Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους"

Transcript

1

2 Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους ΥΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο Περιεχόμενα Μέρος Α Το εκπαιδευτικό υλικό: Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους 1. Εισαγωγή 3 2. Σκοπός και στόχοι του εκπαιδευτικού υλικού 4 3. Δομή του εκπαιδευτικού υλικού 5 4. Τρόποι χρήσης του εκπαιδευτικού υλικού 7 5. Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία 7 6. Πουλιά της πόλης 9 7. Βιβλιογραφία 12 Μέρος Β Εκπαιδευτικές δραστηριότητες 1 Βρες το σμήνος σου 13 2 Αναγνώριση των πουλιών που ζουν στο πάρκο 15 3 Εισαγωγή στην παρατήρηση πουλιών 19 4 Ηχότοποι του πάρκου 23 5 Το ιδανικό πάρκο 25 6 Κατασκευή τεχνητής φωλιάς 29 7 Ξενώνας εντόμων 33 8 Μια αυλή φιλική για τα πουλιά 37 9 Οι ντετέκτιβ του πάρκου Μονοπάτια του πάρκου Ερμηνευτικές πινακίδες Πρόσκληση σε έναν περίπατο Παιχνίδια στην αυλή Η ημέρα των πάρκων 57 Φύλλο αξιολόγησης για τον εμψυχωτή 63 Φύλλο αξιολόγησης για τα παιδιά 64

3 Επιμέλεια έκδοσης Ευγενία Πανώριου Ενημερωτικά κείμενα Ευγενία Πανώριου Παιδαγωγικές δραστηριότητες Παναγιώτης Λατσούδης, Ευγενία Πανώριου, Ιωάννα Κοντοζήση CD με υποστηρικτικό υλικό Συλλογή υλικού, επιμέλεια παρουσίασης: Ευγενία Πανώριου Δημιουργία σκίτσων Sandipo Όλγα Βλάχου, Αγγελική Γουναρίδη, Αλεξάνδρα Δεμερτζή, Πασχάλης Δουγαλής Παναγιώτης Λατσούδης, Στάθης Πάνου, Βασίλης Χατζηρβασάνης Γραφιστική επιμέλεια Sandipo Όλγα Βλάχου Εκτύπωση Colorprint - Τσεκούρας Ε.Π.Ε. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία 2015 Θεμιστοκλέους 80, Αθήνα, Tηλ. Fax: , Κομνηνών 23, Θεσσαλονίκη, Τηλ. Fax: ISBN: Προτεινόμενη βιβλιογραφική αναφορά: Λατσούδης Παναγιώτης, Πανώριου Ευγενία & Κοντοζήση Ιωάννα (συγγρ.). (2015). Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους, Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Αθήνα. Η έκδοση «Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους» πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής δράσης «Δίκτυο Αδόμητων Χώρων: Για τα πουλιά και τους ανθρώπους» που υλοποιήθηκε με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος.

4 1. Εισαγωγή Η διατήρηση των ελάχιστων αδόμητων περιοχών στις σύγχρονες πόλεις (πάρκα, περιοχές πρασίνου, λοφοι, αλσύλλια κ.λπ.), αποτελεί ζωτική ζωτική ανάγκη για τον άνθρωπο αλλά και σημαντική παράμετρο επιβίωσης της άγριας ζωής. Με την παραδοσιακή τους σημασία ως «χώροι πρασίνου», αποτελούν βασικό στοιχείο ποιότητας ζωής (αναψυχή, κοινωνικές συναναστροφές) και βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης (μικροκλίμα, μείωση ρύπων και θορύβων) στον αστικό χώρο. Με την οικολογική τους σημασία, ως «αστικοί βιότοποι», αποτελούν καταφύγια για την άγρια ζωή που καταφεύγει σε αυτούς για αναζήτηση τροφής αλλά και ασφάλειας (φώλιασμα ή κούρνιασμα). Ταυτόχρονα, φέρνουν σε επαφή τους κατοίκους της πόλης με στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος. Παρά τη δεδομένη όμως αξία των αδόμητων περιοχών, συχνά παρατηρείται εγκατάλειψή τους και ελλιπής διαχείριση, πρακτικές που επιτείνουν το βασικό πρόβλημα της έλλειψής τους. Η δραστηριοποίηση των παιδιών στις αδόμητες περιοχές μέσα από την υλοποίηση παιδαγωγικών προγραμμάτων αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την υιοθέτηση θετικής στάσης απέναντι στα «αστικά» οικοσυστήματα και την ανάληψη πρωτοβουλιών για την προστασία τους. Προς αυτήν την κατεύθυνση, η εκπαιδευτική ομάδα της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας σχεδίασε το εκπαιδευτικό υλικό «Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους». Περιλαμβάνει δραστηριότητες από το εκπαιδευτικό υλικό «Πουλιά των κήπων και πάρκων» που εκδόθηκε το 2010 από την Ορνιθολογική καθώς και νέες δραστηριότητες που σχεδιάσθηκαν στο πλαίσιο του ετήσιου εκπαιδευτικού Προγράμματος «Δίκτυο Αδόμητων χώρων: Για τα πουλιά και τους ανθρώπους». Το Δίκτυο λειτούργησε με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος για τρεις σχολικές χρονιές κατά την περίοδο με πεδίο εφαρμογής πάνω από 25 αδόμητους χώρους σε πόλεις της Ελλάδας (Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Καλαμάτα, Έδεσσα). Κεντρική ιδέα του Προγράμματος ήταν η ανάδειξη της αξίας των αδόμητων περιοχών και η αξιοποίηση τους ως μέσο περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. Από την υλοποίηση του Προγράμματος σε συνεργασία με σχολεία της Α/θμίας και Β/θμιας Εκπαίδευσης και τις αντίστοιχες Διευθύνσεις (Υπεύθυνοι Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης), διαπιστώθηκε στην πράξη το εύρος των παιδαγωγικών δυνατοτήτων που προσφέρει ένας ανοιχτός χώρος ως ιδανικός τόπος κατάκτησης της γνώσης και απόκτησης βιωματικών εμπειριών στο αστικό περιβάλλον. Η έκδοση αυτή προτείνει την εφαρμογή ενός ετήσιου προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με πεδίο δράσης τους αδόμητους χώρους ώστε τα παιδιά να έρθουν σε επαφή με δράσεις προστασίας τους και κυρίως να τους εντάξουν στην καθημερινότητά τους. Ευχόμαστε λοιπόν ευχάριστη και αποδοτική εφαρμογή των δραστηριοτήτων! 3

5 2. Σκοπός και στόχοι του εκπαιδευτικού υλικού Βασικός σκοπός του εκπαιδευτικού υλικού είναι η απόκτηση θετικών εμπειριών από την επαφή των παιδιών με τα πάρκα των πόλεων. Κεντρικοί στόχοι είναι τα παιδιά να είναι σε θέση να αντιληφθούν τη βέλτιστη ισορροπία ανάμεσα στη χρήση των πάρκων από τα άγρια πουλιά και τους ανθρώπους και να συμβάλλουν στην προστασία τους. Βασική παράμετρο του υλικού αποτελεί η επαφή των παιδιών με το θεσμικό πλαίσιο διοίκησης των αδόμητων χώρων, η ανάληψη πρωτοβουλιών από τα παιδιά για την ανάδειξή τους και η κατά βούληση περαιτέρω συμμετοχή τους στη διαχείριση των αδόμητων χώρων. Ειδικότερα, οι επιμέρους στόχοι των δραστηριοτήτων είναι οι μαθητές/τριες να είναι σε θέση: Να αναγνωρίζουν τουλάχιστον 9 διαφορετικά είδη πουλιών των ελληνικών πόλεων. Να μελετούν με συστηματικό τρόπο τα πουλιά. Να κατασκευάζουν τεχνητές φωλιές και να αιτιολογούν την ανάγκη τοποθέτησής τους σε ένα πάρκο. Να αξιολογούν την ποιότητα ενός πάρκου για τον άνθρωπο και την άγρια ζωή. Να επιλέγουν τα καταλληλότερα φυτά για μια ιδανική αυλή για τα πουλιά. Να ανακαλύπτουν το εύρος των ανθρώπινων δραστηριοτήτων σε ένα πάρκο και την ποικιλία ζωής που επιβιώνει σε αυτό. Να εντοπίζουν αλλά και να δημιουργούν ενδιαφέρουσες για τον επισκέπτη διαδρομές περιήγησης σε ένα πάρκο. Να αποκτήσουν θετικά συναισθήματα για τους αδόμητους χώρους. Να συνεργάζονται στην εφαρμογή διαχειριστικών μέτρων διατήρησης και ενίσχυσης της βιοποικιλότητας που φιλοξενούν οι αδόμητοι χώροι. Να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες για την ανάδειξη της σημασίας των αδόμητων χώρων τόσο για τον άνθρωπο όσο και για τα άγρια πουλιά. Να συνδιαλέγονται με φορείς που εμπλέκονται στη διοίκηση και διαχείριση αδόμητων χώρων. Να αποκτήσουν υπευθυνότητα για τη διατήρηση και ορθή διαχείριση των ελάχιστων ελεύθερων χώρων στο δομημένο περιβάλλον. 4

6 3. Δομή του εκπαιδευτικού υλικού Συνολικά διαμορφώθηκαν 14 δραστηριότητες οι οποίες απευθύνονται σε μαθητές Δημοτικού και Γυμνασίου. Οι δραστηριότητες που είναι κατάλληλες για κάθε ομάδα ηλικίας φέρουν την αντίστοιχη επισήμανση. Το υλικό αφορά κυρίως σχολεία των αστικών περιοχών όπου παρατηρείται απουσία ή εγκατάλειψη των αδόμητων χώρων σε ένα ήδη επιβαρυμένο περιβάλλον (πυκνοκατοικημένη δόμηση, ηχορρύπανση κ.λπ) προκειμένου τα παιδιά να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην ανάδειξη και προστασία τους. ΦΥΛΛΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ Στις περισσότερες περιπτώσεις, κάθε δραστηριότητα παρουσιάζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος προορίζεται για τον εμψυχωτή ενώ στο δεύτερο παρατίθενται σελίδες που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τα παιδιά. Αναγνώριση των πουλιών που ζουν στο πάρκο µε λίγα λόγια Κάθε παιδί αναγνωρίζει, από τα χρώµατα του φτερώµατος, τα είδη των πουλιών που εικονίζονται σε 9 κάρτες. Τα χρώµατα αναφέρονται σε ξεχωριστό φύλλο. Αντίγραφα φύλλων δραστηριότητας (και από το CD του υλικού), ξυλοµπογιές, µολύβια, ψαλίδι Στόχος: Οι µαθητές/τριες να εξοικειωθούν µε τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα που διακρίνουν αµέσως 9 είδη πουλιών των πάρκων. Ηλικία: Για παιδιά ηλικίας 6-8, 9-12 και (µε προϋποθέσεις) ετών Έως 9 παιδιά. Είναι όµως δυνατή η συµµετοχή µεγαλύτερου αριθµού παιδιών εάν τυπώσουµε περισσότερες κάρτες. Στην τάξη 2 Περιγραφή Φύλλα Δραστηριότητας για τον εμψυχωτή Η κάθε δραστηριότητα περιλαμβάνει την περιγραφή της, όπου ο εμψυχωτής μπορεί να πληροφορηθεί για τη ροή της. Επίσης, ειδικά συνοδευτικά και επιγραμματικά κείμενα τον βοηθούν να κατατοπιστεί γρήγορα και να επιλέξει εκείνες τις δραστηριότητες που ταιριάζουν στους στόχους που έχει θέσει ο ίδιος. Συγκεκριμένα, περιγράφονται τα εξής: Η δραστηριότητα συνιστάται να προηγηθεί της επίσκεψης στο πάρκο ώστε τα παιδιά να εξοικειωθούν µε τα γνωρίσµατα που διακρίνουν ορισµένα χαρακτηριστικά είδη πουλιών που ζουν (και) σε πάρκα. Αρχικά παράγονται έγχρωµα αντίγραφα του φύλλου «Κάρτες: 9 πουλιά των πάρκων» από το CD του υλικού και ψαλιδίζονται οι έγχρωµες «κάρτες» απεικόνισης 9 ειδών πουλιών του πάρκου. Στη συνέχεια µοιράζεται από µία κάρτα σε κάθε παιδί. ίνεται επίσης από ένα ασπρόµαυρο αντίγραφο του φύλλου «Πουλιά στο πάρκο». Κάθε παιδί προσπαθεί να ταυτίσει το είδος που εικονίζεται στην αριθµηµένη κάρτα του χρησιµοποιώντας τις σύντοµες περιγραφές του φύλλου «Πουλιά στο πάρκο». Όταν αναγνωρίσει το είδος, γράφει στον πίνακα «Αντιστοιχία καρτών» του φύλλου, το όνοµα του πουλιού δίπλα στον ανάλογο αριθµό. Στη συνέχεια µπορεί να ανταλλάξει κάρτα µε άλλο παιδί µέχρις ότου κάθε παιδί να µελετήσει όλες τις κάρτες. Γίνεται συζήτηση: Ποια πουλιά τους δυσκόλεψαν περισσότερο στην αναγνώριση; Ποια ήταν εκείνα τα χαρακτηριστικά των πουλιών που τα βοήθησαν περισσότερο στη µεταξύ τους διάκριση; Στο τέλος, τα µικρότερα παιδιά θα µπορούσαν να χρωµατίσουν το ασπρόµαυρο φύλλο «Πουλιά στο πάρκο». Αλλιώς, µπορούν να εµπνευστούν από αυτό για να ζωγραφίσουν το δικό τους πάρκο γεµάτο µε είδη πουλιών που έχουν παρατηρήσει τα ίδια τα παιδιά. Στις ζωγραφιές τους µπορούν να αξιοποιήσουν τα α- σπρόµαυρα σχέδια πουλιών του φύλλου «Πουλιά των πάρκων». Τα ζωγραφίζουν µε βάση τα πραγµατικά τους χρώµατα όπως τα συνάντησαν νωρίτερα. Απαντήσεις: 01: Κοκκινολαίµης, 02: Μυγοχάφτης, 03: εκοχτούρα, 04: Καλόγερος, 05: Καρακάξα, 06: εντροφυλλοσκόπος, 07: Σπουργίτης (αρσενικός), 08: Μαυροτσιροβάκος (αρσενικός), 09: Κότσυφας (αρσενικός). 15 με λίγα λόγια: δίνεται σύντομη περιγραφή της δραστηριότητας. Στόχος: διατυπώνονται οι βασικοί στόχοι της δραστηριότητας. Ο εμψυχωτής θα εντοπίσει, εφαρμόζοντας τη δραστηριότητα, συμπληρωματικούς στόχους ενώ μπορεί να θέσει και δικούς του προσαρμόζοντάς τη. Υλικά: αναφέρονται τα απαραίτητα υλικά για την υλοποίηση της δραστηριότητας όπως υ- λικά που χρησιμοποιούνται συνήθως σε μία τάξη, τα απαιτούμενα φύλλα δραστηριότητας καθώς και υποστηρικτικό υλικό από το CD του υλικού. Αριθμός ατόμων: επεξηγεί αν η δραστηριότητα είναι ομαδική ή ατομική. Διάρκεια: δίνεται εκτίμηση της απαιτούμενης χρονικής διάρκειας για την υλοποίηση της δραστηριότητας. Η διάρκεια είναι ενδεικτική και εξαρτάται κάθε φορά από τον αριθμό των παιδιών, την ηλικία τους και την έμφαση που θέλει να δώσει ο εμψυχωτής σε κάθε σκέλος της. 5

7 Ο εμψυχωτής καλό είναι να συνυπολογίσει και την απαιτούμενη ώρα προετοιμασίας πριν από κάθε δραστηριότητα. Η διάρκεια δίνεται με τη μορφή οριζόντιας στήλης όπου κάθε τετράγωνό της αντιστοιχεί σε: ο : Σύντομη δραστηριότητα, 2 ο : Ωριαία δραστηριότητα, 3 ο : Δίωρη δραστηριότητα, 4 ο : Δραστηριόητα που απαιτεί 3 ή περισσότερες ώρες 5 ο (σκιαγράφηση): Δυνατότητα προέκτασης Τόπος: διευκρινίζεται αν η δραστηριότητα υλοποιείται σε εξωτερικό (πάρκο, σχολική αυλή) ή σε εσωτερικό χώρο (τάξη). Ηλικία: αναφέρεται αν η δραστηριότητα απευθύνεται σε παιδιά ηλικίας 6-8, 9-12 ή ετών. Συμπληρωματικά, ο εμψυχωτής μπορεί να ανατρέχει στην ενότητα «Πουλιά της πόλης» και στην έκδοση «Φροντίζοντας τα πουλιά που ζουν πλάι μας» που υπάρχει στο CD του υλικού, ανάλογα με τις ανάγκες της κάθε δραστηριότητας σε γνωστικό επίπεδο. Πουλιά των πάρκων 2 Φύλλα Δραστηριότητας για τα παιδιά Τα φύλλα δραστηριότητας για τα παιδιά ακολουθούν τα φύλλα δραστηριότητας για τον εμψυχωτή. Στα φύλλα αυτά, τα παιδιά θα βρουν συμπληρωματικές πληροφορίες για τη δραστηριότητα, κατασκευές με θέμα τα άγρια πουλιά, φύλλα καταγραφής πουλιών κ.λπ. Ο εμψυχωτής μπορεί να παράγει ασπρόμαυρα αντίγραφα, συνήθως ανά ομάδα παιδιών και σπανιότερα ανά παιδί, ενώ σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις που απαιτούνται έγχρωμα αντίγραφα, ο εμψυχωτής παραπέμπεται στο CD του υλικού (υποστηρικτικό υλικό). CD εκπαιδευτικού υλικού 16 Το CD «Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους» περιλαμβάνει: Τ ο σύνολο του εκπαιδευτικού υλικού (φύλλα δραστηριότητας για τον εμψυχωτή και τα παιδιά) Υποστηρικτικό υλικό: - Έγχρωμα φύλλα δραστηριοτήτων για τα παιδιά - Ενημερωτική παρουσίαση με θέμα τους αδόμητους χώρους (Βλ. Δραστηριότητα «Το ιδανικό πάρκο») Συμπληρωματικό υλικό για ελεύθερη χρήση από τον εμψυχωτή (έκδοση «Φροντίζοντας τα πουλιά που ζουν πλάι μας», Αφίσα «Τα πουλιά της πόλης») 6

8 4. Τρόποι χρήσης του εκπαιδευτικού υλικού Εφαρμογή στο πεδίο: Το εκπαιδευτικό υλικό προτείνει κατά κύριο λόγο δραστηριότητες που υλοποιούνται εκτός της σχολικής τάξης. Συγκεκριμένα, σε ένα γειτονικό του σχολείου πάρκο ή, όπου αυτό είναι εφικτό, στην αυλή του σχολείου. Προτείνεται πριν από την υλοποίηση των δραστηριοτήτων, ο έγκαιρος προγραμματισμός της επίσκεψης στο πάρκο (όπου απαιτείται). Αν και οι δραστηριότητες που προτείνονται δεν έχουν έντονο περιπετειώδη χαρακτήρα, συνιστάται να ληφθούν υπόψη τυχόν ζητήματα ασφαλείας (π.χ. συνοδεία από έναν κηδεμόνα μαθητή/τρίας κ.λπ.). Υλοποίηση ετήσιου Προγράμματος: Το υλικό έχει σχεδιασθεί ώστε να λειτουργεί στο πλαίσιο ενός ετήσιου Προγράμματος Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, δίνοντας τη δυνατότητα στον εκπαιδευτικό να θέσει μακροπρόθεσμους στόχους. Οι δραστηριότητες είναι πλούσιες σε αριθμό και υλικό ώστε να υλοποιηθούν κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους. Εφαρμογή μέρους του υλικού: Σε κάθε περίπτωση, υπάρχει η δυνατότητα για ελεύθερη επιλογή από το σύνολο των δραστηριοτήτων με βάση τις ανάγκες και τις επιθυμίες της κάθε ομάδας και το παιδαγωγικό πλαίσιο στο οποίο γίνεται η εφαρμογή του υλικού. 5. Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία είναι περιβαλλοντική, μη κερδοσκοπική οργάνωση με σκοπό τη μελέτη και προστασία των άγριων πουλιών και των βιοτόπων τους στην Ελλάδα. Από το 1982 εργάζεται με σκοπό να διασφαλίσει ένα βιώσιμο περιβάλλον τόσο για τα πουλιά, όσο και για τον άνθρωπο. Το έργο της περιλαμβάνει ευρύ φάσμα δράσεων: από την προστασία και τη μελέτη, ως την ενημέρωση, την εκπαίδευση, αλλά και τις παρεμβάσεις για κρίσιμα θέματα του φυσικού περιβάλλοντος. Η Ορνιθολογική είναι εταίρος της BirdLife International, της μεγαλύτερης παγκόσμιας ομοσπονδίας για την προστασία των πουλιών και των βιοτόπων τους. Άλλωστε, τα προβλήματα των πουλιών δεν γνωρίζουν σύνορα... Υποστηρικτές της Ορνιθολογικής μπορούν να γίνουν όλοι όσοι ενδιαφέρονται για τα πουλιά και τους βιοτόπους τους, χωρίς να είναι απαραίτητη η ειδική γνώση στα θέματα αυτά. Δραστηριοποίηση της Ορνιθολογικής στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία έκανε τα πρώτα της βήματα στον χώρο της Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης και Εκπαίδευσης, μόλις τέσσερα χρόνια μετά την ίδρυσή της το 1982, με την υποστήριξη της τότε Διεύθυνσης Περιβάλλοντος της Ε.Ο.Κ. Έπειτα από πολλές δράσεις για την προστασία του φυσικού 7

9 περιβάλλοντος και την ενημέρωση δεκάδων χιλιάδων παιδιών, συνεχίζουμε την προσπάθειά μας με α- μείωτη όρεξη, θέτοντας υψηλότερους στόχους και ελπίζοντας ότι συμβάλλουμε έστω και λίγο στη διαμόρφωση ενός καλύτερου κόσμου. Δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Σκοπός των δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ορνιθολογικής είναι να δημιουργηθούν οι κατάλληλες συνθήκες για την ενασχόληση και ευαισθητοποίηση των παιδιών σχετικά με την προστασία των άγριων πουλιών αλλά και γενικότερα με θέματα προστασίας του φυσικού περιβάλλοντος. Οι δραστηριότητες Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης έχουν δημιουργηθεί έτσι ώστε να προάγουν συνειδητοποίηση, γνώσεις, στάσεις, δεξιότητες, ικανότητες και συμμετοχή. Προγράμματα και Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης α) Δραστηριότητες σε αστική περιοχή για τη γνωριμία και εξοικείωση των παιδιών με το φυσικό περιβάλλον (Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Αντώνης Τρίτσης» - Ίλιον Αττικής). β) Ετήσια προγράμματα για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων από τους εκπαιδευτικούς («Ταξιδεύοντας με τη Νανόχηνα στους ελληνικούς υγρότοπους», «Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά», «Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους»). γ) Δραστηριότητες σε περιοχές που προστατεύονται για τον φυσικό τους πλούτο, όπου εφαρμόζεται Πρόγραμμα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης σε καθημερινή βάση (Υγρότοπος Βραυρώνας - Μαρκόπουλο Αττικής). δ) Φορητά εκπαιδευτικά πακέτα για την ανάπτυξη δραστηριοτήτων από τους εκπαιδευτικούς: «Πουλιά των κήπων και πάρκων», «Ταξιδεύοντας με τον Αιγαιόγλαρο και τον Θαλασσοκόρακα στις ελληνικές θάλασσες», «Ο Μαυροπετρίτης μας ταξιδεύει στο Αιγαίο», «Ταξιδεύοντας με το Κιρκινέζι στους οικισμούς της Θεσσαλίας», «Γνωριμία με το Φυσικό Περιβάλλον του Πάρνωνα», «Εξόρμηση στη φύση του Ταΰγετου», σειρά πακέτων «Γνωριμία με τη φύση των προστατευόμενων περιοχών» (Λίμνες Κορώνεια-Βόλβη, Υγρότοποι Κοτυχίου - Στροφυλιάς, Εθνικός Δρυμός Ολύμπου, Χελμός - Βουραϊκός, Λίμνη Κερκίνη, Υγρότοπος Άγρα - Βρυτών - Νησίου, Κάρπαθος - Σαρία, Εθνικός Δρυμός Αίνου, Σκύρος, Άνδρος). Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τα Προγράμματα και το Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ορνιθολογικής στην ιστοσελίδα μας: 8

10 6. Πουλιά της πόλης Μέσα στις πόλεις υπάρχουν αρκετοί οργανισμοί που βρίσκουν κατάλληλες συνθήκες για να ζήσουν ένα μέρος ή και ολόκληρη τη ζωή τους. Μεταξύ αυτών, ξεχωρίζουν τα πουλιά για τα χρώματα, τα κελαηδήματα αλλά και το θαυμαστό προνόμιο να πετούν. Κάποια προτιμούν τα απομεινάρια πρασίνου, ενώ άλλα προσελκύονται από τα ίδια τα οικοδομήματα. Τελικά, μπορούμε να παρατηρήσουμε μια μεγάλη ποικιλία, αρκεί να στρέψουμε το βλέμμα μας στον ουρανό αλλά και στις φυλλωσιές των δέντρων και θάμνων. Εδώ παρουσιάζονται μερικά από τα πιο συνηθισμένα είδη των πόλεων. Γαλαζοπαπαδίτσα Cyanistes coeruleus Από τις πιο εντυπωσιακές «ανακαλύψεις» για έναν παρατηρητή πουλιών της πόλης λόγω των εντυπωσιακών χρωμάτων της (κίτρινο σώμα με γαλάζιες φτερούγες και μπλε «σκούφο» στο κεφάλι). Θα αναζητήσει χώρο για να φωλιάσει σε φυσικές κοιλότητες αλλά και σε τεχνητές φωλιές, ενώ εμείς με τη σειρά μας θα την αναζητήσουμε στις φυλλωσιές των δέντρων. Δεκοχτούρα Streptopelia decaocto Η Δεκοχτούρα εξαπλώθηκε μόλις τις τελευταίες δεκαετίες στην Ευρώπη, ενώ κατάγεται από τη Μικρά Ασία. Εξαπλώθηκε και στην Ελλάδα, στη δε Κρήτη εμφανίστηκε στα μέσα της δεκαετίας του 80 ενώ στις αρχές του 90 στην Κεφαλλονιά. Αποτελεί την πιο εύκολη αναγνώριση είδους για έναν παρατηρητή πουλιών στα πρώτα του βήματα. Θα τη ξεχωρίσει αμέσως από τo μαύρο σημάδι, σαν δαχτυλίδι, στον λαιμό της. Δεντροφυλλοσκόπος Phylloscopus collybita Από τα πιο κοινά πουλιά τον χειμώνα σε πάρκα και κήπους. Εύκολα μπορεί να τον ξεχωρίσει κανείς από το επαναλαμβανόμενο και μονότονο κελάηδημά του. Φτιάχνει τη φωλιά του στα δέντρα, ενώ δεν αποκλείεται να επισκεφθεί και τις γλάστρες στα μπαλκόνια των πόλεων. 9

11 Καλόγερος Parus major «Ξάδερφος» της Γαλαζοπαπαδίτσας, πήρε το όνομά του από τη μαύρη λωρίδα στο στήθος του που μοιάζει με πετραχήλι. Χρειάζεται λίγη μόνο εξοικείωση με τα πουλιά της πόλης για να τον αναγνωρίσετε, αφού είναι από τα πιο κοινά πουλιά σε κήπους και άλση. Αν δεν βρει κουφάλες δέντρων για να φωλιάσει, θα βολευτεί σε μία τρύπα σε έναν τοίχο, σε μία τεχνητή φωλιά αλλά και σε οποιονδήποτε διαθέσιμο χώρο με στενή είσοδο. Καρακάξα Pica pica Θα τη δούμε ακόμα και στο κέντρο μεγάλων πόλεων να αναζητά στο έδαφος σκουλήκια, έντομα και απομεινάρια τροφής. Είναι εύκολο να τη διακρίνει κανείς από το μεγάλο σώμα, τη μακριά ουρά αλλά και τη δυνατή φωνή της. Ο πληθυσμός της έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια στις πόλεις, καθώς η ανθρώπινη παρουσία της εξασφαλίζει άφθονη τροφή αλλά και προστασία από θηρευτές. Η τροφή της περιλαμβάνει αβγά και νεοσσούς πουλιών προκαλώντας συχνά συναγερμό για άλλα, μικρότερα είδη πουλιών. Καρδερίνα Carduelis carduelis Το έντονα κόκκινο πρόσωπό της είναι εκείνο που θα τραβήξει το βλέμμα ενός παρατηρητή, τουλάχιστον την πρώτη φορά που θα τη συναντήσει. Η εντυπωσιακή της εμφάνιση και η μελωδική φωνή της τη φέρνουν συχνά (και παράνομα) αιχμάλωτη σε κλουβί. Κοκκινολαίμης Erithacus rubecula Ανήκει στα είδη που επισκέπτονται συχνά τις πόλεις, ακόμα και τους καλοκαιρινούς μήνες. Από τα πιο θαρραλέα πουλιά, δεν θα διστάσουν να πλησιάσουν τον άνθρωπο. Μοναχικός ανάμεσα στο είδος του, θα τον αναζητήσουμε ή στο έδαφος ή σε κάποιο κλαδί όπου παραμονεύει για τη λεία του (κυρίως έντομα, σκουλήκια, σαλιγκάρια, ενίοτε και καρπούς). Κότσυφας Turdus merula Τα τελευταία χρόνια ο πληθυσμός του στις πόλεις έχει αυξηθεί. Είναι πολύ πιθανό να αποφασίσει να φτιάξει τη φωλιά του στα χαμηλά κλαδιά δέντρων ή θάμνων σε κήπους και αυλές. Απαραγνώριστος από το μαύρο χρώμα στο σώμα του (αρσενικός), τον κίτρινο δακτύλιο στα μάτια του και το έντονα κίτρινο ράμφος, θα ξαφνιάσει ευχάριστα τους κατοίκους της πόλης με το δυνατό του κελάηδημα. Λευκοσουσουράδα Motacilla alba Εύκολη παρατήρηση, ιδίως για τους μαθητές και τις μαθήτριες των πόλεων, αφού πολλές φορές θα αναζητήσει την τροφή της στις αυλές των σχολείων (συνήθως μετά από το διάλειμμα!) αναζητώντας έντομα τα οποία πιάνει τρέχοντας γρήγορα. Είναι όμως κοινή και σε πλατείες, δρόμους, στέγες κ.λπ. Προτιμά να φτιάχνει τη φωλιά της σε τοίχους, κάτω από κεραμίδια ή ακόμα και πέτρες. 10

12 Μαυροτσιροβάκος Sylvia melanocephala Αν και είναι από τα πιο κοινά πουλιά, καταφέρνει να περνά εύκολα απαρατήρητος στους πολυάσχολους κατοίκους της πόλης, αφού παραμένει καλά κρυμμένος ανάμεσα σε θάμνους (όπου φτιάχνει τη φωλιά του). Μπορεί κάποιος να δώσει έμφαση στη διάκριση της τριζάτης φωνής του, ώστε να είναι ευκολότερος ο εντοπισμός του. Μυγοχάφτης Muscicapa striata Καλοκαιρινός επισκέπτης στη χώρα μας, άρα και στις πόλεις. Μπορεί κανείς να τον διακρίνει από τον τρόπο που εφορμά στη λεία του. Στέκεται συνήθως σε ευδιάκριτα σημεία, πεταρίζοντας την ουρά. Πετάγεται ξαφνικά για να πιάσει τη λεία του (έντομα στον αέρα, στο έδαφος ή στα φύλλα) και επιστρέφει στην ίδια (ή σε νέα) θέση. Περιστέρι Columba livia dom. Το πιο κοινό είδος πουλιού που μπορεί να συναντήσει κάποιος στην πόλη. Εξημερωμένος πρόγονος του Αγριοπερίστερου, το οποίο όμως επιλέγει α- πομονωμένες βραχώδεις νησιωτικές περιοχές. Μόνιμος κάτοικος της πόλης, αξιοποιεί στο έπακρο τη διάθεση των ανθρώπων να του προσφέρουν τροφή. Ο πληθυσμός του είναι άφθονος σε κάθε κατοικημένη περιοχή. Σπιτοσπουργίτης Passer domesticus Από τα πιο κοινά είδη της πόλης, ο Σπιτοσπουργίτης έχει προσαρμοστεί πλήρως στο αστικό περιβάλλον. Είναι από τις πιο εύκολες παρατηρήσεις άγριου είδους στην πόλη, καθώς θα τον συναντήσει κανείς σε πάρκα, πλατείες, πεζοδρόμια, ακόμα και στα μπαλκόνια των διαμερισμάτων ενώ είναι ιδιαίτερα τολμηρός με τους ανθρώπους. Αγριοπερίστερο Τσαλαπετεινός Upupa epops Καλοκαιρινός επισκέπτης των πόλεων, αφού τους υπόλοιπους μήνες ζει σε χώρες της Αφρικής. Αν και παλαιότερα για να δει κάποιος τον Τσαλαπετεινό θα έπρεπε να καταφύγει εκτός πόλης, τα τελευταία χρόνια αναζητά την τροφή του (έντομα) και σε πάρκα, πλατείες και παρτέρια. Για τη φωλιά του, αν δεν βρει κουφάλες δέντρων, θα αξιοποιήσει τρύπες σε πολυκατοικίες (ή τοίχους). Φλώρος Carduelis chloris Όπως και η Καρδερίνα, βρίσκεται και αυτός συχνά (παράνομα) αιχμάλωτος σε κλουβιά. Είναι το πιο κοινό είδος της οικογένειάς του (σπίζες) που θα συναντήσει κάποιος σε κατοικημένες περιοχές. Φτιάχνει τη φωλιά του σε δέντρα ή θάμνους. 11

13 7. Βιβλιογραφία Αθανασιάδης Ν. (1986): Δασική Βοτανική, Δέντρα και Θάμνοι των δασών της Ελλάδος, Μέρος ΙΙ. Γιαχούδη-Γιαπούλη, Θεσσαλονίκη. Αυγητίδου Σ. (2008). Συνεργατική Μάθηση στην Προσχολική Εκπαίδευση: Έρευνα και εφαρμογές. Gutenberg, Αθήνα. Boal A. (1992). Games for Actors and Non-Actors. Routledge, London. Cornell J. (1994). Ας μοιραστούμε τη φύση με τα παιδιά. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη. Γεωργόπουλος Α. & Τσαλίκη Ε. (2006). Περιβαλλοντική Εκπαίδευση. Αρχές-Φιλοσοφία-Μεθοδολογία, Παιχνίδια και Ασκήσεις. Gutenberg, Αθήνα. DeGraaf M.R. (2002 revised edition): Trees, Shrubs, and Vines for Attracting Birds. University Press of New England, Hanover and London. Diamond J.M. (1976). Island Biogeography and Conservation: Strategy and Limitations, Science, Vol. 193, No Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία. (1996). Όλα τα Πουλιά της Ελλάδας. Ελεύθερος Τύπος, Αθήνα. Feu du C. (2003): The BTO Nestbox Guide. British Trust for Ornithology, Thetford. Freeman T. (1977). Interpreting Our Heritage. The University of North Carolina, USA. Μπλιώνης Γ. (2009). Στα μονοπάτια της Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης. Κέδρος, Αθήνα Oltman M. (ed.). (2002). Natural wonders: A Guide to Early Childhood for Environmental Educators. Early Childhood Environmental Education Consortium, Minnesota. Ανακτήθηκε στις 18/7/2012 από: Λατσούδης Π. (2010). Πουλιά των Κήπων και Πάρκων - Εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Αθήνα. Moss S. and Cottridge D. (1998): Attracting Birds to your Garden. New Holland Publishers Ltd, UK. Πανώριου Ε. & Καρακίτσιου Π. (2014). Φτερωτοί ταξιδιώτες: Το μεταναστευτικό ταξίδι των πουλιών στα Ιόνια νησιά. Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για παιδιά ηλικίας 4-16 ετών. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Αθήνα. Παπακωνσταντίνου Κ. (2009). Τα πουλιά στις σύγχρονες πόλεις. Οιωνός, Τριμηνιαία έκδοση της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας, Τεύχος 38. Παρατηρητήριο Ελεύθερων Χώρων Αθήνας - Αττικής. Χαρακτηριστικά κείμενα για τους ελεύθερους Χώρους. Ανακτήθηκε στις 24/09/2010 από: Συλλογικό έργο. (2003). Το μεγάλο βιβλίο των παιχνιδιών. 250 παιχνίδια για όλες τις ηλικίες. Άγκυρα, Αθήνα. Svensson L., Grant J.P. Mullarney K. & Zetterstrom D. (2007). Οδηγός Αναγνώρισης: Τα Πουλιά της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ευρώπης. Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Αθήνα. Τσαλίκη Ε. & Στάρα Κ. (επιμ.). (2000). Τα πουλιά στην πόλη. Εκπαιδευτικό υλικό περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Ελευθερίου Κορδελιού και Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία, Θεσσαλονίκη. 12

14 Βρες το σμήνος σου με λίγα λόγια Κάθε παιδί πρέπει να «κελαηδήσει» τον σκοπό που του υποδεικνύει μια κάρτα. Έτσι θα ακουστεί από τα άλλα μέλη του σμήνους! Τελικά η μεγάλη ομάδα παιδιών μπορεί να χωριστεί σε μικρότερες («σμήνη»). Στόχος: Ηλικία: 1 Οι μαθητές/τριες να διακρίνουν ένα είδος πουλιού από το κελάηδημά του ενώ παράλληλα χωρίζονται με τυχαίο και ψυχαγωγικό τρόπο σε μικρές ομάδες. Για παιδιά ηλικίας 6-8, 9-12 και (με προϋποθέσεις) ετών Ομαδική δραστηριότητα Aντίγραφα φύλλου δραστηριότητας, ψαλίδι Στην τάξη ή σε εξωτερικό χώρο Περιγραφή Η δραστηριότητα προσφέρεται για τον χωρισμό, με τυχαίο τρόπο, μιας μεγάλης ομάδας παιδιών σε μικρότερες. Συστήνεται να προηγηθεί των υπόλοιπων δραστηριοτήτων στο ύπαιθρο ώστε τα παιδιά να εργαστούν στη συνέχεια σε μικρότερες ομάδες. Φωτοτυπούνται οι κάρτες του φύλλου «Τιτιβίσματα» σε τόσα αντίτυπα ώστε να αντιστοιχεί μία κάρτα σε κάθε παιδί. Προκειμένου να δημιουργηθούν οι μικρότερες ομάδες, θα πρέπει να υπάρχει ικανός αριθμός διαφορετικών καρτών ανάμεσα στα παιδιά. Ψαλιδίζεται το περίγραμμα των καρτών και ετοιμάζεται μια «τράπουλα». Ο εμψυχωτής, ζητά από τα παιδιά να καθίσουν σε κύκλο γύρω από αυτόν, ανακατεύει την τράπουλα και τους δίνει από μία κάρτα. Ζητά να κάνουν 20 βήματα προς τα πίσω, ώστε να σκορπιστούν στον χώρο. Κάθε παιδί διαβάζει σιωπηλά την κάρτα του και στη συνέχεια, «κελαηδά» τον σκοπό που περιγράφεται σε αυτήν. Χωρίς να μιλούν, παρά μονάχα «κελαηδώντας», μετακινούνται προσπαθώντας να σχηματίσουν σμήνη του ίδιου είδους πουλιού. Όταν σχηματιστούν τα σμήνη κάθε ομάδα παρουσιάζει στην ολομέλεια το είδος της, διαβάζοντας το σύντομο κείμενο της κάρτας. Προεκτάσεις που μπορεί να δώσει ο εμψυχωτής: «Συναυλία πουλιών!»: Είτε ο εμψυχωτής είτε ένα από τα παιδιά (εκ περιτροπής) γίνονται μαέστροι και ζωντανεύουν τις «παρέες πουλιών»: Οι σόλο ερμηνείες θα εκτελούνται από ένα είδος ενώ το ρεφρέν από όλα τα είδη μαζί. «Ακαδημαϊκή παρουσίαση»: Κάθε σμήνος παρουσιάζει στην ολομέλεια το είδος του. Μπορεί να χρησιμοποιήσει τα σύντομα κείμενα της κάρτας, προσωπικές γνώσεις ή στοιχεία από το διαδίκτυο. 13

15 Τιτιβίσματα 1 Καρδερίνα Δεντροφυλλοσκόπος Κοκκινολαίμης Χωρίς να ντρέπομαι, έχω κατακόκκινο πρόσωπο. Μου αρέσουν ιδιαίτερα οι σπόροι των γαϊδουράγκαθων. Θα σας χαιρετίσω γρήγορα με ένα τρισύλλαβο: «τικελιίτ» Κατεβαίνω στα πάρκα και στους κήπους των πόλεων τον χειμώνα. Χαίρομαι τις ηλιόλουστες μέρες και το φωνάζω παντού: «τσιλπ-τσαλπ/ τσιλπ-τσαλπ / τσιλπ-τσιλπ-τσαλπ» Κατεβαίνω στις πόλεις κυρίως τον χειμώνα. Το καλοκαίρι προτιμώ τα δροσερά βουνά. Κελαηδάω πολύ. Όμως, αγουροξυπνημένος το πρωί ή νυσταγμένος το σούρουπο, λέω μόνο: «τικ-τικ-τικ» Καλόγερος Τσαλαπετεινός Μαυροτσιροβάκος Εμφανίζομαι σε όλα τα μεγάλα πάρκα αλλά και τους κήπους των πόλεων. Το στενόχωρο σπίτι μου βρίσκεται σε ηλικιωμένα δέντρα. Όταν είμαι χαρούμενος το δηλώνω φωνάζοντας: «τι-τα τι-τα τι-τα... ή τι-τι-τα τι-τι-τα τι-τι-τα» Μοιάζω με τεράστια πεταλούδα. Έρχομαι τους ζεστούς μήνες από την Αφρική. Ψαχουλεύω έντομα στο έδαφος. Που και που ανασηκώνω το εντυπωσιακό λοφίο μου και καλώ απαλά: «ου-που-πούπ» Εμφανίζομαι όλο τον χρόνο σε χαμηλές περιοχές. Δεν με βλέπεις εύκολα όμως γιατί είμαι μικρός και δειλός. Παραμένω κρυμμένος μέσα στους θάμνους καλώντας που και που με γρατζουνιστές φωνές όπως: «ντρί-τζι-τζί-τζίί» Φλώρος Δεκοχτούρα Λευκοσουσουράδα Είμαι πράσινος αλλά έχω κατακίτρινα σημάδια, σαν το χρυσό φλουρί. Εκτός από περιβόλια και δάση, ζω σε πολλά πάρκα. Θα σας αποχαιρετήσω σύντομα φωνάζοντας: «τζούπτζουπτζούπ» Ξεκίνησα από την Ασία και τα βαλκάνια για να κατακτήσω μέσα στον 20 ο αιώνα όλη την Ευρώπη. Μου αρέσει να φλυαρώ φωνάζοντας: «κου-κουού-κου» Λένε ότι κουνάω τη μακριά ουρά μου περισσότερο από άλλα πουλιά. Σε πάρκα και πεζοδρόμια φωνάζω σύντομα: «τσλι-βιίτ» ή «ζι-ζε-λιίτ» 14

16 Αναγνώριση των πουλιών που ζουν στο πάρκο 2 με λίγα λόγια Κάθε παιδί αναγνωρίζει, από τα χρώματα του φτερώματος, τα είδη των πουλιών που εικονίζονται σε 9 κάρτες. Τα χρώματα αναφέρονται σε ξεχωριστό φύλλο. Αντίγραφα φύλλων δραστηριότητας (και από το CD του υλικού), ξυλομπογιές, μολύβια, ψαλίδι Στόχος: Οι μαθητές/τριες να εξοικειωθούν με τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα που διακρίνουν αμέσως 9 είδη πουλιών των πάρκων. Ηλικία: Για παιδιά ηλικίας 6-8, 9-12 και (με προϋποθέσεις) ετών Έως 9 παιδιά. Είναι όμως δυνατή η συμμετοχή μεγαλύτερου αριθμού παιδιών εάν τυπώσουμε περισσότερες κάρτες. Στην τάξη Περιγραφή Η δραστηριότητα συνιστάται να προηγηθεί της επίσκεψης στο πάρκο ώστε τα παιδιά να εξοικειωθούν με τα γνωρίσματα που διακρίνουν ορισμένα χαρακτηριστικά είδη πουλιών που ζουν (και) σε πάρκα. Αρχικά παράγονται έγχρωμα αντίγραφα του φύλλου «Κάρτες: 9 πουλιά των πάρκων» από το CD του υλικού και ψαλιδίζονται οι έγχρωμες «κάρτες» απεικόνισης 9 ειδών πουλιών του πάρκου. Στη συνέχεια μοιράζεται από μία κάρτα σε κάθε παιδί. Δίνεται επίσης από ένα ασπρόμαυρο αντίγραφο του φύλλου «Πουλιά στο πάρκο». Κάθε παιδί προσπαθεί να ταυτίσει το είδος που εικονίζεται στην αριθμημένη κάρτα του χρησιμοποιώντας τις σύντομες περιγραφές του φύλλου «Πουλιά στο πάρκο». Όταν αναγνωρίσει το είδος, γράφει στον πίνακα «Αντιστοιχία καρτών» του φύλλου, το όνομα του πουλιού δίπλα στον ανάλογο αριθμό. Στη συνέχεια μπορεί να ανταλλάξει κάρτα με άλλο παιδί μέχρις ότου κάθε παιδί να μελετήσει όλες τις κάρτες. Γίνεται συζήτηση: Ποια πουλιά τους δυσκόλεψαν περισσότερο στην αναγνώριση; Ποια ήταν εκείνα τα χαρακτηριστικά των πουλιών που τα βοήθησαν περισσότερο στη μεταξύ τους διάκριση; Στο τέλος, τα μικρότερα παιδιά θα μπορούσαν να χρωματίσουν το ασπρόμαυρο φύλλο «Πουλιά στο πάρκο». Αλλιώς, μπορούν να εμπνευστούν από αυτό για να ζωγραφίσουν το δικό τους πάρκο γεμάτο με είδη πουλιών που έχουν παρατηρήσει τα ίδια τα παιδιά. Στις ζωγραφιές τους μπορούν να αξιοποιήσουν τα α- σπρόμαυρα σχέδια πουλιών του φύλλου «Πουλιά των πάρκων». Τα ζωγραφίζουν με βάση τα πραγματικά τους χρώματα όπως τα συνάντησαν νωρίτερα. Απαντήσεις: 01: Κοκκινολαίμης, 02: Μυγοχάφτης, 03: Δεκοχτούρα, 04: Καλόγερος, 05: Καρακάξα, 06: Δεντροφυλλοσκόπος, 07: Σπουργίτης (αρσενικός), 08: Μαυροτσιροβάκος (αρσενικός), 09: Κότσυφας (αρσενικός). 15

17 16 Πουλιά των πάρκων 2

18 Πουλιά στο πάρκο 2 17

19 18

20 Εισαγωγή στην παρατήρηση πουλιών 3 με λίγα λόγια Τα παιδιά ανακαλούν πληροφορίες σχετικά με τα άγρια πουλιά που γνωρίζουν και τα βασικά χαρακτηριστικά τους η διάκριση των οποίων θα τα βοηθήσει να αναγνωρίσουν και να καταγράψουν τα άγρια πουλιά ενός γειτονικού πάρκου ή της σχολικής αυλής. Στόχος: Οι μαθητές/τριες να αναγνωρίζουν τα βασικά χαρακτηριστικά των πουλιών, να εξοικειωθούν με την «παρατήρηση πουλιών» (birdwatching), να είναι σε θέση να διακρίνουν διαφορετικά είδη πουλιών. Ηλικία: Για παιδιά ηλικίας 6-8, 9-12 και ετών Ομαδική δραστηριότητα Αντίγραφα φύλλου δραστηριότητας (ή φύλλου από το CD του υλικού), μολύβια, κιάλια (προαιρετικά) Στην τάξη και σε εξωτερικό χώρο Περιγραφή Η δραστηριότητα αυτή συστήνεται να γίνει σε δύο μέρη. Κατά το πρώτο στάδιο (προετοιμασία) γίνεται εξοικείωση με τα γνωρίσματα των πουλιών που μπορεί να βοηθήσουν κάποιον να αναγνωρίσει τα διαφορετικά είδη. Στο δεύτερο σκέλος (εξερεύνηση) τα παιδιά αναζητούν, ανακαλύπτουν και ξεχωρίζουν διαφορετικά είδη πουλιών στο γειτονικό πάρκο (ή στη σχολική αυλή). Πριν από την επίσκεψη, ο εμψυχωτής παροτρύνει τα παιδιά να αναφέρουν ελεύθερα όποιο είδος άγριου πουλιού γνωρίζουν, ενώ παράλληλα μπορεί να σημειώνει τις αναφορές των παιδιών στον πίνακα. Ειδικότερα, οι αναφορές μπορεί να καταχωρούνται κατευθείαν στις κατηγορίες: άγρια είδη πουλιών, οικόσιτα είδη πουλιών, πουλιά συντροφιάς. Στη συνέχεια, ζητείται από τα παιδιά να περιγράψουν τα εξής χαρακτηριστικά του είδους που γνωρίζουν: Χαρακτηριστικά χρώματα Ράμφος (Μεγάλο, κοντό, δυνατό;) Μέγεθος (Σύγκριση με σπουργίτη, περιστέρι, κότα) Βιότοπος (Αυλή, πάρκο, χωριό, δάσος, βουνό;) Ανακοινώνει στα παιδιά πως η διάκριση των παραπάνω χαρακτηριστικών θα τα βοηθήσει να αναγνωρίσουν ένα είδος πουλιού στο ύπαιθρο. Διευκρινίζει στα παιδιά πως η ησυχία και η υπομονή είναι προϋποθέσεις που θα βοηθήσουν στην επιτυχία της δραστηριότητας. Το μήνυμα που συνιστάται να περάσει στα παιδιά είναι: να σεβαστούν τα ίδια τα πουλιά και να μην τα ενοχλήσουν προκειμένου να τα προσεγγίσουν. 19

21 ΟΧΛΗΣΗ ΤΩΝ ΠΟΥΛΙΩΝ Τους εξηγεί ότι το αντίθετο μπορεί να έχει σαν συνέπεια να διακόψουν τα πουλιά το φαγητό τους. Αυτό σημαίνει απώλεια ενέργειας που είναι πολύτιμη τόσο για να επιβιώσουν στο κρύο του χειμώνα όσο και για να ταΐσουν τους πεινασμένους νεοσσούς τους την άνοιξη. Μπορεί να σημαίνει ακόμη ότι θα παραμείνουν μακριά από τις φωλιές τους με αποτέλεσμα να κρυώσουν ή να υπερθερμανθούν (ανάλογα) τα αβγά ή οι νεοσσοί τους. Μπορεί επίσης να έχει σαν αποτέλεσμα να βρουν την ευκαιρία άλλα ζώα να φάνε τα αβγά ή τους νεοσσούς της αφύλακτης φωλιάς... Μοιράζονται ανά ομάδες παιδιών, αντίγραφα του φύλλου «Παρατήρηση πουλιών». Αν υπάρχει η δυνατότητα παράγονται έγχρωμα αντίγραφα του φύλλου «Οδηγός αναγνώρισης πουλιών» από το CD του υλικού. Εναλλακτικά, μπορεί να προβληθεί ο Οδηγός πριν από την επίσκεψη ώστε να αποτυπωθούν οι εικόνες των πουλιών στα παιδιά. Ιδανικά, η καλύτερη ταυτοποίηση είδους μπορεί να γίνει με ένα βιβλίο, οδηγό αναγνώρισης πεδίου (field guide) στο οποίο μπορεί να βρει κάποιος εικόνες όλων των ειδών μιας περιοχής. Ξεφυλλίζοντας έναν οδηγό πεδίου, θα βρει οπωσδήποτε το είδος που αναζητά. Για την Ελλάδα, ο καλύτερος οδηγός αναγνώρισης πουλιών, είναι το βιβλίο της Ελληνικής Ορνιθολογικής Εταιρείας «Τα πουλιά της Ελλάδας, της Κύπρου και της Ευρώπης». Κατά την επίσκεψη στο πάρκο (ή στην αυλή), ο εμψυχωτής ενθαρρύνει τα παιδιά να αναζητήσουν τα πουλιά στον ουρανό, ανάμεσα στους θάμνους ή τα κλαδιά των δέντρων, στο έδαφος κ.λπ. και τους ζητά να τα καταγράψουν στο αντίστοιχο φύλλο. Σημειώνουν επίσης το ενδιαίτημα του κάθε είδους. Καταγράφουν εάν το συνάντησαν στο έδαφος, σε θάμνους ή/και δέντρα (βλάστηση) ή σε ανθρώπινες κατασκευές (κτίρια κ.λπ.) Στο τέλος, γίνεται συζήτηση: Πόσα διαφορετικά είδη πουλιών είδαν; Τι τα βοήθησε να τα αναγνωρίσουν; Πώς θα μπορούσαν να προσελκύσουν περισσότερα πουλιά στο πάρκο της γειτονιάς τους (ή στην αυλή τους); 20

22 Παρατήρηση πουλιών 3 Ημερομηνία παρατήρησης Πάρκο Σχολείο/ Τμήμα Ομάδα Παρατηρητές/τριες Είδος Πλήθος Ενδιαίτημα 1-5 πουλιά Έδαφος Κότσυφας 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Σπιτοσπουργίτης 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Καλόγερος 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Σπίνος 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Περιστέρι 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Δεκοχτούρα 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Καρακάξα 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Κοκκινολαίμης 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Λευκοσουσουράδα 6-10 Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Άλλο είδος Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Άλλο είδος Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 1-5 πουλιά Έδαφος Άλλο είδος Βλάστηση Πάνω από 10 Κτίρια-κατασκευές 21

23 22

24 Ηχότοποι του πάρκου 4 με λίγα λόγια Τα παιδιά σε μικρές ομάδες καταγράφουν την ποικιλία και την ένταση των ήχων που παράγονται σε διαφορετικά σημεία ακρόασης σε ένα πάρκο ή στη σχολική αυλή. Aντίγραφα φύλλου δραστηριότητας, ξυλομπογιές, μολύβια Στόχος: Οι μαθητές/τριες να ξεχωρίζουν τους ήχους της περιοχής επίσκεψης, να χρησιμοποιούν την αίσθηση της ακοής ως μέσο ερμηνείας περιβάλλοντος, να συγκρίνουν διαφορετικά «ηχοτοπία». Ηλικία: Για παιδιά ηλικίας 9-12 και ετών Ομαδική δραστηριότητα Σε εξωτερικό χώρο Περιγραφή Ο εμψυχωτής εξηγεί στα παιδιά πως η υψηλή βλάστηση των πάρκων λειτουργεί ως φυσικός «φράχτης» για τους ήχους που παράγονται σε μία πόλη (αυτοκίνητα, εργασίες στο οδικό δίκτυο κ.λπ.). Ο επισκέπτης του πάρκου έχει τη δυνατότητα να αντιληφθεί ήχους οι οποίοι μέσα μια πολύβουη πόλη, χάνονται. Παράγονται αντίγραφα του φύλλου «Χρωματιστό ηχοτοπίο» σε τόσα αντίτυπα όσα είναι οι ομάδες των παιδιών. Προετοιμάζονται για μία επίσκεψη στο γειτονικό πάρκο όπου οι ομάδες επιλέγουν τρία σημεία (σημεία ακρόασης): α) Κοντά σε έναν δρόμο περιμετρικά του πάρκου. β) Στην «καρδιά» του πάρκου. γ) Όπου υπάρχει συχνή χρήση από επισκέπτες του πάρκου (παιδική χαρά κ.λπ.). Σε κάθε σημείο τα παιδιά στέκονται σιωπηλά για έναν καθορισμένο χρόνο προσπαθώντας να ακροαστούν τους ήχους που γίνονται αντιληπτοί και στη συνέχεια να αναγνωρίσουν και να καταγράψουν την προέλευση του κάθε ήχου. Διακρίνουν τους ήχους που παράγουν: α) τα πουλιά που κελαηδούν ή καλούν, β) άλλα ζώα (π.χ. έντομα), γ) ο άνθρωπος (ομιλίες, μηχανήματα κ.ά.) αλλά και δ) στοιχεία της φύσης (νερό, άνεμος κ.ά.). Στο τέλος, θα πρέπει να διακρίνουν το «ηχόσημο» κάθε ακρόασης, δηλαδή στην περίπτωση μας, τον ήχο που κυριαρχεί στον χώρο. Εννοείται ότι το «ηχόσημο» μπορεί να αλλάζει ακόμα και μέσα σε μία ημέρα. Ανάλογα με την προέλευση του ήχου επιλέγουν το αντίστοιχο τεταρτημόριο του κύκλου του φύλλου «Χρωματιστό ηχοτοπίο». Το χρωματίζουν ανάλογα με την ένταση του κάθε ήχου με βάση το υπόμνημα που τους δίνεται. Οι διαφορετικές ομάδες μπορούν στο τέλος να εκθέσουν τα ηχοτοπία τους αλλά και να σχολιάσουν τα αποτελέσματα των καταγραφών τους: Σε ποια σημεία ήταν πιο έντονη η παρουσία ήχων που προέρχονται από τον άνθρωπο και σε ποια λιγότερο; Σε ποια σημεία ήταν πιο έντονη η παρουσία ήχων που προέρχονται από τα πουλιά, τα έντομα ή τα στοιχεία της φύσης; Πού οφείλονται τυχόν διαφορές; 23

25 Χρωματιστό ηχοτοπίο 4 Ημερομηνία επίσκεψης Πάρκο Σχολείο/ Τμήμα Ομάδα Ερευνητές/τριες ηχογράφοι α) Περιμετρικά του πάρκου β) «Καρδιά» του πάρκου γ) Σημείο συγκέντρωσης ανθρώπων ΧΡΩΜΑΤΑ Έντονοι ήχοι: Πράσινο Δευτερεύοντες ήχοι: Λευκό Ανεπαίσθητοι ήχοι: Κίτρινο 24

26 Το ιδανικό πάρκο με λίγα λόγια Λαμβάνοντας υπόψη ορισμένα βασικά χαρακτηριστικά που ευνοούν τα πουλιά και την άγρια ζωή, τα παιδιά συγκρίνουν διαφορετικά τμήματα του γειτονικού πάρκου ως προς την αξία που μπορεί να έχουν για την άγρια ζωή και τον άνθρωπο. Αντίγραφα φύλλων δραστηριότητας, ενημερωτική παρουσίαση (από το CD του υλικού), μολύβια, ξυλομπογιές, χαρτόνια Α3 Στόχος: Οι μαθητές/τριες να είναι σε θέση να εκτιμούν βασικά χαρακτηριστικά ενός πάρκου που ευνοούν την ορθή χρήση του από τον άνθρωπο και τη διατήρηση της άγριας ζωής, να είναι σε θέση να προτείνουν μέτρα βελτίωσης του αστικού πρασίνου. Ηλικία: Ομαδική δραστηριότητα 5 Για παιδιά ηλικίας 9-12 και ετών Στην τάξη και σε εξωτερικό χώρο Περιγραφή Η δραστηριότητα προτείνεται να γίνει με σπονδυλωτό τρόπο σε τρία μέρη. Ένα μέρος με ζωγραφική απεικόνιση πριν από την επίσκεψη, ένα μέρος έρευνας στο πάρκο και ένα τελευταίο μέρος απεικόνισης μετά από την επίσκεψη. Τα παιδιά χωρίζονται σε ολιγομελείς ομάδες. Κάθε ομάδα αναλαμβάνει να αξιολογήσει ένα ή περισσότερα ισομεγέθη τμήματα του γειτονικού πάρκου. Πριν από την αξιολόγηση, ο εμψυχωτής ενθαρρύνει τα παιδιά να ζωγραφίσουν σε ομάδες ένα φανταστικό πάρκο που είναι ιδανικό για τα πουλιά και τους ανθρώπους. Μπορεί να προηγηθεί ή να ακολουθήσει η ενημερωτική παρουσίαση «Ένα πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους» από το CD του υλικού. Μετά από την επίσκεψη στο πάρκο, ζητά από τα παιδιά να απεικονίσουν ξανά το ιδανικό πάρκο εντάσσοντας τυχόν νέες παραμέτρους που εντόπισαν κατά την αξιολόγηση. Για τη διευκόλυνση της διαδικασίας προτείνεται το φύλλο «Το πάρκο της γειτονιάς μου». Σε αυτό παρουσιάζεται ένα συγκεκριμένο σύστημα βαθμολόγησης ορισμένων χαρακτηριστικών στοιχείων των πάρκων που μπορεί να ευνοούν ή όχι την άγρια ζωή αλλά και τον άνθρωπο ως επισκέπτη ενός πάρκου. Μεγαλύτερα παιδιά μπορεί να δημιουργήσουν ένα δικό τους σύστημα αξιολόγησης. ΕΝΑ ΙΔΑΝΙΚΟ ΠΑΡΚΟ ΓΙΑ ΤΑ ΠΟΥΛΙΑ Ένα δέντρο διαμορφώνει το μικροκλίμα ενώ μπορεί να φιλοξενήσει πουλιά που κουρνιάζουν ή αναζητούν τροφή. Σε έναν θάμνο ή αναρριχώμενο φυτό μπορεί να κρυφτούν ή να φωλιάσουν πουλιά. 25

27 Οι χαμηλοί θάμνοι μπορεί να μην αρέσουν σε όλους τους επισκέπτες των πάρκων είναι όμως πολύ χρήσιμοι στα πουλιά (θέσεις φωλιάσματος και κρυψώνας). Σαρκώδεις καρποί μπορεί να θρέψουν μεταναστευτικά ή διαχειμάζοντα πουλιά. Στις κοιλότητες (κουφάλες) δέντρων μπορεί να φωλιάσουν πουλιά που δεν πλέκουν φωλιές σε κλαδιά αλλά γεννούν σε τρύπες. Σε χαλαρούς σωρούς πετρών μπορεί να καταφύγουν ή να γεννήσουν πολλά μικρά είδη ζώων. Με τρυφερά φύλλα τσουκνίδων τρέφονται κάμπιες πεταλούδων. Με το νέκταρ λουλουδιών τρέφονται μέλισσες, πεταλούδες και άλλα έντομα. Στο ποτιστικό γκαζόν μπορεί να αναζητήσουν τροφή κάποια πουλιά. Ωστόσο για τη συντήρησή του σπαταλάμε νερό. Για να το αναπληρώσουμε, με φράγματα, πλημμυρίζουμε κατοικίες άλλων πουλιών. Η ποικιλία στη βλάστηση (ποικιλία θάμνων και δέντρων) εξυπηρετεί τις διαφορετικές ανάγκες που έχει κάθε είδος πουλιού ή κάθε ομάδα πουλιών. Με την ολοκλήρωση της αξιολόγησης, οι ομάδες ανακοινώνουν την τελική βαθμολογία που έδωσαν στο πάρκο επιχειρηματολογώντας για τις επιλογές τους. Στη συνέχεια, συγκρίνουν τις ζωγραφιές που έκαναν πριν και μετά από την αξιολόγηση εντοπίζοντας τυχόν διαφορές. Αφού γίνει η αξιολόγηση, τα παιδιά μπορεί να προτείνουν μέτρα βελτίωσης καταγράφοντας τις εμπειρίες και απόψεις τους στο φύλλο «Το πάρκο θα είναι ιδανικότερο εάν...». Τέλος, με βάση τις εκθέσεις τους, μπορεί να ζητήσουν ή να προτείνουν στη διοίκηση του πάρκου να λάβει συγκεκριμένα μέτρα για τη βελτίωσή του. Συντάσσουν ένα γράμμα προς αυτήν, εντοπίζουν τα στοιχεία επικοινωνίας των υπευθύνων και επιχειρούν να συναντηθούν μαζί τους ή να τους αποστείλουν την έκθεσή τους. Μπορούν επίσης να είναι σε επικοινωνία με το αρμόδιο τμήμα παρακολουθώντας την εξέλιξη του αιτήματός τους. 26

28 Το πάρκο της γειτονιάς μου 5 Ημερομηνία επίσκεψης Πάρκο Σχολείο/ Τμήμα Ομάδα Αξιολογητές/τριες Στον παρακάτω πίνακα βαθμολογήστε το πάρκο της γειτονιάς σας. Κυκλώστε το σύμβολο εάν παρατηρείτε θετικά στοιχεία για το πάρκο, το σύμβολο αν παρατηρείτε αρνητικά στοιχεία. Αν δεν υπάρχει κανένα από τα παρακάτω στοιχεία, δεν κυκλώνετε κανένα σύμβολο. Στο τέλος, μετράτε πόσα και συγκεντρώνει το πάρκο. Στοιχείο Ποικιλία ειδών δέντρων (πάνω από 3 διαφορετικά είδη) Ποικιλία ειδών θάμνων (πάνω από 3 διαφορετικά είδη) Δέντρα και θάμνοι σε μεγάλη έκταση (διαμορφώνουν το μικροκλίμα) Δέντρα και θάμνοι με σαρκώδεις καρπούς (για να τραφούν πουλιά) Δέντρο με κοιλότητες (κουφάλες) (μπορεί να φωλιάσουν παπαδίτσες ή άλλα πουλιά) Μνημειώδη δέντρα (ξεχωρίζουν για το μέγεθος και την ηλικία τους) Αναρριχώμενα φυτά (πουλιά μπορεί να κρυφτούν ή να φωλιάσουν) Αγριόχορτα (για να τραφούν οι κάμπιες πεταλούδων και άλλα έντομα) Λουλούδια με έντομα (έντομα όπως πεταλούδες και μέλισσες επισκέπτονται τα λουλούδια για να πιούν νέκταρ) Σωρός με πέτρες ή βραχόκηπος (για να κρυφτούν αράχνες, χιλιόποδα, σαυράκια κ.ά.) Νερόλακκος ή λιμνούλα (για να πιούν νερό τα πουλιά) Μονοπάτια Κάδοι ανακύκλωσης Κάδοι απορριμμάτων Καθιστικά (παγκάκια) Βρύσες (κρήνες) Τουαλέτες Τσιμεντόστρωση ή πλακόστρωση σε μεγάλη έκταση (ελάχιστο ενδιαφέρον για την άγρια ζωή) Ποτιστικό γρασίδι («γκαζόν») (σπαταλά νερό) Σκόρπια σκουπίδια Ηχορρύπανση ΤΕΛΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ Βαθμός στοιχείου 27

29 Το πάρκο θα είναι ιδανικότερο εάν... 5 Όνομα μαθητή/τριας Σχολείο/ Τμήμα Το πάρκο που επισκέφθηκα Εδώ μπορείς να γράψεις τις σκέψεις σου σχετικά με το τι χρειάζεται για να γίνει καλύτερο το πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους: Εδώ μπορείς να γράψεις τις σκέψεις σου για το τι θα μπορούσατε να κάνετε ως ομάδα για να γίνει καλύτερο το πάρκο για τα πουλιά και τους ανθρώπους: 28

30 Κατασκευή τεχνητής φωλιάς 6 με λίγα λόγια Τα παιδιά καλούνται να κατασκευάσουν και να τοποθετήσουν ξύλινες τεχνητές φωλιές για πουλιά οι οποίες υποκαθιστούν τις φυσικές κοιλότητες των δέντρων. Στόχος: Οι μαθητές/τριες να προσφέρουν περισσότερες ευκαιρίες επιβίωσης σε είδη που εξοστρακίζονται από ανθρωπογενή αίτια, να ευαισθητοποιηθούν σε σχέση με την προστασία των πουλιών στο αστικό περιβάλλον. Ηλικία: Για παιδιά ηλικίας 6-8 (με προϋποθέσεις), 9-12 και ετών Φύλλα δραστηριότητας, ανεξίτηλος μαρκαδόρος, ξύλινη σανίδα (πλάτους 15εκ., πάχους 1,5-2εκ. και μήκους 143εκ.), μετροταινία, ξυλοπρίονο, σφυρί, πρόκες, ξύλινο πηχάκι μήκους 15 εκ., τρυπάνι και «ποτηροτρύπανο» για τη διάνοιξη στρογγυλής τρύπας, σύρμα ή πρόκες για την τοποθέτηση της φωλιάς σε δέντρο. Ομαδική δραστηριότητα Στην τάξη και σε εξωτερικό χώρο Περιγραφή Η κατασκευή μίας ξύλινης φωλιάς για πουλιά μπορεί να γίνει στην τάξη, πάντα με την επίβλεψη ενήλικα. Η τοποθέτηση της φωλιάς μπορεί να γίνει μετά από την επίσκεψη των παιδιών στο πάρκο για παρατήρηση πουλιών. Πριν από την κατασκευή της γίνεται ανάλογη συνεννόηση με τη διοίκηση του πάρκου. ΤΕΧΝΗΤH ΦΩΛΙA ΓΙΑ ΠΟΥΛΙA Ο εμψυχωτής εξηγεί στα παιδιά πως πολλά πουλιά δεν πλέκουν σε κλαδιά τις φωλιές τους αλλά γεννούν μέσα σε φυσικές κοιλότητες, όπως είναι οι κουφάλες των ώριμων δέντρων. Εάν σε μια περιοχή δεν υπάρχουν ώριμα δέντρα μπορούμε να βοηθήσουμε τα συγκεκριμένα πουλιά φτιάχνοντας ξύλινες τεχνητές φωλιές που υποκαθιστούν τις φυσικές κοιλότητες. Σε γενικές γραμμές μία ξύλινη τεχνητή φωλιά είναι ένα κουτί με ένα άνοιγμα για είσοδο. Από εκεί και πέρα η μορφή του κουτιού και της εισόδου μπορεί να διαφέρουν ανάλογα με το είδος που θέλουμε να φιλοξενήσουμε. Στο φύλλο «Η ιδανική φωλιά» παρατίθενται συμβουλές για την κατασκευή της φωλιάς. Στο φύλλο «Ξύλινη φωλιά για τα πουλιά» απεικονίζονται τα σχέδια για την κατασκευή της (πατρόν). Συμπληρωματικές πληροφορίες για την κατασκευή και τοποθέτησή της, ειναι διαθέσιμες στην έκδοση «Φροντίζοντας τα πουλιά που ζουν πλάι μας» που υπάρχει στο CD του υλικού. Για την ασφάλεια των παιδιών συνιστάται η εκ των προτέρων κοπή των ξύλων. Τα παιδιά απλά θα βιδώσουν τα ξεχωριστά κομμάτια. Αναγράφουν σε κάθε κατασκευή τα στοιχεία τους (σχολείο, ομάδα κ.λπ.) και έναν αριθμό. Με αυτόν τον τρόπο θα μπορούν να εντοπίζουν με συστηματικό τρόπο τα είδη πουλιών που επισκέπτονται τη φωλιά τους. 29

31 Όταν οι φωλιές είναι έτοιμες, τα παιδιά απευθύνονται στον Δήμο ή στη διοίκηση του πάρκου για την τοποθέτησή τους. Ανά ομάδες επιλέγουν ένα κατάλληλο σημείο (και ένα κατάλληλο δέντρο) για την τοποθέτηση της φωλιάς τους. Οι φωλιές μπορούν να τοποθετηθούν σε σημεία που δεν προσεγγίζονται εύκολα από ανθρώπους και αρπακτικά ζώα (γάτες, κουνάβια κ.λπ.). Συνιστάται να τοποθετηθεί από 2 έως 5 μέτρα πάνω από το έδαφος. Κατά τη διάρκεια της χρονιάς, τα παιδιά ενθαρρύνονται να επισκέπτονται το πάρκο και να καταγράφουν: Εάν κατοικήθηκε η φωλιά τους. Τη χρονική περίοδο που κατοικήθηκε. Τα είδη πουλιών που επέλεξαν τη φωλιά τους. 30

32 Η ιδανική φωλιά 6 Ξεκινώντας την κατασκευή τεχνητής φωλιάς αξίζει να λάβουμε υπόψη τα παρακάτω βασικά χαρακτηριστικά που αυξάνουν την επιτυχία της: Οι φωλιές πρέπει να είναι γερές κατασκευές, να αντέχουν σε κακές καιρικές συνθήκες και να έχουν τη δυνατότητα να αναρτηθούν σε δέντρα. Το υλικό κατασκευής να είναι φιλικό προς το περιβάλλον και τον άνθρωπο. Ένα άνοιγμα της εισόδου διαμέτρου 2,5-3 εκ. είναι κατάλληλο για τα μικροπούλια. Η είσοδος μπορεί να ανοιχθεί με ειδικό τρυπάνι και θα πρέπει να βρίσκεται στο επάνω (1/3) τμήμα της όψης. Εάν αυξήσουμε τις διαστάσεις, ώστε η πρόσοψη να έχει ύψος 40εκ., πλάτος 20εκ. και είσοδο διαμέτρου 5εκ., μπορεί να χρησιμοποιηθεί από δρυοκολάπτες (τσικλιτάρες), ενώ εάν η διάμετρος εισόδου αυξηθεί στα 9-12 εκ., μπορεί να φιλοξενηθεί και κάποιο νυχτόβιο είδος. Μια μικρή πόρτα στο πλάι ή στην κορυφή της φωλιάς θα βοηθήσει πολύ στον καθαρισμό και τη συντήρησή της. Το βάψιμο της φωλιάς με έντονα χρώματα δεν συνιστάται αφού είναι πιθανό να προσελκύσει θηρευτές. Τα φυσικά χρώματα είναι τα πιο κατάλληλα. Για το βάψιμο - συντήρηση της φωλιάς χρησιμοποιούμε οικολογικά βερνίκια ή ιδανικά λινέλαιο. Τουλάχιστον το εσωτερικό του κουτιού δεν πρέπει να βαφτεί. Για την απορροή της βροχής μπορούν να α- νοιχθούν 3-4 μικρές τρύπες στο δάπεδο και να τοποθετηθεί πηχάκι στη χαραμάδα της οροφής (Σχ. 1α). Για την τοποθέτηση της φωλιάς σε δέντρο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ένα-δύο σύρματα τα οποία περνάμε γύρω από τον κορμό ή ένα κλαδί (Σχ. 1). Η φωλιά δεν πρέπει να στερεωθεί με σφικτά σύρματα που μπορεί να πνίξουν αργότερα τον κορμό ή τα κλαδιά. Σχ. 1 31

33 Ξύλινη φωλιά για τα πουλιά 6 Οι διαστάσεις δίνονται σε εκατοστά και έχουν υπολογιστεί για σανίδες πάχους 1,5 εκ. Μικρές διακυμάνσεις στις διαστάσεις δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία. Εάν οι σανίδες που θα χρησιμοποιηθούν έχουν διαφορετικό πάχος, θα πρέπει να διορθώσουμε αναλόγως τις διαστάσεις του δαπέδου. ΤΥΠΟΣ Α Είδη που μπορεί να χρησιμοποιήσουν τη φωλιά: (Τύπος Α): 1. Καλόγερος 2. Γαλαζοπαπαδίτσα 3. Δεντροσπουργίτης ΤΥΠΟΣ Β Σε μια παραλλαγή της φωλιάς, η όψη εισόδου (β) μπορεί να έχει ένα μεγάλο άνοιγμα. Αυτή η φωλιά (τύπος Β) μπορεί να χρησιμοποιηθεί από Μυγοχάφτες, Λευκοσουσουράδες, Τρυποφράκτες. 32

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2014 2015 Περιεχόμενα 1. Αναλυτικός Πίνακας Δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Σχολικό Έτος 2014-15... 3 2. Εισαγωγή...

Διαβάστε περισσότερα

Αξιοποιώντας τη μελέτη πεδίου και τη δυναμική της κοινότητας για την προστασία ενός απειλούμενου είδους. Η περίπτωση του Κιρκινεζιού στη Θεσσαλία

Αξιοποιώντας τη μελέτη πεδίου και τη δυναμική της κοινότητας για την προστασία ενός απειλούμενου είδους. Η περίπτωση του Κιρκινεζιού στη Θεσσαλία Αξιοποιώντας τη μελέτη πεδίου και τη δυναμική της κοινότητας για την προστασία ενός απειλούμενου είδους. Η περίπτωση του Κιρκινεζιού στη Θεσσαλία Παναγιώτης Λατσούδης 1, Ευγενία Πανώριου 2 1 Δασολόγος

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός 2015

Προγραμματισμός 2015 Προγραμματισμός 2015 Το 2015 προβλέπεται να παραμείνει μια χρονιά εξαιρετικά δύσκολη και με ιδιαίτερα αυξημένες απαιτήσεις για την Ορνιθολογική. Το συνολικό οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον στο οποίο

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1. Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ- ΜΑΘΗΜΑ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Θεοδοσία Βασιλείου Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείου Καλού Χωριού Λεμεσού Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής: Ανάληψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ/ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ/ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΒΑΣΙΚΑ ΒΗΜΑΤΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Πρόγραμμα Ενημέρωσης εκπαιδευτικών για INDUCTION 4-5 Φεβρουαρίου 2012 Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Πεδουλά ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ/ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΕΙΦΟΡΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗ - ΒΑΣΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Α. Δραστηριότητες σε αστική περιοχή

Α. Δραστηριότητες σε αστική περιοχή Περιεχόμενα 1. Εισαγωγή... 2 2. Αναλυτικός πίνακας δραστηριοτήτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το σχολικό έτος 2010 2011... 3 3. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ... 8 Α. ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΑΣΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΧΗ... 8 Α.1 Πάρκο

Διαβάστε περισσότερα

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη

Η Λίμνη. Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Η Λίμνη Κείμενο: Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση: Ελίζα Βαβούρη Κείμενο Μαρίνα Μιχαηλίδου - Καδή Εικονογράφηση Ελίζα Βαβούρη Γραφιστική επιμέλεια Χριστιάνα Χαραλάμπους Επιμέλεια κειμένου και εικόνων

Διαβάστε περισσότερα

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21

Περιεχόμενα. Σελίδα 3 από 21 Σελίδα 1 από 21 Σελίδα 2 από 21 Περιεχόμενα Κεφάλαιο 1 Χρήσεις του υπολογιστή... 4 Κεφάλαιο 2 Βασικά τμήματα υπολογιστή... 6 Κεφάλαιο 3 - Ασφάλεια... 9 Κεφάλαιο 4 - Ποντίκι... 11 Κεφάλαιο 5 - Πληκτρολόγιο...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών

ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ. Παρατήρηση πουλιών. Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου Παιδικά εργαστήρια Διαγωνισμοί. Παρατήρηση πουλιών ΤΟΠΟΣ ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΦΟΡΕΑΣ 11:00-14:00 ΑΤΤΙΚΗ Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. ΤΡΙΤΣΗΣ», Ίλιον Περιήγηση στις λίμνες του Πάρκου τηλ. 210 2316977, 210 8228704 e-mail: park@ornithologiki.gr

Διαβάστε περισσότερα

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ

Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου. «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Θ Δημοτικό Σχολείο Πάφου «Κουπάτειο» Τάξη : Δ Σχολική χρονιά 2013-2014 αγρινό: Είναι το μεγαλύτερο χερσαίο θηλαστικό και ενδημικό είδος στην Κύπρο. Χαρακτηρίζεται ως ο σημαντικότερος εκπρόσωπος της πανίδας

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΟΝΟΜΑ ΣΧΟΛΕΙΟΥ: 6 ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Η Επισκόπηση χωρίζεται σε δύο μέρη: Α. Γενικό μέρος (συμπληρώνεται από όλα τα Σχολεία) Β. Ειδικό Μέρος που αντιστοιχεί στο θέμα που επιλέγεται κάθε χρόνο (Νερό,

Διαβάστε περισσότερα

Γνωριμία με τη Φύση της Σκύρου: Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο

Γνωριμία με τη Φύση της Σκύρου: Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο Γνωριμία με τη Φύση της Σκύρου: Υλικό Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης για το Δημοτικό και το Γυμνάσιο Ρούλα Τρίγκου 1, Βασίλης Χατζηρβασάνης 2 1. Δασολόγος - Περιβαλλοντολόγος MSc., Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά ΥΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 4-16 ΕΤΩΝ ΦΥΛΛΑ ΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΦΥΛΛΑ ραστηριοτήτων Επιμέλεια έκδοσης Ευγενία Πανώριου Παιδαγωγικές

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012

Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου ΟΜΑΔΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΣ 2012 Μελέτη Πεδίου-Ορισμός Οι μελέτες πεδίου αναφέρονται σε προσχεδιασμένες δραστηριότητες των μαθητών/τριών που πραγματοποιούνται

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο

Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Δραστηριότητα 1 η : Ζωγραφίζω το αγριοκάτσικο Στόχοι: Να εκφραστεί ο μαθητής μέσω των χρωμάτων, να γνωρίσει ότι υπάρχουν αγριοκάτσικα και να ενεργοποιηθεί συναισθηματικά προς αυτά. Παράλληλα να αναπτύξει

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας

Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας Ο Napo στο Σωστή Σήμανση για την Ασφάλεια: 2 o Μάθημα Πινακίδες υποχρέωσης/πινακίδες διάσωσης ή βοήθειας (7 9 ετών) Καθοδήγηση των εκπαιδευτικών: Ποτέ δεν είναι πολύ νωρίς για να εξοικειωθούν τα παιδιά

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΑΘΗΝΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΟ ΧΩΡΟΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Το πολύτεχνο είναι ένα καλλιτεχνικό εργαστήριο που προσφέρει εκπαιδευτικά και καλλιτεχνικά προγράμματα σε μαθητές ηλικίας 2 έως 9 ετών τα οποία είναι

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΜΗ ΤΥΠΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΩΣΙΜΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Ταξίδι στο κέντρο της γης Ο κόσµος των εντόµων Είµαι ο σπόρος Το παιχνίδι της χαµένης Θη-Σάυρας Υπεύθυνοι Εκπαιδευτικών Προγραµµάτων:

Διαβάστε περισσότερα

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α

Π ε ρ ι ε χ ό μ ε ν α Περιεχόμενα 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Ποια άγρια πουλιά γνωρίζεις; 3 Πουλιά παντού! 5 Την ευτυχία πού θα βρεις; 9 Τροφές και φωλιές 11 Μια αυλή φιλική για τα πουλιά 17 Φροντίζω

Διαβάστε περισσότερα

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα.

Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Ένα πρόγραμμα ομαλής μετάβασης που πραγματοποιήθηκε στην Αυλίδα. Το πρόγραμμα βασίστηκε στο αναπτυξιακό οικολογικό μοντέλο (εισήγηση, Έφη Γουργιώτου, λέκτορα στο Παιδαγωγικό Τμήμα Προσχολικής Εκπαίδευσης,

Διαβάστε περισσότερα

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου

- 3 διαφάνειες από εσωτερικό εργαστηρίου Σχέδιο Μαθήματος Αρ. μαθητών: 20 Ενότητα: Φυτά Διδ. Περίοδος: 1x80 Τάξη: Γ Τίτλος μαθήματος: Πώς μεταφέρεται η γύρη από άνθος σε άνθος (Μάθημα στην τάξη) Σημεία έμφασης (π.χ Είδη λόγου/κειμένων, Γραμματική,

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά.

Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΣΕΝΑΡΙΟ ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Τίτλος διδακτικού σεναρίου: Ας ταξιδέψουμε στο βουνό των 12 θεών του Ολύμπου κι ας τους γνωρίσουμε από κοντά. Τάξη/εις στις οποίες απευθύνεται: Το

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014

ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 ΝΕΟΛΙΘΙΚΟΣ ΟΙΚΙΣΜΟΣ ΑΥΓΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΕΣ ΡΑΣΕΙΣ 2014 Η ΚΘ Εφορεία Προϊστορικών & Κλασικών Αρχαιοτήτων και η Επιστημονική Ομάδα των Ανασκαφών Αυγής οργανώνουν για πέμπτη χρονιά εκπαιδευτικές δράσεις με αφορμή

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΔΗΜΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΚΕΝΤΡΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΡΓΥΡΟΥΠΟΛΗΣ ΓΙΑ ΜΑΘΗΤΕΣ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σχολική χρονιά 2012-13 ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΙΝΑΣ 3, 16451

Διαβάστε περισσότερα

Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά

Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά Το Μεταναστευτικό Ταξίδι των Πουλιών στα Ιόνια Νησιά ΥΛΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΠΑΙ ΙΑ ΗΛΙΚΙΑΣ 4-16 ΕΤΩΝ Ο ΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΟΥΣ Οδηγός για τους Εκπαιδευτικούς Επιμέλεια έκδοσης Ευγενία

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ (µικρές τάξεις ηµοτικού) Σχεδιασµός σεναρίου µε θέµα «Η έννοια της ανακύκλωσης» µε τη χρήση λογισµικών γενικής χρήσης, οπτικοποίησης, διαδικτύου και λογισµικών εννοιολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΔΙΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ. χαρτονένια κομμάτια 1 ταμπλό 2 ταμπλό αγροκτήματος (ένα για κάθε παίκτη)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΔΙΟΥ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ. χαρτονένια κομμάτια 1 ταμπλό 2 ταμπλό αγροκτήματος (ένα για κάθε παίκτη) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΔΙΟΥ του Uwe Rosenberg για 2 παίκτες ηλικίας 13 και άνω ΠΕΡΙΛΗΨΗ Παίρνετε τους ρόλους αγροτών και εκτρέφετε πρόβατα, γουρούνια αγελάδες και άλογα. Τρείς εργάτες σας βοηθούν στις εργασίες

Διαβάστε περισσότερα

Bόλτα πόλη. Bόλτα πόλη πόλη. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη.

Bόλτα πόλη. Bόλτα πόλη πόλη. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. στην. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. πόλη. ÊÐÅ ÄÑÁÐÅÔÓÙÍÁÓ ÊÐÅ ÄÑÁÐÅÔÓÙÍÁÓ ÊÐÅ ÄÑÁÐÅÔÓÙÍÁÓ Παιδαγωγική Ομάδα του Κέντρου Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Δραπετσώνας: Ηλιάδης Νίκος, Σαββοπούλου Άννα Βασιλοπούλου Σμαράγδα Μπία Δήμητρα Παπαδοπούλου Άννα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010

ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΗΠΙΑΓΩΓΟΥΣ ΤΟΥ 9 ΟΥ KAI 22 ΟΥ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟΥ ΚΑΤΕΡΙΝΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2009-2010 Νηπιαγωγεία που συμμετέχουν: 9 ο 2/θέσιο Ολοήμερο Νηπιαγωγείο Κατερίνης 22 ο 2/θέσιο Νηπιαγωγείο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo

ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή. Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo ΣΤ Δημοτικού - Προγραμματίζω τον υπολογιστή Σχέδιο Μαθήματος No 1 Εισαγωγή στο προγραμματιστικό περιβάλλον της EasyLogo Εμπλεκόμενες έννοιες «Γραφή» και άμεση εκτέλεση εντολής. Αποτέλεσμα εκτέλεσης εντολής.

Διαβάστε περισσότερα

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν

Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Π Ρ Ο Φ Ο Ρ Ι Κ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ Π Ρ Ω Τ Η Σ Ε Ι Ρ Α Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν 2 5 Μ 0 Ν Α Δ Ε Σ 1 Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι!

Φωλιές η φύση κατοικίες οι άνθρωποι! Αν ρίξουμε μια προσεκτική ματιά γύρω μας, θα δούμε με πόση σοφία, χάρη και ομορφιά είναι όλα φτιαγμένα. Το κάθε έμψυχο και άψυχο δημιούργημα της φύσης αποτελεί ένα έργο τέχνης. Όλα γύρω θυμίζουν πίνακες,

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ ΤΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ Η ΠΡΟΟΔΟΣ ΤΟΥ ΚΛΑΔΟΥ ΛΥΚΟΠΟΥΛΩΝ Στον Προσκοπισµό οι νέοι έχουν την ευκαιρία να αποκτήσουν µια σειρά από εµπειρίες που συµβάλλουν στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ Αγαπητό μου ημερολόγιο Ήρθε ο Γενάρης και ο ήλιος κρύφτηκε αμέσως πίσω από τα σύννεφα. Οι φίλοι του οι συλλέκτες τον περιμένουν με αγωνία αλλά απ ότι φαίνετε θα συνεχίσουν να τον περιμένουν

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον

Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Σχεδιασµός και υλοποίηση ενός εκπαιδευτικού προγράµµατος ΠΕ για το δάσος και την ανακύκλωση µε αφορµή µία έκθεση τέχνης για το περιβάλλον Έρση Γιαννουλάτου Καλλιτέχνιδα Full Time BA(Ηοns) The Surrey Institute

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ"

Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ ΆΡΙΣΤΑ 1 Μια πρωτοβουλία: Η ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΠΟΥ ΠΑΙΡΝΕΙ "ΆΡΙΣΤΑ" Το όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενημερώνει όλους τους χρήστες του Οδικού δικτύου και συγκεκριμένα

Διαβάστε περισσότερα

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ

ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΜΙΑ ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΠΑΙΔΚΟ ΣΤΑΘΜΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΗΣ ΧΑΡΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΠΟΥΛΕΑ Μια μέρα στο παιδικό σταθμό «Το παιχνίδι της χαράς» Στο παιχνίδι της χαράς υπάρχει ένα περιβάλλον όπου παρέχει στα παιδιά ασφάλεια, φροντίδα,

Διαβάστε περισσότερα

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô;

ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; È Ô ÌÂ Ó È Ï Ô; Τι έκανε ο καθένας; ÔÈÔÈ Ô ÏÂ Ó ÁÈ Ó Á ÓÂÈ ÙÔ È Ï Ô; Συγγραφέας Εικονογράφος Μεταφραστής Διορθωτής Βιβλιοδέτης Τυπογράφος Εκδότης È Ó ÊÙÈ ÍÂÈ Ó ÙÚ appleâ È Διάλεξε ένα αντικείμενο και φτιάξε

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσίαση: Ζήστε με οικολογικό τρόπο, χάρη σε μια κατασκευή από πηλό:

Παρουσίαση: Ζήστε με οικολογικό τρόπο, χάρη σε μια κατασκευή από πηλό: ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ / Pistes Solidaires / Solidarity Τracks Πολιτιστική Μη Κυβερνητική Οργάνωση Νέων ΚΑΡΑΒΕΛΛΑ 12, 31100 ΛΕΥΚΑΔΑ Tel/Fax :+30 2645023123 Mobile :+30 6981622910 E-mail : pistes_solidaires@yahoo.gr

Διαβάστε περισσότερα

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ

Φύση και Μαθηματικά. Η χρυσή τομή φ Φύση και Μαθηματικά Η χρυσή τομή φ Ερευνητική Εργασία (Project) Α' Λυκείου 1ο ΓΕΛ Ξάνθης 2011 2012 Επιβλέποντες καθηγητές Επαμεινώνδας Διαμαντόπουλος Βασιλική Κώττη Φύση και Μαθηματικά 2 Τι είναι η χρυσή

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.)

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ Κυριάκος Ιωάννου (σύμβουλος Σχ.Τ.) 1 Ο ΠΛΑΤΩΝΑΣ: «Αρχίζει να γερνά κανείς από τη στιγμή που σταματάει να παίζει». Tι εννοεί ο Πλάτωνας με τα πιο πάνω λόγια; Συμφωνείτε; Μήπως το παιχνίδι είναι

Διαβάστε περισσότερα

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος»

Ο εγωιστής γίγαντας. Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία. Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης. «Αλέξανδρος Δελμούζος» Ο εγωιστής γίγαντας Μεταγραφή : Γλυμίτσα Ευθυμία Διδασκαλείο Δημοτικής Εκπαίδευσης «Αλέξανδρος Δελμούζος» 2010-2011 Κάθε απόγευμα μετά από το σχολείο τα παιδιά πήγαιναν για να παίξουν στον κήπο του γίγαντα.

Διαβάστε περισσότερα

Εμένα με νοιάζει. Επαναληπτικό μάθημα. Ήρθαν οι μπλε κάδοι. 1 Αντιστοίχισε τις πρώτες ύλες με τα παράγωγά τους:

Εμένα με νοιάζει. Επαναληπτικό μάθημα. Ήρθαν οι μπλε κάδοι. 1 Αντιστοίχισε τις πρώτες ύλες με τα παράγωγά τους: Z Επαναληπτικό μάθημα Ανακύκλωση τώρα Αν το σύνθημα αυτό είναι κάτι που είχαμε ξεχάσει τα τελευταία χρόνια, είναι καιρός να το θυμηθούμε και να ενεργοποιηθούμε. Όλοι. Και αυτό γιατί θα πρέπει να καταλάβουμε

Διαβάστε περισσότερα

ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ

ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΣΧΕ ΙΟ ΕΞΑΤΟΜΙΚΕΥΜΕΝΗΣ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ Επιµέλεια: Καλαντζής Παναγιώτης, ηµ. Σχ. Παίδων «Π. & Α. Κυριακού». Γνωστικό αντικείµενο: ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ε ΗΜΟΤΙΚΟΥ 1. ΤΙΤΛΟΣ Ι ΑΚΤΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ: Μονάδες µέτρησης επιφανείας

Διαβάστε περισσότερα

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ

Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Τα βιβλία θα τα βρείτε στο βιβλιοπωλείο: Βιβλία γνώσεων και δραστηριοτήτων ΣΦΡΑΓΙΔΑ ΒΙΒΛΙΟΠΩΛΕΙΟΥ Συντονισμός χεριού-ματιού Βοηθούν στην ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων του παιδιού. Παίζω με τους κύβους

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Τίτλος: Κατοικίδια ζώα Βαθμίδα: 2 Τάξη: Ε Διάρκεια: 6 Χ 80 Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/τριες εκφράζουν συναισθήματα και προβληματίζονται για θέματα που αφορούν τα κατοικίδια

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1

www.pilionwalks.com Caroline Pluvier & Ruud Schreuder 1 5. Δράκεια - Χάνια - Δράκεια Mάιος 2015 - Επειδή θα συναντήσετε μερικά προβλήματα κάνοντας αυτή την διαδρομή τώρα, σας συνιστούμε να μη την κάνετε μέχρι να την ελέγξουμε έμεις οι ίδιοι τον Σεπτέμβριο.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ. Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις... 7. Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου... 17 3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Α ΜΕΡΟΣ Μαθαίνω να σχηµατίζω απλές προτάσεις................ 7 Μαθαίνω να οµορφαίνω τις προτάσεις µου.............. 17 Μαθαίνω να µεγαλώνω τις προτάσεις µου............... 25 Μαθαίνω να γράφω

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3

ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 3 Όνομα Εκπαιδευτικού: Νικολάου Χριστιάνα Σχολείο: Περιφερειακό Δημοτικό Σχολείο Τίμης Τάξη: Α Ζήτημα της Αειφόρου Περιβαλλοντικής Εκπαιδευτικής Πολιτικής του σχολείου: Οι καταναλωτικές

Διαβάστε περισσότερα

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Το παραμύθι της τάξης»

Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας. «Το παραμύθι της τάξης» Π.3.1.4 Ολοκληρωμένα παραδείγματα εκπαιδευτικών σεναρίων ανά γνωστικό αντικείμενο με εφαρμογή των αρχών σχεδίασης Παραδειγματικό σενάριο στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας «Το παραμύθι της τάξης» ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Συμβουλές για τους γονείς

Συμβουλές για τους γονείς Συμβουλές για τους γονείς Για τα παιδιά του Δημοτικού κάθε διαδρομή από το σπίτι προς στο σχολείο αποτελεί μια σημαντική μαθησιακή εμπειρία και ένα μάθημα κυκλοφοριακής αγωγής. Μέσω αυτής της καθημερινής

Διαβάστε περισσότερα

Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το σχολικό κήπο Πετρίδου Βαρβάρα,

Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το σχολικό κήπο Πετρίδου Βαρβάρα, «Ο σχολικός κήπος μέσα από ένα πρόγραμμα Π.Ε.: Κομποστοποίηση-Κατασκευή βραχόκηπου» Παρασκευή 2 Μαΐου 2014,Π.Ε. & Δ.Ε. Β Αθήνας Τα προγράμματα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Δ.Ε. Β Αθήνας, με θέμα το

Διαβάστε περισσότερα

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου»

«Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Γράψε ένα Τίτλο για την εφημερίδα εδώ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΑΠΟ τα ΠΑΙΔΙΑ ΤΕΧΝΗ σελ. 4 γράψε την ημερομηνία εδώ «Τρόποι για να βελτιώσω την πόλη μου» Αφιέρωμα για την σχέση «Πόλη + Φύση» «Να μεγάλωναν ας πούμε οι

Διαβάστε περισσότερα

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress.

Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://www.teensafenet.wordpress. ΣΤΑΔΙΟ I : Προετοιμασία-Εισαγωγή-Διερεύνηση (διάρκεια: 2 διδακτικές ώρες) Απαιτούμενη υλικοτεχνική υποδομή: εργαστήριο πληροφορικής, διαδραστικός πίνακας Μέσα: ιστολόγιο http://wwwteensafenetwordpresscom

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού)

Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Θέµατα Καγκουρό 2010 Επίπεδο: 1 (για µαθητές της Γ' και ' τάξης ηµοτικού) Ερωτήσεις 3 πόντων: 1) Η γάτα θέλει να πάει στο γάλα και το ποντίκι στο τυρί, ακολουθώντας τους δρόµους του κήπου. Οι διαδροµές

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές

Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους. Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις. Προσαρμογές Οι οργανισμοί προσαρμόζονται στο περιβάλλον τους Ηθολογικές Μορφολογικές Φυσιολογικές Αποκρίσεις Προσαρμογές Οι οργανισμοί διαφοροποιούν το περιβάλλον τους Παραδείγματα προσαρμογών Αποκρίσεις των τωνοργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή. Περιεχόμενα. Μέσα στο Κουτί. Εισαγωγή... 2. Στόχος... 2. Μέσα στο Κουτί... 2. Οι Κάρτες... 3. Περιγραφή των Καρτών... 3. Επιβίβαση!...

Εισαγωγή. Περιεχόμενα. Μέσα στο Κουτί. Εισαγωγή... 2. Στόχος... 2. Μέσα στο Κουτί... 2. Οι Κάρτες... 3. Περιγραφή των Καρτών... 3. Επιβίβαση!... Αριθμός Παικτών: 2-4 Χρόνος Παιχνιδιού: 45 λεπτά Ηλικίες: 12 και άνω Περιεχόμενα Εισαγωγή................................... 2 Στόχος..................................... 2 Μέσα στο Κουτί...............................

Διαβάστε περισσότερα

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1

Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Α ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΓΕΡΙΟΥ ΤΑΞΗ Δ 1 Στα πλαίσια της «Ευρωπαϊκής εβδομάδας πολιτισμού» συμμετείχαμε τα τμήματα Δ 1 και Δ 2 και το τμήμα Ε 2 του σχολείου μας, σε μια περιήγηση στα πολιτιστικά μέρη του Γερίου

Διαβάστε περισσότερα

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής»

Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της. Γεωμετρικής Εποχής» Διδακτική πρόταση 1: 1 Πώς οργανώνονταν οι άνθρωποι της Γεωμετρική ς Εποχής; Ερωτήματα - κλειδιά: 2 Πόσο μεγάλες ήταν οι ομάδες των ανθρώπων της Γεωμετρικής Εποχής; Υπήρχαν αρχηγοί στις ομάδες των ανθρώπων

Διαβάστε περισσότερα

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου

για παιδιά (8-12 ετών) Κατανόηση γραπτού λόγου Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Διάρκεια: 30 λεπτά Επίπεδο Α1 για παιδιά (8-12 ετών) Ερώτημα 1 (7 μονάδες) Η Χαρά γράφει ένα γράμμα στη Νικολέτα. Θέλεις να δεις αν καταλαβαίνεις αυτά που διαβάζεις, γι αυτό σημειώνεις

Διαβάστε περισσότερα

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Αναδεικνύω τον τόπο μου μέσα από την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση Σοφία Τσιροπούλου Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ν. Έβρου softsi@sch.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Στην παρούσα εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com

Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό. Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com Επίλυση Προβλημάτων με Χρωματισμό Αλέξανδρος Γ. Συγκελάκης asygelakis@gmail.com 1 Η αφορμή συγγραφής της εργασίας Το παρακάτω πρόβλημα που τέθηκε στο Μεταπτυχιακό μάθημα «Θεωρία Αριθμών» το ακαδημαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΠΡΩΤΩΝ ΒΟΗΘΕΙΩΝ ΣΤΑ ΑΓΡΙΑ ΠΟΥΛΙΑ Εισαγωγή Σό Στόχος είναι να παρουσιαστεί η βασική διαδικασία της χορήγησης πρώτων βοηθειών στα άγρια πουλιά από τη στιγμή που τα βρίσκουμε μέχρι μχρ να αποσταλούν

Διαβάστε περισσότερα

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ

Αρχιτεκτονική με κοινωνικό πρόσωπο - Daveti Home Brokers Sunday, 10 February 2013 11:55. Του Στράτου Ιωακείμ Του Στράτου Ιωακείμ Η Αρχιτεκτονική Χωρίς Σύνορα είναι Μη Κερδοσκοπική Οργάνωση, μέλος του διεθνούς μη κυβερνητικού, μη κερδοσκοπικού οργανισμού ASF international (Architecture Sans Frontieres International).

Διαβάστε περισσότερα

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6

Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ. Σελίδα 1 από 6 Η ΤΡΟΧΙΑ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ Στόχος(οι): Η παρατήρηση της τροχιάς του ήλιου στον ουρανό και της διακύμανση της ανάλογα με την ώρα της ημέρας ή την εποχή. Εν τέλει, η δραστηριότητα αυτή θα βοηθήσει τους μαθητές να

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΠΙΣΚΕΠΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΠΡΕΣΠΩΝ στα πλαίσια του Έργου NEST Ανάπτυξη Δικτύου Αειφόρου Τουρισμού 1. Πόσες φορές έχετε επισκεφθεί την περιοχή την τελευταία 2ετία; 1 φορά 2-3 φορές 3-5 φορές

Διαβάστε περισσότερα

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ

ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8-12 ΕΤΩΝ Π Ι Σ Τ Ο Π Ο Ι Η Σ Η Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ ΓΙΑ ΠΑΙΔΙΑ 8 - ΕΤΩΝ Ε Π Α Ρ Κ Ε Ι Α Σ Τ Η Σ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ Κ Α Τ Α Ν Ο Η Σ Η Γ Ρ Α Π Τ Ο Υ Λ Ο Γ Ο Υ ΔΕΥΤΕΡΗ ΣΕΙΡΑ Δ Ε Ι Γ Μ Α Τ Ω Ν Μ Ν Α Δ Ε Σ Y Π Ο Υ Ρ Γ Ε Ι Ο Π Α Ι Δ Ε Ι Α Σ Κ Α Ι Θ Ρ Η Σ Κ Ε Υ Μ Α

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα-ενότητες του Αναλυτικού Προγράμματος: Απορρίμματα, Παραγωγή και Κατανάλωση

Ενότητα-ενότητες του Αναλυτικού Προγράμματος: Απορρίμματα, Παραγωγή και Κατανάλωση ΕΝΤΥΠΟ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 3 ου ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ Όνομα Εκπαιδευτικού: Μαρία Σωκράτους Σχολείο: Η Δημοτικό Σχολείο Λεμεσού (ΚΒ) Ζήτημα Σχολείου: Η αύξηση των σκουπιδιών εντός των χώρων του σχολείου, στα πάρκα της κοινότητας

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων»

«Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Σχολείο: 52 ο ΓΕΛ Αθηνών Σχολικό έτος: 2013-2014 Τετράμηνο: Β Μάθημα: Ερευνητική Εργασία Τμήμα: Α 4 «Η επίδραση της μουσικής στην ψυχολογία και στην επαγγελματική αποκατάσταση των νέων» Ομάδα Εργασίας:

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ

ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ - ΟΔΗΓΙΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΕΙΔΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΕΙΔΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Γενικά Λαμβάνοντας υπόψη τις μέχρι σήμερα Εγκυκλίους για τον τρόπο οργάνωσης και λειτουργίας

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου

Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Προγραμματισμός του μαθήματος Οικιακής Οικονομίας-Αγωγής Υγείας Επισημάνσεις για Α, Β και Γ Γυμνασίου Ο ετήσιος προγραμματισμός πρέπει να ανταποκρίνεται στους Δείκτες Επιτυχίας της κάθε τάξης ξεχωριστά.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Απολογισμός Αύγουστος 2014- Ιούλιος 2015

Απολογισμός Αύγουστος 2014- Ιούλιος 2015 Απολογισμός Αύγουστος 2014- Ιούλιος 2015 Περίληψη Οι Πράκτορες του Πλανήτη εκδίδουν τον πρώτο ετήσιο απολογισμός τους, για το σχολικό έτος Άυγουστος 2014 έως Ιούλιος 2015. Μετά την ίδρυση μας το 2009,

Διαβάστε περισσότερα

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού

Τζοάνα Μπάσφορντ. Μυστικός Κήπος. Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Τζοάνα Μπάσφορντ Μυστικός Κήπος Ένα παραμυθένιο κυνήγι θησαυρού Σχεδιασμός: Jason Ribeiro, Johanna Basford 203 Johanna Basford Johanna Basford

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ ΓΕΝΙΚΑ Βασικός στόχος είναι η ανατροφοδότηση της εκπαιδευτικής διαδικασίας και ο εντοπισμός των μαθησιακών ελλείψεων με σκοπό τη βελτίωση της παρεχόμενης σχολικής εκπαίδευσης. Ειδικότερα

Διαβάστε περισσότερα

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ

THE G C SCHOOL OF CAREERS ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ THE G C SCHOOL OF CAREERS ΔΕΙΓΜΑ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗ Δ ΤΑΞΗ Χρόνος: 40 λεπτά Αυτό το γραπτό αποτελείται από 6 σελίδες, συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Να απαντήσεις σε ΟΛΕΣ τις

Διαβάστε περισσότερα

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric

Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης. του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Παρακολούθηση και αξιολόγηση της κατάστασης διατήρησης της ορνιθοπανίδας του Εθνικού Πάρκου Χελμού-Βουραϊκού Μ. Τζάλη, Ν. Προμπονάς, Τ. Δημαλέξης, J. Fric Εθνικό Πάρκο Χελμού Βουραϊκού, «Βιοποικιλότητα

Διαβάστε περισσότερα

Northern Aegean Dolphin Project

Northern Aegean Dolphin Project Northern Aegean Dolphin Project Corporate Traveling Πρόταση Συνεργασίας MOm / Εταιρεία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής φώκιας Γενική Περίληψη του Προγράμματος: Το Northern Aegean Dolphin Project

Διαβάστε περισσότερα

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013

1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2012-2013 1/Θ ΟΛΟΗΜΕΡΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΚΙΒΕΡΙΟΥ νηπιαγωγοί: Αγγελική Ντέρτη Γιώτα Σταυροπούλου Αριθμός νηπίων: 17 Το περιβάλλον είναι υπόθεση όλων μας και οφείλουμε να το προστατέψουμε. Στο νηπιαγωγείο μας κάναμε μια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΗΓΗ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΠΗΓΗ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ» ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΑΓΩΓΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΘΕΜΑ: «Ο ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ, ΠΗΓΗ ΓΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ» Υπεύθυνοι Νηπιαγωγοί: ΙΚΑΡΙΟΥ ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΔΗΜΟΥ ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΧΩΡΑΣ ΣΧΟΛ. ΕΤΟΣ: 2010-2011 ΑΦΟΡΜΗΣΗ: Αφορμή για

Διαβάστε περισσότερα

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους.

ρόλο στην προετοιμασία του θέματός μας αποτέλεσε το ιστόγραμμα που φτιάξαμε με τα παιδιά με πράγματα που ήθελαν να μάθουν για τους ζωγράφους. Προπρονήπια Α 2015 ΠΙΝΑΚΕΣ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ Το δίμηνο Οκτωβρίου-Νοεμβρίου ασχοληθήκαμε με το θέμα «Πίνακες Ζωγραφικής». Αφορμή στάθηκε μια συζήτηση που κάναμε με τα παιδιά για το φθινόπωρο και τις αλλαγές του

Διαβάστε περισσότερα

«Οι αρμοδιότητες που έχει το επιστημονικό προσωπικό στους Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς περιλαμβάνουν σύνταξη προτάσεων χορηγίας, διαπραγματεύσεις με

«Οι αρμοδιότητες που έχει το επιστημονικό προσωπικό στους Μη Κυβερνητικούς Οργανισμούς περιλαμβάνουν σύνταξη προτάσεων χορηγίας, διαπραγματεύσεις με ύστερα από 14 συνεργασίες με ΜΚΟ 144 περιβαλλοντικά και κοινωνικά έργα και 98 χορηγούς χρηματοδότες μπορούμε να βοηθήσουμε την υλοποίηση των στόχων σας; athens - brussels «Οι αρμοδιότητες που έχει το επιστημονικό

Διαβάστε περισσότερα

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά!

Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Χριστουγεννιάτικα στολίδια από ανακυκλώσιμα υλικά! Αυτές τις γιορτές βλέπουμε τη χριστουγεννιάτικη διακόσμηση με πολλή δημιουργικότητα και λιγότερα έξοδα! Το Sofan Handmade και η ομάδα του Ftiaxto.gr μοιράζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους

Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Τα πουλιά της Άνδρου και οι δράσεις για τη μελέτη και προστασία τους Ρούλα Τρίγκου ασολόγος MSc Συντονίστρια Ενημέρωσης ράσεων ιατήρησης ΘΕΡΙΝΟ ΣΧΟΛΕΙΟ 28 ΙΟΥΝΙΟΥ- 1 ΙΟΥΛΙΟΥ 2013, ΑΝ ΡΟΣ ιαχρονική παρουσία

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ

ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ ΦΥΣΙΚΟΧΗΜΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ΡΟΗ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ Η ροή του νερού μεταξύ των άλλων καθορίζει τη ζωή και τις λειτουργίες των έμβιων οργανισμών στο ποτάμι. Διαμορφώνει το σχήμα του σώματός τους, τους

Διαβάστε περισσότερα

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες

Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Ενότητα στις Εικαστικές Τέχνες Θέμα/τίτλος: Το δωμάτιο μου Βαθμίδα: 2 Διάρκεια: 11 Χ 80 Τάξεις: Δ και Ε Περιγραφή Ενότητας Οι μαθητές/μαθήτριες εκφράζουν συναισθήματα, διερευνούν και προβληματίζονται για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΘΕΜΑΤΩΝ Κείμενο 1 Τοποθέτηση πομπού σε έναν από τους τελευταίους Ασπροπάρηδες στα Βαλκάνια Οι άνθρωποι παγιδεύουν εδώ και χιλιάδες χρόνια τα πουλιά για τροφή, για το πολύχρωμο φτέρωμά

Διαβάστε περισσότερα

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS

Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.pure-hersonissos.gr Δίκτυο ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ SOS www.pure-hersonissos.gr Μάμαη Δίκτυο 3α, ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ Αθήνα // τηλ.-φαξ: SOS // Μάμαη 210 8228795 3α, Αθήνα // e-mail: // τηλ.-φαξ: schools@medsos.gr 210 8228795

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ

Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ 3 Ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΣΤΗ ΣΥΡΟ-ΤΠΕ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 205 Η ΠΡΩΤΗ ΜΟΥ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΔΑΣΟΣ (Ένα παραμύθι από μεγάλα παιδιά) Παπαλουκά Κων/να Εκπαιδευτικός Β θμιας Εκπαίδευσης Νηπιοβρεφοκόμος Τσαγκουρνού Ελισάβετ Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ.

(c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. (c) EΠΑΦΟΣ ΑΘΗΝΑ Νοέµβριος 2013 Απαγορεύεται η αντιγραφή του παρόντος χωρίς την έγγραφη άδεια της ΕΠΑΦΟΣ ΕΠΕ. 2 4teachers Γρήγορος οδηγός χρήσης (Βασικά βήματα) Για να αρχίσεις κι εσύ να χρησιμοποιείς

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα