Σοφία Ζερδελή. Sophia Zerdeli

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Σοφία Ζερδελή. Sophia Zerdeli"

Transcript

1 17 Η «μεταγλωσσική» προοπτική της λογοτεχνικής πρακτικής και η συμβολή βασικών ορολογικών πόρων της θεωρίας της λογοτεχνίας στην ανάγνωση λογοτεχνικών κειμένων: Η περίπτωση του ποιήματος «Θερμοπύλες» του Κ.Π. Καβάφη Σοφία Ζερδελή ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η λογοτεχνική θεωρία αποτέλεσε αφετηρία στοχασμού και έντονου προβληματισμού για την εξέταση της φύσης της λογοτεχνίας, τη μεθοδολογία προσέγγισής της και τον ρόλο της ως προνομιακού πεδίου προσδιορισμού των πολιτισμικών όρων/κωδίκων στην «κουλτούρα» μιας συγκεκριμένης ανθρώπινης κοινότητας ή στη συγκρότηση μιας ενιαίας, συλλογικής συνείδησης. Με αφορμή τα παραπάνω, στην παρούσα μελέτη επιχειρούμε, αρχικά, μία μεταγλωσσική προσέγγιση βασικών όρων της θεωρίας της λογοτεχνίας, ως αυτόνομου γνωστικού πεδίου. Παράλληλα, επιδιώκουμε μια ιστορικο-εξελικτική θεώρηση της θεωρίας της λογοτεχνίας ως συλλογιστικής πρακτικής, η οποία καταδεικνύει τη δυναμική που αναπτύσσεται μέσα σε ένα λογοτεχνικό κείμενο, ανάμεσα στα κείμενα, αλλά και ανάμεσα στα κείμενα και τους αναγνώστες. Η αλληλεπίδραση των παραγόντων αυτών διερευνάται με την προσέγγιση του λογοτεχνικού κειμένου «Θερμοπύλες» του Κ. Π. Καβάφη. The metalinguistic prospect of literary practice and the contribution of basic terminological resources of the literature theory to the reading of literary texts: Τhe case of the poem Thermopylae by C.P. Cavafy Sophia Zerdeli ABSTRACT The literature theory served as a springboard for contemplation and intense mulling over examining the nature of literature, its methodological approach and its part in the preferential field specification of the cultural terms/ codes in the culture of a specific human community or the formation of a unified, collective consciousness. Given the above, in the present study we attempt, in the first place, a metalinguistic approach of basic terms in the literary theory, as an autonomous cognitive field. At the same time, we aim at a historic-evolutionary view of the literature theory as cogitative practice, which demonstrates the dynamic developed in a literary text, not only between the texts, but also between the texts and the readers. The interaction of these factors is studied through the approach of the literary text Thermopylae by C.P. Cavafy. 221

2 0 Εισαγωγή Οι περισσότερες θεωρητικές και κοινωνιολογικές προσεγγίσεις της λογοτεχνίας (Culler 2000, Eagleton 1997, 2007, Sartre 2006, Wellek & Warren 1980, Widdowson 1986) σπεύδουν να αποσαφηνίσουν το πρόβλημα του ορισμού της, κινούμενες συνήθως γύρω από το ερώτημα «Τι είναι λογοτεχνία». Πολλοί μελετητές αποπειράθηκαν να ορίσουν τη λογοτεχνία ως «γραφή με φαντασιακά στοιχεία, προσδίδοντάς της την έννοια της μυθοπλασίας, η οποία αποκλίνει από την αλήθεια και την αντικειμενική πραγματικότητα»[1]. Μία ιστορικοκοινωνική, ωστόσο, εξέταση της φύσης και της λειτουργίας της λογοτεχνίας υποστηρίζει ότι κάθε απόπειρα σημασιοδότησής της εξαρτάται από τη χρήση της, δηλαδή τον τρόπο που μια κοινότητα ανθρώπων, ένα έθνος ή ένας πολιτισμός αξιοποιεί, αξιολογεί ή απορρίπτει τα κείμενά της. Μία τέτοια εξέταση, συνεπώς, επιχειρεί μία ανάλυση από την οποία αναδύεται η παράμετρος της θεωρίας [2]. Δεδομένου ότι λογοτεχνία και θεωρία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες, εφόσον η δεύτερη λειτουργεί ως εννοιολογικό και μεθοδολογικό πλαίσιο προσδιορισμού της πρώτης, σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να δώσει μία, κατά το δυνατό, ευρεία και σφαιρική περιγραφή της σύγχρονης λογοτεχνικής θεωρίας. Προς την κατεύθυνση αυτήν, εστιάζουμε στα εννοιολογικά εργαλεία θεωρητικών σχολών - Ρωσικός φορμαλισμός, Tσέχικος δομισμός, γαλλική δομική αφηγηματολογία, ειδολογική θεωρία του Frye κτλ.- και στην οροθέτηση θεωρητικών κατευθύνσεων - αναγνωστικές θεωρίες, πολιτισμικές θεωρίες, διαλογικότητα της σχολής του Bakhtin κτλ.-, παραθέτοντας τα βασικά χαρακτηριστικά και τους κυριότερους εκπροσώπους τους, σε συνάρτηση με τη δυνατότητα αξιοποίησής τους στη διδακτική πράξη. Στο παραπάνω πλαίσιο, διερευνούμε την εφαρμογή οπτικών και πρακτικών που επιτρέπουν μία διαλεκτική και κριτική θεώρηση της θεωρίας της λογοτεχνίας στο ποίημα «Θερμοπύλες» του Καβάφη. 1 Βασικές θέσεις των σύγχρονων θεωριών της λογοτεχνίας 1.1 Η Φιλολογική Ερμηνευτική Θεωρία Η σύγχρονη ερμηνευτική γεννιέται με τον γερμανικό ρομαντισμό και οι βασικές θέσεις των υποστηρικτών της φιλολογικής ερμηνευτικής προσέγγισης των λογοτεχνικών κειμένων διαμορφώνονται τον 19 ο αιώνα. Σύμφωνα με αυτές, το λογοτεχνικό κείμενο θεωρείται παράγωγο μιας προϋπάρχουσας πραγματικότητας σε ιστορικό, κοινωνικό ή ψυχολογικό επίπεδο. Στο χώρο της κειμενικής ανάλυσης, αυτό σημαίνει ότι τα κείμενα δεν αποτελούν αυτόνομες αλλά ετερόνομες οντότητες, ενώ τα υποκείμενα της ανάγνωσης έχουν διαμορφώσει «προσωπικούς κύκλους εννοιών», μέσα από τους οποίους κατανοούν τον κόσμο [3]. Κυριότεροι εκπρόσωποι: F. Schleiermacher, W. Dilthey, E. Hirsch, P. Ricoeur. Ο 222

3 E.D. Hirsch, με το έργο του Validity in Interpretation (Η Εγκυρότητα στην Ερμηνεία), αναπτύσσει μία θεωρία της επικύρωσης της Φιλολογικής Ερμηνευτικής, επισημαίνοντας τη διάκριση μεταξύ του νοήματος και της σημασίας [4]. Για την Ερμηνευτική Θεωρία, το νόημα ενός κειμένου είναι κάτι που καθορίζει ο συγγραφέας, δεν μπορεί όμως να θεωρηθεί δεδομένο ότι μόνο μία ερμηνεία του κειμένου είναι δυνατή [5]. Η Φιλολογική- Ερμηνευτική Θεωρία υποστηρίζει ότι, πριν από τη διδασκαλία ενός κειμένου, είναι αναγκαίο να αναφέρεται η εποχή, η βιογραφία και η εργογραφία του συγγραφέα, καθώς και οι συγκυρίες μέσα στις οποίες έγραψε το έργο του. 1.2 Η Νέα Κριτική (New Criticism) Ο Αγγλο-αμερικανικός New Criticism αναπτύσσεται παράλληλα με τον τσέχικο στρουκτουραλισμό. Η Νέα Κριτική προετοιμάστηκε ως τάση στην Αγγλία, υπό την επίδραση του Τ.S.Eliot, ποιητή και συγγραφέα δραματικών έργων και δοκιμίων [6] και τα έργα του κριτικού I.A. Richards Principles of Literary Criticism (1924) (Οι αρχές της λογοτεχνικής κριτικής) και Practical Criticism (1929) (Πρακτική Κριτική). O Richards υποστηρίζει ότι η τέχνη είναι «προετοιμασία για τη ζωή, τα ποιήματα είναι οι μη αναγνωρισμένοι νομοθέτες της τάξης και η ποίηση είναι το μέσον για να υπερβούμε το χάος» [7]. Κεντρικό σημείο της διαμάχης μεταξύ κριτικών της λογοτεχνίας στον αιώνα μας αποτελεί το ερώτημα κατά πόσο ένα λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να εξεταστεί «καθεαυτό». Η Νέα Κριτική θεωρήθηκε το πρώτο «δόγμα» της κειμενικής αυτονομίας, της εξέτασης δηλαδή των κειμένων στην «αισθητική τους αυτοτέλεια», χωρίς να χρειάζεται ο αναγνώστης να προσφύγει για την κατανόησή τους στη συνδρομή εξωτερικών πληροφοριών αλλά στην αναλυτική μελέτη των λέξεων, που θα τον βοηθήσει να αναγνωρίσει τη σημασία, το συναίσθημα, τον τόνο και την πρόθεση ενός κειμένου. Ο βασικός άξονας, δηλαδή, της θεωρητικής αυτής σχολής είναι η προτεραιότητα που δίνει στην αισθητική εμπειρία και η αποδέσμευση του έργου από το συγγραφέα, την κοινωνία και την ιστορία που το παρήγαγαν. [8] Είναι προφανές ότι υιοθετείται μία απόλυτα ενδοκειμενική προσέγγιση και προτείνεται μία close-reading (εκ του σύνεγγυς) ανάγνωση, που έχει στόχο να αναδείξει τις λειτουργίες της αμφισημίας, του παράδοξου, των συνυποδηλώσεων, της εικονοποιίας και της ειρωνείας [9]. 1.3 Η Φορμαλιστική Θεωρία: Ο Ρωσικός Φορμαλισμός (Russian Structuralism) Ο Δομισμός προετοιμάστηκε από τις θέσεις των Ρώσων Φορμαλιστών (Brick, Eichenbaum, Jakobson, Sklovskij, Tynjanov, Tomascevskij), οι οποίοι, χωρίς να παραγνωρίσουν τους ιστορικούς, πολιτικούς ή κοινωνικούς παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν τη μελέτη ενός λογοτεχνικού κειμένου, στράφηκαν προς την αισθητική και συγχρονική προσέγγιση της 223

4 μελέτης της λογοτεχνίας στις δεκαετίες Σκοπός της φορμαλιστικής ανάλυσης δεν είναι πλέον η μελέτη των ιδεών του περιεχομένου, την οποία πρέσβευε η Φιλολογική Ερμηνευτική, αλλά η γλωσσική μορφή (forma), που επέλεξε ο συγγραφέας για να εκφράσει τα νοήματά του. Η γλώσσα, δηλαδή, δεν αποτελεί το μέσο έκφρασης του μηνύματος αλλά το κύριο μήνυμα του κειμένου [10]. Βασική θέση των Ρώσων Φορμαλιστών ήταν ότι η επιστημονική μελέτη της λογοτεχνίας θα αυξήσει την ικανότητα του αναγνώστη να διαβάσει τα λογοτεχνικά κείμενα με τον κατάλληλο τρόπο, να διακρίνει δηλαδή εκείνες τις ιδιότητές τους, που τα καθιστούν «λογοτεχνικά» ή «καλλιτεχνικά». Με βάση την αρχή αυτή, απομάκρυναν από τη μελέτη τους το εξωτερικό πληροφοριακό υλικό και επικεντρώθηκαν στο λογοτεχνικό κείμενο ως κατασκευή (construction), η οποία πραγματώνεται με τεχνικά και υφολογικά μέσα [11]. Η προσέγγιση του λογοτεχνικού κειμένου γίνεται ενδο-κειμενική και η λογοτεχνικότητά του αναζητείται σε «λεκτικές στρατηγικές και τεχνάσματα». 1.4 Η μετάβαση στο δομισμό: Η Δομιστική (Στρουκτουραλιστική) Θεωρία Στη Γλωσσολογία, ο όρος δομισμός ή στρουκτουραλισμός (structuralism) καταγράφει το γεγονός ότι η γλώσσα είναι ένα σύστημα σημείων και όχι μια απλή συμπαράθεση σημείων, συγκροτείται, δηλαδή, από μονάδες σε διάφορα επίπεδα (φωνολογία, μορφολογία, σύνταξη, σημασιολογία), οι οποίες βρίσκονται σε αλληλεξάρτηση μεταξύ τους [12]. Ο λογοτεχνικός δομισμός άκμασε κατά τη δεκαετία του 1960 με την εφαρμογή στη λογοτεχνία των μεθόδων και των αντιλήψεων του Ferdinand de Saussure. Το λογοτεχνικό κείμενο είναι αυτοτελές σύστημα με χαρακτηριστικά που, στην πρώτη φάση τουλάχιστον, θα πρέπει να προσεγγιστούν γλωσσολογικά. Ένα λογοτεχνικό κείμενο είναι μια μαρτυρία για την κοινωνία που περιγράφει, αλλά σε καμία περίπτωση η προϋπάρχουσα γνώση του αναγνώστη γι αυτήν δεν αποτελεί προϋπόθεση κατανόησής του [13] Ο τσέχικος δομισμός Ο Ρώσος φορμαλιστής Roman Jakobson, ο οποίος ηγούνταν της φορμαλιστικής ομάδας του Γλωσσολογικού Κύκλου της Μόσχας, αποτέλεσε με το έργο του τον κυριότερο συνδετικό κρίκο μεταξύ του Φορμαλισμού και του τσέχικου δομισμού. Ο Γλωσσολογικός κύκλος της Πράγας ιδρύθηκε το 1926 και επέζησε μέχρι το Β Παγκόσμιο πόλεμο. Η Σχολή της Πράγαςεκπρόσωποι R. Jakobson, J. Mukarovsky, F. Vodicka, S. Karcevski, N. Troubetzkoy κ.ά.- επεξεργάστηκε τις ιδέες των Φορμαλιστών, αλλά τις συστηματοποίησε περισσότερο στα πλαίσια της Γλωσσολογίας του Saussure. Τα ποιήματα θεωρούνταν «λειτουργικές δομές», στις οποίες συσχετίζονται τα σημαίνοντα με τα σημαινόμενα. Μολαταύτα, το λογοτεχνικό έργο συνδεόταν ακόμη με τον κόσμο και την πραγματικότητα, μέσω της έννοιας της «ανοικείωσης» του φορμαλισμού. Κυρίως οι δομιστές ασχολήθηκαν με σύγχρονα στοιχεία 224

5 της γλώσσας, για τα οποία σχηματίζει κανείς «άμεση αίσθηση»[14] Η Ειδολογική Θεωρία του Northrop Frye Ο Καναδός Northrop Frye προσπάθησε να ανακαλύψει τους αντικειμενικούς νόμους, στους οποίους, όπως πίστευε, βασίζεται η λειτουργία της λογοτεχνίας ως συστήματος. Στράφηκε, έτσι, στην ταξινόμηση των ρητορικών τρόπων, των αρχετύπων, των μύθων και των ειδών, στη βάση των οποίων δομούνται τα λογοτεχνικά έργα. Ο Frye, αναλύοντας τις συμβάσεις του κάθε είδους σε σχέση με τα στοιχεία που επαναλαμβάνονται - μοτίβο, εικόνα, τύποι ανθρώπινων χαρακτήρων-, προσπάθησε να συνδέσει διαχρονικά ορισμένα κείμενα αναζητώντας την πρωταρχική τους (αρχέτυπη) δομή [15]. Στο πρώτο δοκίμιό του, Η ανατομία της Κριτικής: τέσσερα δοκίμια {The Anatomy of Criticism: Four Essays (1957)}, παρουσίασε μια θεωρία των λογοτεχνικών «αφηγηματικών τρόπων», οι οποίοι ταξινομήθηκαν με κριτήριο το ηθικό ανάστημα των χαρακτήρων των λογοτεχνικών έργων. Ο Frey, για να διακρίνει τα ευρύτερα σχήματα σε ένα κείμενο (αρχετυπική οργάνωση, μυθοποιικά σχέδια), επιμένει στη διάκριση μεταξύ «μυθοπλασίας» και «μυθιστορήματος», διότι η ταύτιση του πρώτου όρου με τον δεύτερο έχει οδηγήσει στην απώλεια σημαντικών διακρίσεων και κατ επέκταση στην εξασθένηση της λογοτεχνικής παράδοσης [16] Σημειωτική (Semiotics) Από τα μέσα της δεκαετίας του 60, με το έργο της σχολής της Πράγας, ο όρος δομισμός άρχισε να συγχωνεύεται με τον όρο σημειωτική ή σημειολογία (semiology) και να εννοείται μ αυτόν η συστηματική μελέτη των σημείων και των συνδυασμών τους και αυτό ουσιαστικά κάνουν οι δομιστές της λογοτεχνίας. Σύμφωνα με τον Saussure, Σημειωτική είναι η μελέτη των σημείων και των συστημάτων σημασιοδότησης. Αντικείμενο της Σημειωτικής είναι ο τρόπος με τον οποίο τα άτομα αποδίδουν, κωδικοποιούν και ανταλλάσσουν σημασίες και νοήματα [17] Δομισμός και αφήγηση: Η γαλλική αφηγηματολογία Ο Δομισμός προκάλεσε, πέρα από τη μεταμόρφωση της μελέτης της ποίησης, και επανάσταση στο χώρο της αφήγησης. Έτσι, δημιουργήθηκε μία νέα λογοτεχνική επιστήμη, η αφηγηματολογία (Narratology). Βασικοί εκπρόσωποι της οι T. Todorov, Cl. Bremond, A.-J. Greimas και R. Barthes. Την πιο ουσιαστική αλλά και την πιο πλήρη μελέτη του αφηγητή την οφείλουμε στον Γάλλο αφηγηματολόγο Gerard Genette. Η τυπολογία του αφορά στην αναζήτηση των τεχνικών που παράγουν το νόημα ενός αφηγηματικού κειμένου. Ο Gerard Genette ταξινομεί τους αφηγητές με βάση δύο κριτήρια: τη συμμετοχή τους στην ιστορία που 225

6 αφηγούνται και το αφηγηματικό επίπεδο όπου ανήκουν. Σύμφωνα με το πρώτο κριτήριο, υπάρχουν οι ομοδιηγητικοί αφηγητές, που συμμετέχουν στην ιστορία την οποία αφηγούνται είτε ως πρωταγωνιστές (αυτοδιηγητικές αφηγήσεις) είτε ως παρατηρητές και αυτόπτες μάρτυρες, και οι ετεροδιηγητικοί αφηγητές, οι οποίοι δεν έχουν καμία συμμετοχή στην ιστορία που αφηγούνται. Σύμφωνα με το δεύτερο κριτήριο, οι αφηγητές είναι εξωδιηγητικοί ή ενδοδιηγητικοί [18]. Επειδή κάθε αφήγηση αποτελεί ανάπτυξη μιας ρηματικής πρότασης, η διάκριση ανάμεσα στη ιστορία και την αφήγηση δηλώνει ότι η διευθέτηση των αφηγηματικών περιεχομένων μέσα στο κείμενο γίνεται σύμφωνα με τις γραμματικές κατηγορίες του ρήματος: το χρόνο, την έγκλιση και τη φωνή [19]. 1.5 Η θεωρία της διαλογικότητας(dialogism) του Μ. Bakhtin Ο Ρώσος στοχαστής Μ. Bakhtin επιχείρησε να απεγκλωβίσει τη λογοτεχνία από τα στενά όρια της εποχής του, δίνοντάς της μία πιο ευέλικτη μορφή και παραχωρώντας για πρώτη φορά την πρωτοβουλία στον αναγνώστη. Κατά την προσέγγιση του Bakhtin, ο όρος διαλογικότητα αφορά στους ποικίλους τρόπους, με τους οποίους δύο ή περισσότερες φωνές έρχονται σε επαφή και επικοινωνούν μεταξύ τους. Ο ίδιος θέτει στο κέντρο των μελετών του την «επικοινωνία» και όχι τη «γλώσσα». Ο Bakhtin αντέδρασε έντονα κατά της αντικειμενικής γλωσσολογίας του Saussure, επικρίνοντας τον ρωσικό φορμαλισμό και μετατοπίζοντας την προσοχή από το αφηρημένο σύστημα της γλώσσας στα συγκεκριμένα εκφωνήματα των ατόμων μέσα σε διαφορετικά κάθε φορά πλαίσια αναφοράς[20]. Γι αυτόν, «ακόμη και τα νοήματα του παρελθόντος δεν μπορούν να παραμείνουν σταθερά - θα ανανεώνονται πάντα στη διαδικασία της εξέλιξης του διαλόγου» [21]. 1.6 Η έννοια της διακειμενικότητας (intertextuality) Η έννοια της διακειμενικότητας στη μελέτη της λογοτεχνίας, που εισήγαγε η Julia Kristeva οφείλει πολλά στην αρχή της διαλογικότητας του Bakhtin. Σύμφωνα με τη θεωρία της διακειμενικότητας, τα λογοτεχνικά κείμενα δεν αναφέρονται απαραίτητα στην εξωτερική πραγματικότητα, αλλά σε πολλές περιπτώσεις αναφέρονται άμεσα σε άλλα κείμενα. Κάθε κείμενο συναρτάται με άλλα προγενέστερα, ως ένα διαλογικό σύστημα εικόνων, γλωσσών και συγκεκριμένων συνειδήσεων [22].Γεννιέται έτσι η έννοια του διακειμένου, της συνομιλίας δηλαδή μεταξύ των λογοτεχνικών κειμένων, όπου κατά την Kristeva «κάθε κείμενο είναι μια απορρόφηση και μεταμόρφωση άλλων κειμένων» [23]. Mε βάση τη θεωρία της Διακειμενικότητας, είναι πολύ πιθανό δύο κείμενα να συνδέονται μεταξύ τους, χωρίς να το έχουν συνειδητοποιήσει οι δημιουργοί τους. Συνεπώς, ο αναγνώστης θα πρέπει να επιχειρήσει τη λεγόμενη διακειμενική ανάγνωση και ερμηνεία, δηλαδή, μια παράλληλη 226

7 προσέγγιση, προκειμένου να καταδείξει αρχικά τη σχέση που υπάρχει μεταξύ τους και στη συνέχεια να την ερμηνεύσει. 1.7 Φαινομενολογία - Αναγνωστικές Θεωρίες Μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο, καταγράφεται ριζική αλλαγή στις αντιλήψεις για την κυρίαρχη παράμετρο της λογοτεχνικής λειτουργίας, η οποία μέχρι τότε ενέμενε στην ενδοκειμενική προσέγγιση των λογοτεχνικών κειμένων. Στο επίκεντρο τίθεται πλέον ο τρόπος αλληλενέργειας των κειμένων με τους αποδέκτες τους, δηλαδή ο τρόπος ανταπόκρισης του αναγνώστη στην πρόσληψη του λογοτεχνικού κειμένου Η φιλοσοφική αυτή μέθοδος/αναγωγή ονομάστηκε «φαινομενολογία» (Phenomenology), επιστήμη των καθαρών φαινομένων, με κυριότερο εκφραστή τον Γερμανό φιλόσοφο Edmund Husserl. Η πιο πρόσφατη εξέλιξη της ερμηνευτικής στη Γερμανία είναι γνωστή ως «αισθητική της πρόσληψης» ή «θεωρία της πρόσληψης», η οποία εξετάζει τον ρόλο του αναγνώστη στη διαδικασία νοηματοδότησης των λογοτεχνικών κειμένων, που υλοποιείται μόνο με την πράξη της ανάγνωσης [24]. Οι αναγνωστικές θεωρίες είναι η αισθητική της πρόσληψης του H.R. Jauss και η θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης του W. Iser. «Πρόσληψη» ορίζεται ως «εκείνη η δισυπόστατη πράξη που περικλείει τόσο την επίδραση που καθορίζεται από το έργο όσο και τον τρόπο με τον οποίο ο παραλήπτης το δεξιώνεται» ανάλογα με τις ιστορικές, πολιτισμικές και κοινωνικές καταβολές του [25]. «Ανταπόκριση» είναι η θεωρητική προσέγγιση, κατά την οποία η μετατόπιση του σημείου αναφοράς της ανάγνωσης γίνεται όχι προς τον αναγνώστη αλλά προς την ίδια την πράξη της ανάγνωσης (όχι τι λέει το κείμενο, αλλά πώς το διαβάζουμε), όπως αυτή ορίζεται από την αλληλεπίδραση του αναγνώστη με το κείμενο [26]. 1.8 Η Πολιτισμική Θεωρία Η πολιτισμική θεωρία έχει ως αντικείμενο την παραγωγή και την αναπαράσταση της ανθρώπινης εμπειρίας και τη συγκρότηση της ανθρώπινης συνείδησης μέσα από «σημασιοδοτικές πρακτικές», που επεκτείνονται στην ευρεία περιοχή της κουλτούρας. Οι πολιτισμικές σπουδές θεωρούν ως αντικείμενό τους όλους τους τρόπους με τους οποίους συγκροτούνται οι πολιτισμικές ταυτότητες [27]. 1.9 Ο όρος Αποδομισμός (Deconstruction) Το κίνημα του αποδομισμού ή μεταδομισμού (Post-structuralism) κάνει αισθητή την παρουσία του στη λογοτεχνία το 1967, όταν ο J. Derrida δημοσιεύει τα βιβλία Περί Γραμματολογίας, Η Φωνή και το Φαινόμενο και Η Γραφή και η Διαφορά. Ο «αποδομισμός» (deconstruction) δεν πρέπει να θεωρείται λόγω ονόματος ως αποκλειστικά αρνητική 227

8 λογοτεχνική θεωρία, που πρεσβεύει τη διάλυση της δομής του κειμένου. Κυρίως όμως η μέθοδος του αποδομισμού επιχειρεί να δείξει ότι τα ίδια τα κείμενα διαψεύδουν πολλές φορές το νόημα ή τη λογική που τα διέπει [28]. 2 Προσεγγίσεις λογοτεχνικών κειμένων: Aπό τη θεωρία στην πράξη Πολλές απόψεις έχουν κατά καιρούς διατυπωθεί σχετικά με τον τρόπο προσέγγισης των λογοτεχνικών κειμένων, προκειμένου να κατανοήσει κανείς τα βαθύτερα νοήματα της λογοτεχνικής παραγωγής και να νιώσει την αισθητική απόλαυση του λόγου. Οι θεωρίες, που προσπαθούν να συμβάλλουν στην κατανόηση των κειμένων, είναι όπως αναφέραμε πολλές. Τα ερωτήματα που τίθενται, ωστόσο, είναι: Σκοπός της διδασκαλίας της λογοτεχνίας είναι η αισθητική καλλιέργεια του ανθρώπου, η συναισθηματική ολοκλήρωση, η ανάγκη στοχασμού, η δημιουργία ισχυρού γλωσσικού βιώματος, η γνώση απέναντι σε καίρια προβλήματα; Πρόκειται για διαδικασία λήψης, ταύτισης, αλληλεπίδρασης, απομάκρυνσης ή απόσχισης; [29]. 3 Το ερμηνευτικό παράδειγμα: Κ. Π. Καβάφης: «Θερμοπύλες» «Στις 29 Απριλίου 1933 (ημέρα των γενεθλίων του) ο κύριος Κωστής Πέτρου Φωτιάδης Καβάφης, χάρη σε μια εκπληκτική συνέπεια της Μοίρας απέναντι στον ακριβέστερο εξόριστο άρχοντα του ελληνικού λόγου, έκλεισε στη γενέτειρά του τον εβδομηντάχρονο κύκλο της επίγειας ζωής του, και πέρασε στον κύκλο της αιωνιότητας: έγινε οριστικά, ο Καβάφης», έγραφε το 1963 ο Γ. Π. Σαββίδης στη συγκεντρωτική έκδοση των 154 Αναγνωρισμένων Ποιημάτων του Καβάφη ( ) [30]. Με τη συμπλήρωση ογδόντα χρόνων από το θάνατο του Καβάφη και εκατόν πενήντα από τη γέννησή του και αναλογιζόμενοι τη διαχρονική εξέλιξη της ποιητικής του τέχνης, διαπιστώνουμε ότι το έργο του μεγάλου Αλεξανδρινού ποιητή σηματοδοτεί μία μεγάλη τομή στην νεοελληνική ποίηση των αρχών του 20ού αιώνα. Ακολουθεί μία πορεία που περνά από την αρχική απόρριψη στη σταδιακή αναγνώριση, για να καταλήξει στην καθολική αποδοχή και τη διεθνή καθιέρωση [31]. Η προσέγγιση που ακολουθεί αποτελεί μια πρόταση ανάγνωσης του ποιήματος Θερμοπύλες στο πλαίσιο της διδακτικής της λογοτεχνίας. Η μεθοδολογία που ακολουθούμε είναι η στροφή στο ίδιο το κείμενο, επιχειρώντας κατά βάση μία «εκ του σύνεγγυς ανάγνωση», σύμφωνα με τη νεοκριτική θεωρία (close reading) και την τετραπλή ανάγνωση του Richards: νόημα, συναίσθημα, τόνος, πρόθεση. Γενικά στοιχεία: Το ποίημα γράφτηκε το 1901 και δημοσιεύτηκε το Ανήκει στην κατηγορία των φιλοσοφικών διδακτικών ποιημάτων του Καβάφη, παρότι δίνει την 228

9 εντύπωση ότι έχει ιστορική απόχρωση, λόγω των γνωστών ιστορικών όρων που χρησιμοποιεί: «Θερμοπύλες, Εφιάλτης, Μήδοι». Το κύριο νόημα, όμως, υπερβαίνει το στενό ιστορικό πλαίσιο και αποκτά πιο ευρύ χαρακτήρα. Ο Καβάφης διατηρεί τους όρους αυτούς ως σύμβολα, αφίσταται, όμως, του ιστορικού πλαισίου και δίνει στο ποίημα φιλοσοφική διάσταση [32]. Το θέμα του κειμένου: Ο Καβάφης αποδίδει τιμή σε όλους όσοι βάζουν σκοπό της ζωής τους την αντίσταση σε κάθε δυσκολία και παραμένουν ακλόνητοι στο χρέος, παρόλο που ξέρουν από πριν ότι θα ηττηθούν και θα υποκύψουν σε ανυπέρβλητες δυνάμεις. Αρχίζοντας από τον τίτλο την πρώτη λέξη του κειμένου διαπιστώνουμε ότι η λέξη Θερμοπύλες είναι ένα πασίγνωστο σύμβολο πολεμικής ανδρείας και αρετής, με βαρύνουσα ιστορική φόρτιση (τόπος της ιστορικής μάχης Ελλήνων και Περσών το 480 π.χ.). [33]. Εδώ αναπτύσσεται η προβληματική για το πώς λειτουργεί το σύμβολο αυτό στο συγκεκριμένο λογοτεχνικό κείμενο. Ο μονολεκτικός τρόπος απόδοσης του τίτλου (Θερμοπύλες αντί Οι Θερμοπύλες) του προσδίδει μια πιο καθολική συμβολική σημασία πέρα από το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός, αποδεσμεύοντας τη λέξη από τη μονοσημική της διάσταση και χρησιμοποιώντας την με μία αναλογική αναθεώρηση: αγωνιστική πορεία μέχρι το τέλος, χωρίς κίνητρα εξωτερικών ανταμοιβών, όχι μόνο στο πεδίο της μάχης, αλλά και στο στίβο της κοινωνίας και της καθημερινής ζωής [34]. Ενδεικτικά, χωρίζουμε το ποίημα σε τρεις θεματικές ενότητες. Α ενότητα: στίχοι 1 3: Στους δύο πρώτους στίχους «τιμή σ εκείνους όπου στην ζωήν των ώρισαν και φυλάγουν Θερμοπύλες» φαίνεται καθαρά ότι το σύμβολο Θερμοπύλες διευρύνεται με τον προσδιορισμό στην ζωήν των. Επομένως, οι Θερμοπύλες δεν μπορεί να είναι μόνο πολεμικές ούτε απαραίτητα πολεμικές, αλλά αποκτούν ευρύτερη αξιακή σημασία. Συμβολίζουν κάθε δύσκολη, αδιέξοδη κατάσταση, που έχει αναλογίες με το συγκεκριμένο ιστορικό γεγονός. Λέξεις βαρύνουσας σημασίας στους δύο πρώτους στίχους: τιμή= εκτίμηση, θαυμασμός, αναγνώριση-τιμή σ εκείνους: μόνο σ αυτούς που αγωνίστηκαν κι έμειναν πιστοί στα ιδανικά τους.- Ώρισαν: επέλεξαν να προασπίζονται μία οριακή, χωρίς συμβιβασμούς στάση ζωής.-και φυλάγουν: διαφυλάττουν, προασπίζονται υψηλές αξίες και ιδανικά χαρακτηριστική η χρήση του και αντί του να: υποδηλώνει ότι υπηρετούν στην πράξη τους σκοπούς που έθεσαν και δε μένουν μόνο στα λόγια και τις διακηρύξεις. Ο τρίτος στίχος «Ποτέ από το χρέος μη κινούντες» λειτουργεί εμφανώς συμβολικά. Στους τρεις πρώτους στίχους, επομένως, διαμορφώνεται το λειτουργικό ισοδύναμο του τίτλου συμβόλου «Θερμοπύλες», καθορισμός ενός χρέους (ώρισαν, χρέος) και αμετακίνητη υπεράσπισή του (μη κινούντες, φυλάγουν) [35]. 229

10 Β ενότητα: στίχοι 4 10: Στους στίχους αυτούς παρουσιάζονται όλα τα ηθικά γνωρίσματα και οι αξίες των ανθρώπων που ζουν με υψηλά ιδανικά: δίκαιοι κ ίσιοι: πιστεύουν στην ιδέα του δικαίου και δρουν με απόλυτη ευθύτητα, συνέπεια και τιμιότητα. Αυστηροί απέναντι στον εαυτό τους, απέναντι στους άλλους όμως με λύπη και ευσπλαχνία: η δικαιοσύνη που πρεσβεύουν δεν είναι άκαμπτη, καταπιεστική, άτεγκτη, αλλά ευσπλαχνική. Οι άνθρωποι αυτοί συνεπικουρούν τους άλλους και εφαρμόζουν τις αρχές της ανθρωπιάς, του αλτρουισμού. -γενναίοι οσάκις είναι πλούσιοι, κι όταν είναι πτωχοί, πάλ εις μικρόν γενναίοι: συμπάσχουν με τους άλλους, κυρίως με τους κοινωνικά αδύναμους, είναι γενναίοι ( με την έννοια γενναιόδωροι) στα μεγάλα και στα μικρά είτε είναι πλούσιοι είτε φτωχοί. Η σταθερότητα της γενναιοδωρίας και της μεγαλοψυχίας τους εξαίρεται με το κυκλικό σχήμαεπανάληψη της λέξης [36] πάντοτε την αλήθεια ομιλούντες: Επειδή οι άνθρωποι αυτοί έχουν τέτοια συνείδηση, ζουν πάντα με γνώμονα την αλήθεια.-πλην χωρίς μίσος για τους ψευδομένους: ωστόσο, δείχνουν κατανόηση απέναντι στους άδικους, τους ψευδόμενους, τους ανειλικρινείς και δε συμπεριφέρονται σκληρά αλλά με ευπρέπεια και ευαισθησία, γνωρίζοντας ότι και αυτοί έχουν τη δυνατότητα να βελτιωθούν. Γ ενότητα: στίχοι 11 14: Στους στίχους αυτούς επανέρχεται η έννοια της τιμής. Στους ανθρώπους που μένουν πιστοί στο χρέος και αγωνίζονται, αξίζει να αποδοθεί η μέγιστη τιμή. Ωστόσο, τους πρέπει και περισσότερη τιμή, γιατί ξεπερνούν το ανθρώπινο μέτρο και μένουν σταθεροί στις αρχές τους, αν και ξέρουν ότι κάποια στιγμή θα προδοθούν ή θα ηττηθούν. Στο σημείο αυτό, επανέρχεται ο ποιητής στο ιστορικό γεγονός της μάχης των Θερμοπυλών με τις λέξεις Εφιάλτης, Μήδοι, που λειτουργούν όπως και οι Θερμοπύλες, εξίσου ως σύμβολα. Ο Εφιάλτης μπορεί να είναι συνώνυμο του προδότη ή να αντιπροσωπεύει αντικειμενικές δυσμενείς συνθήκες. Η λέξη Μήδοι, εδώ, χρησιμοποιείται ως σύμβολο των ανυπέρβλητων εμποδίων, των αντίθετων δυνάμεων που πιθανόν θα επικρατήσουν, της καταστροφής. Οι άνθρωποι, όμως, που μένουν πιστοί στο χρέος, αν και ξέρουν ότι σε κάθε βήμα καραδοκούν Εφιάλτες και ότι οι Μήδοι θα τους κατατροπώσουν, ζουν προσηλωμένοι σε αυτό και γίνονται οι τραγικοί ήρωες του Καβάφη [37]. Προκειμένου να ολοκληρώσουμε την εκ του σύνεγγυς ανάγνωση του ποιήματος, θεωρούμε απαραίτητο να τονίσουμε κάποια ακόμη σημεία: Βασικό δομικό και διαρθρωτικό ρόλο στην οργάνωση της νοηματικής συνοχής του κειμένου έχει η λέξη τιμή. Έτσι, οι στίχοι 1-3, που σχετίζονται με το σύμβολο των Θερμοπυλών στην ιστορική του διάσταση, ολοκληρώνονται στους στίχους Οι στίχοι 4-10 παρουσιάζουν γενικά τα ηθικά χαρακτηριστικά όλων των ανθρώπων που μένουν πιστοί στο χρέος. Εδώ ενυπάρχει η έννοια της «αποδόμησης» της αρχικής σημασίας του συμβόλου η μόνη λέξη 230

11 που μας επαναφέρει στο σύμβολο είναι η επανάληψη της λέξης «γενναίοι», στους στίχους 6-7, που και αυτή έχει τη σημασία «γενναιόδωροι». Το συγκινησιακό αισθητικό αποτέλεσμα, που προκαλεί ένα κείμενο στον αναγνώστη, εξαρτάται (και) από τον τόνο, τη γλώσσα και το ύφος του. Ο Richards ορίζει την ποίηση «ως την υπέρτατη μορφή συγκινησιακής χρήσης της γλώσσας» και αυτή τη χρήση θεωρεί κύρια αρετή του ποιήματος. Στο συγκεκριμένο ποίημα, διακρίνεται η ιδιοτυπία του καβαφικού λόγου και ο υψηλός πεζολογικός τόνος. Η ενότητα της ενδοκειμενικής ανάλυσης του ποιήματος επιτυγχάνεται με τη συνάφεια των επιμέρους στοιχείων, γλωσσικών και εκφραστικών: η γλώσσα είναι δημοτική, με πολλά στοιχεία από την καθαρεύουσα και ορισμένες «καβαφικές γλωσσικές ιδιοτυπίες»- μη κινούντες, πλην όμως, κτλ. Διαμορφώνεται ένα προσωπικό ύφος, με λιτή και σαφή έκφραση, χωρίς εκφραστικά στολίδια, αλλά με λέξεις ιδιαίτερης βαρύτητας (τιμή, γενναίοι, χρέος). Μόνο στη δεύτερη ενότητα παρατηρούμε συχνή χρήση επιθέτων, μετοχών (μη κινούντες, συντρέχοντες, ομιλούντες) και κάποιες επαναλήψεις. Και όμως αυτή η ποίηση, με τη λιτή επιγραμματική έκφραση, χωρίς πολλά σχήματα λόγου και λυρικές εξάρσεις, είναι που αγγίζει τον αναγνώστη και τον συγκινεί [38]. Η καβαφική ειρωνεία: Κατά τον Γ. Βελουδή, «το έργο του Καβάφη εμπεριέχει μία τόσο μεγάλη ποικιλία ειρωνικών σχημάτων, οργανικά διαρθρωμένων, ώστε αυτή η ίδια η καβαφική ειρωνεία να ανακηρύσσεται σε μία βασική ερμηνευτική κατηγορία του καβαφικού έργου» [39]. Ένα παράδειγμα ειρωνείας εντοπίζουμε στον τελευταίο στίχο «και οι Μήδοι επί τέλους θα διαβούνε», στη χρήση του προσδιορισμού επί τέλους. Εάν εκλάβουμε την ερμηνεία του προσδιορισμού αυτού ως έκφραση αγανάκτησης, αδημονίας ή ικανοποίησης, κάνουμε μία ειρωνική ανάγνωση του στίχου, που υπονομεύει το νοηματικό περιεχόμενο και το σύμβολο των Θερμοπυλών. Ωστόσο, θα μπορούσαμε να τον εκλάβουμε ως απλό χρονικό προσδιορισμό, σε αντιστοιχία με το τέλος του προηγούμενου στίχο [40]. Η παρουσία του ποιητή η διερεύνηση της πρόθεσης: Ο ποιητής δεν εμφανίζεται ο ίδιος, παρά μόνο μέσα από προσωπείο, κατά το οποίο φαίνεται να μιλά κάποιος σε γ πρόσωπο. Στο ποίημα η σοφία κατέχει κεντρική θέση ο Καβάφης κατατάσσει τον εαυτό του σε αυτούς που κατέχουν τη σοφία. Η λέξη συνιστά πνευματική κατάσταση και εκδηλώνεται ως επίγνωση, πρόβλεψη. Πρόθεση του ποιητή είναι όχι τόσο να πληροφορήσει τους αναγνώστες για μία κατάσταση ή ένα συμβάν, όσο να διδάξει, να παροτρύνει και κυρίως να επικοινωνήσει μαζί τους και να τους συγκινήσει. 4 Αντί επιλόγου Στην παρούσα εργασία εξετάσαμε κάποιες από τις βασικότερες προσεγγίσεις της Θεωρίας της Λογοτεχνίας και επιχειρήσαμε μία ενδεικτική ανάλυση του ποιήματος Θερμοπύλες, 231

12 διερευνώντας τις σχέσεις αλληλεπίδρασης μεταξύ συγγραφέα, κειμένου και αναγνώστη. Έτσι το λογοτεχνικό κείμενο παύει να θεωρείται ένα κλειστό σύστημα, καθώς καθιερώνεται μία ακόμη σταθερή το λογοτεχνικού φαινομένου: ο αναγνώστης. 5 Βιβλιογραφικές αναφορές [ 1] Ήγκλετον, Τ. Εισαγωγή στη Θεωρία της Λογοτεχνίας, μτφρ. Μ. Μαυρωνάς. Οδυσσέας, Αθήνα, 1989, 21. [ 2] Φρυδάκη, Ε. Η θεωρία της λογοτεχνίας στην πράξη της διδασκαλίας. Κριτική, Αθήνα, 2003, [ 3] Hall, J. H. Η Κοινωνιολογία της Λογοτεχνίας, μτφρ. Μ. Τσαούση. Gutenberg, Αθήνα, 1990, 44. Ματσαγγούρας, Η. Η Σχολική Τάξη, τ. Β, Κειμενοκεντρική Προσέγγιση του Γραπτού Λόγου. Αυτοέκδοση, Αθήνα, 2001, [ 4] Hirsch, E. Validity in Interpretation. New Haven, Yale University Press, 1967, 8. Hallyn, F. «Από την ερμηνευτική στην αποδόμηση», στο M. Delcroix, F. Hallyn, Εισαγωγή στις σπουδές της λογοτεχνίας, επιμ.-μτφρ. Ι. Ν. Βασιλαράκης. Gutenberg, Αθήνα, 1997,376. [ 5] Μαρκαντωνάτος, Γ. Βασικό λεξικό λογοτεχνικών και φιλολογικών όρων. Gutenberg, Αθήνα, 2008, 162. Ήγκλετον, Τ., ό.π., 111. [ 6] Musschoot, A.-M. O «New Criticim», στο M. Delcroix, F. Hallyn, Εισαγωγή στις σπουδές της λογοτεχνίας, επ.-μετ. Ι. Ν. Βασιλαράκης. Gutenberg, Αθήνα, 2000, [ 7] Freund, E., The Return of the Reader, Reader-response criticism. Methuen, London and New York, 1987, 23. Φρυδάκη, Ε., ό.π.,119. [ 8] Φρυδάκη, Ε. ό.π., 118 [ 9] Culler, J. Λογοτεχνική θεωρία. Μια Συνοπτική Εισαγωγή, μτφρ. Κ. Διαμαντάκου. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο, 2000, 171. [10] Καψωμένος, Ε. «Η διδασκαλία της λογοτεχνίας στη Μέση Εκπαίδευση: Προβλήματα θεωρίας και μεθόδου», στο Σ. Καμαρούδης, Ελ. Χοντολίδου (επιμ.) Σημειωτική και Εκπαίδευση. Παρατηρητής, Θεσσαλονίκη, 1996, [11] Fokkema, D., E. Ibsch. Θεωρίες λογοτεχνίας του εικοστού αιώνα, επιμ. Ε. Καψωμένος, μτφρ. Γ. Παρίσης. Πατάκης, Αθήνα, 1997, 43. Φρυδάκη, Ε., ό.π., 126. [12] Ήγκλετον,T., ό.π [13] Ματσαγγούρας, Η., ό.π., 31. [14] Τομπαϊδης, Δ. Διδασκαλία Νεοελληνικής Γλώσσας. Βάνιας, Θεσσαλονίκη, 1995, 47. [15] Παπακωστούλα-Γιανναρά, Γ., Α. Παπαδόπουλος, Α. Στέφος. Η διδασκαλία στα Κείμενα και στη Γλώσσα. Παπαδήμα, Αθήνα, 1991, 23. [16] Walton, Litz, A., L. Menand, L. Rainey (επιμ.). Μοντερνισμός και Νέα Κριτική. Ι.Ν.Σ. Ίδρυμα Μανόλη Τραναταφυλλίδη, Θεσσαλονίκη, 2013, 706. [17] Saussure, de F. Μαθήματα Γενικής Γλωσσολογίας, μτφρ. Φ. Αποστολπουλος. Παπαζήση, Αθήνα, 1979, 45. Ήγκλετον, Τ., ό.π., 157. [18] ΥΠΕΠΘ. Λεξικό Λογοτεχνικών Όρων. Κορυφή, Αθήνα, 2006, 31. Ήγκλετον, Τ., ό.π [19] Φρυδάκη, Ε., ό.π., 143. [20] Ήγκλετον, Τ., ό.π., 179. Φρυδάκη, Ε., ό.π., 153. [21] Bakhtin, M. Speech Genres and other late essays, μτφρ. Vern W. McGee, επιμ. Caryl Emerson and Michael Holquist. University of Texas Press, Austin, 1986,

13 [22] Τodorov, T. Mikhaïl Bakhtine, Le Principe dialogique. Seuil, coll. Poétiqe, Paris, 81,103. [23] Kristeva, J. Sémiotique- Recherches pour une sémanalyse. Seuil, Paris, 1969, [24] Ήγκλετον, Τ. ό.π , 121. [25] Jauss, H. R. Η θεωρία της πρόσληψης, μτφρ. Μ. Πεχλιβάνο., Εστία, Αθήνα, 1995, 93. [26] Iser, W. L acte de lecture. Theorie de l effet esthetique, Mardaga, Hayen, 1976, 93. Φρυδάκη, Ε. Ό.π [27] Culler, J., ό.π., 57. Φρυδάκη, Ε., ό.π., 173. [28] Μαρκαντωνάτος, Γ. ό.π., 57. [29] Κουκουλομμάτης, Δ. Λογοτεχνία και Γλώσσα στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. ΕΛΛΗΝ, Αθήνα, 1999, 87-89, [30] Σαββίδης, Γ. Π. Κ. Π. ΚΑΒΑΦΗ ΤΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ. Ίκαρος, Αθήνα, 1993, 5. [31] Καψωμένος, Ε. Η ποίηση και η Ποιητική του Κ. Π. Καβάφη. 2013, ανακτήθηκε από το διαδίκτυο:www.eks-ik.eu/dimosieyseis-ekdoseis/arthra-meletes/113-i-poiisi-kai-ipoiitiki tou-k-v-kavafi. [32] Ρώμας, Χ. Κ. Π. Καβάφης. Σαβάλας, Αθήνα, 2006, 26. [33] Κοκόλης, Ξ. Α. «Φορμαλισμός, Διδακτική της Λογοτεχνίας και οι «Θερμοπύλες» του Καβάφη». Περιοδικό Φιλόλογος, τ Θεσσαλονίκη, Οκτώβριος 1977, 138. [34] Τζωρτζόπουλος, Δ. «Η Διδασκαλία του Καβάφη στο Γυμνάσιο και το Λύκειο», Ανακτήθηκε από το Διαδίκτυο 2/7/2013. [35] Κοκόλης, Ξ. Α., ό.π., Τζωρτζόπουλος, Δ., ό.π., [36] Ρώμας, Χ., ό.π., 26. [37] Μάλαμμα, Α. «Κ. Π. Καβάφη, Θερμοπύλες (1903)», Ανακτήθηκε από το Διαδίκτυο: filologos-hermes.blogspot.gr/2012/08/1903.html. [38] Εμμανουηλίδης, Π., Ε. Πετρίδου-Εμμανουηλίδου. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας. Μεταίχμιο, Αθήνα, 2006, 477. Μάλαμμα, ό.π., Κουκουλομμάτης, ό.π.,τζωρζόπουλος, Δ., ό.π. [39] Βελουδής, Γ. Προτάσεις. Κέδρος, Αθήνα, 1981, 93. [40] Κοκόλης, Ξ. Α., ό.π., Σοφία Ζερδελή Φιλόλογος- Διδάκτωρ Δ.Π.Θ. Ηλ. ταχ.: 233

Η Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ

Η Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ ΚΥΡΙΑΚΟΣ Α. ΚΟΥΝΟΥΠΗΣ Υποψήφιος διδάκτωρ Η Ι ΑΣΚΑΛΙΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΣΛΗΨΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗΣ «Το λογοτεχνικό κείμενο δουλεύει μέσα μας, και εμείς δουλεύουμε

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης

Σωφρόνης Χατζησαββίδης. Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης Σωφρόνης Χατζησαββίδης Οι σύγχρονες κριτικές γλωσσοδιδακτικές προσεγγίσεις στη διδασκαλία της γλώσσας ως δεύτερης και ξένης 1 ΣΚΟΠΟΣ Oι σύγχρονες κριτικές προσεγγίσεις που έχουν αναπτυχθεί τα τελευταία

Διαβάστε περισσότερα

Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο

Φροντιστήρια ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ www.prooptikh.com 1. Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Φροντιστήρια "ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ" www.prooptikh.com 1 Οδηγίες για την αξιολόγηση των φιλολογικών μαθημάτων στο Γυμνάσιο Η εξεταστέα ύλη του Γυμνασίου είναι τα 3/5 της ύλης που διδάχθηκε, με την προϋπόθεση ότι η

Διαβάστε περισσότερα

Η θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης και η διδασκαλία της δημιουργικής γραφής: Θεωρία και πράξη.

Η θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης και η διδασκαλία της δημιουργικής γραφής: Θεωρία και πράξη. Η θεωρία της αναγνωστικής ανταπόκρισης και η διδασκαλία της δημιουργικής γραφής: Θεωρία και πράξη. Δρ Στέλλα Σπ. Νάκη φιλόλογος, Α Αρσάκειο Γυμνάσιο Ψυχικού stellanaki@yahoo.gr Εισαγωγικά Η μετατόπιση

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΑΘΗΜΑ ΘΕΑΤΡΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ Ι. ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΚΑΙ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ Το μάθημα της Θεατρικής Αγωγής θα διδάσκεται από φέτος στην Ε και Στ Δημοτικού. Πρόκειται για μάθημα βιωματικού χαρακτήρα, με κύριο

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

ΘΕΩΡΗΤΙΚΑ ΜΟΝΤΕΛΑ Ι ΑΣΚΑΛΙΑΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΚΑΙ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΕΦΟΡΜΑΓΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, 5 CFU 1. prof. Paola Maria Minucci (6 ιδακτικές ώρες): 1 CFU Α ΜΕΡΟΣ, 0,5 CFU (In data da stabilire) ιδακτική της νεοελληνικής ποίησης 1: Ανάλυση του κειµένου Β ΜΕΡΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 17448 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: Κατσικογιώργου Ειρήνη Θέματα Α. Στο κείμενο καταγράφονται τα χαρακτηριστικά του δημοσιογραφικού

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου

Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων. *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου Ηθική και Λογοτεχνία* Σεμινάρια Επιθεωρητών Φιλολογικών Μαθημάτων Σεπτέμβριος 2013 *ΗΗ παρούσα μορφή έχει ελεγχθεί από την Επιστημονική υπεύθυνη του Π.Σ.Λ. ρα Αφροδίτη Αθανασοπούλου 1 Λογοτεχνία σημαίνοναισθητικό

Διαβάστε περισσότερα

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος

Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Σχόλια και υποδείξεις για το Σχέδιο Μαθήματος Ακολούθως αναπτύσσονται ορισμένα διευκρινιστικά σχόλια για το Σχέδιο Μαθήματος. Αφετηρία για τον ακόλουθο σχολιασμό υπήρξαν οι σχετικές υποδείξεις που μας

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Περίληψη ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ Α ΛΥΚΕΙΟΥ Α. Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόµενο του κειµένου σε 100-120 λέξεις χωρίς δικά σας σχόλια. Το κείµενο αναφέρεται στις επιπτώσεις της

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επιμέλεια: Γεώργιος Μπαρμπούτης

Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επιμέλεια: Γεώργιος Μπαρμπούτης ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑ Η ΠΕΡΙΛΗΨΗ επιμέλεια: Γεώργιος Μπαρμπούτης Α. Η ΤΕΧΝΙΚΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ 1. Διαβάζουμε προσεκτικά ολόκληρο το κείμενο, για να κατανοήσουμε το περιεχόμενό του και να επισημάνουμε το θεματικό του

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ

ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΕΝΙΑΙΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ Το παρόν πλαίσιο προγράμματος σπουδών επιδιώκει: α) να συνδέσει τους σκοπούς, τους στόχους και τους τρόπους (μεθόδους, μέσα

Διαβάστε περισσότερα

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1

Ρομαντισμός. Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Ρομαντισμός Εργασία για το μάθημα της λογοτεχνίας Αραμπατζή Μαρία, Βάσιου Μαρίνα, Παραγιού Σοφία Σχολικό έτος 2013-2014 Τμήμα Α1 Τζον Κόνσταμπλ Το κάρο του σανού Ρομαντισμός Τέλη 18 ου αι. μέσα 19 ου αι.

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ

ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ ΠΛΑΙΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ (ΠΣ) Χρίστος Δούκας Αντιπρόεδρος του ΠΙ Οι Δ/τές ως προωθητές αλλαγών με κέντρο τη μάθηση Χαράσσουν τις κατευθύνσεις Σχεδιάσουν την εφαρμογή στη σχολική πραγματικότητα Αναπτύσσουν

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου»

ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» ΤΡΟΠΟΙ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΨΗΦΙΑΚΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ «οι μύθοι του Αισώπου» 6/Θ ΔΗΜ. ΣΧΟΛΕΙΟ ΚΙΤΡΟΥΣ ΠΙΕΡΙΑΣ Μαρία Υφαντή (ΠΕ 11) Δαμιανός Τσιλφόγλου (ΠΕ 20) Θέμα: Μύθοι Αισώπου και διδαχές του Τάξη

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ίας νου ω αραγ ου π ς ν θεση ης κειµέ ν. κ θούν έ υ ς ο ω ψ η λ τ τ ι η ίλ ία έχε ακο εµά Περι θοδολογ α της περ πτυξη θ οτήτων ί ά ν ε M θοδολογ ατική αν απάνω ε η

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΙΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α )

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ. Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) 29 Μαΐου 2014 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Απαντήσεις Θεμάτων Πανελληνίων Εξετάσεων Εσπερινών Επαγγελματικών Λυκείων (ΟΜΑΔΑ Α ) Α1. Ο συγγραφέας του κειμένου αναφέρεται στη σημασία του δημιουργικού σχολείου στη

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ Οµάδα Εργασίας: Βενετία Αποστολίδου Νικολίνα Κουντουρά Κατερίνα Προκοπίου Ελένη Χοντολίδου ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΣ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ

ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ ΠΛΑΤΩΝΟΣ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΘΕΩΡΗΤΙΚΗ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ Κάθε γνήσιο αντίτυπο φέρει την υπογραφή του συγγραφέα Σειρά: Εκπαιδευση Σχολικά βοηθήματα (για το Λύκειο) Πλάτωνος Πρωταγόρας Γ Λυκείου Θεωρητική Κατεύθυνση

Διαβάστε περισσότερα

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων

113 Φιλολογίας Ιωαννίνων 113 Φιλολογίας Ιωαννίνων Η Φιλοσοφική Σχολή ιδρύθηκε στα Ιωάννινα και λειτούργησε για πρώτη φορά κατά το ακαδημαϊκό έτος 1964-65 ως παράρτημα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (Β.Δ.

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας: Αθήνα, 04-03-2014 Αρ. Πρωτ. 30631/Γ2

Βαθμός Ασφαλείας: Να διατηρηθεί μέχρι: Βαθ. Προτεραιότητας: Αθήνα, 04-03-2014 Αρ. Πρωτ. 30631/Γ2 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ----- ΤΟΜΕΑΣ Π/ΘΜΙΑΣ & Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ Δ/ΝΣΗ ΣΠΟΥΔΩΝ Δ/ΘΜΙΑΣ ΕΚΠ/ΣΗΣ ΤΜΗΜΑ Α ----- Ταχ. Δ/νση: Ανδρέα Παπανδρέου 37 Τ.Κ. Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

ιάγραµµα διηγήµατος, µια διδακτική δοκιµή για το Πατέρα στο σπίτι του Αλ. Παπαδιαµάντη

ιάγραµµα διηγήµατος, µια διδακτική δοκιµή για το Πατέρα στο σπίτι του Αλ. Παπαδιαµάντη ιάγραµµα διηγήµατος, µια διδακτική δοκιµή για το Πατέρα στο σπίτι του Αλ. Παπαδιαµάντη Ο τίτλος αυτής της µικρής εργασίας, οφείλω να οµολογήσω, δεν είναι τυχαίος. Ούτε, φοβάµαι, και αθώος, αν θυµηθούµε

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία Ύφος (συναντιέται επίσης η έννοια «τόνος του κειμένου»): Διδακτικό, παραινετικό, προτρεπτικό, εξομολογητικό, απλό, λιτό, επιγραμματικό, ρητορικό,

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.

Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία. Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307. Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth. Τίτλος Μαθήματος: Εισαγωγή στην παιδική λογοτεχνία Κωδικός Μαθήματος: ΓΛ0307 Διδάσκων: Διδάσκουσα: Τσιλιμένη Τασούλα, tsilimeni@uth.gr Είδος Μαθήματος: Υποχρεωτικό Εξάμηνο: 1 ο και 2 ο Μονάδες ECTS: 6

Διαβάστε περισσότερα

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ

ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΠΑΝΕΛΛΑΔΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΗΜΕΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Α ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) EΣΠΕΡΙΝΑ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος

Προς όλες και όλους τις/τους φοιτήτριες και φοιτητές του Τμήματος ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΤΜΗΜΑ ΙΤΑΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΛΟΓΙΑΣ Πρόεδρος: Φοίβος-Βασίλειος Γκικόπουλος Τηλ. 2310-997584 Εmail: ghico@itl.auth.gr ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πληροφορίες:

Διαβάστε περισσότερα

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή)

186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) 186 Γλώσσας Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξείνειων Χωρών Θράκης (Κομοτηνή) Σκοπός Το Τμήμα σύμφωνα με το ιδρυτικό του διάταγμα, έχει ως κύρια αποστολή «την καλλιέργεια, προαγωγή και διάδοση, με τη διδασκαλία

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων

ΠΡΟΣ: Οι Υπουργοί Εσωτερικών, Αποκέντρωσης και Ηλεκτρονικής Διακυβέρνησης Παιδείας, Δια Βίου Μάθησης και Θρησκευμάτων ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΔΙΑ ΒΙΟΥ ΜΑΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ----- ΕΝΙΑΙΟΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΚΑΙ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ. ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΙΔΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΤΜΗΜΑ Β, ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ -----

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Οργανώνοντας την έρευνα ΒΑΣΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΠΟΝΗΣΗ ΜΙΑΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Προκαταρκτική έρευνα Διερευνήστε πριν απ όλα την περιοχή μέσα στην οποία μπορεί να βρεθεί ένα ερευνητικό ερώτημα. Τυπικές

Διαβάστε περισσότερα

2Θ1.21 Θεωριες αποδομησης του χωρου και του φυλου 2013-2014. Βάνα Τεντοκάλη Δρ Αρχιτεκτονικης Καθηγητρια Αριστοτελειο Πανεπιστημιο Θεσσαλονικης

2Θ1.21 Θεωριες αποδομησης του χωρου και του φυλου 2013-2014. Βάνα Τεντοκάλη Δρ Αρχιτεκτονικης Καθηγητρια Αριστοτελειο Πανεπιστημιο Θεσσαλονικης 2Θ1.21 Θεωριες αποδομησης του χωρου και του φυλου 2013-2014 Βάνα Τεντοκάλη Δρ Αρχιτεκτονικης Καθηγητρια Αριστοτελειο Πανεπιστημιο Θεσσαλονικης Θανάσης Μουτσόπουλος (επισκεπτης διδασκων) Δρ Αρχιτεκτονικης

Διαβάστε περισσότερα

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής

Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ. Κώστας Ν. Τσιαντής Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΩΣ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ Κώστας Ν. Τσιαντής Πρόβλημα που τέθηκε από τους διοργανωτές της διημερίδας Οι Έλληνες εκπαιδευτικοί

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013

ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ. Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία. Γεώργιος Πετάσης. Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ Μάθημα 1 ο : Εισαγωγή στην γλωσσική τεχνολογία Γεώργιος Πετάσης Ακαδημαϊκό Έτος: 2012 2013 ΤMHMA MHXANIKΩΝ Η/Υ & ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ, Πανεπιστήμιο Πατρών, 2012 2013 Τι είναι η γλωσσική τεχνολογία;

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΣΧΟΛΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΧΟΛΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ: ΛΟΓΟΣ, ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης

Κατηγορίες υποψηφίων που γίνονται δεκτοί στο Πρόγραμμα: Εκπαιδευτικοί Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΜΕ ΤΙΤΛΟ: «Αξιολόγηση Εκπαιδευτικής Επάρκειας Ανάπτυξη παιδαγωγικών και διδακτικών δεξιοτήτων στη Γενική, Ειδική και Διαπολιτισμική Αγωγή, με έμφαση στην Καινοτομία και

Διαβάστε περισσότερα

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών

Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Νέες τάσεις στη διδακτική των Μαθηματικών Μέχρι πριν λίγα χρόνια ηαντίληψη που επικρατούσε ήταν ότι ημαθηματική γνώση είναι ένα αγαθό που έχει παραχθεί και καλούνται οι μαθητές να το καταναλώσουν αποστηθίζοντάς

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα

Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο. Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία. Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης. Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Λόγου Παίγνιον Ψυχαγωγία, Τέχνη, Γλώσσα στο σχολείο Αστική μη Κερδοσκοπική Εταιρία Υπηρεσίες Πολιτιστικής Εκπαίδευσης Καραϊσκάκη 28, Ψυρρή, Αθήνα Κατά κοινή αντίληψη στην λογοτεχνία, η μετάφραση οδηγεί

Διαβάστε περισσότερα

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ.

Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Τµήµα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας Α.Π.Θ. Η ιστορία του Το Τµήµα ιδρύθηκε το 1951, αρχικά ως µέρος του Ινστιτούτου Ξένων Γλωσσών και Φιλολογιών του Πανεπιστηµίου Θεσσαλονίκης, και στη συνέχεια, από

Διαβάστε περισσότερα

Απαντήσεις λυρισµό 2.

Απαντήσεις λυρισµό 2. Απαντήσεις 1. Η λιτότητα, η εκφραστική καθαρότητα, ο δωρικός χαρακτήρας της αφήγησης, το απλό και λιτό ύφος, ο αφαιρετικός και συνάµα περιεκτικός λόγος, είναι µερικά από εκείνα τα χαρακτηριστικά γνωρίσµατα

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ (Οι απαντήσεις θεωρούνται ενδεικτικές) A1. ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ HMEΡΗΣΙΩΝ ΚΑΙ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ A ) ΚΑΙ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΩΝ ΛΥΚΕΙΩΝ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΤΡΙΤΗ 21 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΗΜΕΡΗΣΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση

Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση Οι εξελίξεις στο χώρο της πιστοποίησης και τα νέα δεδομένα στη χώρα μας. TIE: Μια καινοτόμος πρόταση Η πρωτοφανής κρίση που πλήττει τα τελευταία χρόνια τη χώρα μας είναι βέβαιο ότι θα καταστήσει σύντομα

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ & ΤΗΛΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ της ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ Μ. Γρηγοριάδου Ρ. Γόγουλου Ενότητα: Η Διδασκαλία του Προγραμματισμού Περιεχόμενα Παρουσίασης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ

ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΜΑΘΗΣΗ ΜΕΣΩ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ 1 ΑΠΌ ΤΗ «ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ»ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΆΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΏΝ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΉ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΤΆΞΗ Ε.ΚΟΛΈΖΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΙΣΗΓΗΣΗΣ 1. Τι αλλαγές επιχειρούν τα νέα ΠΣ; 2 2. Γιατί το πέρασμα στην πράξη (θα)

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ.

ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ν. ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΓΕ.Λ. Α.1. Πεζολογία: Παρά το γεγονός ότι το ποίημα εκφράζει συναισθηματικές καταστάσεις, αποπνέει έντονη συγκίνηση. Ο λυρισμός, ωστόσο, εκφράζεται μόνο

Διαβάστε περισσότερα

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων

Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Πιστοποίηση επάρκειας της ελληνομάθειας. Οδηγίες για την ανάπτυξη εξεταστικών ερωτημάτων Εισαγωγή Από το Μάιο του 2011 έγιναν ουσιαστικές και ριζικές αλλαγές στο πιστοποιητικό ελληνομάθειας, που αφορούν

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελματικές κάρτες

Επαγγελματικές κάρτες Επαγγελματικές κάρτες Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι στον γραμματισμό Θεματική: Τα επαγγέλματα των γονιών της τάξης μας ΤΙΤΛΟΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΕ ΤΥΠΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ ΗΡΑΚΛΗΣ ΣΧΟΛΙΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ https://sym.pblogs.gr ΕΙΔΗ ΛΟΓΟΥ ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; ΑΝΑΦΟΡΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΚΑΤΕΥΘΥΝΤΙΚΟΣ Κειμενικό είδος ΤΙ ΣΤΟΧΕΥΩ ; Αφήγηση, περιγραφή,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗΣ ΩΣ ΜΗΤΡΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΩΦΩΝ

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗΣ ΩΣ ΜΗΤΡΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΩΦΩΝ DEAFVOC ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΗΣ ΝΟΗΜΑΤΙΚΗΣ ΩΣ ΜΗΤΡΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΚΩΦΩΝ ΕΓΧΕΙΡΙΔΙΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Π 1. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν

Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν 2 Στο Δημήτρη και στο Χάρη που με στηρίζουν Στους φοιτητές μου που αποτελούν την πηγή και το κίνητρο για: «συνεχή βελτίωση» «συνεχή μάθηση» «συνεχή ανανέωση» και προβληματισμό 3 ανάπτυξη, αξιολόγηση

Διαβάστε περισσότερα

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΕΙΜΕΝΩΝ: ΝΙΚΟΣ ΙΟΝΥΣΟΠΟΥΛΟΣ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1930 ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΙΑ ΤΟΥ 1880 ΣΤΗ ΓΕΝΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΣΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΤΟ ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ 2011 ΝΕΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΑ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Τα σύγχρονα

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου

Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Οδηγός Διαχείρισης του εκπαιδευτικού υλικού για τη Φυσική Α Λυκείου Το εκπαιδευτικό υλικό το οποίο αντιστοιχεί στο νέο Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικής Α Λυκείου αποτελείται από: 1. Το βιβλίο μαθητή

Διαβάστε περισσότερα

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός

Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Δραστηριότητες γραμματισμού: Σχεδιασμός Αφροδίτη Οικονόμου Νηπιαγωγός afoikon@uth.gr Μαρία Παπαδοπούλου Αν. Καθηγήτρια, Π.Τ.Π.Ε., Π.Θ. mariapap@uth.gr Η παρουσίαση αναπτύχθηκε για την πλατφόρμα Ταξίδι

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου

Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου - 2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 18497 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 01/12/14 Νεοελληνική Γλώσσα Β Λυκείου ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΑΓΡΟΓΙΑΝΝΗ ΙΦΙΓΕΝΕΙΑ Α. ΘΕΜΑ: Η ραγδαία εξάπλωση των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας και οι αναδιαρθρώσεις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού)

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΠΡΟΩΘΗΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΟΜΑΘΕΙΑΣ: Σχεδιασμός Αναλυτικών Προγραμμάτων (Γλώσσας και Πολιτισμού) Δρ. Μανόλης Αλεξάκης Συντονιστής Γραφείου Βρυξελλών Αθήνα 10-11 Οκτωβρίου 2014 Τμήματα Ελληνικής Γλώσσας

Διαβάστε περισσότερα

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας. Φιλοσοφική Σχολή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Προπτυχιακό πρόγραμμα σπουδών Τμήματος Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΚΟΡΜΟΣ [111 ECTS] ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΚΛΑΣΙΚΕΣ ΣΠΟΥΔΕΣ ΜΝΕΣ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑ ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας

Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Με ποιούς τρόπους μπορεί να αξιοποιηθεί η τέχνη ως μέσο διδασκαλίας της Ευρωπαϊκής Ιστορίας Europe at Schools through Art and Simulation (EuropeStARTS) Δράσης KA1 του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Jean Monnet

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού.

Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. Εκπαιδευτικό σενάριο διδασκαλίας και μάθησης με την αξιοποίηση εκπαιδευτικού λογισμικού. 1.ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΣΕΝΑΡΙΟΥ Συγγραφέας: Μποζονέλου Κωνσταντίνα 1.1.Τίτλος διδακτικού σεναρίου Οι τέσσερις

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΙΡΑΙΩΣ ΣΧΟΛΗ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ & ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΑΥΤΙΛΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ στη «ΝΑΥΤΙΛΙΑ» ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ Α. ΓΕΝΙΚΕΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης

Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γλαύκη Γκότση, Δρ. Ιστορίας της Τέχνης Γυναίκες καλλιτέχνες και δημόσιος χώρος στη σύγχρονη Ελλάδα: όροι και όρια μιας σχέσης Διάχυτη είναι στις μέρες μας η αντίληψη ότι πλέον οι αντιξοότητες, θεσμικές

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες

Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή. 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή 6-10 Απριλίου 2012, 24 ώρες Εκπαιδεύοντας τον εκπαιδευτή Το σεμινάριο παρουσιάζει τις βασικές αρχές σχεδίασης και ανάπτυξης ενός εκπαιδευτικού προγράμματος. Εστιάζει επίσης

Διαβάστε περισσότερα

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη

Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας. (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Από το 0 μέχρι τη συγγραφή ενός σεναρίου μυθοπλασίας (βιωματικό εργαστήρι) Βασισμένο σε μια ιδέα του Γιώργου Αποστολίδη Περιγραφή εργαστηρίου Οι ιστορίες είναι γεγονότα ζωής ή του μυαλού ή μήπως απλώς

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου

Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους. Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Pos matome Griko: Το εκπαιδευτικό υλικό. Β Επίπεδο για ενηλίκους Μαριάννα Κατσογιάννου, Γλωσσολόγος, Καθηγήτρια, Παν/μιο Κύπρου Χαιρετίζοντας την σημερινή εκδήλωση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Κύπρου, θα

Διαβάστε περισσότερα

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση

Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση Τομέας Νεοελληνικής Φιλολογίας Τμήμα Φιλολογίας EΚΠΑ Επιστημονικό συνέδριο Η Νεοελληνική Λογοτεχνία σήμερα Κοινωνία και Εκπαίδευση Πέμπτη 28 Νοεμβρίου - Σάββατο 30 Νοεμβρίου 2013 Αίθουσα «Αντώνης Τρίτσης»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΟΥ ΥΛΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΛΑΓΟΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 2014-2015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-015 ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ 014-15 ΕΙΣΑΓΩΓΗ: Στο πλαίσιο του εκσυγχρονισμού του Εκπαιδευτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT MANAGEMENT ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΣΩΣΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΩΝ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΩΝ ΤΗΣ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ, ΟΙ ΟΠΟΙΕΣ ΕΚΤΕΛΟΥΝΤΑΙ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΑ ΜΕΣΑ ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΚΑΙ ΑΛΛΗΛΟΕΠΗΡΕΑΖΟΝΤΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΕΣ ΤΟΥ MANAGEMENT 1.ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών

Γενική οργάνωση σεναρίου. 1. Προαπαιτούμενες γνώσεις και πρότερες γνώσεις των μαθητών Παράρτημα 1: Τεχνική έκθεση τεκμηρίωσης σεναρίου Το εκπαιδευτικό σενάριο που θα σχεδιαστεί πρέπει να συνοδεύεται από μια τεχνική έκθεση τεκμηρίωσής του. Η τεχνική αυτή έκθεση (με τη μορφή του παρακάτω

Διαβάστε περισσότερα

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης.

Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Κωνσταντοπούλου Χριστιάνα, 2009, Κοινωνιολογία της «Καθημερινότητας»: Εισαγωγή στην Κοινωνιολογία της Καθημερινής Ζωής, Αθήνα, Εκδόσεις Παπαζήσης. Το βιβλίο της Καθηγήτριας Κοινωνιολογίας, Χριστιάνας Κωνσταντοπούλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ. ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΑΤΡΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΤΜΗΜΑ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΩΝ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ Διδακτική της Πληροφορικής Η Πληροφορική ως αντικείμενο και ως εργαλείο μάθησης

Διαβάστε περισσότερα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα

Η ελληνική και η ευρωπαϊκή ταυτότητα ΑΡΧΗ 1ΗΣ ΣΕΛΙΔΑΣ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΑ ΕΝΔΟΦΡ/ΚΗΣ ΠΡΟΣΟΜΟΙΩΣΗΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΥΡΙΑΚΗ 14 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2008 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: (4) ΚΕΙΜΕΝΟ Η ελληνική

Διαβάστε περισσότερα

Περιλήψεις εισηγήσεων εργαστηρίου λογοτεχνίας

Περιλήψεις εισηγήσεων εργαστηρίου λογοτεχνίας Περιλήψεις εισηγήσεων εργαστηρίου λογοτεχνίας Το πρόγραμμα του εργαστηρίου Βασίλης Βασιλειάδης: Εισαγωγή στη θεματική του εργαστηρίου Αλεξάνδρα Γερακίνη: «Όπου και να ταξιδέψω η Ελλάδα με πληγώνει». Παρουσίαση

Διαβάστε περισσότερα

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014

Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Διεθνές Συνέδριο για τη Διδασκαλία & την Πιστοποίηση της Ελληνικής ως Ξένης/Δεύτερης Γλώσσας Θεσσαλονίκη, 25 Οκτωβρίου 2014 Στο υποέργο Π2γ: Προσαρμογή υλικού για τη διδασκαλία / εκμάθηση και πιστοποίηση

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΜΣ. Αθήνα 08-08-2013

ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΜΣ. Αθήνα 08-08-2013 Αθήνα 08-08-2013 ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΠΜΣ Το Διατμηματικό Πρόγραμμα Διδασκαλίας της Νέας Ελληνικής ως Ξένης Γλώσσας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών προκηρύσσει για το ακαδ. έτος 2013 2014 δεκαπέντε

Διαβάστε περισσότερα

Mare Ponticum / 2012 1

Mare Ponticum / 2012 1 Η παρουσία της Διαπολιτισμικότητας στα Νέα Πιλοτικά Προγράμματα Σπουδών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης: το μάθημα της Λογοτεχνίας Σπύρος Αραβανής (PhD Διαπολιτισμικής Εκπαίδευσης Πανεπιστημίου Αθηνών) Εισαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ:

Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία. Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ: Α Λυκείου Αρχαία Ελληνική Γλώσσα και Γραμματεία Από το βιβλίο «Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α Λυκείου» του ΟΕΔΒ: Α. Ξενοφῶντος Ἑλληνικά Βιβλίο 2 1. Κεφ. 1, παράγραφοι 16 29, σελ. 46 49 2. Κεφ. 2, παράγραφοι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΠΕΤΡΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΗ Ι ΑΚΤΙΚΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ Απευθύνεται: Σε κάθε εκπαιδευτικό που ενδιαφέρεται να βελτιώσει και να εκσυγχρονίσει τη διδασκαλία του/της. Στους/ις υποψήφιους/ες

Διαβάστε περισσότερα

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού

η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού 1 η φιλοσοφία Gestalt, η προσέγγιση PSP, το Playback Θέατρο: τοπία αυτοσχεδιασμού Το βιβλίο αυτό, του ψυχοθεραπευτή Gestalt Πέτρου Θεοδώρου, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ΒΙΒΛΙΟΦΟΡΟΣ και σε Ελληνική και

Διαβάστε περισσότερα