µελετά καθίσταται δυνατή η µεταφορά της

Διαβάστε περισσότερα

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών

Αντώνης Βάος: Ζητήματα διδακτικής των εικαστικών τεχνών Εισαγωγή Βασική αντίληψη που διαποτίζει αυτή την εργασία είναι ότι η βαθύτερη παιδαγωγική διάσταση της εικαστικής εκπαίδευσης αναδύεται μέσα από τη συμμετοχή σε μια διεργασία στην οποία συνδέονται άρρηκτα

Διαβάστε περισσότερα

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία».

κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } Σχολή της Φρανκφούρτης: η έννοια της «µαζικής κουλτούρας» και της«πολιτιστική βιοµηχανία». } η«µαζική κουλτούρα» δεν είναι η κουλτούρα που προέρχεται από τις µάζες, αλλά αυτή που προορίζεται για αυτές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες)

ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) ΓΕΝEΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ Κοινωνίες αγροτικού τύπου (παραδοσιακές, στατικές κοινωνίες) Αξίες αδιαµφισβήτητες από γενιά σε γενιά Οι σχέσεις καθορισµένες από ήθη και έθιµα Εξωτερική ηθική Κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr

ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ. www.proodos.gr ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ «ΠΡΟΟΔΟΣ» ΕΣΠΕΡΙΔΩΝ 104 ΚΑΛΛΙΘΕΑ & ΑΙΓΑΙΟΥ 109 ΝΕΑ ΣΜΥΡΝΗ www.proodos.gr 1 Ο ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΣΤΗΝ ΕΚΦΡΑΣΗ ΕΚΘΕΣΗ Β ΕΝΙΑΙΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2014 «Ελεύθερος χρόνος και

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός. Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ

Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός. Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ Εκπαίδευση, κοινωνικός σχεδιασμός Ρέμος Αρμάος MSc PhD, Υπεύθυνος εκπαίδευσης στελεχών ΚΕΘΕΑ armaos@kethea.gr Προτεραιότητες & βασικά μεγέθη εκπαίδευσης 2 Η ΔΒΜ αποτελεί προτεραιότητα σε διεθνές επίπεδο

Διαβάστε περισσότερα

Σχέση της Δ.Τ.Ε.Ε. με την παραγωγή, τον κόσμο της εργασίας και την τοπική κοινωνία -Απορρόφηση των αποφοίτων από την αγορά εργασίας.

Σχέση της Δ.Τ.Ε.Ε. με την παραγωγή, τον κόσμο της εργασίας και την τοπική κοινωνία -Απορρόφηση των αποφοίτων από την αγορά εργασίας. Σχέση της Δ.Τ.Ε.Ε. με την παραγωγή, τον κόσμο της εργασίας και την τοπική κοινωνία -Απορρόφηση των αποφοίτων από την αγορά εργασίας. Οικονομική ανάπτυξη δεν είναι δυνατή χωρίς τεχνικήν πρόοδον. Και επειδή

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Η Στελέχωση 1

Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού. Η Στελέχωση 1 Διαχείριση Ανθρώπινου Δυναμικού ή Διοίκηση Προσωπικού Η Στελέχωση 1 Με τον όρο στελέχωση εννοούνται εκείνες οι λειτουργίες που διασφαλίζουν ότι η οργάνωση έχει στο παρόν, και θα έχει στο κοντινό μέλλον,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1

Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Η ΝΟΗΤΙΚΗ ΔΙΕΡΓΑΣΙΑ: Η Σχετικότητα και ο Χρονισμός της Πληροφορίας Σελ. 1 Μια σύνοψη του Βιβλίου (ΟΠΙΣΘΟΦΥΛΛΟ): Η πλειοψηφία θεωρεί πως η Νόηση είναι μια διεργασία που συμβαίνει στον ανθρώπινο εγκέφαλο.

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Βεμπεριανές απόψεις για την Εκπαίδευση Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 12ο (σελ. 274 282) 2 Max Weber (1864 1920) Βεμπεριανές απόψεις για

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Δια βίου Εκπαίδευση και διάγνωση επιμορφωτικών αναγκών: Μια σχεδιασμένη παρέμβαση για την ενίσχυση των δυνάμεων της εργασίας H ΔΒΜ προϋποθέτειτοστρατηγικόσχεδιασμό,

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται από την ένταξη της επιστημονικής γνώσης στη διαδικασία ανάπτυξης προϊόντων. Η έρευνα ενσωματώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ

Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ Τ Ε Χ Ν Η ΟΡΙΣΜΟΣ Τέχνη είναι η συνειδητή ενέργεια αλλά και η ιδιαίτερη ικανότητα του ανθρώπου για δημιουργία έργων που προκαλούν αισθητική συγκίνηση και αναπτύσσουν προβληματισμό. Μέσω της τέχνης δεν

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα)

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ (θερινά τμήματα) Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου σε 80-100 λέξεις. Την ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας των μαθητών ως αναγκαία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΤΗΣ ΣΧΕΣΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΞΗΣ Ενότητα 1: Κώστας Χρυσαφίδης Τμήμα Εκπαίδευσης και Αγωγής στην Προσχολική Ηλικία Ο όρος Θετικισμός και η σημασία του Ο όρος θετικισμός προέρχεται

Διαβάστε περισσότερα

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ.

Διοικητικό Δίκαιο. Εισαγωγή στο Διοικητικό Δίκαιο 1 ο Μέρος. Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Εισαγωγή στο 1 ο Μέρος Αν. Καθηγήτρια Ευγ. Β. Πρεβεδούρου Νομική Σχολή Α.Π.Θ. Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό υλικό υπόκειται σε άδειες χρήσης Creative Commons. Για εκπαιδευτικό υλικό, όπως εικόνες,

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών

«Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών «Η παιδαγωγική αξία της αξιολόγησης του μαθητή» Δρ. Χριστίνα Παπαζήση Σχολική Σύμβουλος Φυσικών Επιστημών Ρωτώ τον εαυτό μου Κάνε αυτήν την απλή ερώτηση στον εαυτό σου, κάθε πρωί στην πορεία σου για το

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΣΠΑΙΤΕ ΕΠΑΙΚ 2013-2014 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΙΔΑΣΚΩΝ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ : ΜΑΥΡΙΚΑΚΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ «Ο ΕΝΣΤΕΡΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΑΞΙΩΝ-ΕΝΑ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ» ΣΤΑΜΑΤΑΚΗ ΜΑΡΙΑ ΤΣΕΜΕΚΙΔΟΥ ΓΕΩΡΓΙΑ ΣΥΝΤΥΧΑΚΗΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim

Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης Εσωτερικοποίηση του πολιτιστικού υποσυστήματος και εκπαίδευση: Emile Durkheim Διδάσκων: Δρ. Βασίλης Ντακούμης 1 Διάγραμμα της παρουσίασης Μάθημα 2ο (σελ. 52-66) Βασικές κατευθύνσεις

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα

Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση. Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Αξιολόγηση του Εκπαιδευτικού Έργου στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση Διαδικασία Αυτοαξιολόγησης στη Σχολική Μονάδα Σχέδια Εκθέσεων

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνα στα Ελληνικά Πολυτεχνεία και Τεχνολογική Ανάπτυξη στη Χώρα. Σ.Ε.Σιµόπουλος, Αντιπρύτανης Ε.Μ.Π. ΠΘ, Αλεξανδρούπολη,

Ερευνα στα Ελληνικά Πολυτεχνεία και Τεχνολογική Ανάπτυξη στη Χώρα. Σ.Ε.Σιµόπουλος, Αντιπρύτανης Ε.Μ.Π. ΠΘ, Αλεξανδρούπολη, Ερευνα στα Ελληνικά Πολυτεχνεία και Τεχνολογική Ανάπτυξη στη Χώρα Σ.Ε.Σιµόπουλος, Αντιπρύτανης Ε.Μ.Π. ΠΘ, Αλεξανδρούπολη, 22-09-2001 Οι ερευνητικές δραστηριότητες στα ΑΕΙ χρηµατοδοτούνται : Από πιστώσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός

Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Πότε ένας δάσκαλος θα κρίνεται ελλιπής και πότε εξαιρετικός Στο σχέδιο της αξιολόγησης το μεγαλύτερο μέρος (περισσότερες από 5.000 λέξεις!) καταλαμβάνεται από αναλυτικές οδηγίες για το πώς ο διδάσκων μπορεί

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΟ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 18 ΜΑΪΟΥ 2015 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α1. Το κείµενο αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνικές Επιστήμες και μεθοδολογία του οργανικού όλου: Πέραν του διπόλου ποιοτικών και ποσοτικών μονομερειών

Κοινωνικές Επιστήμες και μεθοδολογία του οργανικού όλου: Πέραν του διπόλου ποιοτικών και ποσοτικών μονομερειών Κεφάλαιο 5 Κοινωνικές Επιστήμες και μεθοδολογία του οργανικού όλου: Πέραν του διπόλου ποιοτικών και ποσοτικών μονομερειών Δημήτρης Σ. Πατέλης* Περίληψη Στο κεφάλαιο αυτό αναπτύσσεται η προβληματική της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN

ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN ΟΔΗΓΟΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΝΟΣ BUSINESS PLAN Σύμφωνα με το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα & Επιχειρηματικότητα» του ΕΣΠΑ 2007-2013, στον οδηγό αυτόν περιλαμβάνεται μια σειρά από επιμέρους κριτήρια

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr

Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Γεωργία Ε. Αντωνέλου Επιστημονικό Προσωπικό ΕΕΥΕΜ Μαθηματικός, Msc. antonelou@ecomet.eap.gr Θεμελίωση μιας λύσης ενός προβλήματος από μια πολύπλευρη (multi-faceted) και διαθεματική (multi-disciplinary)

Διαβάστε περισσότερα

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός

Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις. Λοΐζος Σοφός Διαδικασία μετασχηματισμού του Προγράμματος Σπουδών σε μιντιακές δράσεις Λοΐζος Σοφός Οι 5 φάσεις του διδακτικού μετασχηματισμού 1. Εμπειρική σύλληψη ενός σεναρίου μιντιακής δράσης και χαρτογράφηση της

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ Ενότητα: Το Παραπρόγραμμα ή κρυφό Αναλυτικό Πρόγραμμα Διδάσκων: Κατσαρού Ελένη ΤΜΗΜΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ Άδειες

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν

Οργανωσιακή μάθηση. Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν Οργανωσιακή μάθηση Εισηγητής : Δρ. Γιάννης Χατζηκιάν 1 Μάθηση είναι: Η δραστηριοποίηση και κατεύθυνση δυνάμεων για την όσο το δυνα-τόν καλύτερη προσαρμογή στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον. Η απόκτηση

Διαβάστε περισσότερα

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας.

Πριν όµως περάσω στο θέµα που µας απασχολεί, θα ήθελα µε λίγα λόγια να σας µιλήσω για το ρόλο του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας. Οµιλία του Προέδρου του Επιµελητηρίου Μεσσηνίας κ. Γ. Καραµπάτου στο Α.Τ.Ε.Ι. Καλαµάτας µε θέµα: «Η ανάγκη συνεργασίας µεταξύ Επιµελητηρίου και Πανεπιστηµίων µέσω των γραφείων διασύνδεσης» Τρίτη, 30 Σεπτεµβρίου

Διαβάστε περισσότερα

MAZIKH KOINΩΝΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ

MAZIKH KOINΩΝΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ MAZIKH KOINΩΝΙΑ ΟΡΙΣΜΟΙ Μαζική Κοινωνία: ο όρος αυτός χρησιμοποιείται για να περιγράψει τις σημερινές κοινωνίες δυτικού τύπου. Χαρακτηριστικά τους αποτελούν ο μεγάλος πληθυσμός, η ασφυκτική συγκέντρωση

Διαβάστε περισσότερα

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης

4. Σηµειώ -στε. 8 Μάθηση ως διαδικασία και όχι µόνον ως περιεχόµενο ή αποτέλεσµα 9 Διαθεµατική ολική προσέγγιση της διδασκαλίας και µάθησης ΑΣΚΗΣΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΣΧΕΔΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Με βάση τα παρακάτω παιδαγωγικά κριτήρια αξιολογήστε το µαθησιακό περιβάλλον µίας διδακτικής παρέµβασης σηµειώνοντας την ύπαρξή τους είτε µε εισαγωγή σχολίου πάνω στα

Διαβάστε περισσότερα

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε

Β2. β) Πρώτα απ όλα: Αρχικά παράλληλα: ταυτόχρονα εξάλλου: άλλωστε ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Α.1 Το συγκεκριμένο κείμενο αναφέρεται στην ανάγκη προσέγγισης των αρχαίων χώρων θέασης και ακρόασης από τους Νεοέλληνες. Επρόκειτο για τόπους έκφρασης συλλογικότητας. Επιπλέον, σ αυτούς γεννήθηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών

ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ. Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΕΕΤΤ Η Καινοτομία στο Ευρυζωνικό διαδίκτυο Ο ρόλος της Κοινωνίας των Πολιτών Bασικό συνθετικό στοιχείο και παράλληλα ζητούμενο για τη Δημοκρατία αποτελεί η εμπεδωμένη σχέση, η επικοινωνία και

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία

Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Διδακτική Εννοιών τη Φυσικής για την Προσχολική Ηλικία Ενότητα 2η: Η Διδακτική της Φυσικής στο σύγχρονο πλαίσιο Κώστας Ραβάνης Σχολή Ανθρωπιστικών & Κοινωνικών Επιστημών Τμήμα Επιστημών της Εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική

Εισαγωγή στην Παιδαγωγική Εισαγωγή στην Παιδαγωγική ΤΜΗΜΑ ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Χειμερινό εξάμηνο 2016-2017 Διδάσκουσα: Μαρία Δασκολιά Επίκουρη καθηγήτρια Τμήμα Φ.Π.Ψ. Θεματική του μαθήματος Έννοια και εξέλιξη της Παιδαγωγικής

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΩΝ ΣΤΗΝ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ Η αλματώδης εξέλιξη της τεχνολογίας και η παγκοσμιοποίηση της οικονομίας διαμορφώνουν νέα δεδομένα σε εθνικό, ευρωπαϊκό και διεθνές

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ. Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΚΑΙ Ο ΠΟΛΕΜΟΣ Γενικά στοιχεία Περιεχόµενα Οδηγός για µελέτη Το παρόν ηλεκτρονικό εγχειρίδιο έχει ως στόχο του να παρακολουθήσει τις πολύπλοκες σχέσεις που συνδέουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες)

ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥ ΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΕΙ ΙΚΟ ΜΕΡΟΣ: ΚΛΑ ΟΣ ΠΕ02 (78 ώρες) 1.α 3 ώρες Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση και τη διδασκαλία των φιλολογικών µαθηµάτων Επισκόπηση

Διαβάστε περισσότερα

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση

Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Πολυπολιτισμικότητα και Εκπαίδευση Κωδικός μαθήματος: ΚΕΠ 302 Διδάσκων: Δημήτρης Θ. Ζάχος Πιστωτικές μονάδες: 10 Χρόνος και τόπος διεξαγωγής: Τετάρτη 6-9 αίθουσα 907 Εισαγωγικά Η επιτυχής συμμετοχή σ ένα

Διαβάστε περισσότερα

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης

Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ορισμοί Αυτό-αντίληψη Αυτό-εκτίμηση Μηχανισμοί ενίσχυσης και προστασίας της αυτό-εκτίμησης Η ανάπτυξη θετικής αυτό-εικόνας Εισαγωγή Ο εαυτός ως αντικείμενο συνειδητής σκέψης αποτελεί κεντρικό θέμα διερεύνησης από διάφορους επιστημονικούς κλάδους. Η άποψη που έχουμε για τον εαυτό μας και τις

Διαβάστε περισσότερα

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό.

Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια. Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος. του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό. Δομές Ειδικής Αγωγής στην Δευτεροβάθμια 1 Εκπαίδευση και Εκπαιδευτική Ηγεσία: ο ρόλος του Διευθυντή μέσα από το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο Δρ. Αργύριος Θ. Αργυρίου Διευθυντής Εκπαίδευσης Περιφερειακής ενότητας

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική ή Εκπαίδευση ΙΙ

Παιδαγωγική ή Εκπαίδευση ΙΙ Παιδαγωγική ή Εκπαίδευση ΙΙ Ενότητα 1 Ζαχαρούλα Σμυρναίου Σχολή: Φιλοσοφική Τμήμα: Φιλοσοφίας Παιδαγωγικής Ψυχολογίας Βασικές παιδαγωγικές έννοιες. Εισαγωγή Ανάπτυξη & Εξέλιξη ΑΝΑΠΤΥΞΗ: Βιολογικά ο όρος

Διαβάστε περισσότερα

3. Κριτική προσέγγιση

3. Κριτική προσέγγιση Επιστημολογική προσέγγιση της σχέσης θεωρίας και πράξη 3. Κριτική προσέγγιση Καθηγητής Κώστας Χρυσαφίδης Πανεπιστήμιο Αθηνών ΤΕΑΠΗ e.mail:kchrys@ecd.uoa.gr Θεωρία και Πράξη Κριτική Προσέγγιση Οι θετικιστικές

Διαβάστε περισσότερα

1. Την παρουσίαση του ελληνικού προτύπου ΕΛΟΤ 1452 για τη διαχείριση της ποιότητας εμπορικών καταστημάτων,

1. Την παρουσίαση του ελληνικού προτύπου ΕΛΟΤ 1452 για τη διαχείριση της ποιότητας εμπορικών καταστημάτων, Εκδήλωση για Πρότυπο ποιότητας για εμπορικά καταστήματα Νέες εκδόσεις προτύπων συστημάτων διαχείρισης αίθουσα Εμπορικού και Εισαγωγικού Συλλόγου Πατρών πλ. Γεωργίου Α 25, ΠΑΤΡΑ Τετάρτη, 25 Νοεμβρίου 2015

Διαβάστε περισσότερα

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη

Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση. ρ Χριστίνα Θεοχάρη Κοινωνική Περιβαλλοντική ευθύνη και απασχόληση Συνάντηση Εργασίας ρ Χριστίνα Θεοχάρη Περιβαλλοντολόγος Μηχανικός Γραµµατέας Οικολογίας και Περιβάλλοντος ΓΣΕΕ 7 Ιουνίου 2006 1 1. Η Κοινωνική εταιρική ευθύνη

Διαβάστε περισσότερα

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή

Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Μαθησιακές δραστηριότητες με υπολογιστή Εκπαιδευτικά υπερμεσικά περιβάλλοντα Διδάσκων: Καθηγητής Αναστάσιος Α. Μικρόπουλος Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό

Θέµατα της παρουσίασης. Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής. Τι είναι το αναλυτικό ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥ ΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ Βάσεις σχεδιασµού αναλυτικών προγραµµάτων φυσικής αγωγής ιγγελίδης Νικόλαος Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα Θέµατα της παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

Παιδί και Ιστορικά Αρχεία: Προβληματισμοί, Μεθοδολογία, Μελέτη περίπτωσης. Λεωνίδας Κ. Πλατανιώτης Εκπαιδευτικός ΠΕ 02 (Φιλόλογος)

Παιδί και Ιστορικά Αρχεία: Προβληματισμοί, Μεθοδολογία, Μελέτη περίπτωσης. Λεωνίδας Κ. Πλατανιώτης Εκπαιδευτικός ΠΕ 02 (Φιλόλογος) Παιδί και Ιστορικά Αρχεία: Προβληματισμοί, Μεθοδολογία, Μελέτη περίπτωσης Λεωνίδας Κ. Πλατανιώτης Εκπαιδευτικός ΠΕ 02 (Φιλόλογος) 1. Εισαγωγή Σκοπός της παρούσας ανακοίνωσης είναι: να αναδείξει τη σημασία

Διαβάστε περισσότερα

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών

Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών Πηγή: Δημάκη, Α. Χαϊτοπούλου, Ι. Παπαπάνου, Ι. Ραβάνης, Κ. Φύλο και διδασκαλία των Φυσικών Επιστημών: μια ποιοτική προσέγγιση αντιλήψεων μελλοντικών νηπιαγωγών. Στο Π. Κουμαράς & Φ. Σέρογλου (επιμ.). (2008).

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ

«ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΓΥΝΑΙΚΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΙΙ ΒΟΗΘΗΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η Καινοτοµία ορίζεται ως «η εφαρµοσµένη χρήση της γνώσης µε σκοπό την παραγωγή ή/και παροχή νέων ή ουσιαστικά βελτιωµένων προϊόντων, διαδικασιών

Διαβάστε περισσότερα