Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα"

Transcript

1 Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(3): Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα Ν.Γ. Γαλανόπουλος 1 Γ.Π. Καμπάκης 1 Γ. Παπαδόπουλος 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλαγία (ΜΑΑ) εμφανίζεται με πόνο κυρίως στην περιοχή του αυχένα με πιθανή αντανάκλαση σε περιοχές του κεφαλιού, στην ωμική ζώνη και τις ωμοπλατιαίες χώρες ή στο ανώτερο τμήμα του θώρακα. Εκδηλώνεται οξέως, υποξέως παραμένοντας 1-3 μήνες ή χρονίως για περισσότερο από 3 μήνες. Οφείλεται σε μηχανική καταπόνηση ανατομικών δομών του αυχένα όπως των μυών, των συνδέσμων, του μεσοσπονδυλίου δίσκου ή των αρθρώσεων. Επίσης, είναι πιθανό να προσβληθεί η λειτουργία του νωτιαίου μυελού ή και των νωτιαίων ριζών. ΜΑΑ είναι και η αυχεναλγία μετά από κάκωση με μηχανισμό «μαστιγίου» (Whiplash) καθώς και η αυχενικής προέλευσης κεφαλαλγία. Προσβάλει σημαντικό ποσοστό του γενικού πληθυσμού, συχνότερα τις γυναίκες, τη μέση ηλικία και τα επαγγέλματα που απαιτούν έντονη φυσική προσπάθεια. Η χρόνια ΜΑΑ είναι συχνή και συνοδεύεται από σημαντική μείωση της λειτουργικής ικανότητας του ασθενούς και της ικανότητας του για εργασία. Απαιτείται προσεκτική και λεπτομερής κλινική εκτίμηση, ενώ βοηθούν ο απεικονιστικός έλεγχος (κυρίαρχα η υπολογιστική τομογραφία και η μαγνητική τομογραφία) και οι επιβεβαιωτικές δοκιμασίες αναισθητοποίησης των αποφυσιακών αρθρώσεων σε υποψία προσβολής των αρθρώσεων αυτών. Ελληνική Ρευματολογία 2008, 19 (3): Εξωτερικό Ρευματολογικό Ιατρείο ΠΓΝ Αλεξανδρούπολης 2 Ρευματολογικό Τμήμα Γενικού Νοσοκομείου Καβάλας Όροι ευρετηρίου: μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλαγία, τραυματισμός Whiplash, αυχενικής προέλευσης κεφαλαλγία, σύνδρομο αποφυσιακών αρθρώσεων, αυχενική μυελοπάθεια. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Η μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλαγία (ΜΑΑ) εμφανίζεται με 215

2 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα πόνο στην περιοχή του αυχένα που μπορεί να αντανακλά στην περιοχή της κεφαλής, της ωμικής ζώνης, των ωμοπλατών ή του ανωτέρου τμήματος του θώρακα 1,2. Μπορεί να διακριθεί, ανάλογα με το χρόνο διάρκειας του πόνου, σε οξεία (<3 μηνών) και χρονία (>3 μηνών) ή, σύμφωνα με άλλους σε οξεία (1 ημέρα έως 1 μήνα), υποξεία (1-3 μήνες) και χρονία (>3 μηνών ή >6 μηνών) 1-6. Η ΜΑΑ οφείλεται σε μηχανική καταπόνηση α- νατομικών δομών του αυχένα όπως των μυών, των συνδέσμων, του μεσοσπονδυλίου δίσκου ή των αρθρώσεων. Επίσης, είναι πιθανό να προσβληθεί η λειτουργία του νωτιαίου μυελού ή και των νωτιαίων ριζών. ΜΑΑ είναι και η αυχεναλγία μετά από κάκωση με μηχανισμό «μαστιγίου» (Whiplash), καθώς και η αυχενικής προέλευσης κεφαλαλγία. ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ Ο πόνος στην περιοχή του αυχένα ή αυχεναλγία, μπορεί να προέρχεται εκτός από τα εντοπισμένα στην περιοχή μηχανικά αίτια πρόκλησης του, όπως ο τραυματισμός ή η μηχανική καταπόνηση των ανατομικών δομών, δηλαδή των οστικών ή/και συνδεσμικών μόριά) και από μια σειρά καταστάσεων οι οποίες αναλύονται εκτενώς παρακάτω. Η μηχανική καταπόνηση στη διάρκεια των συνήθων καθημερινών δραστηριοτήτων, η παρατεταμένη παραμονή σε μη βολικές στάσεις ή μετά από σημαντική και ασυνήθη για τον α- σθενή κόπωση πιθανόν να οδηγήσει σε βλάβη ανατομικών κατασκευών του αυχένα όπως: α. των αυχενικών μυών και των περιτονιών τους β. των συνδέσμων (πρόσθιος - οπίσθιος επιμήκης σύνδεσμος, ωχρός σύνδεσμος, επιακάνθιος ή μεσακάνθιος σύνδεσμος κ.α.) γ. των αποφυσιακών αρθρώσεων, των αρθρώσεων του Luschka και των ατλαντοινιακών αρθρώσεων δ. των μεσοσπονδυλίων δίσκων, με ρήξη του ινώδους δακτυλίου και πρόπτωση ή προβολή του πηκτοειδούς πυρήνα με συχνότερο αποτέλεσμα τη στένωση του μεσοσπονδυλίου τρήματος και πίεση των νωτιαίων ρίζών ή και του σπονδυλικού σωλήνα και πίεση στο νωτιαίο μυελό ε. των νευρικών δομών στην περιοχή, όπως ο νωτιαίος μυελός και οι νωτιαίες ρίζες και νεύρα. Άλλα αίτια ΜΑΑ είναι: Καταστάσεις φλεγμονώδους, εκφυλιστικής ή νεοπλασματικής αιτιολογίας που προσβάλλουν ανατομικές κατασκευές της περιοχής του αυχένα και του τραχήλου ή γειτονικές περιοχές, όπως: α. Ρευματικά νοσήματα όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η αγκυλωτική σπονδυλαρθρίτιδα, η οστεοαρθρίτιδα των εγκάρσιων διαρθρώσεων, η οστική νόσος Paget, η διάχυτη ιδιοπαθής σκληρυντική υπερόστωση κ.ά β. Πρωτοπαθή ή μεταστατικά νεοπλάσματα γ. Νοσήματα του φάρυγγα, του λάρυγγα, του θυρεοειδή αδένα, των λεμφαδένων ή των αγγείων (συνήθως ανευρύσματα) κ.α. δ. Προσβολή των κροταφογναθικών και των στερνοκλειδικών αρθρώσεων ε. Προσβολή των τενοντίων ή των συνδεσμικών μορίων του ώμου, όπως ο τένοντας της μακράς κεφαλής του δικεφάλου βραχιονίου μυός, το κοινό καταφυτικό πέταλο των στροφέων μυών του ώμου κ.α. Σπλαχνικές παθήσεις με πόνο που πιθανόν αντανακλά στον αυχένα ή στις περιοχές αντανάκλασης της ΜΑΑ (ωμική ζώνη, ωμοπλάτιαίες χώρες, ανώτερο τμήμα του θώρακα ), όπως: α. παθήσεις της χολής και των χοληφόρων β. παθήσεις του παγκρέατος (παγκρεατίτιδα, καρκίνος) γ. διαφραγματοκήλη ή άλλες παθήσεις του διαφράγματος δ. πεπτικό έλκος ή γαστρικός καρκίνος ε. ισχαιμική καρδιοπάθεια Εντοπισμένα σύνδρομα (περιοχικά) του μυοσκελετικού συστήματος, όπως το συνδρόμου μυοπεριτονιακού πόνου ή γενικευμένα επώδυνα σύνδρομα, όπως η ινομυαλγία. 216

3 Ν.Γ. Γαλανόπουλος, Γ.Π. Καμπάκης, Γ. Παπαδόπουλος ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ Η συχνότητα εμφάνισης ΜΑΑ εκτιμήθηκε περίπου στο 10-18%, προσβάλλοντας συχνότερα τις γυναίκες και τα άτομα μέσης ηλικίας 1,2,9,10. Σε μελέτη στην Φιλανδία εκτιμήθηκε ότι πάσχει το 5-9,5% των ανδρών και το 7-13,5% των γυναικών, ενώ ιστορικό χρόνιας ΜΑΑ έχει το 71% 11,12. Σε πληθυσμιακή μελέτη στον Καναδά, αναφέρεται 4% ελάττωσης της λειτουργικής ικανότητας στα άτομα με ΜΑΑ 13. Η συχνότητα της ΜΑΑ, σε δείγμα εργαζομένων ηλικιακής ομάδας ετών, υπολογίστηκε σε 30%, ενώ σε άτομα >50 ετών σε 50%, με το 10% και 25-40% αντίστοιχα για τις δύο ηλικιακές ομάδες εργαζομένων να πάσχει από αυχενική ριζοπάθεια. 14 Σε μια πληθυσμιακή μελέτη από τη Νορβηγία, η χρόνια ΜΑΑ εκτιμήθηκε στο 14% των ανδρών και στο 17% των γυναικών, ενώ σε παρόμοια μελέτη στη Σουηδία στο 16% και 22%, αντίστοιχα 5,6. Σε μεγάλο δείγμα πληθυσμού από τη Νότια Σουηδία η χρόνια ΜΑΑ υπολογίστηκε στο 18% με το 30% των ασθενών να αναφέρουν τραυματισμό στο παρελθόν 15. Δεν παρατηρήθηκε διαφορά αναφορικά με το δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), τη φυσική δραστηριότητα, τις συνθήκες στο περιβάλλον της εργασίας, στο επίπεδο εκπαίδευσης, το ποσοστό των καπνιστών ή την κατάσταση γάμου, μεταξύ της ομάδας με ιστορικό τραυματισμού και εκείνης χωρίς ιστορικό. Ωστόσο, τα άτομα με ιστορικό τραυματισμού είχαν την τάση να είναι νεαρότερης ηλικίας άνδρες και να αναφέρουν μη ικανοποιητική κατάσταση υγείας. Στην ίδια περιοχή, παρόμοια μελέτη σε άτομα ηλικίας ετών το ποσοστό χρόνιας ΜΑΑ εκτίμησε στο 17%, με το 50% των ασθενών να αναφέρει ιστορικό τραυματισμού και το 53% συνυπάρχουσα μηχανικής αιτιολογίας οσφυαλγία. Δε διαπιστώθηκε και πάλι διαφορά αναφορικά με την ηλικία, το δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), τη φυσική δραστηριότητα, τις συνθήκες στο περιβάλλον της εργασίας, το επίπεδο εκπαίδευσης, το ποσοστό των καπνιστών ή την κατάσταση γάμου 16. Η ΜΑΑ έχει συσχετιστεί θετικά με τα βαριά χειρονακτικά επαγγέλματα, ιδιαίτερα όπου υπάρχει η ανάγκη να σηκώνονται βάρη 16,17, τις δυσμενείς ψυχικές καταστάσεις 18-20, την κατάθλιψη 21, το ιστορικό συχνών επεισοδίων αυχεναλγίας ή και ωμαλγίας κατά την εφηβεία 22, καθώς και την κληρονομικότητα όπως φάνηκε από μελέτη σε διδύμους 23. Ωστόσο η συσχέτιση μεταξύ της ΜΑΑ και των ψυχικών καταστάσεων δεν είναι σαφής, καθώς η ΜΑΑ ταλαιπωρεί σημαντικά τους ασθενείς και περιορίζει την ικανότητα να διαδραματίζουν το ρόλο τους στην οικογένεια, το χώρο του επαγγέλματος, στις κοινωνικές δραστηριότητες, στοιχεία που μπορούν να προκαλέσουν έντονη ψυχική φόρτιση και πιθανόν κατάθλιψη. Ιδιαίτερη σημασία έχει η μελέτη της πιθανότητας μετάπτωσης του πόνου σε χρονιότητα και των παραμέτρων που σχετίζονται με αυτήν. Σε ποσοστό περίπου 30% θα παρατηρηθεί συνέχιση του πόνου πέραν του τριμήνου και αυτό έχει συσχετιστεί με τη μεγαλύτερη ηλικία, τη συνύπαρξη μηχανικής αιτιολογίας οσφυαλγίας, το ιστορικό επεισοδίων οξείας ΜΑΑ καθώς και με τη σωματοποίηση του άγχους, το φόβο επιδείνωσης του πόνου με την κινητοποίηση και τις δυσμενείς συνθήκες στο περιβάλλον εργασίας 24,25,25a. ΕΝΤΟΠΙΣΤΙΚΗ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΤΟΥ ΑΥΧΕΝΑ ΚΑΙ ΑΙΤΙΟΠΑΘΟΓΕΝΕΤΙΚΑ ΣΗΜΕΙΑ ΕΜΦΑΝΙΣΗΣ ΤΗΣ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ Η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης (ΑΜΣΣ) δημιουργείται με τη σύνδεση των επτά αυχενικών σπονδύλων (Α1 έως Α7) και διαρθρώνεται με τη βοήθεια των συνδέσμων και των μεσοσπονδυλίων δίσκων. Ο τυπικός αυχενικός σπόνδυλος αποτελείται από το σώμα που καλύπτεται στην άνω και κάτω επιφάνεια του από χόνδρο, από τα τόξα (τα οποία σχηματίζονται έμπροσθεν από τους αυχένες και όπισθεν από τα πέταλα), που επεκτεινόμενα προς τα πίσω ενώνονται στην ακανθώδη απόφυση, και από τις δυο εγκάρσιες αποφύσεις οι οποίες εκφύονται από την περιοχή μεταξύ του αυχένα και του πετάλου των τόξων. Στην περιοχή συνάντησης των αυχένων με τα πέταλα των τόξων εντοπίζονται οι αρθρικές αποφύσεις (η άνω, καλούμενη ανάντης και η κάτω, καλούμενη κατάντης). Στις εγκάρσιες 217

4 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα αποφύσεις βρίσκονται τα εγκάρσια τρήματα από τα οποία διέρχεται η σπονδυλική αρτηρία. Οι δύο πρώτοι αυχενικοί σπόνδυλοι είναι άτυποι ως προς την κατασκευή τους. Μεταξύ της οπίσθιας επιφάνειας του σπονδυλικού σώματος και των τόξων σχηματίζεται ο σπονδυλικός σωλήνας στον οποίον βρίσκεται ο νωτιαίος μυελός (ΝΜ) με τις μήνιγγες που τον περιβάλλουν και τα αγγεία του, ενώ οι ρίζες των νωτιαίων νεύρων εκπορεύονται στο μεσοσπονδύλιο τρήμα, που βρίσκεται μεταξύ άνω υπερκειμένου και του κάτω υποκειμένου σπονδύλου και γειτνιάζει με τις αποφυσιακές αρθρώσεις, την οπίσθια επιφάνεια των σπονδυλικών σωμάτων και τις αρθρώσεις του Luschka. Ο Α1 ή άτλαντας εμφανίζει πρόσθιο και οπίσθιο τόξο, ένα πλάγιο όγκωμα και δύο υποτυπώδεις εγκάρσιες αποφύσεις. Ο Α2 ή άξονας αποτελείται από σώμα, μια δισχιδή ακανθώδη απόφυση, μια επιμήκη απόφυση που καλείται οδόντας και συγκρατείται στο πρόσθιο τόξο του άξονα και δύο υποτυπώδεις εγκάρσιες αποφύσεις. Μεταξύ των σπονδύλων δημιουργούνται οι αποφυσιακές αρθρώσεις και οι αρθρώσεις του Luschka, ενώ μεταξύ των πλαγίων ογκωμάτων του άτλαντα και των αντίστοιχων ογκωμάτων του ινιακού ο- στού οι ατλαντοινιακές αρθρώσεις. Οι αποφυσιακές αρθρώσεις σχηματίζονται μεταξύ των ανάντεις αποφύσεων του υποκειμένου σπονδύλου και των κατάντεις του υπερκειμένου σπονδύλου, ενώ οι αρθρώσεις του Luschka (ψευδοαρθρώσεων χωρίς την παρουσία αρθρικού χόνδρου ή θυλάκου που επεκτείνονται από το Α3/4-Α6/7 μεσοσπονδύλιο διάστημα) εντοπίζονται στο οπίσθιο-έξω όριο του μεσοσπονδυλίου δίσκου και το πρόσθιο-έσω τμήμα του μεσοσπονδυλίου τρήματος. Οι ατλαντοινιακές και οι αποφυσιακές είναι οι κύρια υπεύθυνες για τις κινήσεις της ΑΜΣΣ, αλλά όχι για την απορρόφηση φορτίσεων. Για αυτές κυρίαρχο ρόλο έχει ο μεταξύ των σπονδυλικών σωμάτων μεσοσπονδύλιος δίσκος (μδ), που σχηματίζεται από τις ίνες του ινώδους δακτυλίου που περιβάλλουν τον κεντρικά εντοπιζόμενο πηκτοειδή πυρήνα. Ο μ.δ είναι παχύτερος στο οπίσθιο τμήμα του και τοποθετημένος περισσότερο προσθίως στη μεταξύ των σπονδυλικών σωμάτων περιοχή. Οι σημαντικότεροι σύνδεσμοι της ΑΜΣΣ είναι: α. Ο πρόσθιος επιμήκης σύνδεσμος που εκτείνεται από το ιερό οστό έως το πρόσθιο φύμα του άτλαντα, ενώ συνεχίζει και προς το ινιακό οστό ως πρόσθιος επιπωματικός υμένας. Ο σύνδεσμος αυτός καλύπτει και ενώνει τις πρόσθιες επιφάνειες των σπονδυλικών σωμάτων και των μ.δ με ισχυρές ίνες, σταθεροποιώντας προς τα μπροστά την ΑΜΣΣ και αποτρέποντας την υπερβολική έκτασή της. β. Ο οπίσθιος επιμήκης σύνδεσμος που εκτείνεται από το ιερό οστό έως και τα οπίσθια τμημάτων του άξονα, ενώ επεκτείνεται προς το ινιακό οστό ως καλυπτήριος υμένας. Καλύπτει την οπίσθια επιφάνεια των σπονδυλικών σωμάτων και των μ.δ συνδεόμενος με αυτά με ίνες όχι όμως τόσο ισχυρές όσο ο πρόσθιος. Δεν είναι ιδιαίτερα πλατύς. Σταθεροποιεί την ΑΜΣΣ από τα πίσω προσφέροντας στην αποφυγή υπερβολικής κάμψης, καθώς και στη συγκράτηση της πρόπτωσης υλικού από τον πηκτοειδή πυρήνα του μδ προς το σπονδυλικό σωλήνα. γ. Ο μεσοτόξιος ή ωχρός σύνδεσμος που εκτείνεται μεταξύ των προσθίων επιφανειών των υπερκειμένων και των οπισθίων επιφανειών των υποκειμένων πετάλων των σπονδυλικών τόξων. Ο σύνδεσμος αυτός γειτνιάζει με τον οπίσθιο επιμήκη σύνδεσμο, με το σπονδυλικό σωλήνα και με τις αποφυσιακές αρθρώσεις και συμβάλλει στη φυσιολογική κύρτωση της σπονδυλικής στήλης. δ. Ο επακάνθιος σύνδεσμος που εκτείνεται προς τα πίσω μεταξύ των περιφερικών τμημάτων των ακανθωδών αποφύσεων και προς τα άνω προς το ινιακό οστό ως αυχενικός σύνδεσμος. Είναι ισχυρός σύνδεσμος που προσφέρει στη σταθεροποίηση της ΑΜΣΣ. ε. Μεταξύ των ακανθωδών αποφύσεων εντοπίζεται ο μεσακάνθιος, ενώ μεταξύ των εγκαρσίων αποφύσεων ο μεσεγκάρσιος σύνδεσμος. Τα νωτιαία νεύρα σχηματίζονται από τις πρόσθιες (κινητικές) ίνες που εξέρχονται από τα πρόσθια κέρατα του ΝΜ και τις οπίσθιες (αισθητικές) ίνες που εισέρχονται στα οπίσθια κέρατα του ΝΜ. Οι νωτιαίες ρίζες με τα αντίστοιχα νωτιαία γάγγλια 218

5 Ν.Γ. Γαλανόπουλος, Γ.Π. Καμπάκης, Γ. Παπαδόπουλος βρίσκονται στο μεσοσπονδύλιο τρήμα, και μετά την έξοδό τους από το μεσοσπονδύλιο τρήμα από αυτό ενώνονται δημιουργώντας το αντίστοιχο νωτιαίο νεύρο, που στη συνέχεια διαιρείται σε πρόσθιο και οπίσθιο πρωτεύοντα κλάδο. Το πρώτο αυχενικό νωτιαίο νεύρο πορεύεται επάνω στο οπίσθιο τόξο του άτλαντα, το δεύτερο πίσω ή ελαφρά κάτω από από την ατλαντοαξονική άρθρωση, ενώ τα υπόλοιπα από το τρίτο μέχρι το έβδομο αυχενικό νωτιαίο νεύρο πορεύονται σε ελαφρά υψηλότερα επίπεδο από τον αντίστοιχο με αυτά σπόνδυλο. Το όγδοο πορεύεται σε ελαφρά κατώτερο επίπεδο από τον Α7 σπόνδυλο. Στην περιοχή του αυχένα σχηματίζονται τα δύο παρακάτω νευρικά πλέγματα: α. Το αυχενικό πλέγμα σχηματίζεται από τις αναστομώσεις των προσθίων κλάδων των Α1-Α4 αυχενικών νεύρων και νευρώνει το δέρμα της κεφαλής, του αυχένα, του τραχήλου, της ωμικής ζώνης και το ανώτερο τμήμα του θώρακα, και τις αρθρώσεις αυχένα, την ακρωμιοκλειδική και την στερνοκλειδική άρθρωση. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι με το φρενικό νεύρο (Α3-Α5 ρίζες) παρέχει νεύρωση στο διάφραγμα. β. Το βραχιόνιο πλέγμα σχηματίζεται από τις αναστόμωσεις των προσθίων κλάδων των Α5-Α8 και της μεγαλύτερης μοίρας του προσθίου κλάδου του Θ1 νεύρων και νευρώνει τον ανελκτήρα της ωμοπλάτης, τον προσθίο οδοντωτό μυ, το ρομβοειδή, τον υποκλειδίο, τον υπερακανθίο και τον υπακανθίο μυ (υπερκλείδια νεύρα) και σχηματίζει το μασχαλιαίο, το μυοδερματικό, το μέσο, το ωλένιο και το κερκιδικό νεύρο για τη νεύρωση των άνω άκρων. Στην περιοχή του τραχήλου βρίσκεται και το συμπαθητικό στέλεχος που παρέχει συμπαθητικές ίνες στα αυχενικά νεύρα και στις ανατομικές δομές που νευρώνουν (όργανα τραχήλου, καρδιά και αγγεία αυχένα και τραχήλου). Ο αυχένας εμφανίζει κάμψη, έκταση και στροφή, ενώ εξαιτίας του προσανατολισμού των αποφυσιακών αρθρώσεων δε μπορεί να εμφανίσει πλαγία κάμψη. Το συνολικό εύρος κίνησης σε κατακόρυφο επίπεδο (έκταση-κάμψη) εκτιμάται στις 90 o. Στα υπόλοιπα επίπεδα το εύρος της κίνησης από την πλήρη κάμψη ως την πλήρη έκταση εκτιμήθηκε από 10 o ±3 o στο επίπεδο Α2-Α3 έως τις 19 o ±4 o στο Α6-Α7, με το εύρος αυτό να κυμαίνεται στο ίδιο άτομο από ημέρα σε ημέρα. Η στροφή από το ένα πλάγιο ως το αντίθετο εκτιμάται στις 70 o -80 o με τις 35 o -45 o να γίνονται στην ανταντοαξονική περιοχή και οι υπόλοιπες στην υπόλοιπη ΑΜΣΣ. Στην κίνηση της ΑΜΣΣ, στη στάση και στη διατήρηση του αυχένα και του κεφαλιού συμβάλλει σημαντικός αριθμός παρασπονδυλικών μυών του αυχένα, του τραχήλου και των γειτονικών περιοχών. Στην περιοχή του αυχένα εντοπίζονται μυς, όπως ο τραπεζοειδής μυς, που παρά το γεγονός ότι δε συμμετέχουν ουσιαστικά στην κίνηση του αυχένα, πιθανόν μηχανική τους καταπόνηση ή βλάβη να εκδηλωθεί ως αυχεναλγία. Σε σύσπαση του στερνοκλειδομαστοειδούς μυ μονόπλευρα παρατηρείται κλίση του κεφαλιού προς το σύστοιχο πλάγιο, ενώ σε σύσπαση αμφοτερόπλευρα κάμψη του αυχένα και έλξη του κεφαλιού προς τα άνω και εμπρός. Σε σύσπαση μονόπλευρα των σπληνιοειδών μυών παρατηρείται κάμψη και στροφή προς το ίδιο πλάγιο, ενώ σε σύσπασή τους αμφοτερόπλευρα έκταση του αυχένα και του κεφαλιού. Σε σύσπαση ετερόπλευρα του ιερονωτιαίου μυός παρατηρείται κάμψη και στροφή του αυχένα και του κεφαλιού προς το ίδιο πλάγιο, ενώ σε σύσπασή του αμφοτερόπλευρα έκτασή τους. Η ετερόπλευρη σύσπαση του ημιακανθώδους μυ στρέφει προς το αντίθετο πλάγιο τον αυχένα και τη κεφαλή, ενώ η αμφοτερόπλευρη τα φέρνει σε έκταση και στροφή. Οι ινιοαυχενικοί μυς (μείζων και ελάσσων ορθός, κάτω και άνω λοξός κεφαλικός) έχουν σημαντικό ρόλο στη σταθεροποίηση και έκταση του αυχένα και του κεφαλιού. Ανατομικές δομές στις οποίες μπορεί να προκληθεί πόνος από ερεθισμό τους αποτελούν: α. Οι μυς και οι περιτονίες τους β. Οι σύνδεσμοι, όπως οι επιμήκεις σύνδεσμοι (ο οπίσθιος μετά ερεθισμό από πρόπτωση ή προβολή υλικού του πηκτοειδούς πυρήνα του μδ), οι μεσακάνθιοι, ο επικάνθιος, κ.α. γ. Ο αρθρικός υμένας των αποφυσιακών και των 219

6 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα ατλαντοινιακών αρθρώσεων δ. Το έλυτρο της σκληρής μήνιγγας που περιβάλλει τις νωτιαίες ρίζες ε. Οι εξωτερικές στιβάδες των ινών του ινώδους δακτυλίου του μ.δ. Η ΜΑΑ ανάλογα με την εντόπιση του πόνου διακρίνεται σε: Αξονικού τύπου ΜΑΑ, όταν ο πόνος περιορίζεται στην περιοχή του αυχένα με πιθανή αντανάκλαση στη κεφαλή (ινιακή, κροταφική, ωτιαία και προωτιαία περιοχή), την ωμική ζώνη, τις ωμοπλάτες ή το ανώτερο τμήμα του θώρακα, αλλά όχι σε νευροτόμια των άνω άκρων 7. Οφείλεται σε καταπόνηση των μυών του αυχένα, σε βλάβη του μ.δ ή των αποφυσιακών αρθρώσεων. Σε Αυχενική Μυελοπάθεια από σημαντική ελάττωση του εύρους του σπονδυλικού σωλήνα από διάφορα αίτια όπως πρόπτωση υλικού του πηκτοειδή πυρήνα του μ.δ, προβολή σε αυτόν οστεοφύτων, υπεξάρθρημα ή εξάρθρημα των σπονδύλων, οστεοποίηση του οπισθίου επιμήκους συνδέσμου, κ.α και επακόλουθη προσβολή του ΝΜ που διέρχεται μέσα από αυτόν. Η βλάβη παρατηρείται συχνότερα στο κατώτερο τμήμα της ΑΜΣΣ και είναι σοβαρότερη στην περιοχή των Α5-Θ1 σπονδύλων 7. Σε Αυχενική Ριζοπάθεια από σημαντική στένωση του μεσοσπονδυλίου τρήματος εξαιτίας προβολής ή πρόπτωσης υλικού του πηκτοειδή πυρήνα του μ.δ, προβολή σε αυτόν οστεοφύτων, κ.α και επακόλουθη δυσλειτουργία των νωτιαίων ριζών που γειτνιάζουν. Ο πόνος αντανακλά στο άνω άκρο στην περιοχή κατανομής της ρίζας ή των ριζών που πάσχουν 8. Πρόκειται βασικά για προσβολή των ριζών που συμβάλλουν στο σχηματισμό του βραχιονίου πλέγματος. Η περιοχική αναισθησία στις αποφυσιακές αρθρώσεις επιτυγχάνει ταχεία υποχώρηση του πόνου σε κάποιο ποσοστό των ασθενών, γεγονός που δείχνει τη συμμετοχή των αρθρώσεων αυτών στην παθογένεια της ΜΑΑ. Η φθορά του χόνδρου των αρθρικών επιφανειών και η αποκάλυψη ανατομικών περιοχών, η φόρτιση των οποίων προκαλεί πόνο, αιμάτωμα, βλάβη του μεσάρθριου χόνδρου ή ρήξη του αρθρικού θυλάκου τους, όπως στις κακώσεις με μηχανισμό «μαστιγίου» (Whiplash), αποτελεί αίτιο πρόκλησης ΜΑΑ. Επίσης φθορά των αποφυσιακών αρθρώσεων μπορεί να προκύψει από σημαντική φορτίση στη διάρκεια ακόμη και συνήθων δραστηριοτήτων σε περίπτωση συνυπάρχουσας βλάβης του μ.δ. Η πρόκληση πόνου μετά από δισκογραφία σε ένα ποσοστό ασθενών, παραπέμπει σε συμμετοχή της φθοράς των μεσοσπονδυλίων δίσκων (μ.δ) στην ΜΑΑ, με την έννοια της ρήξης των στιβάδων του ινώδους δακτυλίου (οι εξωτερικές φέρουν νευρικές απολήξεις και μπορούν να αποτελέσουν πηγή πόνου) και προβολής ή πρόπτωσης υλικού του πηκτοειδούς πυρήνα προς το σπονδυλικό σωλήνα ή και το μεσοσπονδύλιο τρήμα με επακόλουθο στένωσή τους και δυσλειτουργία του ΝΜ και των νωτιαίων ριζών αντίστοιχα. Στη στένωση του μεσοσπονδυλίου τρήματος παρατηρείται συμφόρηση των διερχομένων από αυτό αγγείων και πρόκληση ισχαιμίας των νωτιαίων ριζών. Μπορεί επίσης να παρατηρηθεί πόνος σε πίεση από το προσπίπτον υλικό του πηκτοειδούς πυρήνα στον οπίσθιο επιμήκη σύνδεσμο. Ιστοπαθολογικές μελέτες σε ασθενείς με χρόνια ΜΑΑ, έδειξαν ατροφία των μυικών ινών στους τραπεζοειδείς μυς, βλάβη των μιτοχονδρίων τους, ελάττωση της συγκέντρωσης της διφωσφονικής και της τριφωσφονικής αδενοσίνης σε συνδυασμό με ελάττωση του αριθμού των αντλιών καλίου-νατρίου, ευρήματα που συσχετίστηκαν με την εμφάνιση πόνου και εύκολής κόπωσης Διαπιστώθηκε επίσης μειωμένη αιματική παροχή μετά από χαμηλής έντασης συσπάσεις στο περισσότερο επώδυνο πλάγιο 29,31. Η ακινητοποίηση και η αποφυγή μυϊκής προσπάθειας ικανοποιητικής έντασης μπορεί να οδηγήσει σε ελαττωμένη σύνθεση ή και αυξημένη αποδόμηση αναγκαίων για τη μυϊκή σύσπαση πρωτεϊνών, ενώ η ικανοποιητικής έντασης άσκηση σε αυξημένη σύνθεση και μειωμένη αποδόμηση των πρωτεϊνών αυτών, αυξημένη απελευθέρωση αυξηντικής ορμόνης και ινσουλινότροπου αυξηντικού παράγοντα, αυξημένη απελευθέρωση ενδογενών οπιοειδών με αναλγητικές ιδιότητες καθώς και ερεθισμό μηχανοϋποδοχέων περιαρθρικών ιστών με αναλγητική δράση 4,

7 Ν.Γ. Γαλανόπουλος, Γ.Π. Καμπάκης, Γ. Παπαδόπουλος Οι αυχενικοί μυς των ασθενών με χρόνια ΜΑΑ εμφανίζουν χαμηλότερη του φυσιολογικού ισχύ σε συνδυασμό με αυξημένη κόπωση και ελάττωση της μυοηλεκτρικής δραστηριότητας σε ενεργητική άσκηση, που μπορεί να οδηγήσουν σε έντονη κόπωση και αύξηση της πιθανότητας τραυματισμού στη διάρκεια δραστηριοτήτων που απαιτούν προσπάθεια 4, Η εφαρμογή γνωσιακού τύπου ψυχοθεραπείας μπορεί να μεταβάλλει την πλαστικότητα περιοχών του εγκεφαλικού φλοιού που έχουν να κάνουν με τη διαδικασία του πόνου και να οδηγήσει σε βελτίωση των συμπτωμάτων ασθενών με χρόνια ΜΑΑ, στοιχείο που παραπέμπει στην υπόθεση ότι και οι ψυχολογικοί μηχανισμοί σχετίζονται με την ανάπτυξη και διατήρηση του πόνου της ΜΑΑ 43. ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ Ο πόνος της ΜΑΑ είναι βαθύς, δεν είναι ιδιαίτερα έντονος αν και είναι βασανιστικός και μπορεί να οδηγήσει σε ελάττωση του εύρους κίνησης του αυχένα και μείωση της λειτουργικής κατάστασης του ασθενούς. Εμφανίζει υφέσεις, που σχετίζονται με την ανάπαυση και τη διόρθωση του λαθεμένου τρόπου στάσης και δραστηριότητας και εξάρσεις, που σχετίζονται με κόπωση και τις στάσεις ή δραστηριότητες που πυροδοτούν την εμφάνισή του και υποχωρεί το συνηθέστερο σε 2-6 εβδομάδες. Παρά το γεγονός ότι δεν υπάρχει σαφής αντιστοίχηση της πάσχουσας νευρικής ρίζας και της εντόπισης του πόνου, μπορούμε να πούμε ότι η προσβολή των Α1, Α2 και Α3 ρίζας προκαλεί πόνο που αντανακλά σε περιοχές του κεφαλιού όπως στην ινιακή, την κροταφική και την ωτιαία και προωτιαία περιοχή, της Α4 στη κορυφή του ώμου, Α5-Α6 στην ωμική ζώνη ψηλότερα της ωμοπλάτης, Α7-Α8 στην περιοχή μεταξύ των ωμοπλατών, της Α8 στην ωμοπλάτη ενώ της Θ1 προς το ανώτερο τμήμα του θώρακα 1,44,45. Σε προσβολή των ριζών που συμμετέχουν στη δημιουργία του βραχιονίου πλέγματος ο πόνος κατανέμεται στην περιοχή κατανομής του, της ρίζας ή των ριζών που πάσχουν στα άνω άκρα και έχει χαρακτήρα νυγμώδη και θυμίζει ηλεκτρική εκκένωση. Σε προσβολή του νωτιαίου μυελού κυριαρχούν η αδυναμία και ασυνέργεια των μυών άνω και κάτω άκρων, η διαταραχή των λεπτών κινήσεων των άνω άκρων και της βάδισης, η διαταραχή της λειτουργίας των σφικτήρων με ακράτεια ή κατακράτηση ούρων και κοπράνων καθώς και η διαταραχή της σεξουαλικής δραστηριότητας. ΔΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΗΣ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ 1. Λήψη ιστορικού στους ασθενείς με αυχεναλγία μηχανικής αιτιολογίας Στον ασθενή με ΜΑΑ απαιτείται προσεκτική λήψη πλήρους ιστορικού αναφορικά με τη διάρκεια, τη συχνότητά της καθώς και την παρουσία πυροδοτικών παραγόντων ή παραγόντων βελτίωσης του πόνου, όπως διερευνούνται με τα παρακάτω ερωτήματα: α. Πάσχει ο ασθενής από κάποια από τις προαναφερθείσες παθήσεις που προσβάλλουν τον αυχένα ή τις γύρω ανατομικές περιοχές (ινιακή, κροταφική, ωτιαία ή προωτιαία περιοχή, ώμος, κροταφογναθική ή στερνοκλειδική άρθρωση) ή εμφανίζουν αντανακλαστικό πόνο στον αυχένα και τις γύρω περιοχές (ωμική ζώνη, ωμοπλατιαία χώρα ή ανωτέρο τμήμα του θώρακα); β. Μήπως ο πόνος αντανακλά στα άνω άκρα παραπέμποντας σε προσβολή νωτιαίων ριζών (αυχενική ριζοπάθεια) ή υπάρχουν συμπτώματα από τα κάτω άκρα και διαταραχές της βάδισης και των σφικτήρων που παραπέμπουν σε προσβολή του ΝΜ (αυχενική μυελοπάθεια); γ. Είναι το πρώτο επεισόδιο ΜΑΑ ή είχε ο ασθενής και άλλα ανάλογα επεισόδια στο παρελθόν; Αν είχε και άλλα επεισόδια στο παρελθόν, πόσα και με τι συχνότητα; Πόσο διαρκούσε συνήθως το καθένα τους; δ. Το επεισόδιο αυτό πόσο διαρκεί; Σχετίζεται με τη δραστηριότητα, τη θέση ή τη στάση του αυχένα ή της κεφαλής; ε. Μήπως προηγήθηκε τραυματισμός ή έντονη κόπωση και προσπάθεια ή σήκωμα φορτίων ή παραμονή σε μη βολική θέση κατά την εργασία; στ. Υπάρχουν καταστάσεις που σχετίζονται με υ- 221

8 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα ποχώρηση του πόνου και για ποιο χρονικό διάστημα (ανάπαυση, τροποποίηση της στάσης ή των δραστηριοτήτων ή του χώρου εργασίας και κατοικίας του ασθενούς, φαρμακευτική αγωγή, ασκήσεις, κινησιοθεραπεία); ζ. Μήπως τέλος υπάρχουν άλλες συνοδές εκδηλώσεις όπως ζάλη, οπισθοκογχικός πόνος, ίλιγγος ή διαταραχές της όρασης, πυρετός, κακουχία, απώλεια βάρους, προσβολή και άλλων περιοχών του μυοσκελετικού συστήματος, εκδηλώσεις από διάφορα συστήματα ή/και όργανα της περιοχής του τραχήλου; 2. Κλινική εξέταση των ασθενών με αυχεναλγία μηχανικής αιτιολογίας Πρέπει ο ασθενής να αφαιρέσει τα ρούχα του μένοντας με τα εσώρουχα και περιλαμβάνει: Επισκόπηση του τρόπου που ο ασθενής κρατά και κινεί το κεφάλι και τον αυχένα του, παρατηρώντας πιθανή κλίση του κεφαλιού ή στροφή του αυχένα προς τα πλάγια ή δισταγμό/αδυναμία να κινήσει το κεφάλι προς διάφορες κατευθύνσεις λόγω πόνου και μυϊκού σπασμού. Ψηλάφηση των αυχενικών μυών, του τραπεζοειδούς και στερνοκλειδομαστοειδούς μυός για αναζήτηση περιοχών με σκληρία, σπασμό ή τοπική ευαισθησία και αναζήτηση πυροδοτικών σημείων (trigger points), παράλληλη εμφάνιση πόνου σε περιοχές μακριά από τις περιοχές ψηλάφησης. Έλεγχος της αισθητικότητας στην περιοχή κατανομής των νευρικών ριζών Α2 ρίζα (έλασσον ινιακό νεύρο): δέρμα του τραχήλου, ινιακή, κροταφική και οπίσθια επιφάνεια της άνω μοίρας του πτερυγίου του αυτιού. Α2-Α3 (μείζον ωτιαίο νεύρο): δέρμα της κάτω μοίρας του αυτιού ως τη γωνία της κάτω γνάθου και στη μαστοειδή απόφυση, (υποδερμάτιο τραχηλικό νεύρο): δέρμα του προσθίου τραχηλικού τριγώνου Α3-Α4: δέρμα της ωμικής ζώνης και του ανώτερου τμήματος του θώρακα Α5: δέρμα της έξω επιφάνειας του βραχίονα και του αντιβραχίου Α6: δέρμα της πρόσθιας και μέσης επιφάνειας του βραχίονα, της πρόσθιας και έξω επιφάνειας του αντιβραχίου, του θέναρος, του δείκτη και του κερκιδικού ημιμόριου του μέσου δακτύλου Α7: δέρμα του μέσου και παραμέσου και ραχιαία επιφάνεια του πέμπτου δακτύλου Α8: δέρμα της πρόσθιας και μέσης επιφάνειας του αντιβραχίου και της παλαμιαίας επιφάνειας του οπισθέναρος και του πέμπτου δακτύλου Έλεγχος της ισχύος των μυών στην περιοχή κατανομής των νευρικών ριζών: βλάβη Α5 ρίζας: ελάττωση της απαγωγής του ώμου και της έκτασης του αγκώνα βλάβη της Α6 ρίζας: ελάττωση της έκτασης και του πρηνισμού του καρπού βλάβη της Α7 ρίζας: ελάττωση της έκτασης του αγκώνα και των δακτύλων βλάβη της Α8 ρίζας: ελάττωση της έκτασης του καρπού και των δακτύλων βλάβη της Θ1 ρίζας: ελάττωση της προσαγωγής και αντίθεσης του αντίχειρα και της προσαγωγής των άλλων δακτύλων Έλεγχος των τενοντίων αντανακλαστικών: προσβολή Α5 ρίζας: ελάττωση ή κατάργηση του αντανακλαστικού του δικεφάλου βραχιονίου μυός προσβολή Α6 ρίζας: ελάττωση ή κατάργηση του αντανακλαστικού του υπτιαστή προσβολή Α7 ρίζας: ελάττωση ή κατάργηση του αντανακλαστικού του τρικεφάλου βραχιονίου προσβολή Α8 ρίζας: ελάττωση ή κατάργηση του αντανακλαστικού της κάμψης των δακτύλων Έλεγχος για περιορισμό του εύρους κίνησης του αυχένα: Κάμψη: σε παρεμβολή ενός δακτύλου του εξεταστή μεταξύ της γνάθο του εξεταζόμενου με την πρόσθια επιφάνεια του στέρνου (φυσιολογικό εύρος 60 0 ), ο περιορισμός εκτιμάται στις 10 0, δύο δακτύλων στις 20 0 και τριών στις Έκταση: (φυσιολογικό εύρος 75 0 ) Πλαγία κάμψη προς τα δεξιά και τα αριστερά: (φυσιολογικό εύρος 45 0 ) Στροφή προς τα δεξιά και τα αριστερά: (φυσιολογικό εύρος 90 0 ) Στη διάγνωση της προσβολής των νωτιαίων ριζών 222

9 Ν.Γ. Γαλανόπουλος, Γ.Π. Καμπάκης, Γ. Παπαδόπουλος προσφέρουν και οι παρακάτω δοκιμασίες: α. Χειρισμός Spurling: ο εξεταζόμενος φέρνει το κεφάλι του σε ήπια κάμψη και συγχρόνως σε στροφή και πλάγια κάμψη προς το επώδυνο πλάγιο ενώ ο εξεταστής εφαρμόζει στην κορυφή του κεφαλιού κατακόρυφη φόρτιση. Στον τροποποιηθέντα χειρισμό Spurling ο εξεταζόμενος φέρνει το κεφάλι του αντί σε κάμψη σε έκταση. Η δοκιμασία θεωρείται θετική όταν αναπαράγονται τα συμπτώματα και όχι μόνον ο πόνος. Εμφανίζει υψηλή ευαισθησία (90%) και χαμηλή ειδικότητα (30%). Συνηγορεί ισχυρά υπέρ ριζιτικής προσβολής, χωρίς όμως και να μπορεί να την αποκλείσει 46. Δεν πρέπει να εφαρμόζεται σε υποψία σοβαρών διαταραχών της κατασκευής της ΑΜΣΣ, κακοήθειας ή ρευματοειδούς με προσβολή της ΑΜΣΣ 7. β. Χειρισμός Elvey: ο εξεταζόμενος στρέφει το κεφάλι του προς το αντίθετο πλάγιο αυτού που εμφανίζει συμπτώματα, εκτείνοντας συγχρόνως το άνω άκρο με τον αγκώνα σε έκταση. 7 Θετική θεωρείται η δοκιμασία όταν αναπαράγονται τα συμπτώματα και όχι μόνον ο πόνος. Προσφέρει στον αποκλεισμό της προσβολής των νωτιαίων ριζών έχοντας υψηλή ευαισθησία (97%) και χαμηλή ειδικότητα στο 27% Εργαστηριακός έλεγχος των ασθενών με αυχεναλγία μηχανικής αιτιολογίας Ο απλός ακτινογραφικός έλεγχος πρέπει να γίνεται σε ασθενείς με ιστορικό πρόσφατου τραυματισμού του αυχένα, σε ασθενείς ηλικίας >50 ετών με νεοεμφανιζόμενα ή συστηματικά συμπτώματα, σε ασθενείς μετά από αποτυχία της συντηρητικής θεραπείας για 4-6 εβδομάδες καθώς και σε ασθενείς με συμπτώματα και σημεία ενδεικτικά ριζιτικής βλάβης. 7 Ο έλεγχος αυτός μπορεί να προσφέρει στην αποκάλυψη εξαρθρημάτων ή υπεξαρθρημάτων, σπονδυλολίσθησης, καταστροφικής βλάβης των αυχενικών σπονδύλων από κακοήθειες ή λοιμώξεις 1. Δεν εμφανίζει όμως ικανοποιητική συσχέτιση με τις κλινικές εκδηλώσεις 49. Ανάλογα με τις ανατομικές κατασκευές που επιθυμούμε να απεικονιστούν επιλέγουμε διαφορετικές λήψεις ως εξής: α. Η πλαγία λήψη για την αποκάλυψη στενώσεων των μεσοσπονδυλίων διαστημάτων, καταγμάτων των σπονδυλικών σωμάτων, καθώς και βλαβών στις αποφυσιακές αρθρώσεις και τις αρθρώσεις του Luschka. Ιδιαίτερα για την αναζήτηση ψευδοαρθρώσεων που επεκτείνονται από το Α3-Α4 έως Α6-Α7 μεσοσπονδύλιο διάστημα και εντοπίζονται στο οπίσθιο και έξω όριο του μ.δ και το πρόσθιο και έσω τμήμα του μεσοσπονδυλίου τρήματος, οι οποίες μετά έντονη καταπόνηση αναπτύσσουν οστεόφυτα που προβάλλουν στο μεσοσπονδύλιο τρήμα. β. Η λοξή λήψη για την απεικόνιση των μεσοσπονδυλίων τρημάτων και βλαβών στις αποφυσιακές αρθρώσεις και τις αρθρώσεις του Luschka. γ. Η λήψη σε κάμψη και σε έκταση του αυχένα για αποκάλυψη εξαρθρημάτων ή υπεξαρθρημάτων ή σπονδυλολίσθησης. δ. Η διαστοματική λήψη για απεικόνιση των ατλαντοινιακών και των ατλαντοαξονικών αρθρώσεων. Σύμφωνα με τα κριτήρια της Καναδικής Εταιρείας Σπονδυλικής Στήλης 48 δεν πρέπει να γίνεται σε: Ιστορικό μικρής βαρύτητας τραυματισμού στον αυχένα Ηλικία <65 ετών Παρουσία και μόνο του ασθενούς στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών Περιπατητικού ασθενή οποιαδήποτε στιγμή μετά τον τραυματισμό Σε μη άμεση χρονικά εμφάνιση αυχεναλγίας μετά τον τραυματισμό Σε μη ευαισθησία κατά την ψηλάφηση κατά μήκος της μέσης αυχενικής γραμμής Σε μη παρουσία περιφερικών παραισθησιών Σε ενεργητική στροφή του αυχένα >45 o Η υπολογιστική τομογραφία (CΤ) μπορεί να προσφέρει διαγνωστικά σε καταστάσεις όπως προσβολή του μ.δ με προβολή ή πρόπτωση υλικού του πηκτοειδή πυρήνα του, εκφύλιση της αποφυσιακής άρθρωσης, στένωση του μεσοσπονδυλίου τρήματος από οστεόφυτα ή πρόπτωση υλικού του πηκτοειδή πυρήνα του μ.δ του μεσοσπονδυλίου τρήματος, συγγενών διαταραχών της ΑΜΣΣ, στένωση του σπονδυλικού σωλήνα, λοιμώξεις, κακοήθειες κ.α. Η διενέργεια μυελογραφίας με CΤ δίνει τη δυνατότητα απεικόνισης του ελύτρου της σκληρής μήνιγγας που 223

10 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα περιβάλλει τις νωτιαίες ρίζες και προσφέρει διαγνωστικά ως προεγχειρητική μελέτη 1. Η μαγνητική τομογραφία (ΜRI) προσφέρει διαγνωστικά στην απεικόνιση της προσβολής των μαλακών ιστών του αυχένα (μυών, συνδέσμων, ελύτρου της σκληρής μήνιγγας που περιβάλλει τις νωτιαίες ρίζες, χόνδρινων τμημάτων των αποφυσιακών αρθρώσεων), της προσβολής του ΝΜ, της προσβολής του μ.δ με προβολή ή πρόπτωση υλικού του πηκτοειδή πυρήνα, της στένωσης του μεσοσπονδυλίου τρήματος ή του σπονδυλικού σωλήνα από οστεόφυτα ή του μ.δ, της εκφύλισης της αποφυσιακών αρθρώσεων, καθώς και της ύπαρξης συγγενών διαμαρτιών της ΑΜΣΣ, λοιμώξεων, κακοηθειών, μηνιγγίτιδας κ.α 1. Το ηλεκτρονευρομυογράφημα προσφέρει διαγνωστικά στην εντόπιση προσβολής των αυχενικών νευρικών ριζών ή στη βλάβη ή παγίδευση περιφερικών νεύρων1. Η διενέργεια περιοχικής αναισθητοποίησης των αποφυσιακών αρθρώσεων με άμεση υποχώρηση του πόνου επιβεβαιώνει την προσβολή των αρθρώσεων αυτών. Αυτή γίνεται: α. Με έγχυση σκιαγραφικού υλικού για την εντόπισή τους και στη συνέχεια έγχυση μικρής ποσότητας (<1 ml) αναισθητικού σκευάσματος. Απαιτείται προσοχή για αποφυγή ρήξης του αρθρικού θυλάκου και διάχυσης του αναισθητικού σε γύρω νευρικές ίνες με αποτέλεσμα ψευδώς θετική δοκιμασία 1. β. Με αποκλεισμό μέσω έγχυσης αναισθητικού σκευάσματος ή μεσω παλμικών ραδιοκυμάτων (pulsed radiofrenquency) του μέσου κλάδου του ραχιαίου κλάδου των νωταίων νεύρων που παρέχει νευρικές ίνες στις αποφυσιακές αρθρώσεις. ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΚΛΙΝΙΚΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑΣ ΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑΣ 1. Αυχεναλγία μετά συνδεσμική κάκωση της ΑΜΣΣ με μηχανισμό «μαστιγίου» (κάκωση Whiplash) Πρόκειται για συνδεσμική κάκωση της ΑΜΣΣ ασθενή που επιβαίνει σε ακινητοποιημένο όχημα που δέχεται κτύπημα στο πίσω τμήμα του από άλλο όχημα. Αρχικά το κατώτερο τμήμα της ΑΜΣΣ φέρεται προς τα άνω και μπροστά, οδηγώντας την ΑΜΣΣ σε μια θέση S σχήματος με το ανώτερο τμήμα σε κάμψη και το κατώτερο σε έκταση. Η κίνηση αυτή γίνεται σε έναν άξονα στροφής υψηλότερο του φυσιολογικού και έχει ως επακόλουθο το διαχωρισμό του ανωτέρου από το κατώτερο τμήμα της ΑΜΣΣ και μια πρόσθια λοξή μετακίνηση της κάτω αρθρικής επιφάνειας του Α5 σπονδύλου προς την άνω του Α6 σπονδύλου και αμέσως μετά έκταση όλης της ΑΜΣΣ που μπορεί να οδηγήσει σε: 1,51-53 α. Ρήξη του προσθίου επιμήκους συνδέσμου β. Ρήξη των ινών του ινώδους δακτυλίου του μδ γ. Κάταγμα των υποχονδρίων πλακών ή και των πετάλων των σπονδυλικών σωμάτων δ. Πρόκληση αιματώματος, προβολής του μηνίσκου ή ρήξη του αρθρικού θυλάκου των αποφυσιακών αρθρώσεων Κλινικά εκδηλώνεται με σοβαρό πόνο στην περιοχή του αυχένα, της ωμικής ζώνης και της ινιακής περιοχής του κεφαλιού σε συνδυασμό με μυϊκό σπασμό και περιορισμό του εύρους κίνησης του αυχένα. Απεικονιστικά πιθανόν να βοηθήσουν η CΤ, που πλεονεκτεί στην αποκάλυψη οστικών βλαβών και η ΜRI στην αποκάλυψη βλαβών των μαλακών μορίων. Οι Krakeres και συν. 7 σε ασθενείς με συμπτωματολογία τριμήνου διαπίστωσαν με υψηλής διακριτικής ικανότητας ΜRI βλάβη των μαλακών μορίων, ιδιαίτερα των πτερυγοειδών συνδέσμων που σταθεροποιούν τον οδόντα του άξονα στο ινιακό οστό. Οι Sandstrom και συν. 54 μελετώντας με SPECT (single-photon emission computed tomography) την αιματική ροή περιοχών του εγκεφάλου που συμμετέχουν στη διαδικασία του πόνου, διαπίστωσαν διαφορετικά ευρήματα μεταξύ ασθενών με ΜΑΑ με ιστορικό κάκωσης Whiplash συγκριτικά με ασθενείς χωρίς κάκωση, που υπαινίσσεται διαφορετική αιτιοπαθογένεια του πόνου μεταξύ των δύο αυτών ομάδων ασθενών. Αντίθετα, οι Jull και συν. 55 δε διαπίστωσαν διαφορά στη συνεργασία των καμπτήρων μυών του αυχένα μεταξύ αυτών των ομάδων. Στο 56% των ασθενών η αυχεναλγία θα υποχωρήσει σε 3 περίπου μήνες και στο 80% σε 12 μήνες, αν και υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι μπορεί να 224

11 Ν.Γ. Γαλανόπουλος, Γ.Π. Καμπάκης, Γ. Παπαδόπουλος διατηρηθεί έως και 15 έτη μετά τον τραυματισμό 56,57. Φαίνεται ότι το μέγιστο ποσοστό βελτίωσης εμφανίζεται σε μερικές εβδομάδες μετά τον τραυματισμό, ενώ μικρή βελτίωση μπορεί να παρατηρηθεί αργότερα 57. Κύριος προγνωστικός παράγοντας χρονιότητας του πόνου είναι η βαρύτητα του αρχικού πόνου 58. Άλλοι προγνωστικοί παράγοντες είναι το θήλυ φύλο, η νεαρότερη ηλικία, το ιστορικό προηγούμενης αυχεναλγίας, η σφοδρότητα της σύγκρουσης και η μονοτονία της χειρονακτικής εργασίας του 56. Οι Kash και συν. 59 διαπίστωσαν ότι ο ισχυρότερος προγνωστικός δείκτης για την ανάπτυξη χρονίας αυχεναλγίας είναι ο περιορισμός του εύρους κίνησης του αυχένα αμέσως μετά το ατύχημα με ευαισθησία 73% και ειδικότητα 91%, ενώ οι Robereskin και συν. 60 κατέδειξαν τη σοβαρότητα του πόνου αμέσως μετά το συμβάν και την ύπαρξη αιτήματος αποζημίωσης, ως παράγοντες για τη διατήρηση της αυχεναλγίας ένα έτος μετά τον τραυματισμό. 2. Αυχενικής προέλευσης κεφαλαλγία Αυχενικής προέλευσης κεφαλαλγία είναι η κεφαλαλγία που μπορεί να αποδοθεί σε προσβολή της λειτουργίας των ανατομικών δομών του αυχένα 61, και οφείλεται κυρίως σε ερεθισμό των τριών πρώτων αυχενικών ριζών. Η κατάσταση αυτή δε γίνεται αποδεκτή ως διακριτή κλινική οντότητα από όλους τους ερευνητές Κλινικά εκδηλώνεται με κεφαλαλγία που εντοπίζεται το συνηθέστερο στην ινιακή και κροταφική περιοχή του κεφαλιού μονόπλευρα με πιθανή αντανάκλαση στο ίδιο πλάγιο του αυχένα και της ωμικής ζώνης καθώς και το σύστοιχο άνω άκρο 61,63,66,67. Παρατηρείται στο 0,4-2,5% του γενικού πληθυσμού και στο 20% των ασθενών με χρόνια κεφαλαλγία και έχει συσχετιστεί και με ιστορικό κάκωσης Whiplash 68,69. Απαιτείται διαφοροδιάγνωση από άλλους τύπους κεφαλαλγία, όπως την ημικρανική κεφαλαλγία ή την κεφαλαλγία εκ τάσεως, ενώ οι Biondi και Bajwa 70 θεωρούν αναγκαία την επιβεβαίωση της διάγνωσης με αναισθητοποίηση των αυχενικών ανατομικών δομών ή των περιοχών νεύρωσης από τις 3 πρώτες νωτιαίες ρίζες με επακόλουθη σημαντική βελτίωση του πόνου. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Η αυχεναλγία μηχανικής αιτιολογίας αποτελεί μια κλινική οντότητα με πόνο στην περιοχή του αυχένα και πιθανή αντανάκλαση σε περιοχές του κεφαλιού, της ωμικής ζώνης, των ωμοπλατιαίων χωρών ή του ανωτέρου τμήματος του θώρακα που μπορεί να εμφανιστεί οξέως (έως 1 μήνα), υποξέως (1-3 μήνες) ή χρονίως (>3 μήνες). Οφείλεται σε μηχανική καταπόνηση των ανατομικών δομών του αυχένα (μυών, συνδέσμων, μεσοσπονδυλίων δίσκων ή αρθρώσεων), ενώ στην κλινική οντότητα συμπεριλαμβάνονται και η αυχεναλγία μετά κάκωση με μηχανισμό «μαστιγίου» (Whiplash) και η αυχενικής προέλευσης κεφαλαλγία. Προσβάλει σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού συχνότερα τις γυναίκες, τη μέση ηλικία και τα επαγγέλματα που απαιτούν έντονη φυσική προσπάθεια. Πιθανόν να οδηγήσει σε χρόνια συμπτώματα με σημαντική μείωση της λειτουργικής ικανότητας και της ικανότητας για εργασία, ενώ είναι πιθανόν να προσβληθεί και η λειτουργία του ΝΜ ή και των νωτιαίων ριζών. Απαιτείται προσεκτική και λεπτομερής κλινική εκτίμηση ενώ βοηθούν ο απεικονιστικός έλεγχος, κυρίαρχα η CΤ και η ΜRI, το ηλεκτρονευρομυογράφημα και πιθανόν οι επιβεβαιωτικές δοκιμασίες αναισθητοποίησης των αποφυσιακών αρθρώσεων επί υποψίας προσβολής τους. ABSTRACT Mechanical Neck Disorders: pathogenesis, epidemiology and clinical features Galanopoulos N.G. 1, Kampakis G.P. 1, Papadopoulos I.A. 2 1 Outpatients Department for Rheumatology University General Hospital of Alexandroupolis 2 Rheumatology Department General Hospital of Kavala Neck pain is a common regional pain syndrome that can arise from a variety of causes mainly from undefined mechanical or musculoskeletal disturbance. Musculoskeletal neck pain is typically perceived over the posterior aspect of the neck that radiates to the head or the shoulder but rarely beyond the anterior 225

12 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα border of the sternomastoid muscle. Mechanical neck disorders cause pain through noxious stimulation of any of the structures (muscles, ligaments, intravertebral discs, joints) innervated by the cervical spine nerves and sometimes they even cause nerve disturbances (myelopathy, radiculopathy). Degenerative changes are the most common etiology for axial neck pain, especially in patients in whom there is no evidence of rheumatologic, oncologic and infectious etiologies on history and examination. Mechanical neck pain mainly affects middle aged women, manual workers and patients with self-reported heavy workload. Chronic neck pain can substantially decrease functional capacity and ability to work. Diagnostic workup consists of a carefully conducted clinical examination mainly to exclude non-mechanical causes of neck plain and reveal neurological involvement. Imaging studies are sometimes helpful (mainly computed tomography and magnetic resonance imaging) in locating the source of pain. Sometimes pain targeting investigations such as intra-articular blocks of the cervical zygpophyseal joints are needed. Hellenic Rheumatology 2008, 19(3): Key words: neck pain, mechanical neck disorders, cervical discogenic pain, cervical facet syndrome, Whiplash injury, cervicogenic headache, myelopathy, radiculopathy. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Neck pain by Les Barnsley ch.57. In Rheumatology Fourth Edition Edited by McHoohberg, AJ Silman, JS Smolen, ME Weinblatt, MH Weisman. Mosby Neck pain by KK Nakano in Kelley s Textbook of Rheumatology Seventh Edition Edited by ED Harris, RC Budd, GS Firestein, MC Genovese, JS Sergent, S Rubby, CB Sledge. Elesier Saunders Paul M. Peloso, Anita R. Gross, Ted A. Haines, et al. Medicinal and Injection Therapies for Mechanical Neck Disorders: A Cohrane Systematic Review. J Rheumatol 2006;33: J. Ylinen. Physical exercises and functional rehabilitation for the management of chronic neck pain. EURA MEDICOPHYS 2007; 43: Bovim G, Schrader H, Sand T, et al. Neck pain in the general population. Spine 1994; 12: Guez M, Hildingsson C, Nilsson M, et al. The prevalence of neck pain: a population-based study from northern Sweden. Acta Orthop Scand 2002; 73: Zacharia Isaac, MD, Bruce C Anderson, MD, Evaluation of the patient with neck pain and servical spine disorders, Up to date date. Com Radhakrishnan, K, Litchy, WJ, O Fallon, WM et al. Epidimiology of cervical radiculopathy. A population-based study from Rochester, Minnesota, 1976 through Brain 1994; 117(Pt 2): Westerling D, Jonnson BG. Pain from the neck shoulder region and sick leave. Scand J Soc Med 1980; 8: Gordon SJ, Trott P, Grimmer KA. Waking cervical pain and stiffness, headache, scapular or arm pain: gender and age effects. Aust J Physiother 2002; 48: Makela M, Heliovara M, Sievers K, et al. Prevalence, determinants, and consequences of chronic neck pain in Finland. Am J Epidemiol 1991; 134: Aromaa A, Koskinen S, editors. Health and functional capacity in Finland. Baseline results of the 2000 health examination survey. Publications of National Public Health Institute B3/2002. Helsinki Cote P, Cassidy JD, Caroll L. The Saskatchewan Health and Back Pain Survey. The prevalence of neck pain and related disability in Sakatchewan adults. Spine 1998; 23(15): Hault L: Frequency of symptoms for different age groups and professions. In Hirsch C, Sotterman Y (eds): Cervical Pain. N. York Pergamon Press 1971, pg Guez M, Hildingsson C, Stegmayr B, et al. Chronic neck pain of traumatic and non-traumatic origin: a population-based study. Acta Orthop Scand Oct; 74(5): Guez M, Hildingsson C, Nasic S et al. Chronic low back pain in individuals with chronic neck pain of traumatic and non traumatic origin: A populationbased study. Acta Orthopaedica, vol 77, Issue 1 Febr.2006, Jacobson L, Lindgarde F, Manthorpe R, et al. Effect of education, occupation and some life style fac- 226

13 Ν.Γ. Γαλανόπουλος, Γ.Π. Καμπάκης, Γ. Παπαδόπουλος tors on common rheumatic complaints in Swedish group aged years. Ann Rheum Dis 1992; 751(7): SBU. Back pain and neck pain: an evidence based review. Stocholm: Swedish Council on Technology Assessment in Health Care, Linton S. A review of psychological risk factors in back and neck pain. Spine 2000; 25: Ariens GA, van Mechelen W, Bongers PM, et al. Psychological risk factors for neck pain: a systematic review. Am. J Ind Med 2001; 39: Leino P, Magni G. Depressive and distress symptoms as predictors of low back pain, neck-shoulder pain, and other muscloskeletal morbidity: a 10 year follow-up of metal industry employees. Pain 1993; 53: Sivola SM, Levoska S, Latvala K et al. Predictive factors for neck and shoulder pain: a longitudinal study in young adults. Spine 2004; 29(15): MacGregor AJ, Andrew T, Sambrook PN, et al. Structural, psychological, and genetic influences on low back and neck pain: a study of adult female twins. Arthritis Rheum 2004; 51(2): Gore DR, Sepic SB, Gardner GM, et al. Neck pain a long term follow-up of 205 patients. Spine 1987; 12: Hoving JL, de Vet HC, Twisk JW et al. Prognostic factors for neck pain in general practice. Pain 2004; 110(3): a. Karels CH, Bierma-Zeinstra SM, Burdorf A, et al. Social and psychological factors influenced the course of arm, neck and shoulder complaints. J Clin Epidemiol, 2007 Aug; 60(8): Epub 2007 Mar Larsson SE, Bengstsson A, Bodegard L, et al. Muscle changes in work-related chronic myalgia. Acta Orthop Scand 1988; 59: Larsson SE, Bodegard L, Henriksson KG, et al. Chronic trapezius myalgia. Morpholpgy and blood flow studied in 17 patients. Acta orthop Scand 1990; 61: Clausen T. The sodium pump keeps us going. Ann N Y Acad Sci 2003; 986: Larsson R, Oberg PA. Larsson SE. Changes of trapezius muscle blood flow and electromyography in chronic neck pain due to trapezius myalgia. Pain 1999; 79: Lindman R, Hagberg M, Anqvist KA, et al. Changes in muscle morphology in chronic trapezius myalgia. Scand J Work Environ Health 1991; 17: Lofgen H, Larsson R, Larsson SE. Outcome of surgery for cervical radiculopathy evaluated by determination of trapezius muscle microcirculation and electromyography. Eur J Pain 2001; 5: Booth FW, Criswell DS. Molecular events underlying skeletal muscle atrophy and the development of effective countermeasures. Int J Sports Med 1997; 18 Suppl 4:S Hakkinen K, Pakarinen A, Kraemer WJ, et al. Basal concetrations and acute responses of serum hormones and strength development during heavy resistance training in middle-aged and elderly men and women. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2000; 55:B Kraemer WWJ, Staron RS, Hageman FC, et al. The effects of short-term resistance training on endocrine function in men and women. Eur J Appl Physiol Occup Physiol 1998; 78: Thoren P, Floras JS, Hoffmann P, et al. Endorphins and exercise: Physiological mechanism and clinical implications. Med Sci Sports Exerc 1990; 22: Melzack R, Wall PD. Pain mechanisms: a new theory. Science 1965; 150: Barton PM, Hayes KC. Neck flexor muscle strength, efficiency, and relaxation times in normal subjects and subjects with unilateral neck pain and headache. Arch Phys Med Rehabil 1996; 77: Jordan A, Mehsen, Ostergaard K. A comparison of physical characteristics between patients seeking treatment for neck pain and matched healthy individuals. J Manipul Physiol Ther 1997; 20: Chiu TTW, Lo SK. Evaluation of cervical range of motion and isometric neck muscle strength: reliability and validity. Clin Rehabil 2002; 16: Ylinen J, Salo P, Nykanen M, et al. Decreased isometric neck muscle strength in women with chronic neck pain and the repetability of neck strength measurements. Arch Phys Med Rehabil 2004; 85: Falla D, Jull G, Rainoldi A, et al. Neck flexor muscle fatigue is side specific in patients with unilateral neck pain. Eur J Pain 2004; 8: Falla D, Jull G, Hodges P, et al. An endurancestrength training regime is effective in reducing myoelectric manifestations of cervical flexor muscle fatigue in females with chronic neck pain. Clin Neurophysiol 2006; 117:

14 Μηχανικής αιτιολογίας αυχεναλγία: διαφοροδιάγνωση της αιτιοπαθογένειας, επιδημιολογία και κλινική εικόνα 43. Flor H, Cortical reorganisation and chronic neck pain: implications for rehabilitation. J Rehabil Med 2003: Suppl 41: Dreyfuss P, Michaelsen M, Fletcher D. Atlantooccipital and atlantoaxial joint pain patterns. Spine 1994; 19(10): Tanaka Y, Kokubun S, Sato T, et al. Cervical roots as origin of pain in the neck or scapular regions. Spine Aug 1:31(17): E Tong, HC, Haig, AJ, Yamakawa, K. The Spurling test and cervical radiculopathy. Spine 2002; 27: Wainner, RS, Fritz, JM, Irrgang, JJ, et al. Reliability and Diagnostic Accuracy of the Clinical Examination and Patient Self-Report Measures for Cervical Radiculopathy. Spine 2003; 28: Stiell IG, Wells GA, Vandermheen KL, et al. The Canadian C-spine rule for radiography in alert and stable trauma patients. JAMA 2001; 286(15): Friedenberg ZB, Miller WT. Degenerative disc disease of the cervical spine a comparative study of symptomatic and asymptomatic patients. J Bone Joint Surg Am 1963; 45-A: Teresi IM, Lufkin RB, Reicher MA, et al. Assymptomatic degenerative disc disease and spondylosis of the cervical spine: MR imaging. Radiology 1987; 164: Matsushita T, Sato TB, Hirabayashi K, et al. X-ray study of the human neck motion due to head inertia loading. SAE Translations 1994; 103: Kaneoka K, Ono K, Inami S, et al. Human cervical spine kinematics during whiplash loading. Proceedings of international conference on new frontiers in biomechanical engineering. Tokyo; 1997: Barsnley L, Lord SM, Bogduk N. The pathophysiology of whiplash. In: Teasell RW, Shapiro A, eds. Spine state of the art reviews. Cervical flexionextension/ whiplash injuries 12:2. Philadelphia: Hanley and Belfus, 1998; Sundstrom T, Guez M, Hildingsson C, et al. Altered cerebral blood flow in chronic neck pain patients but not in whiplash patients: a 99mTc-HMPAO rcbf study. Eur pine J Aug; 15(8): Epub 2006 Apr Jull G, Kristjansson E, Dall Alba P. Impairment in the cervical flexors: a comparison of whiplash and insidious onset neck pain patients. Man Ther May; 9(2): Radanov BP, Sturzenegger M, Di Stefano G. Longterm outcome after whiplash injury: a 2-year follow-up considering features of injury mechanism and somatic, radiologic, and psychosocial findings. Medeicine 1995; 74: Squires B, Gargan MF, Bannister GC. Soft-tissue injuries of the cervical spine. 15 year follow-up. J Bone Joint Surg Br 1996; 78(6): Scholten-Peeters GG, Verghagen AP, Bekkering GE et al. Prognostic factors of whiplash-associated disorders: a systematic review of prospective cohort studies. Pain 2003; 104(1-2): Kasch, H, Bach, FW, Jensen, TS. Handicap after acute whiplash injury: A 1-year prospective study of risk factors. Neurology 2001; 56: Robereski, LH. Whiplash following rear end collisions: a prospective cohort study. J Neurosurg Psychiatry 2005; 76: Sjaastad, O, Saunte, C, Hovdahl, H, et al. Cervicogenic headache. An hypothesis. Cephalagia 1983; 3: Edmeads, J. The cervical spine and headache. Neurology 1988; 38: Pollmann, W, Keidel, M, Pfaffenrath, V. Headache and cervical spine: a critical review. Cephalalgia 1997; 17: Leone, M, D Amico, D, Grazzi, L, et al. Cervicogenic headache: a critical review of the current diagnostic criteria. Pain 1998; 78: Bogduk N. The neck and headaches. Neurol Clin 2004; 22: Sjaastad, O, Fredriksen, TA, Pfaffenrath, V. Cervicogenic headache: diagnostic criteria. Headache 1990; 30: Sjaastad O, Fredriksen, TA, Pfaffenrath, V. Cervicogenic headache: diagnostic criteria. The Cervicogenic Headache International Study group. Headache 1998; 38: Lord SM, Barnsley L, Wallis BJ, et al. Chronic cervical zygapophyseal joint pain after whiplash. A placebo-controlled prevalence study. Spine 1996; 21: Haldeman, S, Dagenais, S. Cervicogenic headaches: a critical review. Spine J 2001; 1: David M Biondi, DO, Zahid H Bajwa, MD. Cervicogenic headache, Up To Date 228

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΡΑΧΗ Αποτελεί τον μυοσκελετικό άξονα στήριξης του κορμού με κύριο οστικό στοιχείο τους σπονδύλους και την παράλληλη συμβολή

Διαβάστε περισσότερα

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού

Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Αρθρώσεις Είναι η σύνδεση δύο ή περισσότερων οστών με τη συμμετοχή ενός μαλακότερου ιστού Ανάλογα με το είδος αυτού του ιστού και τον τρόπο συμμετοχής του, καθορίζεται η κινητικότητα των οστών που συνδέονται.

Διαβάστε περισσότερα

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου

5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ. H άρθρωση του ώμου 5 ΛΥΚΕΙΟ ΧΑΛΑΝΔΡΙΟΥ 2013-2014 ΓΡΑΠΤΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ H άρθρωση του ώμου Μαθητής Μ. Γεώργιος Ανατομία ώμου Τα κύρια οστά του ώμου είναι το βραχιόνιο και η ωμοπλάτη.η αρθρική κοιλότητα προστατεύεται

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία ΑΜΣΣ. Α4 εκ των άνω Σώμα. Α1 άτλας. Εγκάρσιο τρήμα. Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα. Νωτιαίος μυελός

Ανατομία ΑΜΣΣ. Α4 εκ των άνω Σώμα. Α1 άτλας. Εγκάρσιο τρήμα. Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα. Νωτιαίος μυελός Τραύμα της ΑΜΣΣ Ανατομία ΑΜΣΣ Α1 άτλας Εγκάρσιο τρήμα Α4 εκ των άνω Σώμα οδόντας Α2 άξονας Νωτιαίος μυελός Εγκάρσιο τρήμα σπονδυλική αρτ. & φλέβα Ινιακή ατλαντο - αξονική ένωση Gerlock AJ, Heller RM, Kaye

Διαβάστε περισσότερα

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου)

Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) Α Μέρος (από 2) Οστά του Κορμού (Σπονδυλική Στήλης, Θώρακα, Κρανίου) 01/35 Το Ερειστικό Σύστημα αποτελείται από: 1. Τα Οστά 2. Τις Αρθρώσεις 3. Τους Συνδέσμους 02/35 ΟΣΤΑ ΤΟΥ ΣΚΕΛΕΤΟΥ Σύνολο: 285 οστά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 4Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδος-Ειδικότητες: ΠΕ 18.24 ΕΡΓΑΣΙΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΕΞΕΤΑΣΗ ΣΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ

ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ ΦΥΣΙΟ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΣΤΗΛΗ Α1-Α7 ΑΜΣΣ Μοίρες της ΣΣ Θ1-Θ12 ΘΜΣΣ Ο1-Ο5 ΟΜΣΣ Κόκκυγας Ι1-Ι5 Ιερά μοίρα Υπερηχογράφημα κύησης: Σπονδυλική στήλη εμβρύου Ανατομία ΑΜΣΣ Α1 άτλας Εγκάρσιο τρήμα Α4 εκ των άνω Σώμα

Διαβάστε περισσότερα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα

Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις. Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Αυχενική μοίρα σπονδυλικής στήλης Ινιακό οστό Σπονδυλικές & κρανιοσπονδυλικές διαρθρώσεις Παρουσίαση: Πιάγκου Μάρα Άθροισμα βραχέων οστών - 33-34 σπόνδυλοι στο ραχιαίο τμήμα μέσου επιπέδου κορμού 24 κινητοί

Διαβάστε περισσότερα

Άνω Άκρο. Ι. Ώµική Ζώνη. Α. Οστά

Άνω Άκρο. Ι. Ώµική Ζώνη. Α. Οστά Άνω Άκρο Ι. Ώµική Ζώνη Α. Οστά 1. Ωµοπλάτη Η ωµογλήνη χρησιµεύει για την άρθρωση µε την κεφαλή του βραχιονίου Η κλειδική επιφάνεια του ακρωµίου είναι για την άρθρωση µε την κλείδα Η εντοµή της ωµοπλάτης

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ & ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΩΝ ΕΛΛΑΔΟΣ ΗΜΕΡΑ ΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2013 TI ENNOOYME ΛΕΓΟΝΤΑΣ «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» Ο όρος «ΑΡΘΡΙΤΙΔΑ» περιλαμβάνει μια ομάδα μυοσκελετικών παθήσεων

Διαβάστε περισσότερα

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΠΙΣΘΙΟ ΚΟΙΛΙΑΚΟ ΤΟΙΧΩΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ (ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ ΙΕΡΟ) ΟΣΦΥΙΚΟΙ ΣΠΟΝΔΥΛΟΙ Μεγαλύτεροι σε μέγεθος και όγκο, με κοντούς και παχείς αυχένες, ευρύτερες

Διαβάστε περισσότερα

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση )

Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Οσφυαλγία-Ισχιαλγία ( Πόνος στη µέση ) Συντηρητική ή Χειρουργική Αντιµετώπιση Γ. Στράντζαλης Νευροχειρουργική Κλινική, Πανεπιστήµιο Αθηνών, Θεραπευτήριο Ευαγγελισµός ΓΕΝΙΚΑ Η οσφυo-ισχιαλγία ή ο «πόνος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΡΟΠΟΣ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ ΤΟΥ ΠΤΩΜΑΤΟΣ Άσκηση 1 η 1. Εκδορά τραχήλου 2. Περιτονίες του τραχήλου 3. Έξω σφαγίτιδα φλέβα 4. Δερµατικοί κλάδοι αυχενικοί πλέγµατος 1. Εκδορά θώρακα 2. Θωρακοδελτοειδές

Διαβάστε περισσότερα

Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες

Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες Ρήξη του Τενοντίου Πετάλου του Ώμου: Γενικές Πληροφορίες Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του ώμου; Η άρθρωση του ώμου σχηματίζεται από την σύνδεση τριών οστών: του βραχιονίου, της ωμοπλάτης και της κλείδας.

Διαβάστε περισσότερα

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012

Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Μαθήματα Ανατομίας 2011-2012 Θωρακικό τοίχωμα Κ. Αλπαντάκη Θώρακας Γενική επισκόπηση Σχετικοί όροι Θώρακας Θωρακικός κλωβός Θωρακικό τοίχωμα Θωρακική κοιλότητα Σχετικοί όροι Θώρακας Περιοχή του σώματος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 12η Διάλεξη: «Κινησιολογική

Διαβάστε περισσότερα

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων

Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Επώδυνα Mυοσκελετικά Σύνδρομα Άνω και Κάτω Άκρων Δρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός Εργαστήριο Έρευνας Παθήσεων του Μυοσκελετικού Συστήματος, Πανεπιστήμιο Αθηνών Πόνος Μία δυσάρεστη αισθητική

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΑΛΑΚΩΝ ΜΟΡΙΩΝ & ΣΚΕΛΕΤΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΜΥΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΤΕΝΟΝΤΩΝ ΔΙΑΣΤΡΕΜΜΑ ΕΞΑΡΘΡΗΜΑ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΟΣΤΩΝ 2. ΚΡΑΝΙΟΕΓΚΕΦΑΛΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ Α. ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟΥ ΚΡΑΝΙΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ. ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ ΟΜΣΣ- ΚΑΤΩ ΑΚΡΩΝ ΤΣΑΟΥΣΗΣ Θ. ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ Ειδικευόμενος Ιατρός ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑΣ Η ΠΙΟ ΚΟΙΝΗ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΗ ΔΙΑΤΑΡΑΧΗ ΣΤΟ ΔΥΤΙΚΟ ΚΟΣΜΟ Η ΠΙΟ ΚΟΙΝΗ ΑΙΤΙΑ ΑΝΙΚΑΝΟΤΗΤΑΣ ΣΕ ΑΤΟΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα)

Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Θεραπεία παθήσεων αυχενικής µοίρας (6o µάθηµα) Ασκήσεις κινητικότητας (ROM) ΑΜΣΣ Σε αυτές τις ασκήσεις κινητικότητας (Εικ. 1), στο εργαστήριο εφαρµόστηκαν & έγινε πρακτική άσκηση στις εξής ασκήσεις: Κάµψη

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΕΠΙΚΡΑΤΗΣΗ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΚΙΝΔΥΝΟΥ (2005) Αγαπητοί Συνάδελφοι, Κυρίες και Κύριοι, Αρχίζουμε την ενδιαφέρουσα αυτή στρογγυλή τράπεζα που έχει θέμα της, την Χρόνια οσφυαλγία, ελπίζοντας

Διαβάστε περισσότερα

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή

Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Οι Μηνίσκοι του Γόνατος και η Αρθροσκοπική Mηνισκεκτομή Τι είναι οι μηνίσκοι του γόνατος; Οι μηνίσκοι του γόνατος είναι ινοχόνδρινοι δίσκοι σχήματος C οι οποίοι παρεμβάλλονται μεταξύ του μηριαίου και της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή

ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι. Εισαγωγή στην Ανατομία. 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης. Ανά----- τομή ΑΝΑΤΟΜΙΑ Ι Μάθημα 1ο ΘΩΡΑΚΑΣ ΚΟΙΛΙΑ ΠΥΕΛΟΣ-ΠΕΡΙΝΕΟ ΡΑΧΗ Ροβίθης Μιχαήλ 500 Π.Χ Εισαγωγή στην Ανατομία 460-377 Π.Χ «Η φύση του σώματος είναι η αρχή της ιατρικής επιστήμης» Ιπποκράτης Ανά----- τομή Αριστοτέλης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα

Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Σύνδροµο Καρπιαίου Σωλήνα Το σύνδροµο του καρπιαίου σωλήνα είναι µία συνήθης αιτία πόνου και διαταραχής της αισθητικότητας στα χέρια. Οφείλεται σε πίεση του µέσου νεύρου στην περιοχή του καρπού. Στην περιοχή

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσειςθωρακικής µοίραςσπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις & παραµορφώσεις θωρακικήςµοίρας Σκολίωση Νόσο Scheuermann Αγκυλοποιητική

Διαβάστε περισσότερα

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ

Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Ιερό Πλέγµα και Νεύρα λκλλκλκλλκκκκ Εισαγωγή Σχηµατισµός Παράπλευροι Κλάδοι του Ιερού Πλέγµατος Μυϊκοί Παράπλευροι Κλάδοι Δερµατικοί Παράπλευροι Κλάδοι Σπλαγχνικοί Παράπλευροι Κλάδοι Τελικοί Κλάδοι του

Διαβάστε περισσότερα

Μηρόςβ βββ. Επιγο νατίδα. Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω. Κνήμη βββββ

Μηρόςβ βββ. Επιγο νατίδα. Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω. Κνήμη βββββ ΦΥΣΙΟ - ΓΟΝΑΤΟ Πρόσθιος χιαστός Έξω πλάγιος σύνδεσμος Έξω μηνίσκος Μηρόςβ βββ Επιγο νατίδα Οπίσθιος χιαστός σύνδεσμος Αρθρικός χόνδρος Έσω πλάγιος σύνδεσμος Έσω μηνίσκος Κνήμη βββββ Περόνη ββββ Ανατομία

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΚΡΑΝΙΑΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ. Ένα Διαγνωστικό Εργαλείο για τις Κεντρικού Τύπου Βλάβες. Δρ Σπυρίδων Δευτεραίος Νευρολόγος

ΔΙΑΚΡΑΝΙΑΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ. Ένα Διαγνωστικό Εργαλείο για τις Κεντρικού Τύπου Βλάβες. Δρ Σπυρίδων Δευτεραίος Νευρολόγος ΔΙΑΚΡΑΝΙΑΚΟΣ ΜΑΓΝΗΤΙΚΟΣ ΕΡΕΘΙΣΜΟΣ Ένα Διαγνωστικό Εργαλείο για τις Κεντρικού Τύπου Βλάβες Δρ Σπυρίδων Δευτεραίος Νευρολόγος Βασικές Αρχές Έλεγχος της πυραµιδικής οδού µε το Διακρανιακό Μαγνητικό Ερεθισµό:

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI)

Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Σύνδροµο Μηροκοτυλιαίας Πρόσκρουσης Femoroacetabular Impingement Syndrome (FAI) Τι είναι το σύνδροµο µηροκοτυλιαίας πρόσκρουσης; Φυσιολογικά, η κεφαλή του ισχίου δεν προσκρούει στο χείλος της κοτύλης κατά

Διαβάστε περισσότερα

B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων

B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων B Μέρος (από 2) Οστά των Ακρων 01/25 ΑΝΩ ΑΚΡΑ 02/25 ΑΝΩ ΑΚΡΑ Οστά της Ζώνης του Ώμου 1. Ωμοπλάτη (scapula) _Τριγωνικό οστό _Συνδέεται με την κλείδα με το ακρώμιο. 2. Κλείδα (clavicle) _Με το ένα άκρο της

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ

ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α. ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΜΚ 0903 «Κινησιολογία» 4η Διάλεξη: «Κορμός

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις αυχενικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ

Παθήσεις αυχενικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσειςαυχενικήςµοίρας σπονδυλικήςστήλης Ευδ. Μπίλλη Υπεύθυνη Μαθήµατος Κλινική Μυοσκελετική Φυσικοθεραπεία ΙΙ Παθήσεις αυχενικής µοίρας σπονδυλικής στήλης Αυχενική ριζοπάθεια Αυχενική σπονδυλοαρθροπάθεια

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ. Ασθενέστερο Επίπεδο. 08/Φεβ/2013 ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ. Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ NAHEMSON ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός Χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΟΡΙΣΜΟΣ Πόνος στην οσφυϊκή χώρα οποιασδήποτε αιτιολογίας. ΣΥΧΝΟΤΗΤΑ Δεύτερη σε συχνότητα αιτία επίσκεψης στον γιατρό. Πρώτη αιτία αποχής από

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ

Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Σ Υ Μ Π Ι Ε Σ Τ Ι Κ Ε Σ Μ Υ Ε Λ Ο Π Α Θ Ε Ι Ε Σ Α. ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΠΟΥ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΤΟΥ ΝΩΤΙΑΙΟΥ ΜΥΕΛΟΥ Οι μεσοσπονδύλιοι δίσκοι βρίσκονται μεταξύ των σωμάτων των σπονδύλων. Ο ρόλος

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Λεξιλόγιο

Περιεχόμενα. Λεξιλόγιο Περιεχόμενα ΜΕΡΟΣ I: ΑΡΧΕΣ ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ 1 Εισαγωγή στην Εμβιομηχανική Ανάλυση 2 Μηχανικές Ιδιότητες των Υλικών 3 Εμβιομηχανική των Οστών 4 Εμβιομηχανική των Σκελετικών Μυών 5 Εμβιομηχανική των Χόνδρων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ

ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ ΑΣΚΗΣΙΟΛΟΓΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΕΤΡΑΚΕΦΑΛΩΝ ΚΑΙ ΜΥΩΝ ΤΩΝ ΙΣΧΙΩΝ 1. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΑΛΤΗΡΕΣ 2. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΜΠΡΟΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΤΡΑΧΗΛΟ 3. ΑΡΣΕΙΣ ΑΠΟ ΒΑΘΥ ΚΑΘΙΣΜΑ ΜΕ ΜΠΑΡΑ ΠΙΣΩ

Διαβάστε περισσότερα

Παθήσεις του Τενοντίου Πετάλου του Ώµου

Παθήσεις του Τενοντίου Πετάλου του Ώµου Παθήσεις του Τενοντίου Πετάλου του Ώµου ρ. Χρήστος Γιαννακόπουλος Ορθοπαιδικός Χειρουργός, ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών, Νοσοκοµείο ΙΑΣΩ General Τι είναι το τενόντιο πέταλο του ώµου; Η άρθρωση του ώµου

Διαβάστε περισσότερα

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων

Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ» ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΝΤΑΤΙΚΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ, ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΩΝ Aξιολόγηση κινητικότητας αρθρώσεων Μανώλης Παπαδόπουλος Διδάκτωρ ΕΚΠΑ, MSc Φυσικοθεραπευτής ΜΑΦ ΓΝΑ «Ο ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΜΟΣ»

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΡΗΞΗ ΔΙΚΕΦΑΛΟΥ ΤΕΝΟΝΤΑ ΑΓΚΩΝΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Δρ Λ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Χειρούργος ορθοπαιδικός Αρεταίειο νοσοκομείο, Κύπρος

ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΡΗΞΗ ΔΙΚΕΦΑΛΟΥ ΤΕΝΟΝΤΑ ΑΓΚΩΝΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Δρ Λ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Χειρούργος ορθοπαιδικός Αρεταίειο νοσοκομείο, Κύπρος ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΗ ΡΗΞΗ ΔΙΚΕΦΑΛΟΥ ΤΕΝΟΝΤΑ ΑΓΚΩΝΑ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Δρ Λ. ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ, Χειρούργος ορθοπαιδικός Αρεταίειο νοσοκομείο, Κύπρος Ρήξη του δικεφάλου τένοντα στον αγκώνα συμβαίνει τις περισσότερες φορές,

Διαβάστε περισσότερα

Οι παράγοντες που σχετίζονται με τη δυστοκία ώμου αναφέρονται στον Πίνακα 1:

Οι παράγοντες που σχετίζονται με τη δυστοκία ώμου αναφέρονται στον Πίνακα 1: 4. ΔΥΣΤΟΚΙΑ ΩΜΟΥ Ορισμός: Δυστοκία ώμου ορίζεται η δυσκολία γέννησης των ώμων μετά τη γέννηση της κεφαλής, που απαιτεί πρόσθετους χειρισμούς για την απελευθέρωσή τους με συνήθη ήπια έλξη της κεφαλής. Συμβαίνει

Διαβάστε περισσότερα

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ

ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗ ΟΣΦΥΙΚΗ ΣΤΕΝΩΣΗ ΣΥΝΤΗΡΗΤΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΛΙΝΑ ΕΥΣΤΑΘΙΟY ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΡΙΑ Μία από της σημαντικότερες παθήσεις που αλλοιώνουν την ποιότητα της ζωής του ανθρώπου, στην ώριμη ηλικία, είναι και η σπονδυλική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΤ ΠΑΛΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ SOS

ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΤ ΠΑΛΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ SOS ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΤ ΠΑΛΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΚΑΙ SOS www.npiatrikis.gr ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΤ Η κλινική δε συνηθίζει πλέον να εξετάζει σε προαιρετικές. Η εξέταση είναι µε πέντε θέµατα ανάπτυξης, ποικίλων περιεχοµένων, σε δύο

Διαβάστε περισσότερα

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη

Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Από το βιβλίο του Δρ. Πέτρου Α. Πουλμέντη Κεφάλαιο 1 Εισαγωγή στη βιολογική μηχανική Κεφάλαιο 2 Εκβιομηχανική των οστών Οι διαφάνειες που ακολουθούν Η ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ Για να περιγράψουμε τα

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος

Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Πρόσθιο Κοιλιακό Τοίχωµα & Πύελος Ι. Γενικά Α. Η κοιλία είναι το τµήµα του κόρµου που βρίσκεται µεταξύ του θώρακα (διάφραγµα) προς τα πάνω και της πυέλου (είσοδο της µικρής πυέλου) προς τα κάτω. Η πύελος

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ 1 ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Σπουδάστρια: Πρόκλου Αθανασία Υπεύθυνος καθηγητής: Βαρσαμίδης Κωνσταντίνος 2 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η πτυχιακή εργασία αυτή είναι ιδιαίτερα

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Λεξιλόγιο

Περιεχόμενα. Λεξιλόγιο Περιεχόμενα ΜΕΡΟΣ I: ΑΡΧΕΣ ΕΜΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ 1 Εισαγωγή στην Εμβιομηχανική Ανάλυση 2 Μηχανικές Ιδιότητες των Υλικών 3 Εμβιομηχανική των Οστών 4 Εμβιομηχανική των Σκελετικών Μυών 5 Εμβιομηχανική των Χόνδρων

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά

Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit. Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Temporomandibular Dysfunction: Considerations in the Surgical- Orthodontic Patient M. Tucker, W. Proffit Παρουσίαση Αργυρώ Κεχαγιά Σκοπός Να μελετήσει τη σχέση ανάμεσα στις συγκλεισιακές ανωμαλίες & στην

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

MRI ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΥΡΣΙΝΗ

MRI ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΥΡΣΙΝΗ MRI ΠΟΔΟΚΝΗΜΙΚΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ ΜΥΡΣΙΝΗ Η παθολογία της ποδοκνημικής άρθρωσης είναι αρκετά συχνή και αφορά ως επί των πλείστων κακώσεις που οδηγούν σε οξείες ή χρόνιες καταστάσεις. Απλά διαστρέμματα,

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9

Νοσολογία_Νοσ. 1201 Παθήσεις των Αρθρώσεων και Οστών. C.D.A. Εβδ.9 1.Γενικά περί Ρευµατικών Νοσηµάτων 2.Συστηµατικός Ερυθηµατώδης Λύκος ( Σ. Ε. Λ.) 3. Ρευµατοειδής Αρθρίτιδα 4. Οστεοαρθρίτιδα 5. Σκληρόδερµα, Προοδευτική Συστηµατική Σκλήρυνση 01/15 1.Γενικά περί Ρευµατικών

Διαβάστε περισσότερα

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.

«ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν. «ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΣ» Ευστάθιος Χρονόπουλος Επίκουρος Καθηγητής ΕΚΠΑ Β Πανεπιστημιακή ήορθοπαιδική ήκλινική Κωνσταντοπούλειο Νοσοκομείο Ν.ΙΩΝΙΑΣ Εισαγωγή: γή Η συνηθέστερη των παθήσεων που προσβάλλει τους ενήλικες

Διαβάστε περισσότερα

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων

Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Το γόνατο ως στόχος ρευματικών νοσημάτων Χ. Μ. ΜουτσόπουΛος Αντεπιστέλλον μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών α ρευματικά νοσήματα είναι ασθένειες που προσβάλλουν

Διαβάστε περισσότερα

Απεικόνιση του μυοσκελετικού και του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα.

Απεικόνιση του μυοσκελετικού και του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα. Απεικόνιση του μυοσκελετικού και του κεντρικού νευρικού συστήματος στα ζώα. Τα ζώα στα οποία θα αναφερθούμε Σκύλος είναι: Γάτα Άλογο Exotics Τρόποι απεικόνισης οι οποίοι εφαρμόζονται στην Κτηνιατρική:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ. 06/Φεβ/2013 ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΑΚΡΟΥ ΠΟΔΟΣ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ I.

ΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ. 06/Φεβ/2013 ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ ΑΚΡΟΥ ΠΟΔΟΣ ΒΛΑΙΣΟΠΛΑΤΥΠΟΔΙΑ ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ I. ΒΛΑΙΣΟ ΔΡ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ ΠΟΛΥΚΛΙΝΙΚΗ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ 1 2 ΒΛΑΙΣΟ I. ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΟΝΤΟΤΗΤΑ ΒΛΑΙΣΟ II. ΜΕΡΟΣ ΑΛΛΟΥ ΠΙΟ ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Γενικευμένης Χαλάρωσης Συνδέσμων Νευρολογικής ή Μυϊκής Πάθησης Γενετικής

Διαβάστε περισσότερα

Φυσική εξέταση & ψηλάφηση της σπονδυλικής στήλης και των άκρων

Φυσική εξέταση & ψηλάφηση της σπονδυλικής στήλης και των άκρων Σπονδυλοθεραπεία (NMT) Επαγγελματική Εκπαίδευση 1ου Έτους Σεμινάριο Ανατομικής Ψηλάφησης Φυσική εξέταση & ψηλάφηση της σπονδυλικής στήλης και των άκρων Σύλλογος Σπονδυλοθεραπείας & Συναισθηματικής Υποστήριξης

Διαβάστε περισσότερα

Αντιμετώπιση της Αυχεναλγίας Μηχανικής Αιτιολογίας

Αντιμετώπιση της Αυχεναλγίας Μηχανικής Αιτιολογίας Ανασκόπηση EΛΛΗΝΙΚΗ ΡΕΥΜΑΤΟΛΟΓΙΑ 2008,19(3):229-241 Αντιμετώπιση της Αυχεναλγίας Μηχανικής Αιτιολογίας Ν.Γ. Γαλανόπουλος 1 Γ.Π. Καμπάκης 1 Γ. Παπαδόπουλος 2 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η αντιμετώπιση της μηχανικής αιτιολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρωση του ισχίου Οι αρθρικές επιφάνειες που συντάσσουν την άρθρωση του ισχίου είναι η κοτύλη της λεκάνης και η κεφαλή του µηριαίου οστού.

Άρθρωση του ισχίου Οι αρθρικές επιφάνειες που συντάσσουν την άρθρωση του ισχίου είναι η κοτύλη της λεκάνης και η κεφαλή του µηριαίου οστού. Οστά Η πυελική ζώνη αποτελείται από την συνένωση των ανώνυµων οστών (συνένωση του λαγόνιου, του ισχιακού και του ηβικού οστού) µε το ιερό οστό (σταθερή σύνδεση µε την ΣΣ). Το οστό είναι ένα µακρύ οστό

Διαβάστε περισσότερα

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ

ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ ΟΛΙΚΗ ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΙΣΧΊΟΥ ΤΥΠΟΥ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ ΜΙΑ ΝΕΑ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΡΘΡΩΣΕΩΣ ΤΟΥ ΙΣΧΙΟΥ Του Δρ. Κωνσταντίνου Δ. Στρατηγού Δ/ντού Ορθοπαιδικής Επανορθωτικής Χειρουργικής

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ.

ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. ΑΡΘΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΡΟΚΟΤΥΛΙΑΙΑΣ ΠΡΟΣΚΡΟΥΣΗΣ ΣΕ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΜΕ ΧΡΟΝΙΟ ΠΟΝΟ ΣΤΟ ΙΣΧΙΟ. Η μηροκοτυλιαία πρόσκρουση αποτελεί, σύμφωνα με τα τελευταία δεδομένα της σύγχρονης βιβλιογραφίας, το συχνότερο

Διαβάστε περισσότερα

Εξάρθρημα της στερνοκλειδικής άρθρωσης

Εξάρθρημα της στερνοκλειδικής άρθρωσης 1 Εξάρθρημα της στερνοκλειδικής άρθρωσης Σταμάτης Κωττάκης, Δημήτρης Αναγνωστόπουλος, Κυριάκος Καλογεράκος Nικόλαος Μπολάνος, Νίκος Μπαλταγιάννης. Ε.Α.Ν. Πειραιά Μεταξά Αλληλογραφία: Ν.Μπαλταγιάννης Σωκράτους

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ ΣΤΟΥΣ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ ΣΤΟΥΣ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΔΡΟΜΟΥ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ ΣΤΟΥΣ ΚΟΛΥΜΒΗΤΕΣ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ ΣΤΗΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟ + ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΞΕΤΑΣΗ = Α & Ω ΣΤΗΝ! ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική απεικονιστική μέθοδος) ΠΡΟΣΘΙΟΠΙΣΘΙΑ ΠΛΑΓΙΑ ΛΟΞΗ ΕΙΔΙΚΗ ΑΠΛΕΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΕΣ (Βασική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ

ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΦΥΣΙΟ 4 ΠΥΕΛΟΣ - ΙΣΧΙΑ ΠΥΕΛΟΣ 1. Πρόσθια κάτω λαγόνια άκανθα, 2. Ιερό οστό, 3. Πρόσθια άνω λαγόνια άκανθα, 4. Ηβική σύμφυση, 5. Λαγόνιο οστό, 6. Κόκκυγας, 7. 5ος οσφυϊκός σπόνδυλος, 8. Ιερολαγόνια άρθρωση,

Διαβάστε περισσότερα

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΟΣΤΑ ΚΑΙ ΣΚΕΛΕΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Τα οστά είναι μια στερεά μορφή συνδετικού ιστού, σχηματίζουν το μεγαλύτερο μέρος

Διαβάστε περισσότερα

Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear

Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear Ρήξη του Επιχείλιου Χόνδρου του Ισχίου Labral Tear Τι είναι ο επιχείλιος χόνδρος; Ο επιχείλιος χόνδρος είναι µία δοµή από ινώδη ιστό που περιβάλλει κυκλοτερώς την κοτύλη την κοίλη δηλαδή αρθρική επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

Αιτιοπαθογένεια & διαγνωστική προσέγγιση της οστεοαρθρίτιδας του σκύλου & της γάτας

Αιτιοπαθογένεια & διαγνωστική προσέγγιση της οστεοαρθρίτιδας του σκύλου & της γάτας Πανελλήνιος Κτηνιατρικός Σύλλογος Παράρτημα Κρήτης 2007 Αιτιοπαθογένεια & διαγνωστική προσέγγιση της οστεοαρθρίτιδας του σκύλου & της γάτας Νικήτας Ν. Πράσινος Επίκουρος Καθηγητής Μονάδα Χειρουργικής &

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΥ ΣΤIBΟΥ

ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΥ ΣΤIBΟΥ 25 KEΦΑΛΑΙΟ Γ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΣΤΟΥΣ ΑΘΛΗΤΕΣ ΤΟΥ ΥΓΡΟΥ ΣΤIBΟΥ Π.Ι. ΚΟΝΤΟΒΑΖΑΙΝΙΤΗΣ Οι κακώσεις της σπονδυλικής στήλης (ΣΣ) στους αθλητές είναι η τρίτη σε συχνότητα αιτία κακώσεων της ΣΣ, μετά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική

Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ο Πρόσθιος Χιαστός Σύνδεσμος του Γόνατος και η Συνδεσμοπλαστική Ποιά είναι η ανατομική κατασκευή του γόνατος; Η άρθρωση του γόνατος σχηματίζεται από το μηριαίο οστό και από την κνήμη. Τα άκρα των οστών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΠΔΚ ΠΔΚ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΥΠΑΣΤΡΑΓΑΛΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΧΝΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΕΣΩ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΠΔΚ ΠΔΚ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΥΠΑΣΤΡΑΓΑΛΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΧΝΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΣΤΑΘΕΡΟΤΗΤΑ ΕΣΩ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΘΛΗΤΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΠΔΚ ΠΔΚ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΧΝΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΕΥΡΥ ΦΑΣΜΑ ΗΛΙΚΙΩΝ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ BASKET BALL VOLLEY BALL ΓΥΜΝΑΣΤΙΚΗ ΑΛΜΑ ΕΙΣ ΥΨΟΣ ΧΟΡΟΣ ΥΠΑΣΤΡΑΓΑΛΙΚΗ ΑΡΘΡΩΣΗ ΣΥΝΔΕΣΜΙΚΕΣ ΚΑΚΩΣΕΙΣ ΠΔΚ ΣΥΝΥΠΑΡΞΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΗΛΗ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΟΣΦΥΪΚΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ

ΚΗΛΗ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΟΣΦΥΪΚΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΣΧΟΛΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΝΟΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΚΗΛΗ ΜΕΣΟΣΠΟΝΔΥΛΙΟΥ ΔΙΣΚΟΥ ΟΣΦΥΪΚΗΣ ΜΟΙΡΑΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ: κ. ΒΑΡΣΑΜΙΔΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ

ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΑΓΓΕΙΑ ΚΕΦΑΛΗΣ -ΤΡΑΧΗΛΟΥ ΦΩΤΗΣ Χ. ΤΖΕΡΜΠΟΣ ΛΕΚΤΟΡΑΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ Στόχοι του μαθήματος Αντίληψη της προέλευσης των αρτηριών της κεφαλής και του τραχήλου.

Διαβάστε περισσότερα

Ημιολική ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΩΜΟΥ - Χειρουργική Τεχνική

Ημιολική ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΩΜΟΥ - Χειρουργική Τεχνική Ημιολική ΑΡΘΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ ΩΜΟΥ - Χειρουργική Τεχνική Το συντριπτικό παρεκτωπισμένο κάταγμα άνω τριτημορίου κεφαλής βραχιονίου τριών ή τεσσάρων τεμαχίων κατά ταξινόμηση Neer συνήθως αντιμετωπίζεται χειρουργικά.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ. Σ.Υ.Π. σαν Κλινική Οντότητα. Ιστορική Αναδρομή. Σημείο Πρόσκρουσης. Σ.Υ.Π. σαν Κλινική Οντότητα 2/8/2013 Ν.Π.

ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ. Σ.Υ.Π. σαν Κλινική Οντότητα. Ιστορική Αναδρομή. Σημείο Πρόσκρουσης. Σ.Υ.Π. σαν Κλινική Οντότητα 2/8/2013 Ν.Π. ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ Δρ. ΝΙΚΟΣ ΠΑΠΑΛΟΥΚΑΣ Ορθοπαιδικός χειρουργός Πολυκλινική ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΥΠΑΚΡΩΜΙΑΚΗΣ ΠΡΟΣΤΡΙΒΗΣ Ορισμός Προστριβή ή πρόσκρουση του στροφικού πετάλου στην υπακρωμιακή

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2.

Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα Δώνου 2, Ελευθέριος Κουτσαντωνίου 1, Σοφία Λαφογιάννη 1, Χαρίκλεια Λούπα 2. Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΑΠΛΗΣ ΑΚΤΙΝΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΤΗ ΔΙΑΦΟΡΙΚΗ ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΟΣΤΕΟΜΥΕΛΙΤΙΔΑΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΟΠΑΘΕΙΑΣ (Charcot) ΣΕ ΔΙΑΒΗΤΙΚΟ ΠΟΔΙ. Γεώργιος Λεβαντής 1, Ελένη Κυρίου 1,Ελευθέριος Βογιατζόγλου 2, Ανδριάνα

Διαβάστε περισσότερα

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2

Τι είναι ο νευροπαθητικός πόνος; 1,2 Αυτές οι πληροφορίες προορίζονται για γενική πληροφόρηση και ενημέρωση του κοινού και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τη συμβουλή ιατρού ή άλλου αρμοδίου επαγγελματία υγείας Τι είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ. 80 + κόστος γύψου. Περιγραφή ιατρικής πράξης ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΒΟΗΘΟΣ Επίσκεψη 30 Εφαρμογή Γύψου. ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΝΩ ΑΚΡΟΥ Κάταγμα κλείδας

ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ. 80 + κόστος γύψου. Περιγραφή ιατρικής πράξης ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΒΟΗΘΟΣ Επίσκεψη 30 Εφαρμογή Γύψου. ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΝΩ ΑΚΡΟΥ Κάταγμα κλείδας ΟΡΘΟΠΕΔΙΚΗ Περιγραφή ιατρικής πράξης ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΒΟΗΘΟΣ Επίσκεψη 30 Εφαρμογή Γύψου ΚΑΤΑΓΜΑΤΑ ΑΝΩ ΑΚΡΟΥ Κάταγμα κλείδας 80 + κόστος γύψου Χειρουργική Θεραπεία 800 150 Κάταγμα κεφαλής και αυχένος βραχιονίου

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ

ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΛΙΝΙΚΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΠΑΤΡΩΝ Ανατομική περιφερικών νεύρων και παθοφυσιολογικές διεργασίες της νευρικής κάκωσης Α. Παναγόπουλος ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΠΕΡΙΦΕΡΙΚΩΝ ΝΕΥΡΩΝ Κινητική

Διαβάστε περισσότερα

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος

Εγκεφαλικές συζυγίες. Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος Εγκεφαλικές συζυγίες Μαρία Σουλή Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος ΙΙ. Οπτικό νεύρο οπτική οξύτητα (φώς, αντικείμενα, ειδικοί πίνακες) ΔΔ Διαθλαστικές ανωμαλίες Ελάττωση της διαφάνειας των διαθλαστικών μέσων Βλάβη

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Σακχαρώδης ιαβήτης και κινητικά προβλήµατα Παναγιώτης Β. Τσακλής PhD Καθηγητής Εµβιοµηχανικής Τµ Φυσικοθεραπείας - ΑΤΕΙΘ Dept Mechanical Engineering Fibers & Polymers Lab Massachusetts Institute of Technology

Διαβάστε περισσότερα

Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee

Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee Συνήθεις τραυματισμοί στο αλπικό SKI Πρόληψη και αντιμετώπισή τους Εμμανουήλ Θ. Παπακώστας, MD Sports Orthopaedic Surgeon Sports Clinic Thessaloniki FIS Medical Committee Κώστας Επαμεινωντίδης PT Θάνος

Διαβάστε περισσότερα

Παθητική κινητοποίηση

Παθητική κινητοποίηση Παθητική κινητοποίηση Ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, εµφανίστηκε µία σταθερή αύξηση στη χρήση των τεχνικών κινητοποίησης των αρθρώσεων από τους φυσιοθεραπευτές. Η κυριότερη ένδειξη για την εφαρµογή

Διαβάστε περισσότερα

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο

ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΤΩΝ Trigger Points: Mια τεχνική που αφοπλίζει τον πόνο ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ ΕΠΩΔΥΝΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ.(ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ/ΙΣΧΙΑΛΓΙΑ/ΑΥΧΕΝΑΛΓΙΑ) ΑΘΑΝΑΣΑΚΗΣ Γ. ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΟΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΟΣ ΜΕΤΕΚΠΑΙΔΕΥΘΕΙΣ ΣΤΗΝ ΖΥΡΙΧΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΜΥΟΣΚΕΛΕΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΜΕΛΕΤΗΣ-ΟΡΘΗ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ 1 ο Μάθημα: 29.9.2014 ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΣΠΟΝΔΥΛΙΚΗΣ ΣΤΗΛΗΣ Κ.Ν. ΜΑΛΙΖΟΣ, N. ΡΗΓΟΠΟΥΛΟΣ ΔΙΣΚΙΚΗ ΝΟΣΟΣ ΑΜΣΣ

Διαβάστε περισσότερα

Aρθροσκόπηση του Ισχίου

Aρθροσκόπηση του Ισχίου Aρθροσκόπηση του Ισχίου Δρ. Χρήστος Κ. Γιαννακόπουλος Ορθοπαδικός Χειρουργός 2 Εισαγωγή H αρθροσκόπηση του ισχίου επιχειρήθηκε για πρώτη φορά το 1913 από τον Burman, αλλά η κλινική της εφαρμογή άρχισε

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος

ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ. Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος ΝΕΥΡΟΠΑΘΗΤΙΚΟΣ ΠΟΝΟΣ Σταυρούλα Δικαίου Ρευµατολόγος Νευροπαθητικός πόνος Pain arising as a direct consequence of a lesion or disease affecting the somatosensory system (Special Interest Group on Neuropathic

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ Σε ποιούς ασθενείς µε τι µακροχρόνια αποτελέσµατα. Νικ. Λάγιος Χειρ. Ορθοπαιδικός Διευθυντής Α Ορθοπαιδικής Κλινικής Ι ΙΑΣΩ GENERAL ΠΑΡΕΜΒΑΤΙΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ ΟΣΤΕΟΑΡΘΡΙΤΙΔΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ ΣΥΓΓΡΑΦΕΣ ΒΙΒΛΙΩΝ ΜΕΛΩΝ ΑΕΒΕ Στη σελίδα αυτή παρουσιάζονται τα βιβλία που έχουν γραφεί από τακτικά μέλη της Ακτινολογικής Εταιρείας Βορείου Ελλάδας και απευθύνονται στους συνάδελφους απεικονιστές. Τα βιβλία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010

Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες Η σημασία της πρώιμης διάγνωσης Δαούσης Δημήτριος Λέκτορας Παθολογίας/Ρευματολογίας Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Πατρών Παμπελοννησιακό Ιατρικό Συνέδριο Πάτρα, 23 Οκτ. 2010 Σπονδυλαρθροπάθειες

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Κακώσεις από Υπέρχρηση (overuse injuries)

Κακώσεις από Υπέρχρηση (overuse injuries) Κακώσεις από Υπέρχρηση (overuse injuries) Οι κακώσεις από υπέρχρηση είναι η πιο συχνή αιτία αθλητικών κακώσεων. 30% - 50% όλων των αθλητικών κακώσεων οφείλονται σε υπέρχρηση Κακώσεις από Υπέρχρηση Συμβαίνουν

Διαβάστε περισσότερα

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας.

Τα αποτελέσματά μας δεν αποτελούν ελεγχόμενη μελέτη ή κλινική δοκιμή, αλλά στοιχεία μητρώου των ασθενών μας. CUMMULATINE SUCCESS SCORE % ΙΣΧΙΟ CUMMULATINE SUCCESS RATE % YΛΙΚΟ ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟΥ ΑΣΘΕΝΕΙΣ 42 ΑΝΔΡΕΣ 16 ΓΥΝΑΙΚΕΣ 26 ΗΛΙΚΙΑ 63.1 (42-92) ΥΨΟΣ 171 (162-191) Δ.Μ.Σ 36 (22-47) Το ποσοστό των ασθενών που αναφέρουν

Διαβάστε περισσότερα

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ / ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (2002)

ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ / ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (2002) Δρ. Νίκος Παπαλουκάς Ορθοπαιδικός χειρουργός Πολυκλινική Λευκωσίας ΟΣΦΥΑΛΓΙΑ / ΚΛΙΝΙΚΗ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ (2002) Ορισμός Οσφυαλγία είναι ο πόνος στην οσφυϊκή χώρα, ή καλύτερα στην οσφυοιερή χώρα ανεξαρτήτου

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015

Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης. Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Ιπποκράτειο Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης 2015 Μελέτη ενδιαφέρουσας περίπτωσης Άνδρας, 67 ετών Καταγωγή: Γεωργία Γενική εφημερία Αιτία εισόδου:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΔΥΣΠΛΑΣΙΕΣ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΓΝΑΘΟΠΡΟΣΩΠΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ...... Εισαγωγή. Μετωπορινογενείς δυσπλασίες (δυσπλασίες μέσης γραμμής)... Κρανιοσυνοστώσεις ή κρανιοσυνοστεώσεις.. Βραγχιακές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ <<ΚΛΙΝΙΚΕΣ-ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ>>

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ <<ΚΛΙΝΙΚΕΣ-ΚΛΙΝΙΚΟΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΙΑΤΡΙΚΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ>> ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΑΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΟΡΘΟΠΑΙΔΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Η. Ε. ΛΑΜΠΙΡΗΣ

Διαβάστε περισσότερα