ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης"

Transcript

1 ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης Αθήνα,

2 Πρόλογος Η αυτοάνοση ηπατίτιδα (ΑΗ) αποτελεί μια άγνωστης αιτιολογίας και σχετικά σπάνια νόσο του ήπατος, που χαρακτηρίζεται από την παρουσία υπεργαμμασφαιριναιμίας, αυτοαντισωμάτων και χρόνιας νεκροφλεγμονώδους βλάβης του ηπατικού παρεγχύματος, η οποία οδηγεί στην κίρρωση και την ηπατική ανεπάρκεια. Αν και θεωρείται ότι προσβάλλει γυναίκες νεαρής ηλικίας, στην πραγματικότητα ο έλεγχος για ΑΗ θα πρέπει να γίνεται σε κάθε ασθενή με ηπατική νόσο. Η έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της νόσου με τη χορήγηση ανοσοκατασταλτικής αγωγής αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και του προσδόκιμου επιβίωσης των ασθενών με ΑΗ. Οι παρακάτω οδηγίες αποτελούν σύνοψη των υπαρχόντων επιστημονικών δεδομένων και έχουν ως στόχο να βοηθήσουν τους κλινικούς ιατρούς στην επιλογή της κατάλληλης θεραπείας. Οι ανασκοπήσεις, οι συστάσεις επισήμων διεθνών οργανισμών, αλλά και η εμπειρία των συγγραφέων απετέλεσαν την πηγή των δεδομένων. Έγινε προσπάθεια για συνοπτική παρουσίαση των βασικών σημείων χωρίς να μειωθεί η ουσία, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν καλύπτονται όλες τις περιπτώσεις, για τις οποίες απαιτείται η προσφυγή σε εξειδικευμένο ιατρό. Επιδημιολογία Η ΑΗ προσβάλλει συχνότερα τις γυναίκες σε σχέση με τους άντρες (αναλογία 3,6:1). Μπορεί να παρατηρηθεί σε όλες τις φυλές και τις ηλικίες, αλλά επιδημιολογικά στοιχεία υπάρχουν κυρίως για την Καυκάσια φυλή, όπου η επίπτωση και ο επιπολασμός υπολογίζονται σε 1-2 νέες περιπτώσεις ανά άτομα ανά έτος και ασθενείς ανά άτομα, αντίστοιχα. Η ύπαρξη ωστόσο υποκλινικών μορφών δεν βοηθά στην εκτίμηση της πραγματικής συχνότητας της νόσου. Υπολογίζεται ότι σε κάποιες χώρες έως και 20% των ασθενών με χρόνια ηπατοπάθεια μπορεί να πάσχουν από ΑΗ, αλλά το ποσοστό είναι αρκετά μικρότερο σε χώρες με υψηλό επιπολασμό ιογενών ηπατιτίδων. Διαφορές στην επιδημιολογία της νόσου ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή και τη φυλή δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς, αλλά πιθανόν να έχουν σημασία στην κλινική εκδήλωση και πορεία των ασθενών με ΑΗ. Παθογένεια Αν και οι ακριβείς μηχανισμοί που σχετίζονται με την παθογένεια της ΑΗ δεν έχουν πλήρως διευκρινιστεί, θεωρείται ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η διαταραχή του ανοσολογικού συστήματος με την παραγωγή αυτοαντισωμάτων. Υπέρ της ανοσολογικής διαταραχής 2

3 συνηγορούν τα εξής : α. η ΑΗ σχετίζεται με άλλα αυτοάνοσα νοσήματα, β. η φλεγμονώδης διήθηση του ήπατος αποτελεί χαρακτηριστικό ιστολογικό εύρημα, γ. η εμφάνιση αυτόματων αναζωπυρώσεων και δ. η καλή ανταπόκριση στα ανοσοκατασταλτικά. Η ΑΗ μπορεί να εμφανιστεί σε ασθενείς με γενετική προδιάθεση υπό την επίδραση περιβαλλοντικών παραγόντων. Συγκεκριμένοι HLA απλότυποι σχετίζονται με αυξημένο (π.χ. DRB1*0301 / DRB1*0401 στους Καυκάσιους και DRB1*0405 στους Ιάπωνες) ή μειωμένο κίνδυνο (π.χ. DRB1*1501) εμφάνισης της νόσου. Η επίδραση άλλων γονιδίων στην εμφάνιση της νόσου χρήζει περαιτέρω επιβεβαίωσης. Σημαντικό επίσης ρόλο στην παθογένεια της ΑΗ φαίνεται ότι παίζει η διαταραχή των ανοσορρυθμιστικών μηχανισμών. Πρόσφατα πειραματικά δεδομένα υποστηρίζουν το σημαντικό ρόλο των Τ ρυθμιστικών (CD4+ CD25+) κυττάρων, τα οποία υπολείπονται τόσο σε αριθμό όσο και σε λειτουργία. Οι διαταραχές αυτές σχετίζονται με την βαρύτητα της νόσου και αποκαθίστανται στο φυσιολογικό μετά από την έναρξη ανοσοκατασταλτικής αγωγής. Διάγνωση Χαρακτηριστικό της νόσου είναι η ετερογένεια στην κλινική εικόνα. Το κλινικό φάσμα κυμαίνεται από υποκλινική μη προϊούσα νόσο έως κεραυνοβόλο ηπατική ανεπάρκεια. Έτσι, το 1/3 περίπου των ασθενών με ΑΗ είναι ασυμπτωματικοί κατά τη διάγνωση (μερικοί ακόμη και με κίρρωση), ενώ σημαντικό ποσοστό ασθενών (40%) θα εμφανισθεί με εικόνα οξέος ικτερικού επεισοδίου. Η μετάπτωση σε χρόνια ηπατίτιδα μέσω πορείας με εξάρσεις και υφέσεις είναι συνήθης, γι αυτό οι ασυμπτωματικοί ασθενείς θα πρέπει να βρίσκονται υπό παρακολούθηση για το ενδεχόμενο ενεργοποίησης της νόσου. Υπολογίζεται ότι το 40% των ασθενών με σοβαρή νόσο που θα μείνει χωρίς θεραπεία θα καταλήξει εντός 6μηνου. Η διάγνωση στηρίζεται στην παρουσία κλινικοεργαστηριακών ευρημάτων, την ιστολογική εικόνα, την υπεργαμμασφαιριναιμία με την παρουσία αυτοαντισωμάτων και τον αποκλεισμό άλλων αιτιών χρόνιας ηπατίτιδας. Κατανάλωση αλκοόλ και λήψη φαρμάκων με πιθανή ηπατοτοξικότητα πρέπει πάντα και ενδελεχώς να διερευνώνται. Στη δεκαετία του 90 συναντήσεις ειδικών κατέληξαν στα διαγνωστικά κριτήρια και σε ένα διαγνωστικό σύστημα που στηρίζεται στη βαθμολόγηση συγκεκριμένων κλινικοεργαστηριακών δεδομένων. Με βάση την βαθμολόγηση, η νόσος θεωρείται ως πιθανή ή σίγουρη. Παρόλο που τα συστήματα βαθμολόγησης προτάθηκαν αρχικά ως μέσο για την επιλογή της θεραπείας, γρήγορα υιοθετήθηκαν για την εκτίμηση ασθενών με αμφίβολη διάγνωση. Σύνολο 10 ή 3

4 περισσοτέρων βαθμών πριν από την έναρξη της θεραπείας είναι ενδεικτικό πιθανής ΑΗ, ενώ με >15 βαθμούς η νόσος θεωρείται βέβαιη. Πρόσφατα δημοσιεύτηκε ένα απλοποιημένο πρακτικό σύστημα για τη διάγνωση της ΑΗ απαραίτητο και χρηστικό στην καθημερινή κλινική πράξη. Τα κριτήρια αυτού του συστήματος περιλαμβάνουν: α) ιστολογία χαρακτηριστική για ΑΗ, β) υψηλούς τίτλους κυκλοφορούντων αυτοαντισωμάτων ( 1/40) (στα παιδιά & οι μικρότεροι τίτλοι είναι αξιολογήσιμοι) γ) αυξημένα επίπεδα ανοσοσφαιρινών [ΙgG] και δ) αρνητικός έλεγχος για ιογενή ηπατίτιδα (Πίνακας 1). Πίνακας 1: Απλοποιημένα διαγνωστικά κριτήρια για την αυτοάνοση ηπατίτιδα (ΑΗ) (Hennes EM et al Hepatology 2008; 48: ) Παράμετροι Εύρημα Πόντοι Αυτοαντισώματα ANA ή SMA ή anti-lkm 1/40 ANA ή SMA ή anti- LKM 1/80 anti-sla/anti-lp (+) (>20 units) IgG Ανώτερα φυσιολογικά >1.10 φορές του φυσιολογικού Ηπατική Ιστολογία Απουσία Ιογενούς Ηπατίτιδας Συμβατή με ΑΗ Τυπική ΑΗ Ναι Όχι Βέβαιη ΑΗ: 7 - Πιθανή ΑΗ: 6 ANA: αντιπυρηνικά αντισώματα, SMA: αντισώματα έναντι λείων μυϊκών ινών, LΚM: αντιμικροσωμιακά αντισώματα (anti-liver Kidney Microsomal), anti-sla: αντισώματα έναντι διαλυτού ηπατικού αντιγόνου. anti-lp: αντισώματα έναντι ήπατος-παγκρέατος Η ΑΗ διακρίνεται σε δύο βασικούς τύπους ανάλογα με το είδος των κυκλοφορούντων αυτοαντισωμάτων. Ο τύπος 1 σχετίζεται με την παρουσία αντιπυρηνικών (ΑΝΑ: antinuclear) είτε έναντι λείων μυϊκών ινών (SMA: anti-smooth muscles) αντισωμάτων στον ορό και αφορά το 80% των ασθενών. Από τους ασθενείς με τύπο 1 ΑΗ, το 70% είναι γυναίκες μεταξύ ετών. Οι τίτλοι των αυτοαντισωμάτων παρουσιάζουν διακύμανση κατά τη θεραπεία και δεν σχετίζονται με τη δραστηριότητα της νόσου ή την απάντηση στη θεραπεία. Ο τύπος 2 ΑΙΗ απαντάται συχνότερα στην Ευρώπη, αφορά κυρίως παιδιά και 4

5 σχετίζεται με την παρουσία αντιμικροσωμιακά (anti-lkm1: anti-liver Kidney Microsomal) ή anti-lc1 (anti-liver cytosolic-1) χωρίς την παρουσία ΑΝΑ. Ένα 10-30% των ασθενών με ΑΗ μπορεί να έχουν αντισώματα έναντι διαλυτού ηπατικού αντιγόνου (anti-sla: anti-soluble liver antigen) ή αντισώματα έναντι ήπατος-παγκρέατος (anti-lp: anti-liver pancreas antigen). Αυτά τα αντισώματα είναι τα πιο ειδικά στην ΑΗ και μπορεί να αποτελέσουν χρήσιμο εργαλείο στη διάγνωση τύπου 1 ΑΗ, όταν τα συμβατικά αυτοαντισώματα είναι αρνητικά. Γενικά, δεν υπάρχουν ειδικά αυτοαντισώματα για ΑΗ, ενώ οι χαμηλοί τίτλοι δεν αποκλείουν τη διάγνωση, ούτε και οι υψηλοί τίτλοι την επιβεβαιώνουν. Ασθενείς με ΑΗ χωρίς την παρουσία αυτοαντισωμάτων αρχικά, δεν αποκλείεται να τα εμφανίσουν αργότερα στην πορεία της νόσου. Η βιοψία ήπατος κρίνεται ως απαραίτητη εξέταση για τη διάγνωση της ΑΗ και για τον καθορισμό των θεραπευτικών χειρισμών. Στις αμφίβολες περιπτώσεις είναι το βασικότερο όπλο. Στις περιπτώσεις με οξεία προσβολή η θεραπεία πρέπει να αρχίζει άμεσα και δεν δικαιολογείται καθυστέρηση λόγω δυσκολίας διενέργειας βιοψίας ήπατος. Η περιπυλαία ηπατίτιδα (interface hepatitis) αποτελεί τυπικό χαρακτηριστικό της ΑΗ και απαντάται στο 85-98% των ασθενών. Άλλα χαρακτηριστικά που βοηθούν τη διάγνωση είναι ο σχηματισμός ροζετών, η εμπεριπόλεση και η πλασματοκυτταρική διήθηση. Η παρουσία περιπυλαίων λεμφοκυττάρων ή λεμφο-πλασματοκυτταρική φλεγμονή, οίδημα και νέκρωση ηπατοκυττάρων είναι συχνά και χαρακτηριστικά ευρήματα. Πρέπει να σημειωθεί ότι το 1/3 των ασθενών με ΑΗ έχουν λίγα ή καθόλου πλασματοκύτταρα στα πυλαία διαστήματα ή στο λόβιο. Η ΑΗ πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στη διαφορική διάγνωση κάθε ασθενούς με ηπατοπάθεια ή με κίρρωση. Η διαφορική διάγνωση από φαρμακευτική ηπατίτιδα (εξ υπερευαισθησίας) ή άλλα αυτοάνοσα νοσήματα του ήπατος που μπορεί να μοιάζουν με την ΑΗ, όπως η πρωτοπαθής χολική κίρρωση και η πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα είναι συχνά δύσκολη. Τα νοσήματα αυτά μπορεί να έχουν κλινικά, εργαστηριακά ή ιστολογικά ευρήματα που μοιάζουν με την ΑΗ. αλλά και η ΑΗ μπορεί να εμφανίζει στοιχεία παρόμοια με εκείνα της πρωτοπαθούς χολικής κίρρωσης ή της σκληρυντικής χολαγγειίτιδας. Τα μη ειδικά αυτά ευρήματα σε πολλές περιπτώσεις οδηγούν στη διάγνωση της ΑΗ με βάση τα συστήματα βαθμολόγησης. Έτσι, 19% και 0% των ασθενών με πρωτοπαθή χολική κίρρωση έχει με βάση το αρχικό σύστημα βαθμολόγησης ως πιθανή ή βέβαιη αντίστοιχα τη διάγνωση της ΑΗ. Προσεκτική κλινική εκτίμηση και βιοψία ήπατος απαιτούνται προκειμένου να καθορισθεί ο φαινότυπος της αυτοάνοσης εκδήλωσης και να χορηγηθεί η κατάλληλη θεραπεία. 5

6 Σχεδόν όλα τα αίτια οξείας ή χρόνιας ηπατοπάθειας μπορεί να συνοδεύονται με παρουσία δεικτών ΑΗ, ενώ το 5% των ασθενών με ΑΗ έχει ανιχνεύσιμα ΑΜΑ χωρίς όμως εργαστηριακή εικόνα χολοστατικής νόσου. Στα παιδιά η ΑΗ μπορεί να συνυπάρχει με εικόνα σκληρυντικής χολαγγειίτιδας με ή χωρίς ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Η χολαγγειογραφική απεικόνιση είναι απαραίτητη για παιδιά ή ενήλικες με ΑΗ και ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή όταν μετά από 3μηνο χορήγησης ανοσοκατασταλτικής αγωγής η νόσος δεν υποχωρεί. Σημειώνεται ότι στο 30-50% των ασθενών με ΑΗ συνυπάρχουν και άλλες αυτοάνοσες νόσοι (Πίνακας 2). Η ανταπόκριση στη θεραπεία αποτελεί στοιχείο συνηγορητικό της διάγνωσης της ΑΗ. Η νόσος παρουσιάζει σχεδόν πάντα καλή ανταπόκριση σε επαρκή ανοσοκατασταλτική αγωγή και σχεδόν πάντα υποτροπιάζει εντός μηνών με τη διακοπή της ανοσοκαταστολής. Πίνακας 2: Νοσήματα σχετιζόμενα με αυτοάνοση ηπατίτιδα Νόσημα Επιπολασμός σε αυτοάνοση ηπατίτιδα Αυτοάνοση θυρεοειδίτιδα 10-25% Πρωτοπαθής χολική κίρρωση 4-14% Πρωτοπαθής σκληρυντική χολαγγειίτιδα 2-8% Σακχαρώδης Διαβήτης 7-9% Ιδιοπαθής Φλεγμονώδης Νόσος Εντέρου 2-8% Ψωρίαση 3% Ρευματοειδής Αρθρίτιδα 2-5% Σύνδρομο Sjogren 1-4% Συστηματικός Ερυθηματώδης Λύκος 1-2% Κοιλιοκάκη 1-2% Σπειραματονεφρίτιδα 1% Η ΑΗ μπορεί να υποτροπιάσει μετά τη μεταμόσχευση ήπατος σε ποσοστό 8-12% στο 1 ο έτος και 36-68% στα 5 έτη. H διάγνωση της ΑΗ μετά τη μεταμόσχευση στηρίζεται στη συνεκτίμηση ιστολογικών, ανοσολογικών και βιοχημικών παραμέτρων (Πίνακας 3). Από την άλλη πλευρά έχει παρατηρηθεί το φαινόμενο της «de novo» ΑΗ μετά από 6

7 μεταμόσχευση ήπατος που έγινε για οποιαδήποτε άλλο λόγο. Πρόκειται για μια σπάνια επιπλοκή που εμφανίζεται μετά από τη μεταμόσχευση ήπατος και θεωρείται ως μια μορφή καθυστερημένης κυτταρικής απόρριψης μοσχεύματος. Παρατηρείται στο 2.5% - 3.4% των ασθενών, κυρίως στα παιδιά. Δεν είναι ξεκάθαρο αν η ανοσολογική απάντηση στρέφεται ενάντι αλλο-αντιγόνων ή αυτο-αντιγόνων ή οφείλεται σε διαταραχή της αντιγονοπαρουσίασης. Μπορεί να βρεθούν άτυπα αυτοαντισώματα έναντι της glutathione S- τρνασφεράσης T1 (anti-gstt1). GSTT1. Η de novo ΑΗ φαίνεται να ανταποκρίνεται στην ανοσοκαταστολή. Πίνακας 3: Κριτήρια διάγνωσης υποτροπής αυτοάνοσης ηπατίτιδας μετά τη μεταμόσχευση ήπατος Μεταμόσχευση ήπατος για αυτοάνοση ηπατίτιδα Αυτοαντισώματα σε σημαντικό τίτλο Εμμένουσα αύξηση τρανσαμινασών (>2 του φυσιολογικού) Αυξημένες ανοσοσφαιρίνες ορού Διαγνωστική ή συμβατή ιστολογική εικόνα Εξάρτηση από τα κορτικοστεροειδή Αποκλεισμός άλλων αιτίων δυσλειτουργίας του μοσχεύματος (π.χ απόρριψη, λοίμωξη από ιό ηπατίτιδας C) 7

8 Θεραπεία Ένδειξη θεραπείας Ένδειξη χορήγησης θεραπείας έχει κάθε ασθενής με ΑΗ και ένα από τα ακόλουθα: α) αύξηση των αμινοτρανσφερασών (ALT/AST) 10 φορές των ανώτερων φυσιολογικών τιμών (ΑΦΤ), β) αύξηση των ALT/AST 5 ΑΦΤ και των γ-σφαιρινών 2 ΑΦΤ, γ) ευρήματα γεφυροποιού ή λοβιδιακής νέκρωσης στη βιοψία ήπατος, δ) κίρρωση με παρουσία οποιουδήποτε βαθμού φλεγμονή στη βιοψία, ε) παιδική ή νεαρή ηλικία, στ) ύπαρξη συμπτωμάτων σχετιζόμενων με την ΑΗ (π.χ. αδυναμία, αρθραλγίες), τουλάχιστον δοκιμαστικά για εκτίμηση της ανταπόκρισης στη θεραπεία. Αν δεν εκπληρώνεται κανένα από τα παραπάνω κριτήρια, η τελική απόφαση θα πρέπει να ληφθεί εκτιμώντας το όφελος και τον κίνδυνο εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών από την ανοσοκατασταλτική αγωγή, όπως είναι η χορήγηση α) κορτικοστεροειδών σε ασθενείς με ψυχιατρικές ασθένειες, δύσκολα ρυθμιζόμενο σακχαρώδη διαβήτη ή αρτηριακή υπέρταση, οστεοπόρωση και β) αζαθειοπρίνης σε ασθενείς με γνωστή πλήρη έλλειψη S- μεθυλτρανσφεράσης της θειοπουρίνης (ΤPΜΤ) ή σοβαρή παν-κυτταροπενία (WBC<2.5x10 9 /L ή PLT<50x10 9 /L). Σε ασθενείς με λευκοπενία, παρόλο που συνήθως το αίτιο της λευκοπενίας είναι ο υπερσπληνισμός, συνιστάται η μέτρηση της ΤPMT. Οι ασθενείς που τελικά δεν υποβάλονται σε θεραπεία πρέπει να παρακολουθούνται κάθε 3-6 μήνες και να υποβληθούν σε επαναληπτική βιοψία ήπατος μετά από 2-3 έτη. Θεραπεία δεν χορηγείται σε ασθενείς με κίρρωση χωρίς στοιχεία νεκροφλεγμονής στη βιοψία ήπατος ή με εγκατεστημένη μη αντιρροπουμένη νόσο, λόγω υψηλού κινδύνου εμφάνισης ανεπιθύμητων ενεργειών από την ανοσοκατασταλτική αγωγή. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να παρακολουθούνται κάθε 3-6 μήνες. Οι ασθενείς με μη αντιρροπουμένη κίρρωση παραπέμπονται σε μεταμοσχευτικό κέντρο για αξιολόγηση. Θεραπευτικά σχήματα Ο στόχος της θεραπείας είναι η ύφεση της νόσου και η αποφυγή ανάπτυξης κίρρωσης και των επιπλοκών αυτής. Φαρμακευτική αγωγή: α) Φάση εφόδου με μονοθεραπεία πρεδνιζολόνης 60 mg/ημέρα ή με συνδυασμό πρεδνιζολόνης mg/ημέρα και αζαθειοπρίνης 1-2 mg/kg/ημέρα, ενώ ακολουθεί προοδευτική μείωση της πρεδνιζολόνης, και β) Φάση συντήρησης, όπου η πρεδνιζολόνη χορηγείται από 2,5 ως και 20mg (σε περίπτωση μονοθεραπείας) (Πίνακας 4). Εναλλακτικά της πρεδνιζολόνης συχνά χρησιμοποιείται η μεθυλ-πρεδνιζολόνη σε αναλογία δόσης μεθυλ-πρεδνιζολόνης:πρεδνιζολόνης 4:5. 8

9 Πίνακας 4. Θεραπευτικά σχήματα σε ασθενείς με αυτοάνοση ηπατίτιδα Εβδομάδα Μονοθεραπεία* Συνδυασμός* Πρεδνιζολόνη Πρεδνιζολόνη Αζαθειοπρίνη (mg/ημέρα) (mg/ημέρα) (mg/ημέρα) 1 η η η η η 20 (συνήθης δόση συντήρησης) 6 η 7, η 0-5 (δόση συντήρησης) 100 Σε κάποιες περιπτώσεις (π.χ. επί διαγνωστικών διλλημάτων και μέχρι οριστικοποίησης της διάγνωσης), ο ασθενής μπορεί να υποβληθεί σε μονοθεραπεία με πρεδνιζολόνη και έπειτα να του χορηγηθεί συνδυασμός με αζαθειοπρίνη Στον Πίνακα 5 παρουσιάζονται οι βασικές αρχές παρακολούθησης των ασθενών υπό θεραπεία. ΑΗ που εκδηλώνεται ως οξεία ηπατική ανεπάρκεια και συνήθως χρήζει επείγουσας μεταμόσχευσης ήπατος, ειδικά αν οι αμινοτρανσφεράσες δεν βελτιωθούν μετά από χορήγηση στεροειδών για 1 εβδομάδα. Πίνακας 5. Κλινική και εργαστηριακή παρακολούθηση ασθενών με αυτοάνοση ηπατίτιδα Προ θεραπείας Υπό θεραπεία προ ύφεσης Υπό θεραπεία μετά ύφεση Διακοπή θεραπείας Διακοπή θεραπείας υπό ύφεση Εκτίμηση υποτροπής ^ Ανά 4 εβδ. Ανά 3-6 μήνες Ανά 3 εβδ. για 3 μήνες Ανά 3-6 μήνες Φυσική εξέταση Βιοψία + +* + ήπατος* Γενική

10 αίματος AST/ALT γgt γ-σφαιρίνες Χολερυθρίνη PT (INR) Αυτοαντισώμ + + ατα Θυρεοειδικός + + έλεγχος Έλεγχος ιών + ηπατίτιδας** *Η βιοψία ήπατος βοηθά στη λήψη απόφασης για διακοπή της θεραπείας ** Εκτίμηση για εμβολιασμό έναντι ηπατίτιδας Α και Β ή χημειοπροφύλαξης σε χρόνιους ανενεργούς φορείς ιού ηπατίτιδας Β ή ίσως σε HBsAg αρνητικούς και anti-hbc θετικούς ασθενείς με πιθανή «λανθάνουσα» HBV λοίμωξη ^Εμφανίζεται σε 50% των ασθενών μετά τη διακοπή της αγωγής. Ανεπιθύμητες ενέργειες: Και τα 2 θεραπευτικά σχήματα θεωρούνται το ίδιο αποτελεσματικά, αλλά ο συνδυασμός προτιμάται ειδικά: α) σε παιδιά, και β) σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης παρενεργειών ή με παρενέργειες από τα κορτικοστεροειδή με αποτέλεσμα τον κίνδυνο κακής συμμόρφωσης. Η αζαθειοπρίνη αποφεύγεται σε ασθενείς με ιστορικό κακοήθειας, με σοβαρή παν-κυτταροπενία ή πλήρη έλλειψη ΤPMT (από την οποία πάσχει το 0,5% του πληθυσμού) και κατά την κύηση. Επίσης σε ασθενείς με ίκτερο και γενικότερα σε παροξυσμό της νόσου προτιμάται η μονοθεραπεία με κορτιζόνη λόγω της ηπατοτοξικότητας της αζαθειοπρίνης (Πίνακας 6). Πίνακας 6. Κυριότερες ανεπιθύμητες ενέργειες κορτικοστεροειδών και αζαθειοπρίνης Α. Παρενέργειες κορτικοστεροειδών (ως και 80% των ασθενών)* Ακμή Πανσεληνοειδές προσωπείο Ύβος βουβαλιού Παχυσαρκία 10

11 Σακχαρώδης Διαβήτης Αρτηριακή υπέρταση Καταρράκτης Οστεοπόρωση Αυξημένος κίνδυνος για λοιμώξεις Β. Παρενέργειες αζαθειοπρίνης (ως και 25% των ασθενών) Ναυτία Έμετοι, Διαρροϊκό σύνδρομο Κοιλιακό άλγος Ηπατοτοξικότητα Παγκρεατίτιδα Εξάνθημα Λευκοπενία^ Τερατογένεση(?) *Οι ασθενείς θα πρέπει να υποβάλλονται σε οφθαλμολογικό έλεγχο και μέτρηση οστικής πυκνότητας κάθε 1-2 έτη και να λαμβάνουν προληπτικά συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D. ^Ασθενείς με προϋπάρχουσα λευκοπενία ή εμφάνιση αυτής κατά τη θεραπεία με αζαθειοπρίνη χρήζουν προσδιορισμού της ΤPMT (S-μεθυλτρανσφεράσης της θειοπουρίνης). Εκτίμηση ανταπόκρισης στη θεραπεία Πλήρης ύφεση: ορίζεται ως η επάνοδος στα φυσιολογικά όρια όλων των παραμέτρων φλεγμονής συμπεριλαμβανομένων των ιστολογικών βλαβών. Επιτυγχάνεται σε ποσοστό 70% και 90% των ασθενών μετά από 2 και 3 έτη θεραπείας, αντιστοίχως. Οι ασθενείς με πλήρη ύφεση έχουν τη μικρότερη πιθανότητα υποτροπής και το μέγιστο όφελος επιβίωσης. Μερική ύφεση: ορίζεται η αδυναμία επίτευξης πλήρους ύφεσης παρά τη συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή. Μη ανταπόκριση στη θεραπεία: παρατηρείται στο 10% των ασθενών και χαρακτηρίζεται από προοδευτική επιδείνωση της κλινικής, βιοχημικής και/ή ιστολογικής εικόνας του ασθενούς παρά τη χορήγηση της κλασικής θεραπείας. Σε ασθενείς με μερική ύφεση ή μη ανταπόκριση θεωρείται απαραίτητη η επανεκτίμηση όσον αφορά την: α) ορθότητα της 11

12 διάγνωσης, β) συμμόρφωση και/ή ύπαρξη δυσαπορρόφησης, γ) πιθανή αύξηση στη δοσολογίας της πρεδνιζολόνης (ως και 60 mg/ημέρα) και/ή αζαθειοπρίνης (ως και 2 mg/kg/ημέρα) ή χορήγηση εναλλακτικών ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων (π.χ. μυκοφαινολικό οξύ), και γ) ανάγκη μεταμόσχευσης ήπατος. Υποτροπή: ορίζεται η αύξηση των αμινοτρανσφερασών σε επίπεδα >3πλάσιο των ΑΦΤ και/ή των γ-σφαιρινών σε επίπεδα 2g/dL κατά τη διάρκεια της θεραπείας ή μετά την πλήρη διακοπή της αγωγής. Χρήζει επανεκτίμηση της διάγνωσης, επιβεβαίωση της συμμόρφωσης και συνήθως επαναχορήγηση της κλασικής θεραπείας. Διακοπή ανοσοκατασταλτικής αγωγής Μπορεί να δοκιμαστεί σε ασθενείς που έχουν καλή πρόγνωση και μικρό κίνδυνο υποτροπής (π.χ. απουσία κίρρωσης, ταχεία επίτευξη πλήρους ύφεσης, ΑΗ τύπου 1). Προϋποθέτει συζήτηση με τον ασθενή, την πλήρη ύφεση της ΑΗ για τουλάχιστον 24 μήνες και την απουσία φλεγμονής στη βιοψία ήπατος (η ιστολογική ύφεση έπεται της βιοχημικής κατά 3-12 μήνες). Διακόπτεται πρώτα η πρεδνιζολόνη (ύστερα από προοδευτική μείωση π.χ. 2,5mg/μήνα) και ακολουθεί η αζαθειοπρίνη (απλή διακοπή της δόσης των 50 mg ή μείωση κατά 50 mg κάθε 3 μήνες σε χορήγηση υψηλότερης δόσης) πάντα υπό στενή παρακολούθηση. Οι υποτροπές μετά τη διακοπή της θεραπείας σχετίζονται με εξέλιξη της νόσου και ίσως θάνατο, αλλά και με αυξημένη συχνότητα παρενεργειών από τα φάρμακα. Η πιθανότητα υποτροπής ανέρχεται συνολικά στο 80%. Η στρατηγική για μείωση των επεισοδίων υποτροπής και επαναθεραπείας ουσιαστικά χαράσσεται μετά την πρώτη υποτροπή. Η έναρξη συνδυασμού κορτιζόνης και αζαθειοπρίνης μέχρι την κλινικοεργαστηριακή ύφεση είναι η προτεινόμενη θεραπεία. Η δόση της αζαθειοπρίνης μπορεί να αυξηθεί στα 2 mg/kg ημερησίως με προοδευτικά μειούμενη τη δόση της κορτιζόνης. Η αζαθειοπρίνη μπορεί ακολούθως να συνεχιστεί για ακαθόριστο χρονικό διάστημα. Μία άλλη επιλογή είναι να χορηγηθεί κορτιζόνη σε δόση που θα διατηρεί τις αμινοτρανσφεράσες μέχρι το πολύ 3πλάσιες του ανώτερου φυσιολογικού. Το 87% των ασθενών παραμένει σε ύφεση με μακροχρόνια χορήγηση 10 mg πρεδνιζόνης ημερησίως ή και ακόμα μικρότερης δόσης. Η χορήγηση βουδεσονίδης μπορεί να δοκιμασθεί αντί της πρεδνιζολόνης προκειμένου να διατηρηθεί η ύφεση με λιγότερες παρενέργειες. Η αγωγή συντήρησης μπορεί να διακοπεί με το 12% των ασθενών να παραμείνει σε ύφεση μετά από 69 μήνες παρακολούθησης. Εναλλακτικά ανοσοκατασταλτικά φάρμακα (Πίνακας 7). 12

13 Η αποτυχημένη θεραπεία οφείλει να αντιμετωπισθεί με 60 mg πρεδνιζόνης ημερησίως ή πρεδνιζολόνη 30 mg ημερησίως σε συνδυασμό με αζαθειοπρίνη 150 mg ημερησίως. Εναλλακτικά έχουν δοκιμασθεί σε εμπειρική βάση, σε ενήλικες κυρίως, διάφορα ανοσοκατασταλτικά φάρμακα. Η εμπειρία γενικά είναι περιορισμένη και καμιά από τις θεραπείες δεν μπορεί να ενσωματωθεί σε αλγόριθμο αντιμετώπισης. Βουδεσονίδη. Ανήκει στα κορτικοστεροειδή αλλά μεταβολίζεται στο ήπαρ κατά 90% πριν περάσει στη συστηματική κυκλοφορία. Πρόσφατη πολυκεντρική μελέτη που συμπεριέλαβε μη κιρρωτικούς ασθενείς με ΑΗ έδειξε ταχύτερη επίτευξη βιοχημικής ύφεσης και μικρότερη συχνότητα εμφάνισης παρενεργειών με τη χορήγηση βουδεσονίδης σε σχέση με την πρεδνιζολόνη. Κυκλοσπορίνη / Τακρόλιμους. Αποτελούν ισχυρά ανοσοκατασταλτικά φάρμακα. Πιθανόν έχουν θέση σε ασθενείς με πτωχή ανταπόκριση στην κλασική θεραπεία, αλλά η χορήγησή τους συνδυάζεται με παρενέργειες. Μυκοφαινολικό οξύ. Έχει δοκιμαστεί και σε πρωτοθεραπευόμενους ασθενείς σε συνδυασμό με πρεδνιζολόνη με πολύ καλά αποτελέσματα. Αποτελεί τον περισσότερα υποσχόμενο παράγοντα. Αποτελεί εναλλακτική λύση σε ασθενείς παιδικής ηλικίας ή με αντένδειξη για ή δυσανεξία στην αζαθειοπρίνη. Πίνακας 7. Εναλλακτικά ανοσοκατασταλτικά φάρμακα για θεραπεία αυτοάνοσης ηπατίτιδας Φαρμακευτική ουσία (δοσολογία) Πλεονεκτήματα Μειονεκτήματα Βουδεσονίδη (9 mg/24ωρο) Ισχυρή τοπική δράση στο ήπαρ ( first pass effect ) Κυκλοσπορίνη Ισχυρή ( mg/24ωρο) ανοσοκατασταλτική δράση Τακρόλιμους Ισχυρή (2 mg/24ωρο) ανοσοκατασταλτική δράση Μυκοφαινολικό οξύ Μικρό ποσοστό ( gr/24ωρο) παρενεργειών Όχι χορήγηση σε κίρρωση Έλλειψη μακροχρόνιας παρακολούθησης Παρενέργειες (νεφροτοξικότητα) Παρενέργειες (νεφροτοξικότητα) Υψηλό κόστος 13

14 Διάγνωση: Συστάσεις Η διάγνωση της αυτοάνοσης ηπατίτιδας (ΑΗ) τίθεται όταν υπάρχουν συμβατά συμπτώματα-σημεία, βιοχημικά, ορολογικά και ιστολογικά χαρακτηριστικά, και εφόσον έχουν αποκλειστεί άλλα αίτια χρόνιας ηπατίτιδας. Η διάγνωση με το απλοποιημένο διαγνωστικό σύστημα βαθμολόγησης βασίζεται σε 4 μείζονα κριτήρια: (1) αυξημένα IgG (2) χαρακτηριστικά αυτοαντισώματα (ANA, SMA, LKM, SLA/LP) (3) ειδικά ιστοπαθολογικά χαρακτηριστικά (4) απουσία ιογενούς ηπατίτιδας. Το απλοποιημένο διαγνωστικό σύστημα βαθμολόγησης έχει σχετικά χαμηλό ποσοστό ανίχνευσης σε κεραυνοβόλο ηπατική ανεπάρκεια και στα παιδιά. Με βάση το είδος των αυτοαντισωμάτων, η ΑΗ διακρίνεται σε τύπο 1 (ΑΝΑ/SMA) και τύπο 2 (αντι-lkm1). Tα αντι-lkm1 πρέπει πάντα να αναζητούνται προκειμένου να μη διαλάθει η διάγνωση της ΑΗ. Ασθενείς αρνητικοί για συμβατικά αυτοαντισώματα αλλά με πιθανότητα για ΑΗ πρέπει να ελέγχονται με άλλους ορολογικούς δείκτες (anti-sla, panca, anti-lp). Η βιοψία αποτελεί βασικό όπλο για τη διάγνωση αλλά και για τον καθορισμό της πρόγνωσης και των θεραπευτικών χειρισμών. Αποκλεισμός σκληρυντικής χολαγγειίτιδας με χολαγγειογραφία προτείνεται για α) ενήλικες που δεν ανταποκρίνονται μετά 3μηνη θεραπεία με κορτικοστεροειδή, β) για παιδιά με ΑΗ και γ) ενήλικες με ΑΗ και ιδιοπαθή φλεγμονώδη νόσο του εντέρου. Η απάντηση σε επαρκή ανοσοκατασταλτική αγωγή είναι χαρακτηριστική και απαραίτητο κριτήριο στην επιβεβαίωση της διάγνωσης της ΑΗ. Συστάσεις θεραπεία Έναρξη θεραπείας ενδείκνυται σε ασθενείς με αμινοτρανσφεράσες >10πλάσιο της ανώτερης φυσιολογικής τιμής (ΑΦΤ) ή με αμινοτρανσφεράσες >5πλάσιο της ΑΦΤ σε συνδυασμό με >2πλάσια των ανώτερων φυσιολογικών επίπεδα γ- σφαιρινών και/ή ιστολογικές βλάβες συμβατές με γεφυροποιό ίνωση ή κίρρωση. Η έναρξη θεραπείας πρέπει πάντα να είναι εξατομικευμένη και αφού εκτιμηθεί ο κίνδυνος τυχόν παρενεργειών από τη θεραπεία. 14

15 Ανοσοκατασταλτική θεραπεία δεν πρέπει να χορηγείται σε ασθενείς με ήπια νόσο ή ανενεργό κίρρωση. Σε αυτές τις περιπτώσεις προτείνεται παρακολούθηση κάθε 3-6 μήνες. Στα παιδιά η θεραπεία πρέπει να γίνεται άμεσα μετά τη διάγνωση και ανεξαρτήτως συμπτωμάτων. Η αρχική θεραπεία περιλαμβάνει τη χορήγηση κορτικοειδών με ή χωρίς χορήγηση αζαθειοπρίνης. Ο συνδυασμός ενδείκνυται ιδιαίτερα σε παιδιά και σε ασθενείς με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης παρενεργειών από τις υψηλές δόσεις κορτικοειδών. Το συνιστώμενο δοσολογικό σχήμα περιλαμβάνει τη χορήγηση πρεδνιζολόνης (60 mg/ημέρα) ή του συνδυασμού πρεδνιζολόνης (30 mg/ημέρα) και αζαθειοπρίνης (1-2 mg/kg/ημέρα). Εναλλακτικά ανοσοκατασταλτικά φάρμακα (π.χ. βουδεσονίδη, μυκοφαινολικό οξύ) συνήθως δεν χορηγούνται ως αρχική θεραπεία. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, ο ασθενής θα πρέπει να παρακολουθείται για εκτίμηση της ανταπόκρισης σε αυτήν και εμφάνιση παρενεργειών. Οι ασθενείς υπό θεραπεία θα πρέπει να υποβάλλονται σε οφθαλμολογικό έλεγχο και μέτρηση οστικής πυκνότητας κάθε 1-2 έτη και να λαμβάνουν προληπτικά συμπληρώματα ασβεστίου και βιταμίνης D. Πριν από την έναρξη της ανοσοκατασταλτικής αγωγής, θα πρέπει να εκτιμάται η ανάγκη εμβολιασμού έναντι ιού ηπατίτιδας Α και Β ή προφύλαξης από αναζωπύρωση HBV λοίμωξης. Έλεγχος για τον προσδιορισμό αμινοτρανσφερασών, γ-σφαιρινών και χολερυθρίνης πρέπει να γίνεται κάθε 3-6 μήνες κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Πλήρης διακοπή θεραπείας μπορεί να επιχειρηθεί μόνο σε ασθενείς με πλήρη ύφεση της ΑΗ για τουλάχιστον 24 μήνες και απουσία φλεγμονής στη βιοψία ήπατος. Κλινικά, εργαστηριακά και ιστολογικά δεδομένα συμβατά με ατελή (μερική) ανταπόκριση μετά από συνεχή θεραπεία 3 ετών οδηγούν στη λήψη θεραπείας συντήρησης με δόση κορτικοειδών ή αζαθειοπρίνης για εξάλειψη των συμπτωμάτων και τη διατήρηση της εργαστηριακής ύφεσης. Οι παρενέργειες των φαρμάκων πρέπει να αντιμετωπίζονται με μείωση της δόσης ή ακόμα και διακοπή τους. 15

16 Η αντιμετώπιση του πρώτου επεισοδίου υποτροπής μετά τη διακοπή της θεραπείας γίνεται με συνδυασμό κορτικοειδών και αζαθειοπρίνης, όπως κατά την έναρξη, και ακολούθως προοδευτική μείωση της κορτιζόνης και συντήρηση με αζαθειοπρίνη (2 mg/kg ημερησίως) ή μικρή δόση πρεδνιζόνης (<10 mg/ημερησίως) σε ασθενείς που εμφανίζουν δυσανεξία στην αζαθειοπρίνη. Προοδευτική μείωση με στόχο τη διακοπή συστήνεται όταν ο ασθενής είναι σε βιοχημική ύφεση για τουλάχιστον 24 μήνες και μετά από προσεκτική εκτίμηση τυχόν κινδύνων νέας υποτροπής. Σε περιπτώσεις αστοχίας της θεραπείας ή δυσανεξίας στην αζαθειοπρίνη, το μυκοφαινολικό οξύ (2gr/ημερησίως από του στόματος) αποτελεί τον πιο υποσχόμενο εναλλακτικό παράγοντα. Ασθενείς με κίρρωση λόγω ΑΗ πρέπει να υποβάλλονται ανά 6μηνο σε υπερηχογράφημα για την έγκαιρη διάγνωση του ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Οι ασθενείς με οξεία ηπατική ανεπάρκεια, μη αντιρροπούμενη ηπατική νόσο με MELD >15 και/ή ηπατοκυτταρικό καρκίνο πρέπει να εκτιμώνται για πιθανή μεταμόσχευση ήπατος. Στο 1/3 περίπου των ασθενών που θα μεταμοσχευτούν λόγω ΑΗ, η νόσος θα υποτροπιάσει. Συνδυασμός κορτικοειδών και αζαθειοπρίνης ή αυξημένες δόσεις κορτικοειδών αποτελούν τη θεραπεία για υποτροπή ΑΗ μετά τη μεταμόσχευση, ενώ θα πρέπει να χρησιμοποιείται και η βέλτιση δόση αναστολέα καλσινευρίνης (προτιμητέο τo τακρόλιμους). 16

17 Βιβλιογραφία 1. Muratori L, Muratori P, Granito A, Pappas G, Cassani F, Lenzi M. Current topics in autoimmune hepatitis. Dig Liver Dis. 2010;42: Gleeson D, Heneghan MA. British Society of Gastroenterology (BSG) guidelines for management of autoimmune hepatitis. Gut 2011;60: Strassburg S, Manns M. Therapy of autoimmune hepatitis. Best Practice & Research Clinical Gastroenterology 2011; 25: Lohse Α, Mieli-Vergani G. Autoimmune hepatitis. Journal of Hepatology 2011; 55: Manns MP, Czaja AJ, Gorham JD, Krawitt EL, Mieli-Vergani G, Vergani D, Vierling JM Diagnosis and management of autoimmune hepatitis. Hepatology. 2010;51: Zachou K, Gatselis N, Papadamou G, Rigopoulou EI, Dalekos GN. Mycophenolate for the treatment of autoimmune hepatitis: prospective assessment of its efficacy and safety for induction and maintenance of remission in a large cohort of treatment-naïve patients. J Hepatol. 2011;55: Feld JJ, Dinh H, Arenovich T, et al. Autoimmune hepatitis: effect of symptoms and cirrhosis on natural history and outcome. Hepatology 2005;42: Hennes EM, Zeniya M, Czaja AJ, et al. Simplified criteria for the diagnosis of autoimmune hepatitis. Hepatology 2008;48: Krawitt EL. Autoimmune hepatitis. N Engl J Med 2006;354: Gregorio GV, Portmann B, Karani J, et al. Autoimmune hepatitis/sclerosing cholangitis overlap syndrome in childhood: a 16-year prospective study. Hepatology 2001;33: Al Chalabi, Portmann BC, Bernal W, et al. Autoimmune hepatitis overlap syndrome : an evaluation of treatment response, long-term outcome and survival. Aliment Pharmacol Ther 2008;28:

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΥΤΟΑΝΟΣΗ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Συντονιστής: Σπήλιος Μανωλακόπουλος Ευάγγελος Χολόγγιτας και Δημήτριος Σαμωνάκης Αθήνα, 2013 1 Πρόλογος Η αυτοάνοση ηπατίτιδα (ΑΗ) αποτελεί μια άγνωστης αιτιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας

ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ. Καλλιόπη Ζάχου. 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο. Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΕΠΙΚΑΛΥΨΗΣ Καλλιόπη Ζάχου Παθολόγος Παθολογική Κλινική & Ερευνητικό Εργαστήριο Παν/μίου Θεσσαλίας 12 Ο Πανελλήνιο Ηπατολογικό Συνέδριο Χανιά 12-15 Μαΐου 2011 ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος

Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος Ζάχου Καλλιόπη Παθολόγος Παθολογική Κλινική και Ομώνυμο Ερευνητικό Εργαστήριο Πανεπιστημίου Θεσσαλίας ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ Δεν έχω τίποτε να δηλώσω όσον αφορά στη σύγκρουση συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα. Πολυξένη Ι. Αγοραστού

IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα. Πολυξένη Ι. Αγοραστού IgG4 χολαγγειίτιδα μια νέα κλινική οντότητα Πολυξένη Ι. Αγοραστού ΙgG4 χολαγγειίτιδα (IAC) Η συνδυαζόμενη με ΙgG4 χολαγγειίτιδα (ΙΑC) είναι ένας όρος που προτάθηκε το 2007 από τους Bjornsson και συν. για

Διαβάστε περισσότερα

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας

Ι. Βλαχογιαννάκος, Γ. Β. Παπαθεοδωρίδης, Γ.Ν. Νταλέκος, Α. Αλεξοπούλου, Χ. Τριάντος, Ε. Χολόγκιτας, Ι. Κοσκίνας ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΗΠΑΤΟΣ (ΕΕΜΗ) ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΙΟΥ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β ΚΑΤΑ ΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Ι. Βλαχογιαννάκος,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας.

Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Φλεγμονωδης πολυσυστηματικη αυτόάνοση νοσος που αφορα συχνοτερα νεες γυναικες αναπαραγωγικης ηλικιας. Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος Η κλινική εικόνα της πάθησης περιλαμβάνει την παρουσια γενικων συμπτωματων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ C ΣΤΗ ΧΝΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση 1 Θεραπευτικές Παρεμβάσεις στην Πολλαπλή Σκλήρυνση Τα θεραπευτικά σχήματα τα οποία περιγράφονται παρακάτω είναι βασισμένα σε κλινικές μελέτες Φάσης ΙΙΙ και στις εγκρίσεις θεραπειών από τους Οργανισμό Φαρμάκων

Διαβάστε περισσότερα

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014

«Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 «Πρόληψη υποτροπών και επιπλοκών της κοιλιοκάκης» 12 η Εκπαιδευτική Διημερίδα της ΕΠΕΓΕ Αθήνα 2014 Κοιλιοκάκη Ι Η κοιλιοκάκη είναι ανοσολογική πάθηση, που προκαλεί κυρίως βλάβες στο λεπτό έντερο αλλά και

Διαβάστε περισσότερα

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν:

Πού οφείλεται η νόσος και ποιοι παράγοντες την πυροδοτούν: 1 Τι είναι η Κίρρωση του Ήπατος: Η κίρρωση του ήπατος είναι μία χρόνια πάθηση του ήπατος κατά την οποία παρατηρείται καταστροφή του ιστού του ήπατος και αλλαγή της αρχιτεκτονικής του, γεγονός που οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης

Παράρτημα ΙΙΙ. Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Παράρτημα ΙΙΙ Τροποποιήσεις στις σχετικές παραγράφους της Περίληψης των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος και τα Φύλλα Οδηγιών Χρήσης Σημείωση : Οι τροποποιήσεις στην Περίληψη των Χαρακτηριστικών του Προϊόντος

Διαβάστε περισσότερα

Μήπως έχω Σκληρόδερµα;

Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Μήπως έχω Σκληρόδερµα; Για να πληροφορηθώ µýëïò ôçò Σπάνιος ναι... Μόνος όχι Η Πανελλήνια Ένωση Σπανίων Παθήσεων (Π.Ε.Σ.ΠΑ) είναι ο μόνος φορέας, μη κερδοσκοπικό σωματείο, συλλόγων ασθενών σπανίων παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες

ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ Π.Ε ΙΦΝΕ (ΕΚ, ν.crohn, απροσδιόριστη) Συνήθεις λοιμώδεις, παρατεταμένες συστηματικές, αφροδισιακές-παρασιτικές, ιογενείς λοιμώξεις Φάρμακα και τοξίνες (ΜΣΑΦ κ.ά) Ισχαιμική Μετακτινική

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β

Πρόταση: καινούργιος ευρωπαϊκός ορισμός κρούσματος για ηπατίτιδα Β ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Αλλαγή του ορισμού κρούσματος της Ηπατίτιδας Β και C Δήλωση των περιστατικών χρόνιας ηπατίτιδας Το ECDC προτείνει

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ

Αθήνα, 23-24/10/2015 ΗΜΕΡΑ ΩΡΑ ΕΝΑΡΞΗΣ ΘΕΜΑ ΟΜΙΛΗΤΗΣ 1 ο ΜΑΘΗΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΗΠΑΤΟΛΟΓΙΑΣ Αθήνα, 23-24/10/2015 17.00-17.30 Ανατομία-αγγείωση του ήπατος, αναγέννηση ήπατος Ν. Αρκαδόπουλος 17.30-18.15 Φυσιολογία ηπατικής λειτουργίας-χολικής έκκρισης Σπ. Ντουράκης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΓΕ 2012-2013 ΕΝΟΤΗΤΑ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΗΠΑΤΟΣ-ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ-ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ ημερομηνία θέμα εκπαιδευτές 20 Νοεμβρίου Οξεία και χρόνια ηπατίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ

ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΤΡΕΧΟΥΣΕΣ Ο ΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΡΗΣΗ ΑΝΤΙ-ΙΙΚΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΑΣΘΕΝΩΝ ΜΕ ΓΡΙΠΗ ΑΠΟ ΤΟ ΝΕΟ ΙΟ Α/Η1Ν1 ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΤΕΝΩΝ ΕΠΑΦΩΝ ΤΟΥΣ Ιούλιος 2009 Το παρόν έγγραφο

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ) για τη Διάγνωση και Αντιμετώπιση της Αυτοανόσου Ηπατίτιδας

Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ) για τη Διάγνωση και Αντιμετώπιση της Αυτοανόσου Ηπατίτιδας Κατευθυντήριες Οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Μελέτης Ήπατος (ΕΕΜΗ) για τη Διάγνωση και Αντιμετώπιση της Αυτοανόσου Ηπατίτιδας Γ.Ν. Νταλέκος, Κ. Ζάχου, Ν.Κ. Γατσέλης, Γ.Κ. Κουκούλης, Ι. Κοσκίνας Ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ

Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 2013 2014 Α. ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗΣ ΤΡΑΠΕΖΗΣ ΓΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΟΜΕΝΟΥΣ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΤΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ Χρόνος: Δευτέρα έως

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα Β Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία

Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Χρόνια νοσήματα του ήπατος και υπολιπιδαιμική θεραπεία Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Επίκουρος Καθηγητής Παθολογίας Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Χρόνια νοσήματα του ήπατος Το 15% του

Διαβάστε περισσότερα

Κοιλιοκάκη και το παιδί

Κοιλιοκάκη και το παιδί Κοιλιοκάκη και το παιδί Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, M.D. Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοσου τύπου εντεροπάθεια που οφείλεται σε υπερευαισθησία στη γλουτένη λόγω γενετικής προδιάθεσης

Διαβάστε περισσότερα

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ

Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Μη αλκοολική λιπώδης νόσος του ήπατος Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ SGOT 60 IU/l, SGPT 72 IU/l, γgt 92 IU/l, ALP κ.φ., CPK κ.φ., θυρεοειδική λειτουργία κ.φ. Παρουσίαση περιστατικού Άνδρας

Διαβάστε περισσότερα

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ

κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Τι είναι κοινό και τι όχι κατά την κλινική και εργαστηριακή προσέγγιση των νοσημάτων του ήπατος στο σκύλο και στη γάτα Τ. Ράλλης Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Η γάτα δεν

Διαβάστε περισσότερα

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος

Αυτοάνοσα νοσήματα. Χ.Μ. Μουτσόπουλος Αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Παθολογίας στην Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Η έγκαιρη αντιμετώπιση αποτελεί «κλειδί» για τον έλεγχο των αυτοάνοσων ασθενειών- της μεγάλης αυτής κατηγορίας

Διαβάστε περισσότερα

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου

Πεδίο Εφαρμογής. Πρόληψη και Παράγοντες Κινδύνου Εξετάσεις λειτουργίας του θυρεοειδούς: διάγνωση και παρακολούθηση των διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες για την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας Πεδίο Εφαρμογής Οι παρούσες κατευθυντήριες οδηγίες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ

ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΜΗ ΑΛΚΟΟΛΙΚΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΣΤΑ ΠΑΙΔΙΑ Καραγκιόζογλου- Λαμπούδη Θωμαή Παιδογαστρεντερολόγος Καθηγήτρια Κλινικής Διατροφής Τμήμα Διατροφής Διαιτολογίας ΑΤΕΙΘεσσαλονίκης απλή στεάτωση Στεατοηπατίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο

ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο ΧΡΟΝΙΑ ΗΠΑΤΙΚΗ ΝΟΣΟΣ στο σκύλο Τ. Σ. Ράλλης, Καθηγητής Παθολογίας Ζώων Συντροφιάς, Τμήμα Κτηνιατρικής, ΑΠΘ Χρόνια Ηπατική Νόσος (ΧΗΝ) Ομάδα νοσημάτων του ήπατος χρόνιας διαδρομής με διακυμάνσεις στη βιοχημική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease)

Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) EΛΛΗΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΠΑΘΟΛΟΓΙΚΗΣ ΑΝΑΤΟΜΙΚΗΣ Η ΩΡΑ ΤΟΥ ΕΙ ΙΚΕΥΟΜΕΝΟΥ 7 Νοεµβρίου 2007, Αθήνα Λιπώδης νόσος του ήπατος (Fatty liver disease) Ντίνα Τηνιακού Εργαστήριο Ιστολογίας & Εµβρυολογίας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ

ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ ΚΝΙΔΩΣΗ ΕΞΑΝΘΗΜΑΤΑ ΟΙΔΗΜΑ ΒΛΕΦΑΡΩΝ ΟΙΔΗΜΑ ΓΛΩΣΣΑΣ ΟΙΔΗΜΑ ΧΕΙΛΕΩΝ ΚΝΗΣΜΟΣ Τι είναι κνίδωση; Κνίδωση είναι η αλλεργική αντίδραση που εμφανίζεται στο δέρμα, έναντι εξωγενών ή ενδογενών ερεθισμάτων. Εκδηλώνεται

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS

ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP ΧΡΟΝΙΑΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΟΥΣ ΑΠΟΜΥΕΛΙΝΩΤΙΚΗΣ ΠΟΛΥΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΥΑΣΘΕΝΕΙΑΣ GRAVIS ΘΕΡΑΠΕΙΑ CIDP Aσθενείς με ήπια συμπτώματα που δεν δημιουργούν πρόβλημα στις καθημερινές δραστηριότητες δεν

Διαβάστε περισσότερα

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος

<<Διαγνωστικά Προβλήματα και θεραπευτική προσέγγιση>> Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Σφυρόερα Κατερίνα Ρευματολόγος Η οστεοπόρωση στον άνδρα συνήθως εμφανίζεται με κατάγματα ΕΝΩ στη γυναίκα διαγιγνώσκεται με την εξέταση ρουτίνας της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ

ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΪΤΙΣ ΚΑΙ ΚΟΚΚΙΩΜΑΤΩΣΗ Πνευμονική αγγειίτις και κοκκιωμάτωση είναι ένας περιγραφικός όρος που χαρακτηρίζεται από κυτταρική διήθηση του τοιχώματος των αγγείων (αγγειίτις) με καταστροφή και

Διαβάστε περισσότερα

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή

«Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή «Επιδημιολογία του Ερυθηματώδους Λύκου- Η εμπειρία της Ομάδας Μελέτης Λύκου της Θεσσαλονίκης» Στεφανίδου Στυλιανή Ορισμός Ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος (ΣΕΛ) είναι ένα τυπικό μη οργανοειδικό αυτοάνοσο

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας

ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ. Λειτουργία των νεφρών. Συμπτώματα της χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια είναι η προοδευτική, μη αναστρέψιμη μείωση της νεφρικής λειτουργίας, η οποία προκαλείται από βλάβη του νεφρού ποικίλης αιτιολογίας. Η χρόνια νεφρική ανεπάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας»

«β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Εργαστήριο Κυτταρογενετικής ΕΚΕΦΕ «Δημόκριτος» «β-μεσογειακή αναιμία: το πιο συχνό μονογονιδιακό νόσημα στη χώρα μας» Ζαχάκη Σοφία - Ουρανία Βιολόγος, MSc, PhD β μεσογειακή αναιμία Η θαλασσαιμία ή νόσος

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr

Ηλίας Κουρής - Ρευματολόγος. www.rheuma,gr Πολλες από τις ρευματικες παθησεις των ενηλικων προσβαλουν και τα παιδια,αν και σε μικροτερη συχνοτητα. Επιπλεον καποιες παθησεις όπως είναι ο συστηματικης έναρξης ή ο ολιγοαρθρικος τυπος εναρξης της Νεανικης

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ/ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΑ ΝΕΦΡΙΚΗΣ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 E-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

1η Πανελλήνια Ημερίδα Νόσου Κοιλιοκάκης

1η Πανελλήνια Ημερίδα Νόσου Κοιλιοκάκης 1η Πανελλήνια Ημερίδα Νόσου Κοιλιοκάκης Σάββατο 20 Ιουνίου 2009 ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ Εντεροπάθεια απο γλουτένη Ιωάννης Α. Καραγιάννης MD, FRCP, FACG, AGAF Γαστρεντερολογικό Τμήμα «Κωνσταντοπουλειο» Νοσοκομείο ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΓΟΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΚΗΣ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΝΟΣΟΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΚΑΙ MALDI-TOF ΑΝΑΛΥΣΗΣ

ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΓΟΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΚΗΣ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΝΟΣΟΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΚΑΙ MALDI-TOF ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΜΟΝΑΔΑ: Κ.Α.Μ.Α ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ: Δ. Π. ΜΠΟΓΔΑΝΟΣ ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΣΗ ΝΕΩΝ ΑΥΤΟΑΝΤΙΓΟΝΩΝ ΣΤΟΧΩΝ ΤΗΣ ΝΟΣΟΕΙΔΙΚΗΣ ΑΝΟΣΙΑΚΗΣ ΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΜΕ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΑΝΟΣΟΑΠΟΤΥΠΩΣΗΣ ΚΑΙ MALDI-TOF ΑΝΑΛΥΣΗΣ Μαρία Μυτιληναίου ΑΥΤΟΑΝΟΣΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA

Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση. 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη Πολλαπλή Σκλήρυνση 1. βασισμένες σε μελέτες Φάσης ΙΙΙ 2. Εγκεκριμένες από ΕΜΕΑ και FDA Αντώνης Ρόμπος Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας Θεραπευτικές παρεμβάσεις στη πολλαπλή

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες

Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη διάγνωση και παρακολούθηση διαταραχών λειτουργίας του θυρεοειδούς σε ενήλικες Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας (ΠΦΥ) Εργαστήριο Κλινικών Κατευθυντηρίων Οδηγιών για εργαστηριακές

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C Πρόταση Ομάδας Εργασίας ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. (Γ. Παπαθεοδωρίδης, Γ. Γερμανίδης) Ιανουάριος 2008 Τροποποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα»

ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη. Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Σ. Μιχόπουλος Γαστρεντερολογική κλινική Νοσ. «Αλεξάνδρα» Γονιμότητα ΙΦΝΕ & εγκυμοσύνη Επίδραση εγκυμοσύνης στις ΙΦΝΕ Επίδραση των ΙΦΝΕ στην εγκυμοσύνη Χειρισμός ΙΦΝΕ κατά την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο

Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ΤΟΥΛΟΥΜΤΖΗ ΜΑΡΙΑ Κορίτσι 20 ετών προσήλθε εξαιτίας εκούσιας λήψης 20 tb παρακεταμόλης (10γρ.) και 30 tb βαλεριάνας Aναφέρεται ταυτόχρονη λήψη αλκοόλ Λήψη ουσιών δύο ώρες πριν την προσέλευση Αίσθημα ζάλης

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ. Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΑΣΘΕΝΗ ΜΕ ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΗ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑ Χατζημιχαηλίδου Σοφία ΟΡΟΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΣΠΟΝΔΥΛΑΡΘΡΙΤΙΔΕΣ Οσφυαλγία (φλεγμονώδους τύπου) Ιερολαγονίτιδα Ασύμμετρη περιφερική αρθρίτιδα Ενθεσίτιδα

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση;

Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Βοηθά η θεραπεία στην ιδιοπαθή πνευμονική ίνωση; Μάης 2010 Κατερίνα Μαρκοπούλου Επιμελήτρια Α 1 η Πνευμονολογική Κλινική Ν.Γ.Παπανικολάου Στόχοι θεραπείας Βελτίωση επιβίωσης Βελτίωση κλινικών συμπτωμάτων

Διαβάστε περισσότερα

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος

Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης. Κωνσταντίνος Γεωργανάς. Ρευματολόγος Τα DMARDs στην εποχή των βιολογικών θεραπειών: Το παράδειγμα της λεφλουνομίδης Κωνσταντίνος Γεωργανάς Ρευματολόγος Θεραπεία Ρευματοειδούς Αρθρίτιδας Η εξάπλωση της χρήσης βιολογικών την περασμένη 10ετία,

Διαβάστε περισσότερα

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ

Σπήλιος Μανωλακόπουλος. Γαστρεντερολόγος Ιατρική Σχολή ΕΚΠΑ Πότε και ποιους ασθενείς πρέπει κατά προτεραιότητα να θεραπεύσουµε,ώστε να επιτύχουµε την εξάλειψη των κλινικών επιπλοκών της νόσου (Καρκίνος & Κίρρωση) Σπήλιος Μανωλακόπουλος Γαστρεντερολόγος Ιατρική

Διαβάστε περισσότερα

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις

Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C. Συχνές Ερωτήσεις Ιογενείς Ηπατίτιδες Ηπατίτιδα C Συχνές Ερωτήσεις Tι είναι ηπατίτιδα; Το ήπαρ (συκώτι) είναι ένα ζωτικό όργανο που βρίσκεται στο δεξιό άνω τμήμα της κοιλιακής χώρας. Έχει πολλές λειτουργίες και διαδραματίζει

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών

Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος. Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Θεραπευτική αντιμετώπιση της οξείας κρίσης άσθματος Μίνα Γκάγκα Νοσοκομείο Νοσημάτων Θώρακος Αθηνών Το άσθμα είναι μία νόσος με διακυμάνσεις Συμπτώματα & προσαρμογή θεραπείας Παροξυσμοί Χορήγηση per os

Διαβάστε περισσότερα

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας)

Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Λοιμώδης Διάρροια (( Υπεύθυνος: Γ Πετρίκκος, Συνεργάτης:Σ Τσιόδρας) Ο όρος «διάρροια» αναφέρεται στη μεταβολή των κενώσεων του εντέρου, η οποία χαρακτηρίζεται από αύξηση του περιεχομένου των κενώσεων σε

Διαβάστε περισσότερα

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ

29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ 29. ΘΡΟΜΒΟΕΜΒΟΛΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΚΑΙ ΚΥΗΣΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ Η θρομβοεμβολική νόσος επιπλέκει 1/500-2000 κυήσεις. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος στη λοχεία. Τα αέρια αίματος δεν θεωρούνται ευαίσθητη ή ειδική εξέταση για

Διαβάστε περισσότερα

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ

ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗ ΜΗ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΡΚΙΝΩΝ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΙΦΝΕ ΓΡΙΒΑΣ Κ. ΗΛΙΑΣ ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΟΣ ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΥΧΝΟΤΗΤΑΣ ΙΦΝΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΙ ΜΙΣΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΗΛΙΚΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Αθήνα 12 Μαρτίου 2013 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΜΑΙΑΝΔΡΟΥ 15 11528 ΑΘΗΝΑ ΤΗΛ.: 2107298586 FAX: 2107237705 e-mail: nefreter@otenet.gr HELLENIC SOCIETY OF NEPHROLOGY 15 MEANDROU STR. ATHENS, 11528 GREECE TEL.: (+3021) 07298586

Διαβάστε περισσότερα

αυτοάνοσα νοσήματα πενήντα εκατομμύρια Αμερικανοί,

αυτοάνοσα νοσήματα πενήντα εκατομμύρια Αμερικανοί, Αυτοάνοσα Νοσήματα Τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι ασθένειες που προκύπτουν γιατί το σώμα μας επιτίθεται και καταστρέφει τα δικά του κύτταρα και όργανα. Ένας στους δέκα πολίτες στην Ευρωπαϊκή Ένωση πάσχει

Διαβάστε περισσότερα

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο

συκώτι (ήπαρ) στομάχι χοληδόχος κύστη πάγκρεας δωδεκαδάκτυλο έντερο Αλκοόλ και ασθένειες του Συκωτιού (Πηγή: http://www.patient.co.uk/health/alcohol-and-liver-disease) Απόδοση στα ελληνικά: Αθανάσιος Μπάκας (υπεύθυνος του προγράμματος) Η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ

Διαβάστε περισσότερα

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων)

ενήλικες με ενεργή και εξελισσόμενη ψωριασική αρθρίτιδα (νόσος που προκαλεί ερυθρές, φολιδωτές κηλίδες στο δέρμα και φλεγμονή των αρθρώσεων) EMA/178267/2015 EMEA/H/C/000481 Περίληψη EPAR για το κοινό αδαλιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ

ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΠΝΕΥΜΟΝΙΚΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ Σύμφωνα με τις πρόσφατες Κατευθυντήριες Οδηγίες (ESC/ERS 2009 και ACCF/AHA 2009) προκειμένου να αποφασιστεί η κατάλληλη θεραπευτική αγωγή

Διαβάστε περισσότερα

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3

σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου επί τουλάχιστον 3 Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου (ΣΕΕ) ανήκει σε μια ομάδα λειτουργικών διαταραχών του πεπτικού σωλήνα. Το κοιλιακό άλγος, ο μετεωρισμός και η εναλλαγή των συνηθειών του εντέρου αποτελούν τυπικά συμπτώματα.

Διαβάστε περισσότερα

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci)

Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Κατευθυντήριες οδηγίες για την αλλεργία στο αυγό(bsaci) Clinical & Experimental Allergy 2010(40):1116-1129 Παρουσίαση : Αντιγόνη Μαυρουδή, Λέκτορας Παιδιατρικής Αλλεργιολογίας, Γ ΠΔ Α.Π.Θ. ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΤΥΠΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα

Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα Πρόληψη στα καρδιαγγειακά νοσήματα www.pegkaspanagiotis.gr Τι εννοούμε με τον όρο πρόληψη καρδιαγγειακής νόσου; Εννοούμε τη συντονισμένη δέσμη ενεργειών, τόσο σε ατομικό, όσο και σε συλλογικό επίπεδο,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΑΠΟ ΤΟ FALK SYMPOSIUM 196 6 & 7 MARCH, 2015 FRANKFURT, GERMANY Βασικά σημεία ενδιαφέροντος στο τελευταίο Falk Symposium No196 στη Φρανκφούρτη της Γερμανίας αποτέλεσαν οι εξελίξεις στο πεδίο της

Διαβάστε περισσότερα

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L).

25% των ασθενών με χρόνια ηπατίτιδα C έχουν θρομβοπενία 5 και έως κι 9% των ασθενών πάσχουν από σοβαρή θρομβοπενία (αριθμός αιμοπεταλίων <50Gi/L). Η GSK έλαβε άδεια κυκλοφορίας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για πρόσθετη ένδειξη του Revolade (eltrombopag) ως την πρώτη εγκεκριμένη θεραπεία για τη θρομβοπενία που σχετίζεται με τη χρόνια ηπατίτιδα C Η GlaxoSmithKline

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών.

Στην περισσότερο επιτυχημένη αντιμετώπιση του καρκίνου έχει συμβάλλει σημαντικά η ανακά-λυψη και εφαρμογή των καρκινι-κών δεικτών. Όλες μαζί οι μορφές καρκίνου αποτελούν, παγκοσμίως τη δεύτερη αιτία θανάτου μετά από τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Τα κρούσματα συνεχώς αυξάνονται και σε πολλές αναπτυγμένες χώρες αποτελεί την πρώτη αιτία

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ. Αναστάσιος Ρούσσος Γαστρεντερολόγος Διδακτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών

ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ. Αναστάσιος Ρούσσος Γαστρεντερολόγος Διδακτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ Αναστάσιος Ρούσσος Γαστρεντερολόγος Διδακτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ΚΟΙΛΙΟΚΑΚΗ:ΟΡΙΣΜΟΣ Συνώνυμα: κοιλιακή νόσος,κοιλιακό sprue,

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών

Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Τμήμα Καθ' έξιν Αποβολών Αν. Καθηγητής Σ. Δενδρινός 1 / 7 Το Τμήμα Επανειλημμένων Αποβολών αποτελεί ειδικό Τμήμα της Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής Κλινικής του Πανεπιστημίου Αθηνών με αντικείμενο τη

Διαβάστε περισσότερα

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη.

Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Δεκαπεντάλεπτη προετοιμασία του φοιτητή, για την παρακολούθηση του μαθήματος του καρκίνου του προστάτη. Καρκίνος του προστάτη Επιδημιολογία: Αποτελεί τον συχνότερα διαγνωσμένο καρκίνο στον άνδρα. 186.320

Διαβάστε περισσότερα

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη,

ασθενών με σοβαρή, ενεργό νόσο που δεν έχουν προηγουμένως λάβει θεραπευτική αγωγή με μεθοτρεξάτη, EMA/502328/2014 EMEA/H/C/000955 Περίληψη EPAR για το κοινό τοκιλιζουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C

KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C KΑΤΕΥΘΥΝΤΗΡΙΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΛΟΙΜΩΞΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΟ ΤΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑΣ Β Ή C Πρόταση Ομάδας Εργασίας ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. (Γ. Παπαθεοδωρίδης, Γ. Γερμανίδης) Ιανουάριος 2008 Τροποποίηση

Διαβάστε περισσότερα

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός

Οστεοπόρωση. Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία. Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Οστεοπόρωση Διάγνωση, πρόληψη και θεραπεία Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Η οστεοπόρωση είναι πιο συχνή από τις παθήσεις της καρδιάς και των πνευμόνων Οστεοπόρωση: Η σιωπηλή επιδημία

Διαβάστε περισσότερα

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης

Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Αξιολόγηση και θεραπεία Από τα πρωτόκολλα των SOS Ιατρών Επιμέλεια Γεώργιος Θεοχάρης Παθολόγος Αξιολόγηση βαρύτητας περιστατικού - Από την βαρύτητα των κλινικών σημείων (αναπνευστική συχνότητα >35, ταχυκαρδία,

Διαβάστε περισσότερα

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων

Χρόνιες Ασθένειες. Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Το όρια κάλυψης για την θεραπεία χρόνιων παθήσεων Χρόνιες Ασθένειες Όπως συμβαίνει με κάθε ετησίως ανανεούμενο ασφαλιστήριο συμβόλαιο, έτσι και το ασφαλιστήριο υγείας είναι σχεδιασμένο

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη

Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Μωυσίδης Κυριάκος Λέκτορας Ουρoλογίας Β ουρολογική κλινική του Α.Π.Θ. Διευθυντής Καθηγητής Ε. Ιωαννίδης Διαχείριση της βιοχημικής υποτροπής στον καρκίνο του προστάτη Καρκίνος του προστάτη Yπάρχει κάποια

Διαβάστε περισσότερα

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις

Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Διλήμματα underwriting: σχεδιάζοντας λύσεις Γιάννης Βασαλάκης Chief Uwr Ζωής & Υγείας Interamerican Τάσος Γαρυφαλλάκης Uwr Ζωής & Υγείας Αξίωμα Συνήθη ερωτήματα- προβληματισμοί Είναι παθολογικό το αποτέλεσμα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ

ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ ΣΥΝΤΑΓΟΓΡΑΦΗΣΗ ΘΡΕΠΤΙΚΗΣ ΥΠΟΣΤΗΡΙΞΗΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ 5: ΓΑΣΤΡΕΝΤΕΡΟΛΟΓΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΙΔΙΟΠΑΘΗΣ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗΣ ΝΟΣΟΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ Νόσος Crohn ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ Πρόληψη και αντιμετώπιση της κακής θρέψης Πρόληψη της απώλειας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΩΝ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Ferrum Fol Hausmann 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ Ferrum Fol Hausmann, Μασώμενα δισκία, (100 + 0,350) mg/δισκίο. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ (σε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ;

ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ. Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν την οστεοπόρωση ; ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗ Ο σ τ ε ο π ό ρ ω σ η καλείται η ελάττωση της οστικής μάζας, χωρίς όμως να έχουμε διαταραχή της χημικής σύστασης του οστού. Η φυσιολογική αποδόμηση του οστού δεν ακολουθείται από αντίστοιχη

Διαβάστε περισσότερα

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων

Στην τρέχουσα παρουσίαση δεν υφίσταται σύγκρουση συμφερόντων Δοκιμασίες κοπράνων Γιώργος Χουλιάρας, Παιδογαστρεντερολόγος, Πανεπιστημιακός Υπότροφος, Υπεύθυνος Ενδοσκοπήσεων & Ιατρείου Ιδιοπαθών Φλεγμονωδών Nοσημάτων του Εντέρου Μονάδα Γαστρεντερολογίας και Διατροφής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ

ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΤΥΠΟ ΕΓΓΡΑΦΗΣ ΣΥΓΚΑΤΑΘΕΣΗΣ ΚΑΤΟΠΙΝ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ Τίτλος Μελέτης: Ιδιοπαθής φλεγμονώδης νόσος του εντέρου και προκαρκινικές αλλοιώσεις /καρκίνος του τραχήλου της μήτρας. Παρακαλώ διαβάστε προσεκτικά αυτό

Διαβάστε περισσότερα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς. 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα

ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς. 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα ΛΟΙΜΩΞΕΙΣ ΚΑΤΩΤΕΡΟΥ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ (Υπεύθυνος : M Λαζανάς 1.Εμπειρική θεραπεία πνευμονίας από την κοινότητα Η πνευμονία από την κοινότητα είναι η οξεία λοίμωξη του πνευμονικού παρεγχύματος σε ασθενή που

Διαβάστε περισσότερα

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων:

Το Simponi είναι αντιφλεγμονώδες φάρμακο. Χορηγείται σε ενήλικες για τη θεραπεία των ακόλουθων νόσων: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Περίληψη EPAR για το κοινό γολιμουμάμπη Το παρόν έγγραφο αποτελεί σύνοψη της Ευρωπαϊκής Δημόσιας Έκθεσης Αξιολόγησης (EPAR) του. Επεξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Επιτροπή

Διαβάστε περισσότερα

ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ. Πολύδωρος Κωνσταντινίδης Εθελοντής Συλλόγου Νοσηλεία Παθολόγος Εξειδικευομενος Ηπατολογίας

ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ. Πολύδωρος Κωνσταντινίδης Εθελοντής Συλλόγου Νοσηλεία Παθολόγος Εξειδικευομενος Ηπατολογίας ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Πολύδωρος Κωνσταντινίδης Εθελοντής Συλλόγου Νοσηλεία Παθολόγος Εξειδικευομενος Ηπατολογίας Θα μιλήσουμε για 1. Ήπαρ: Δομή και Λειτουργία 2. Τύποι Ηπατίτιδας 3. Αίτια οξείας Ηπατίτιδας 4. Αίτια

Διαβάστε περισσότερα

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου.

HIV & Ca τραχήλου μήτρας. Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. HIV & Ca τραχήλου μήτρας Άτομα μολυσμένα με HIV έχουν αυξημένη ροπή για την ανάπτυξη καρκίνου. ΠΑΘΟΓΕΝΕΙΑ Πολλαπλοί παράγοντες μπορούν να συμβάλουν στην ανάπτυξη της κακοήθειας σε ασθενείς με AIDS. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο

Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο 10 η Ημερίδα Ελληνικής Εταιρίας Αιμαφαίρεσης Αντιφωσφολιπιδικό Σύνδρομο Δημήτριος Ε. Μπούτσης Διευθυντής Αιματολογικής Κλινικής Ναυτικού Νοσοκομείου Αθηνών Ορισμός Αντιφωσφολιπιδικού Συνδρόμου Αρτηριακή

Διαβάστε περισσότερα

ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ

ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ ANTIMETΩΠΙΣΗ ΟΥΛΩΤΙΚΩΝ ΑΛΩΠΕΚΙΩΝ Μιχάλης Κακέπης Δερματολόγος-Αφροδισιολόγος Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΟΡΙΣΜΟΣ Με τον όρο ουλωτική αλωπεκία, εννοούμε μία ομάδα σπανίων διαταραχών, που καταστρέφουν τον

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ ΗΠΑΤΙΤΙΔΑ Α: ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ & ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΚΟΙΝΟ Τι είναι η ηπατίτιδα Α; Η ηπατίτιδα Α είναι μια νόσος του ήπατος που προκαλείται από τον ιό της ηπατίτιδας Α.

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ

AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ ΑΛΛΗΛΕΠΙΔΡΑΣΕΙΣ ΑΣΘΜΑΤΟΣ & ΚΥΗΣΗΣ AΣΘΜΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ Το άσθμα είναι ένα από τις πιο συχνές νόσους που περιπλέκει την εγκυμοσύνη. Πρόσφατες μελέτες δείχνουν πως περίπου 8-10% των εγκύων έχουν άσθμα και μπορεί να επηρεάσει την εγκυμοσύνη

Διαβάστε περισσότερα