BUILD UP Skills Κύπρος. Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "BUILD UP Skills Κύπρος. Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης"

Transcript

1 BUILD UP Skills Κύπρος Ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης Ιούλιος, 2012

2 Την αποκλειστική ευθύνη για το περιεχόμενο της έκθεσης αυτής φέρουν οι συγγραφείς. Δεν εκφράζει απαραίτητα τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Τόσο το EACI όσο και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είναι υπεύθυνες για την οποιαδήποτε χρήση των πληροφοριών που περιέχει η έκθεση. Περισσότερες πληροφορίες Περισσότερες πληροφορίες για το BUILD UP Skills είναι διαθέσιμες στο Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα IEE είναι διαθέσιμες στο 2

3 Πίνακας Περιεχομένων Επιτελική σύνοψη Εισαγωγή Δομή της έκθεσης Η Κύπρος με μια ματιά Αντικείμενο, στόχοι και μεθοδολογία Αντικείμενο και στόχοι Μεθοδολογία Χαρακτηριστικά του τομέα των Κατασκευών στην Κύπρο Ιστορική εξέλιξη του τομέα Οι βασικοί συντελεστές του τομέα Προοπτικές του τομέα των Κατασκευών Εθνικές πολιτικές και στρατηγικές που συμβάλλουν στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τα κτήρια Ενέργεια Εφαρμογή της Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων Εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση Εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια Σχετικοί οικοδομικοί κώδικες και κανονισμοί και άλλες πρωτοβουλίες ή δράσεις Η συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών στους ενεργειακούς στόχους του Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Εθνική πολιτική και στρατηγική για τα πράσινα επαγγέλματα και δεξιότητες Ευρωπαϊκό και Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων Στατιστικά στοιχεία για τον τομέα των Κατασκευών στην Κύπρο Στατιστικά στοιχεία για την οικοδομική δραστηριότητα και το κτηριακό απόθεμα Οικιστικά κτήρια Μη οικιστικά κτήρια Έργα Πολιτικού Μηχανικού Επιδιορθώσεις και ανακαινίσεις κτηρίων Άδειες οικοδομής Ενεργειακή απόδοση κτηριακού αποθέματος στην Κύπρο Θερμομόνωση υφιστάμενου κτηριακού αποθέματος

4 5.4.2 Θέρμανση κτηρίων Θέρμανση ζεστού νερού χρήσης στα οικιστικά κτήρια Κλιματισμός οικιστικών κτηρίων Άλλες πληροφορίες σχετικά με την ενεργειακή κατανάλωση Επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα των Κατασκευών Κτήρια χαμηλής ενεργειακής κατανάλωσης στην Κύπρο Απασχόληση στον τομέα των Κατασκευών Υφιστάμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Νομοθετικό και θεσμικό πλαίσιο Νομοθετικό πλαίσιο Θεσμικό πλαίσιο Αρχική Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση Σύστημα Μαθητείας Σχέδια Αρχικής Κατάρτισης της ΑνΑΔ Μεταλυκειακά Ινστιτούτα Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Κέντρο Παραγωγικότητας Φορείς πιστοποίησης Συστήματα και μηχανισμοί για τον εντοπισμό των αναγκών σε δεξιότητες Πρωτοβουλίες σχετικές με το θέμα που υποστηρίζονται από την ΕΕ Ανάγκες σε δεξιότητες που προκύπτουν από τις απαιτήσεις της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» Προβλέψεις αναγκών απασχόλησης στα επιλεγμένα επαγγέλματα Ανάγκες σε δεξιότητες Κριτική θεώρηση του Συστήματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης Συστήματα και μηχανισμοί παρακολούθησης Εμπόδια Ευρύτερο θεσμικό και οικονομικό περιβάλλον Οικονομική κρίση

5 8.1.2 Ανεπαρκής επιβολή της πολεοδομικής και οικοδομικής νομοθεσίας Αδυναμίες των πολιτικών για βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης ενέργειας Μικρό μέγεθος αγοράς για συστήματα εξοικονόμησης ενέργειας και ΑΠΕ Χαρακτηριστικά του τομέα των Κατασκευών Κατακερματισμός του τομέα των Κατασκευών Μεγάλος αριθμός μικρών επιχειρήσεων και αυτοεργοδοτούμενων στον τομέα Μεγάλος αριθμός απασχολουμένων κοινοτικών και υπηκόων τρίτων χώρων Ποσοτική και ποιοτική ικανοποίηση των αναγκών σε δεξιότητες Χαμηλό ποσοστό εγγραφών στην τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση Υποδομές τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και εκπαιδευτές Απουσία πλαισίου ρύθμισης των τεχνικών επαγγελμάτων Συμπεράσματα ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1 ΚΑΤΑΒΛΗΘΕΙΣΕΣ ΧΟΡΗΓΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΕΙΔΙΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΑΠΕ/ΕΞΕ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2 ΣΧΕΤΙΚΟΙ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΟΙ ΚΩΔΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ, ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΧΡΗΣΗ ΑΠΕ ΣΤΑ ΚΤΗΡΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 3 ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΣΤΟΝ ΤΟΜΕΑ ΤΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΏΝ ΤΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 4 ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 5 ΜΑΘΗΤΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΤΕΙΑΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 6 ΣΥΜΜΕΤΟΧΕΣ ΣΕ ΤΑΧΥΡΡΥΘΜΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 7 ΣΥΜΜΕΤΟΧΕΣ ΣΤΟ ΕΚΤΑΚΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΑΝΕΡΓΩΝ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 8 ΑΠΟΦΟΙΤΟΙ ΤΩΝ ΕΣΠΕΡΙΝΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ

6 ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 9 ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΝΤΕΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΕΣ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΑΠΟΓΕΥΜΑΤΙΝΩΝ ΚΑΙ ΒΡΑΔΙΝΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΩΝ ΤΕΧΝΙΚΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 10 ΣΥΜΜΕΤΟΧΕΣ ΣΕ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΑ ΘΕΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΤΙΚΩΝ ΚΕΝΤΡΩΝ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 11 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 12 ΛΙΣΤΑ ΜΕ ΑΚΡΩΝΥΜΙΑ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 13 ΜΕΛΗ ΚΟΙΝΟΠΡΑΞΙΑΣ BUILD UP SKILLS - ΚΥΠΡΟΥ

7 Επιτελική σύνοψη Η έκθεση αυτή έχει εκπονηθεί στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας «Build Up Skills» που αποσκοπεί στη συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση των εργαζομένων σε τεχνικά επαγγέλματα στις Κατασκευές καθώς και σε συναφείς τομείς, που αφορούν την εγκατάσταση και συντήρηση συστημάτων ενεργειακής απόδοσης, εξοικονόμησης ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε κτήρια. Στόχος της έκθεσης είναι η ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης σχετικά με το κτηριακό απόθεμα και την ενεργειακή απόδοση του και η σύγκριση με τους εθνικούς στόχους για το 2020, ώστε να εντοπιστούν τα εμπόδια και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο τομέας των Κατασκευών, ιδιαίτερα σε σχέση με τις δεξιότητες των απασχολουμένων, στην επίτευξη των ενεργειακών στοχεύσεων της Κύπρου. Ο τομέας των Κατασκευών αποτελεί σημαντικό τομέα οικονομικής ανάπτυξης στην Κύπρο παρά τις αρνητικές επιδράσεις που έχει η συνεχιζόμενη οικονομική κρίση, με το ποσοστό συνεισφοράς του στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν να βρίσκεται στο 7,8% το Η απασχόληση στις Κατασκευές παρουσίασε διαχρονικά σημαντική άνοδο και από άτομα το 2000 αυξήθηκε στις άτομα το 2008, ενώ στη συνέχεια, εξαιτίας της οικονομικής κρίσης, παρουσίασε καθοδική τάση και μειώθηκε στις άτομα το 2011 (11,9% της συνολικής απασχόλησης). Η ανεργία στις Κατασκευές ακολούθησε αντίθετη πορεία με την απασχόληση, με τον αριθμό των ανέργων να μειώνεται από άτομα το 2000 σε άτομα το 2008 και στη συνέχεια να αυξάνεται σημαντικά στις άτομα το Η απασχόληση στην επαγγελματική κατηγορία των Τεχνιτών στις Κατασκευές, που αποτελεί την ομάδα στόχο του έργου, ακολούθησε τη γενικότερη τάση του τομέα και από άτομα το 2000 αυξήθηκε στις άτομα το 2008 και μειώθηκε στις άτομα το Η εθνική πολιτική και στρατηγική για την επίτευξη των στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για την ενέργεια και τα κτήρια είναι εναρμονισμένη με την ευρωπαϊκή πολιτική. Οι ποσοτικοποιημένοι εθνικοί στόχοι είναι οι εξής: Εξοικονόμηση ενέργειας κατά 14,3% σε σχέση με την προβλεπόμενη κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας για το Συνεισφορά των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας κατά 13% στην τελική χρήση ενέργειας μέχρι το Μείωση μέχρι το 2020 των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 21% για τις εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονται στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων του Θερμοκηπίου και κατά 5% για τους τομείς που δεν περιλαμβάνονται σε σχέση με το Ο κτηριακός τομέας εκτιμάται ότι θα διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο στην επίτευξη των εθνικών στόχων για το 2020 καθώς η συνεισφορά του, μέσω της εκπλήρωσης των δράσεων και προγραμμάτων που αναλύονται στην έκθεση, αναμένεται να καλύψει σχεδόν 98% του στόχου για συνολική εξοικονόμηση ενέργειας, 100% του στόχου για συνεισφορά 7

8 των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για θέρμανση και ψύξη καθώς και ένα σημαντικό μερίδιο της συνεισφοράς των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας για ηλεκτροπαραγωγή. Από την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης φαίνεται ότι η Κύπρος έχει να διανύσει σημαντική απόσταση για να πετύχει τις σχετικές στοχεύσεις. Από την εξέταση του Συστήματος Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης για τεχνικά επαγγέλματα που σχετίζονται με το έργο «Build Up Skills» διαπιστώθηκε ότι η δομή του Συστήματος είναι ικανοποιητικά περιεκτική και ευέλικτη για να αντιμετωπίσει τις οποιεσδήποτε προκλήσεις ενδεχομένως να παρουσιαστούν. Θεωρείται ωστόσο επιβεβλημένη ανάγκη η συνεχής αναθεώρηση και αναβάθμιση των υφιστάμενων προγραμμάτων, η προσθήκη νέων στοχευμένων προγραμμάτων για αναδυόμενες κρίσιμες τεχνολογίες, η κατάρτιση των εκπαιδευτών για ανανέωση και εμπλουτισμό των γνώσεων τους καθώς και η παροχή κινήτρων και λήψη μέτρων για αύξηση της ροής των Κυπρίων νέων στα τεχνικά επαγγέλματα. Οι συνολικές ανάγκες απασχόλησης σε επιλεγμένα τεχνικά επαγγέλματα που σχετίζονται με το έργο «Build Up Skills» της περιόδου αναμένεται να είναι σημαντικά αυξημένες σε σχέση με τις αντίστοιχες ανάγκες της περιόδου , ωστόσο εκτιμάται ότι θα παραμείνουν σε σημαντικά πιο χαμηλά επίπεδα από τις συνολικές ανάγκες της περιόδου Μέσα από την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης και της σύγκρισης με τις εθνικές στοχεύσεις και δράσεις, έχουν εντοπιστεί επίσης οι ανάγκες σε δεξιότητες που σχετίζονται με τεχνολογίες που θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων του 2020, όπως η εγκατάσταση και συντήρηση φωτοβολταϊκών συστημάτων, αντλιών θερμότητας και γεωθερμικών μικρού βάθους, συστημάτων ηλιοπροστασίας και αυτοματισμών και ηλεκτρονικών συστημάτων παρακολούθησης και ελέγχου κεντρικών θερμάνσεων και συσκευών ψύξης και κλιματισμού. Επιπρόσθετα, έχει εκτιμηθεί ο ελάχιστος ετήσιος αριθμός ατόμων ανά ειδικότητα μέχρι το 2020 που πρέπει να είναι καταρτισμένοι στις νέες δεξιότητες. Τέλος, έχουν εντοπιστεί και καταγραφεί τα εμπόδια και δυσκολίες που δυνατό να οδηγήσουν σε καθυστερήσεις στην επίτευξη των εθνικών ενεργειακών στόχων για το 2020 και την αναμενόμενη συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών και τα οποία σχετίζονται με το ευρύτερο θεσμικό και οικονομικό περιβάλλον, τα χαρακτηριστικά του τομέα των Κατασκευών και την ποσοτική και ποιοτική ικανοποίηση των αναγκών σε δεξιότητες. Τα αποτελέσματα της έκθεσης αυτής θα αποτελέσουν τη βάση για την ετοιμασία ενός Οδικού Χάρτη με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2020 που θα περιλαμβάνει όλες τις κύριες ενέργειες και δράσεις που απαιτούνται για προώθηση της απαραίτητης επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των εργαζομένων σε τεχνικά επαγγέλματα στις Κατασκευές και σε συναφείς τομείς ώστε αυτοί να αποκτήσουν τις κατάλληλες δεξιότητες, για να επιτευχθούν οι εθνικοί στόχοι σχετικά με την ενέργεια και τον κτηριακό τομέα. 8

9 1. Εισαγωγή Η έκθεση αυτή έχει εκπονηθεί στα πλαίσια της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας «Build Up Skills», η οποία εντάσσεται στο Ευρωπαϊκό πρόγραμμα «Ευφυής Ενέργεια για την Ευρώπη» (Intelligent Energy Europe) και συγχρηματοδοτείται από τον ευρωπαϊκό Εκτελεστικό Οργανισμό για την Ανταγωνιστικότητα και την Καινοτομία (Executive Agency for Competitiveness and Innovation, EACI). Η πρωτοβουλία «Build Up Skills» αποσκοπεί στη συνεχιζόμενη επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση των εργαζομένων σε τεχνικά επαγγέλματα στις Κατασκευές καθώς και σε συναφείς τομείς, που αφορούν την εγκατάσταση και συντήρηση συστημάτων ενεργειακής απόδοσης, εξοικονόμησης ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ) σε κτήρια. Απώτερος στόχος είναι τα άτομα αυτά να αποκτήσουν τις απαραίτητες γνώσεις, δεξιότητες και νοοτροπία ώστε να καταστήσουν τόσο τον τομέα των Κατασκευών όσο και τους άλλους συναφείς τομείς ικανούς να ανταποκριθούν στις σχετικές στοχεύσεις της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» 1, όπως είναι τα κτήρια με σχεδόν μηδενική ενεργειακή κατανάλωση. Μέσα από την πρωτοβουλία αυτή στοχεύεται η δημιουργία μιας κοινοπραξίας σε κάθε χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης η οποία θα αναλάβει το έργο της εκπόνησης Οδικού Χάρτη (roadmap) για την κάθε χώρα με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το Ο Οδικός Χάρτης θα περιλαμβάνει όλες τις κύριες ενέργειες και δράσεις που απαιτούνται για εντοπισμό και προώθηση της απαραίτητης επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των εργαζομένων στις Κατασκευές και σε συναφείς τομείς ώστε αυτοί να αποκτήσουν τις κατάλληλες δεξιότητες. Στην εθνική κοινοπραξία στην Κύπρο συμμετέχουν οκτώ οργανισμοί με σημαντική συνεισφορά και εμπειρία στους τομείς των Κατασκευών, της Ενέργειας και της Ανάπτυξης του Ανθρώπινου Δυναμικού. Οι συμμετέχοντες οργανισμοί στην Κοινοπραξία είναι: Ίδρυμα Ενέργειας Κύπρου (ΙΕΚ-συντονιστής της Κοινοπραξίας) Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού (ΑνΑΔ) Επιστημονικό Τεχνικό Επιμελητήριο Κύπρου (ΕΤΕΚ) Ομοσπονδία Συνδέσμων Εργολάβων Οικοδομών Κύπρου (ΟΣΕΟΚ) Κέντρο Παραγωγικότητας (ΚΕΠΑ) Κυπριακό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο (ΚΕΒΕ) Ινστιτούτο Εργασίας Κύπρου (ΙΝΕΚ-ΠΕΟ) Συνομοσπονδία Εργαζομένων Κύπρου (ΣΕΚ) Για τους σκοπούς του έργου συστάθηκε συντονιστική επιτροπή η οποία συνέρχεται σε τακτά χρονικά διαστήματα για εξέταση της προόδου του έργου, συντονισμό των εργασιών, εξέταση των παραδοτέων και κατάθεση απόψεων και εισηγήσεων. Η συντονιστική επιτροπή 1 9

10 αποτελείται από τους οργανισμούς υπεύθυνους για κάθε πακέτο εργασίας του έργου που είναι το ΙΕΚ, η ΑνΑΔ, το ΕΤΕΚ και ο ΟΣΕΟΚ. 1.1 Δομή της έκθεσης Η έκθεση είναι δομημένη σε 9 διακριτά κεφάλαια σύμφωνα με τις προβλεπόμενες κατευθύνσεις, στα πλαίσια υλοποίησης του προγράμματος. Στο πρώτο κεφάλαιο παρουσιάζεται ο σκοπός του έργου «Build Up Skills» και η δομή της έκθεσης και παρέχονται συνοπτικά στατιστικά στοιχεία και πληροφορίες για την Κύπρο. Στο δεύτερο κεφάλαιο καταγράφεται το αντικείμενο και οι στόχοι της έκθεσης και παρουσιάζεται η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε. Στο τρίτο κεφάλαιο γίνεται μια ιστορική αναδρομή, αναλύονται συνοπτικά τα βασικά χαρακτηριστικά του τομέα των Κατασκευών και γίνονται εκτιμήσεις σχετικά με τις τάσεις της αγοράς και τη μελλοντική ανάπτυξη του τομέα. Στο τέταρτο κεφάλαιο αναλύονται οι εθνικές πολιτικές και στρατηγικές που θα συμβάλουν στους στόχους της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» (ενέργεια και κτήρια), τόσο στο επίπεδο της ενεργειακής πολιτικής για τον κτηριακό τομέα όσο και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Στο πέμπτο κεφάλαιο παρουσιάζονται εκτενή στατιστικά στοιχεία για τις Κατασκευές, αναλύεται η ενεργειακή απόδοση του κτηριακού αποθέματος στην Κύπρο και τέλος αναλύονται στοιχεία αναφορικά με την απασχόληση στον τομέα των Κατασκευών. Στο έκτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η υφιστάμενη κατάσταση σχετικά με την Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση των εργαζομένων σε τεχνικά επαγγέλματα στον τομέα των Κατασκευών. Στο έβδομο και όγδοο κεφάλαιο αναλύονται αντίστοιχα τα κενά μεταξύ της υφιστάμενης κατάστασης και των αναγκών για το 2020 και καταγράφονται τα πιθανά εμπόδια και δυσκολίες. Τέλος, η έκθεση ολοκληρώνεται με την παράθεση των κύριων συμπερασμάτων στο ένατο κεφάλαιο. 1.2 Η Κύπρος με μια ματιά Η Κύπρος είναι το τρίτο σε μέγεθος νησί της Μεσογείου, μετά τη Σαρδηνία και τη Σικελία, με έκταση τετραγωνικά χιλιόμετρα. Έχει μέγιστο μήκος 240 χιλιόμετρα από το ανατολικότερο μέχρι το δυτικότερο της άκρο και μέγιστο πλάτος 100 χιλιόμετρα από το βορειότερο μέχρι το νοτιότερο της άκρο. Βρίσκεται στο βορειοανατολικό άκρο της ανατολικής λεκάνης της Μεσογείου και απέχει 800 χιλιόμετρα ανατολικά από την ηπειρωτική Ελλάδα, 60 χιλιόμετρα νότια της Τουρκίας, 90 χιλιόμετρα δυτικά της Συρίας και 306 χιλιόμετρα βόρεια της Αιγύπτου (εικόνα 1). Σύμφωνα με στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, ο πληθυσμός της Κύπρου 2 το 2011 ανήλθε στις άτομα ενώ ο αριθμός των οικιστικών μονάδων στις 430 χιλιάδες. Ο αριθμός των νοικοκυριών ανέρχεται στις 300 χιλιάδες περίπου ενώ το μέσο μέγεθος νοικοκυριού είναι 2,76 άτομα 3. 2 Θα πρέπει να σημειωθεί ότι το περιεχόμενο και τα στοιχεία της έκθεσης αφορούν τις ελεγχόμενες από την Κυπριακή Δημοκρατία περιοχές και δεν αφορά τις περιοχές οι οποίες τελούν υπό κατοχή (http://www.moi.gov.cy/moi/pio/pio.nsf/a_problem_gr/a_problem_gr?opendocumen). 3 Στατιστική Υπηρεσία - Απογραφή Πληθυσμού

11 Εικόνα 1. Η γεωγραφική θέση της Κύπρου Όπως φαίνεται στο Σχεδιάγραμμα 1, ο μέσος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης της κυπριακής οικονομίας την περίοδο ανήλθε στο 3,8%. Στη συνέχεια, λόγω των συνεπειών της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, η οικονομία συρρικνώθηκε κατά 1,9% το 2009 ενώ παρουσίασε χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης 1,1% και 0,5% το 2010 και 2011 αντίστοιχα. Σημειώνεται ότι το 2011 το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) της Κύπρου ανήλθε στα 17,77 δις ευρώ και το ετήσιο κατά κεφαλήν εισόδημα στις 22 χιλιάδες ευρώ. 8,0% Σχεδιάγραμμα 1 Ρυθμός ανάπτυξης της οικονομίας (σταθερές τιμές 2005) την περίοδο ,0% 4,0% 5,0% 4,0% 4,2% 3,9% 4,1% 5,1% 3,6% 2,0% 2,1% 1,9% 1,1% 0,5% 0,0% -2,0% -4,0% ,9% Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Εθνικοί λογαριασμοί. Στο Σχεδιάγραμμα 2 παρουσιάζεται η κατανομή του ΑΕΠ το 2011 κατά τομέα οικονομικής δραστηριότητας. Όπως διαπιστώνεται, η κυπριακή οικονομία βασίζεται κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών, με τον τριτογενή τομέα να συνεισφέρει 81% του ΑΕΠ ενώ η συνεισφορά του δευτερογενούς τομέα ανέρχεται στο 17%. Συγκεκριμένα, οι πέντε μεγαλύτεροι τομείς το 2011 ήταν το Εμπόριο και επισκευή αυτοκινήτων (12,5% του ΑΕΠ), η Διαχείριση ακίνητης περιουσίας (11,5% του ΑΕΠ), η Δημόσια διοίκηση και άμυνα (10,9% του ΑΕΠ), οι Χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί (8,9% του ΑΕΠ), οι Κατασκευές (7,8% του ΑΕΠ) και τα Ξενοδοχεία και εστιατόρια (6,9% του ΑΕΠ). 11

12 Σχεδιάγραμμα 2 ΑΕΠ κατά τομέα οικονομικής δραστηριότητας το 2011 Εκπαίδευση 6,4% Άλλοι τομείς 23,3% Μεταποίηση 6,8% Κατασκευές 7,8% Εμπόριο και επισκευή αυτοκινήτων 12,5% Ξενοδοχεία και εστιατόρια 6,9% Δημόσια διοίκηση και άμυνα 10,9% Επαγγελματικές, επιστημονικές και τεχνικές δραστηριότητες; 5,0% Διαχείριση ακίνητης περιουσίας 11,5% Χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί 8,9% Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Εθνικοί λογαριασμοί. Το ποσοστό απασχόλησης του πληθυσμού χρονών, όπως φαίνεται στο Σχεδιάγραμμα 3, σημείωσε σταθερή αύξηση την περίοδο , κυρίως λόγω αύξησης του ποσοστού απασχόλησης των γυναικών, ενώ μειώθηκε την περίοδο Το ποσοστό απασχόλησης συγκρίνεται ευνοϊκά με τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ (64,2% το 2010) ενώ ο εθνικός στόχος για το 2020 είναι να αυξηθεί στο 75%-77%. 100% Σχεδιάγραμμα 3 Ποσοστό απασχόλησης του πληθυσμού χρονών κατά φύλο την περίοδο % 80% 86,4% 86,8% 86,2% 85,7% 86,6% 85,5% 86,2% 86,4% 85,2% 83,5% 82,5% 80,4% 74,1% 75,1% 75,4% 75,2% 74,4% 75,8% 76,8% 76,5% 75,7% 75,4% 73,8% 72,0% 70% 60% 58,5% 62,2% 64,6% 65,7% 64,4% 63,8% 65,9% 67,7% 68,2% 68,1% 68,5% 67,3% 50% Άνδρες Γυναίκες Σύνολο Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. Το ποσοστό ανεργίας αυξήθηκε από 3,8% το 2008 σε 7,7% το 2011, που ωστόσο εξακολουθεί να συγκρίνεται ευνοϊκά με τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ (9,7% το 2011). Το ποσοστό ανεργίας των γυναικών παρουσιάζεται διαχρονικά μεγαλύτερο από των ανδρών εκτός από το 2011 που ήταν χαμηλότερο όπως φαίνεται και στο Σχεδιάγραμμα 4. 12

13 Σχεδιάγραμμα 4 Ποσοστό ανεργίας του πληθυσμού 15+ χρονών κατά φύλο την περίοδο % 7,3% 7,8% 7,7% 6,2% 6,5% 6,4% 7,6% 6% 5,7% 5,3% 5,4% 5,5% 5,3% 6,0% 6,2% 4% 5,0% 3,2% 4,0% 4,2% 3,3% 4,6% 3,8% 4,1% 4,7% 3,5% 4,4% 4,5% 3,9% 4,6% 3,9% 3,4% 4,2% 3,7% 3,2% 5,1% 2% 2,6% 2,6% Άνδρες Γυναίκες Σύνολο Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. Το ανθρώπινο δυναμικό της Κύπρου διαθέτει ιδιαίτερα ψηλό μορφωτικό επίπεδο. Το ποσοστό των ατόμων ηλικίας με τριτοβάθμια εκπαίδευση είναι σταθερά σημαντικά μεγαλύτερο από τον αντίστοιχο μέσο όρο της ΕΕ (26% το 2010). 50% Σχεδιάγραμμα 5 Επίπεδο εκπαίδευσης του πληθυσμού χρονών την περίοδο % 39% 37% 38% 39% 39% 39% 38% 39% 38% 36% 35% 36% 36% 36% 35% 35% 34% 33% 31% 33% 35% 34% 35% 37% 30% 25% 27% 29% 30% 30% 29% 30% 28% 26% 28% 26% 25% 20% ISCED 0-2 ISCED 3-4 ISCED 5-6 Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. 13

14 2. Αντικείμενο, στόχοι και μεθοδολογία Στο κεφάλαιο αυτό παρουσιάζεται το αντικείμενο και οι στόχοι της έκθεσης καθώς και η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε για την ετοιμασία της. 2.1 Αντικείμενο και στόχοι Η έκθεση αυτή αποτελεί το πρώτο στάδιο του έργου και έχει ως αντικείμενο την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης του τομέα των Κατασκευών και τη δυνητική συνεισφορά του στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων της Κύπρου, όπως αυτοί προδιαγράφονται στη στρατηγική «Ευρώπη 2020». Στόχος της έκθεσης είναι η ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης σχετικά με το κτηριακό απόθεμα και την ενεργειακή απόδοση του και η σύγκριση με τους εθνικούς στόχους για το 2020, ώστε να εντοπιστούν τα εμπόδια και οι δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο τομέας των Κατασκευών, ιδιαίτερα σε σχέση με τις δεξιότητες των απασχολουμένων στον τομέα, στην επίτευξη των σχετικών στοχεύσεων. Τα αποτελέσματα της έκθεσης αυτής θα αποτελέσουν τη βάση για την ετοιμασία ενός Οδικού Χάρτη με χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης το 2020 που θα περιλαμβάνει όλες τις κύριες ενέργειες και δράσεις που απαιτούνται για προώθηση της απαραίτητης επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης των εργαζομένων σε τεχνικά επαγγέλματα στις Κατασκευές και σε συναφείς τομείς ώστε αυτοί να αποκτήσουν τις κατάλληλες δεξιότητες, για να επιτευχθούν οι εθνικοί στόχοι σχετικά με την ενέργεια και τον κτηριακό τομέα. 2.2 Μεθοδολογία Για την ετοιμασία της έκθεσης, ουσιώδης και καθοριστική διαδικασία υπήρξε η επισκόπηση των διαθέσιμων πηγών πληροφοριών και στη συνέχεια η συλλογή και ανάλυση στοιχείων και πληροφοριών από δευτερογενείς πηγές καθώς αποτέλεσαν τη βάση για την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης στον τομέα των Κατασκευών και των μελλοντικών στοχεύσεων και δράσεων. Συγκεκριμένα, εξετάστηκαν τα σχετικά προγραμματικά έγγραφα και σχέδια δράσης της Κυβέρνησης, αντλήθηκαν πληροφορίες και στατιστικά στοιχεία από μελέτες, εκθέσεις και βάσεις δεδομένων αρμόδιων οργανισμών και φορέων και έγιναν συναντήσεις και συζητήσεις με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς καθώς και με εργοδοτικές και επαγγελματικές οργανώσεις. Κύριες πηγές πληροφόρησης υπήρξαν η Στατιστική Υπηρεσία, η Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού, το ΕΤΕΚ, ο ΟΣΕΟΚ, το Γραφείο Προγραμματισμού, η ΑΗΚ, το Υπουργείο Οικονομικών, το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος και το Υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού και ειδικά η Υπηρεσία Ενέργειας. Ακολούθως, οι πληροφορίες αυτές αναλύθηκαν, επεξεργάστηκαν και αποτέλεσαν αντικείμενο κριτικής θεώρησης από την ομάδα έργου για την εξαγωγή συμπερασμάτων για την υφιστάμενη κατάσταση. Έπειτα, μέσα από τη σύγκριση των στοιχείων της υφιστάμενης κατάστασης στον τομέα των Κατασκευών και των σχετικών εθνικών στόχων για το 2020, η ομάδα έργου προχώρησε στην εκτίμηση της αναμενόμενης συνεισφοράς του τομέα στην επίτευξη των στόχων και στον εντοπισμό των αναγκών σε δεξιότητες και ειδικευμένο εργατικό δυναμικό και των πιθανών εμποδίων και δυσκολιών. 14

15 Στη συνέχεια, η ομάδα έργου προχώρησε στην ετοιμασία προσχεδίου έκθεσης. Η πρόοδος της έκθεσης και τα θέματα που προέκυπταν κατά τη συγγραφή αποτελούσαν αντικείμενο συζήτησης στις τακτικές συναντήσεις της συντονιστικής επιτροπής του έργου, ενώ σειρά συναντήσεων για συντονισμό και επίλυση επιμέρους προβλημάτων πραγματοποιήθηκαν μεταξύ των δύο φορέων με τη μεγαλύτερη συνεισφορά στην ετοιμασία της έκθεσης, δηλαδή του ΕΤΕΚ και της ΑνΑΔ. Με την ολοκλήρωση του τελικού προσχεδίου της έκθεσης και την επικύρωση του από τη συντονιστική επιτροπή, αυτό διανεμήθηκε στα μέλη της κοινοπραξίας για εξέταση και υποβολή απόψεων και εισηγήσεων οι οποίες ενσωματώθηκαν στο τελικό παραδοτέο. Γράφημα 1 Διαγραμματική απεικόνιση μεθοδολογίας Επισκόπηση διαθέσιμων πηγών στοιχείων και πληροφοριών Συλλογή και ανάλυση στοιχείων και πληροφοριών από δευτερογενείς πηγές Υφιστάμενη κατάσταση Στόχοι 2020 Αναμενόμενη συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών για επίτευξη των στόχων του 2020 Ανάγκες Εμπόδια και δυσκολίες 15

16 3. Χαρακτηριστικά του τομέα των Κατασκευών στην Κύπρο Στο κεφάλαιο αυτό γίνεται μια συνοπτική παρουσίαση της ιστορικής εξέλιξης του τομέα των Κατασκευών και της συνεισφοράς του στην κυπριακή οικονομία και στην απασχόληση. Πρόσθετα, καταγράφονται οι βασικοί συντελεστές του τομέα των Κατασκευών και οι παράγοντες που τον επηρεάζουν και διατυπώνονται εκτιμήσεις για τις προοπτικές που παρουσιάζει. 3.1 Ιστορική εξέλιξη του τομέα Αμέσως μετά την τουρκική εισβολή του 1974 και τον εκτοπισμό σημαντικού αριθμού Ελληνοκυπρίων από τις περιουσίες τους, υπήρξε άμεση ανάγκη δημιουργίας υποδομών για ικανοποίηση των μεγάλων στεγαστικών αναγκών που προέκυψαν. Αποτέλεσμα της ανάγκης αυτής, ήταν η σημαντική ανάπτυξη του τομέα των Κατασκευών με αποτέλεσμα το 1980 η συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών στο ΑΕΠ να ανέλθει στο 14%. Μετά το 1980, παρατηρήθηκε σταδιακή μείωση της συνεισφοράς του τομέα, λόγω της ικανοποίησης των συσσωρευμένων οικιστικών αναγκών αλλά και της ανάπτυξης άλλων τομέων, ιδιαίτερα τις Υπηρεσίες. Έτσι, η συνεισφορά του τομέα στο ΑΕΠ μειώθηκε στο 10% το 1990 και παρέμεινε περίπου στα ίδια επίπεδα μέχρι το 2000 (9,7%). Η κατάργηση των περιορισμών διακίνησης κεφαλαίων το 1999 και η διαφαινόμενη ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση, σε συνδυασμό με τα συνεχιζόμενα ευνοϊκά μακροοικονομικά δεδομένα που παρουσίαζε η Κυπριακή Δημοκρατία, συνέτειναν μετέπειτα στην αύξηση της ζήτησης κατοικιών από το εξωτερικό. Στο φαινόμενο της αύξησης της ζήτησης κατοικιών, κυρίως παραθεριστικών, συνέτεινε και η απελευθεροποίηση των επιτοκίων και η επέκταση των ορίων δανεισμού που συνέβαλαν στη μείωση του κόστους δανειοδότησης και δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για την αγορά εξοχικής κατοικίας από ξένους και την απόκτηση δεύτερης κατοικίας από Κύπριους. Οι συνθήκες αυτές οδήγησαν στη σταδιακή αύξηση της συνεισφοράς του τομέα στο ΑΕΠ από 9,7% το 2000 στο 11,7% το 2008, όπως φαίνεται στο Σχεδιάγραμμα Σχεδιάγραμμα 6 Συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών στο ΑΕΠ την περίοδο % ( εκ.) ,7% 9,6% 10,1% ,8% 10,9% 11,0% 11,5% 11,9% 11,7% ,7% ,8% ,8% 20% 15% 10% 5% % Συνεισφορά Κατασκευών στο ΑΕΠ % επί συνολικού ΑΕΠ Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Εθνικοί λογαριασμοί. 16

17 Η παγκόσμια οικονομική κρίση βρήκε τον τομέα των Κατασκευών σε φάση έντονης δραστηριοποίησης με την κατασκευή και προσφορά οικιστικών μονάδων σε μεγάλους αριθμούς. Η δραστική μείωση της ζήτησης που παρατηρήθηκε την αμέσως επόμενη τριετία ( ) έπληξε σοβαρά τον τομέα των Κατασκευών, με αποτέλεσμα τη μείωση της συνεισφοράς του στο ΑΕΠ στο 7,8% το Σε ότι αφορά τη συνεισφορά του τομέα στη συνολική απασχόληση, αυτή όπως ήταν αναμενόμενο ακολούθησε παράλληλη πορεία με αυτή της συνεισφοράς του τομέα στο ΑΕΠ. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία από την Έρευνα Εργατικού Δυναμικού, η απασχόληση στις Κατασκευές αυξήθηκε από το 9,8% το 2000 στο 12,1% το 2008 ως ποσοστό στο σύνολο της απασχόλησης, ενώ στη συνέχεια παρουσίασε μείωση (11,3% το 2010). Το 2008, ο τομέας παρουσίασε το μεγαλύτερο αριθμό απασχολούμενων, που ανήλθε στις άτομα ενώ στη συνέχεια μειώθηκε κατά τρεις χιλιάδες περίπου άτομα στις άτομα το Το 2011, η απασχόληση στον τομέα σημείωσε μικρή ανάκαμψη και ανήλθε στις άτομα. Ο αριθμός των απασχολούμενων στον τομέα των Κατασκευών και το ποσοστό τους στη συνολική απασχόληση για τα έτη παρουσιάζονται στο Σχεδιάγραμμα Σχεδιάγραμμα 7 Συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών στην απασχόληση την περίοδο % ,8% 9,8% 9,9% ,7% ,6% 11,5% 11,2% ,8% 12,1% ,6% 11,3% 11,9% 15% 10% % % Απασχόληση % επί συνολικής απασχόλησης Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. Με την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2004, τέθηκε σε εφαρμογή η αρχή της ελεύθερης διακίνησης εργαζομένων. Με βάση την αρχή αυτή, οι υπήκοοι της ΕΕ απέκτησαν το δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης στην κυπριακή αγορά εργασίας. Από το 2004 μέχρι το 2011 υπήρξε υπερδιπλασιασμός της απασχόλησης Ευρωπαίων πολιτών. Σύμφωνα με στοιχεία από την ΕΕΔ, οι Ευρωπαίοι απασχολούμενοι στην Κύπρο αυξήθηκαν από άτομα το 2004 σε το Ο τομέας των Κατασκευών εκτιμάται ότι απορροφά περίπου το ένα πέμπτο των ατόμων αυτών. Συγκεκριμένα, με βάση στοιχεία της ΕΕΔ περίπου άτομα απασχολούνταν στον τομέα το Μικρότερος αλλά σημαντικός αριθμός απασχολουμένων στις Κατασκευές, προέρχεται από τρίτες χώρες με τον αριθμό τους να έχει μειωθεί σταδιακά την περίοδο Συγκεκριμένα, ο αριθμός απασχολουμένων από τρίτες χώρες στις Κατασκευές έχει μειωθεί από άτομα το 2008 σε άτομα το 2011 παρουσιάζοντας μείωση κατά 42%. Η απασχόληση στον τομέα των Κατασκευών κατά υπηκοότητα την περίοδο παρουσιάζεται στο Σχεδιάγραμμα 8. 17

18 Σχεδιάγραμμα 8 Απασχόληση στον τομέα των Κατασκευών κατά υπηκοότητα την περίοδο Κύπριοι Ευρωπαίοι πολίτες Πολίτες άλλων χωρών Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. Πρόσθετα, στον τομέα των Κατασκευών εμφανίζεται έντονα και το φαινόμενο της αδήλωτης ή/και παράνομης εργοδότησης. Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (ΥΕΚΑ), που βασίζονται στα αποτελέσματα των επιθεωρήσεων σε εργοτάξια από τον Απρίλιο 2009 μέχρι το Απρίλιο 2012, το 29,3% των εργαζομένων σε αυτά ήταν αδήλωτο στις Κοινωνικές Ασφαλίσεις. Η μείωση της οικοδομικής δραστηριότητας μετά το 2008 αναπόφευκτα επέφερε σημαντική αύξηση στον αριθμό των ανέργων στον τομέα. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία από την ΕΕΔ, ο αριθμός των ανέργων που προέρχονται από τον τομέα των Κατασκευών αυξήθηκε από άτομα το 2008 σε άτομα το 2011 παρουσιάζοντας αύξηση κατά άτομα ή 270%, γεγονός που δεικνύει το σημαντικό πλήγμα που δέχθηκε ο τομέας από την παρατεταμένη οικονομική κρίση. Η ανεργία στον τομέα των Κατασκευών την περίοδο παρουσιάζεται στο Σχεδιάγραμμα ,0% ,7% 6,6% 8,4% 8,8% 708 Σχεδιάγραμμα 9 Ανεργία στον τομέα των Κατασκευών την περίοδο ,7% 9,9% 7,6% 8,9% ,9% 15,4% 15,3% % 60% 40% 20% 0% -20% Ανεργία % επί συνολικής ανεργίας Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Έρευνα Εργατικού Δυναμικού. 18

19 3.2 Οι βασικοί συντελεστές του τομέα Σε οργανωμένο επίπεδο, οι βασικοί συντελεστές του τομέα των Κατασκευών μπορούν να διαχωριστούν σε τρεις κύριες κατηγορίες. Στους κρατικούς φορείς ή στους φορείς δημοσίου δικαίου που καθορίζουν και ασκούν πολιτική, στους φορείς δημοσίου δικαίου που ρυθμίζουν σχετικά με τον κλάδο επαγγέλματα και στις ιδιωτικές πρωτοβουλίες / επαγγελματικούς συνδέσμους οι οποίοι εκπροσωπούν συγκεκριμένες ομάδες επαγγελματιών και δραστηριοποιούνται κάτω από την ομπρέλα της ΟΕΒ, του ΚΕΒΕ και της ΠΟΒΕΚ. Ο Υπουργός Εσωτερικών έχει την αρμοδιότητα για τον καθορισμό πολιτικής στα θέματα που αφορούν τον τομέα ανάπτυξης γης και συνεπακόλουθα τον κατασκευαστικό κλάδο και έτσι έχει και τη συντονιστική ευθύνη των νομοθεσιών που διέπουν τα θέματα της οικοδομικής ανάπτυξης στον ιδιωτικό τομέα. Τα διάφορα σχέδια ανάπτυξης τα οποία καθορίζουν σε κάθε περιοχή τα δικαιώματα και το είδος της οικοδομικής ανάπτυξης εκπονούνται από ένα ανεξάρτητο σώμα, το Πολεοδομικό Συμβούλιο. Θέματα που αφορούν έργα υποδομής, όπως αυτοκινητόδρομους, γέφυρες αλλά και οικοδομικά έργα του κράτους χειρίζεται το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων (Τμήμα Δημόσιων Έργων). Τέλος, η Υπηρεσία Ενέργειας του Υπουργείου Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού, η οποία είναι η αρμόδια αρχή για την εφαρμογή της Οδηγίας 2002/91/ΕΚ για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων, έχει την ευθύνη του καθορισμού των ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης για τα κτήρια που ανεγέρθηκαν μετά το Τα νομοθετικά ρυθμισμένα επαγγέλματα στον τομέα των Κατασκευών καθώς και οι αρμόδιοι φορείς και υπηρεσίες φαίνονται στον πιο κάτω πίνακα. Πίνακας 1 Νομοθετικά ρυθμισμένα επαγγέλματα στον τομέα των Κατασκευών και αρμόδιοι φορείς και υπηρεσίες Νομοθετικά ρυθμισμένα επαγγέλματα Εργολήπτης Αρχιτέκτονας / Μηχανικός Ηλεκτρολόγος κτηρίων Ψυκτικός Ειδικευμένος εμπειρογνώμονας Επιθεωρητής λεβήτων και συστημάτων κλιματισμού Αρμόδιοι φορείς και υπηρεσίες Συμβούλιο Εγγραφής και Ελέγχου Εργοληπτών Κύπρου ΕΤΕΚ Τμήμα Ηλεκτρομηχανολογικών Υπηρεσιών (Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων) Τμήμα Περιβάλλοντος (Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος) Υπηρεσία Ενέργειας (Υπουργείο Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού) Θα πρέπει να επισημανθεί ότι η ΑνΑΔ έχει εγκαθιδρύσει και λειτουργεί το Σύστημα Επαγγελματικών Προσόντων (ΣΕΠ), όπου προαιρετικά εξετάζεται και πιστοποιείται η ικανότητα ενός ατόμου, σε συγκεκριμένο επαγγελματικό πεδίο. Ένας από τους τομείς που καλύπτει το ΣΕΠ είναι αυτός των Κατασκευών που περιλαμβάνει σχετικά με το έργο επαγγελματικά πεδία όπως η οικοδομική, η κατασκευή καλουπιών, τα ξυλουργικά, τα 19

20 υδραυλικά, τα συστήματα κεντρικών θερμάνσεων και ψύξης και κλιματισμού, τα συστήματα υγρομονώσεων και η διεύθυνση και εποπτεία έργου. Γράφημα 2 Βασικοί συντελεστές του τομέα Πέραν των πιο πάνω υπάρχουν επίσης και μια σειρά επιμέρους επαγγελματικών συνδέσμων οι οποίοι έχουν ως στόχο την επίλυση των προβλημάτων που τους απασχολούν αλλά και την προώθηση της ανάπτυξης του τομέα των Κατασκευών. Σε ότι αφορά την παραγωγική αλυσίδα του τομέα, οι βασικοί συντελεστές είναι οι επιχειρηματίες ανάπτυξης γης, οι εργολήπτες οικοδομικών έργων, οι αρχιτέκτονες και μηχανικοί, οι εργολήπτες ηλεκτρομηχανολογικών εγκαταστάσεων, οι υπεργολάβοι οικοδομικών έργων, οι προμηθευτές οικοδομικών υλικών και εξοπλισμού και όσον αφορά το έργο, οι εταιρείες που εξειδικεύονται στην προμήθεια και εγκατάσταση συστημάτων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και εξοικονόμησης ενέργειας. 20

21 Γράφημα 3. Παραγωγική αλυσίδα του τομέα των Κατασκευών 3.3 Προοπτικές του τομέα των Κατασκευών Οι κύριοι παράγοντες που αναμένεται να επηρεάσουν τον τομέα των Κατασκευών και κυρίως την αγορά κατοικίας τα επόμενα χρόνια είναι η πορεία της κυπριακής οικονομίας και οι διεθνείς οικονομικές εξελίξεις, το κόστος δανεισμού και η δυνατότητα των τραπεζών να χρηματοδοτήσουν επενδυτές ιδιώτες, η ζήτηση από ξένους, η εκπόνηση και η εφαρμογή ενός ολοκληρωμένου πακέτου κινήτρων για την ανάπτυξη, ο εξορθολογισμός των φορολογιών που βαραίνουν τον τομέα της ανάπτυξης γης, η απλοποίηση των διαδικασιών πολεοδομικής και οικοδομικής αδειοδότησης και το κόστος της γης. Ειδικά ως προς την εγχώρια ζήτηση για αγορά κατοικίας, οι κύριοι παράγοντες που την επηρεάζουν είναι η αύξηση/μείωση των εισοδημάτων των νοικοκυριών, οι δημογραφικές εξελίξεις, το κόστος της γης/ανέγερσης και η ιδιότητα της κατοικίας να είναι ταυτόχρονα και καταναλωτικό και επενδυτικό προϊόν. Σε ότι αφορά τα μεγάλα αναπτυξιακά έργα του ιδιωτικού τομέα, η κρισιμότερη παράμετρος είναι το κόστος δανεισμού και η δυνατότητα των τραπεζών να χρηματοδοτήσουν επενδυτές - ιδιώτες. Σε ότι αφορά τα έργα υποδομών αλλά και έργα που θα ανήκουν στο κράτος, η σημαντικότερη παράμετρος είναι η πορεία των δημόσιων οικονομικών. Αναμένεται πάντως να αξιοποιηθούν περαιτέρω τα πλαίσια σύμπραξης δημόσιου και ιδιωτικού τομέα (PPP) μέσω συμφωνιών B.O.T και άλλων παρόμοιων σχεδίων. Η εγχώρια ζήτηση, που αφορά κυρίως την αγορά πρώτης κατοικίας στα αστικά κέντρα δεν αναμένεται να έχει περαιτέρω πτώση. Η αγορά παραθεριστικής και δεύτερης κατοικίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την εξωτερική ζήτηση αλλά και από τα επιτόκια και τους πιστωτικούς όρους που θα θέσουν τα πιστωτικά ιδρύματα. Επιπρόσθετα, καθώς υπάρχει μεγάλος αριθμός αδιάθετων μονάδων λόγω της υπερπροσφοράς που παρατηρήθηκε τα έτη 2008 και 2009, εκτιμάται ότι ο αριθμός των νεοανεγειρόμενων μονάδων ενδεχομένως να μειωθεί περαιτέρω. 21

22 Ενδεικτικά παρουσιάζεται στο Σχεδιάγραμμα 10 ο αριθμός των ακινήτων για τα οποία έχουν κατατεθεί πωλητήρια έγγραφα με αγοραστές αλλοδαπούς την περίοδο το οποίο καταδεικνύει τη σημαντική μείωση της ζήτησης από το εξωτερικό μετά το 2008 λόγω των συνεπειών της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης Σχεδιάγραμμα 10 Αγοραπωλητήρια έγγραφα που κατατέθηκαν στο κτηματολόγιο με αγοραστές αλλοδαπούς την περίοδο Πηγή: Τμήμα Κτηματολογίου και Χωρομετρίας. Στο Σχεδιάγραμμα 11 παρουσιάζονται ο ετήσιος αριθμός αδειών οικοδομής που εκδόθηκαν για οικιστικές μονάδες και ο αριθμός των νέων κατοικιών που συμπληρώθηκαν. Όπως διαπιστώνεται, οι συμπληρωθείσες κατοικίες συμβάδιζαν με τις άδειες οικοδομής μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ στη συνέχεια και μέχρι το 2008 υπήρξε έντονη ανάπτυξη του τομέα με κατακόρυφη αύξηση των αδειών οικοδομής αλλά και των κατοικιών που συμπληρώθηκαν με χρονική όμως υστέρηση. Ακολούθως, τόσο ο αριθμός των αδειών οικοδομής όσο και οι συμπληρωθείσες κατοικίες σημείωσαν σημαντική πτώση, καθώς ένα ποσοστό των εκδοθέντων οικοδομικών αδειών δεν υλοποιήθηκαν ως απόρροια της μειωμένης ζήτησης σε σχέση με την προσφορά Σχεδιάγραμμα 11 Άδειες οικοδομής και κατοικίες που συμπληρώθηκαν την περίοδο Άδειες οικοδομής που εκδόθηκαν (οικιστικές μονάδες) Νέες κατοικίες που συμπληρώθηκαν Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Άδειες οικοδομής. 22

23 Σε ότι αφορά τις τάσεις της αγοράς αναμένεται να υπάρξει μια στροφή στην υψηλή ποιότητα σχεδιασμού και κατασκευής και στην επιλογή περιοχών ανέγερσης οι οποίες θα έχουν συγκριτικά πλεονεκτήματα. Μια γενικότερη τάση που αναμένεται να εμφανιστεί τα επόμενα χρόνια και η οποία αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τον τομέα, είναι οι ριζικές ανακαινίσεις και αναβαθμίσεις υφιστάμενων κτηρίων. Αυτό εκτιμάται ότι θα συμβεί λόγω της γήρανσης μεγάλου μέρους του κτηριακού αποθέματος που κατασκευάστηκε μαζικά μετά το 1974 αλλά και λόγω της αύξησης της τιμής της γης, του κατασκευαστικού κόστους και της ενέργειας. Σε αυτό θα συντείνει και η έφεση για ιδιοκατοίκηση, με το ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Κύπρο να ξεπερνά το 60% (χωρίς να συνυπολογιστούν οι προσφυγικοί συνοικισμοί) 4. 4 Υπουργείο Εσωτερικών (2011). Ετήσια Έκθεση

24 4. Εθνικές πολιτικές και στρατηγικές που συμβάλλουν στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων της στρατηγικής «Ευρώπη 2020» για τα κτήρια Στο κεφάλαιο αυτό, μέσα από την επισκόπηση των εθνικών προγραμματικών εγγράφων, παρουσιάζονται συνοπτικά οι εθνικές πολιτικές και στρατηγικές για την Ενέργεια και τη Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση που αναμένεται να συμβάλουν στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων για το 2020 που έθεσε η Κυπριακή Δημοκρατία, με ειδική επικέντρωση στον τομέα των Κατασκευών. 4.1 Ενέργεια Στο υποκεφάλαιο αυτό, παρουσιάζονται οι εθνικές πολιτικές και στρατηγικές για την Ενέργεια που αναμένεται να συμβάλουν στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων για το 2020, με επικέντρωση στον τομέα των Κατασκευών και ειδικά στα θέματα της ενεργειακής απόδοσης, της εξοικονόμησης ενέργειας και της εγκατάστασης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) σε κτήρια. Όπως διαπιστώνεται από το Εθνικό Μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα, το οποίο παρουσιάζει τις πολιτικές της κυβέρνησης για την επίτευξη των ποσοτικοποιημένων εθνικών στόχων στα πλαίσια της στρατηγικής «Ευρώπη 2020», η ενεργειακή απόδοση αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα για την Κύπρο, καθώς μέχρι σήμερα, για την παραγωγή ενέργειας στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στις εισαγωγές πετρελαιοειδών 5. Ο τομέας των ΑΠΕ αναμένεται να συμβάλει στη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου καθώς και στην εδραίωση της ασφάλειας του ενεργειακού εφοδιασμού της Κύπρου. Για την επίτευξη των πολιτικών αυτών, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει θέσει ποσοτικοποιημένους εθνικούς στόχους οι οποίοι ευθυγραμμίζονται με τους δεσμευτικούς στόχους που τέθηκαν στα πλαίσια της στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Οι εθνικοί στόχοι είναι: Εξοικονόμηση ενέργειας κατά 14,3% σε σχέση με την προβλεπόμενη κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας για το Συνεισφορά των ΑΠΕ κατά 13% στην τελική χρήση ενέργειας μέχρι το Μείωση μέχρι το 2020 των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 21% για τις εγκαταστάσεις που περιλαμβάνονται στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων του Θερμοκηπίου και κατά 5% για τους τομείς που δεν περιλαμβάνονται σε σχέση με το Για την επίτευξη των στόχων αυτών, έχει προγραμματιστεί για την περίοδο μέχρι το 2020 η υλοποίηση αλληλοσυμπληρούμενων μέτρων και πολιτικών τα οποία σχετίζονται άμεσα με τον τομέα των Κατασκευών και τις εργασίες του έργου «Build Up Skills» και που παρουσιάζονται συνοπτικά στο Εθνικό Μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα. Μεγαλύτερη ανάλυση και πληροφόρηση για τους εθνικούς στόχους και τα αντίστοιχα μέτρα παρέχεται στα Εθνικά Σχέδια Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια και την Ενεργειακή Απόδοση καθώς και στην ευρωπαϊκή οδηγία 2010/31/ΕΕ για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων η οποία αναμένεται να ενσωματωθεί στην εθνική νομοθεσία μέσα στο 2012 και τα οποία παρουσιάζονται αναλυτικά στη συνέχεια. 5 95,9% το 2010 στην πρωτογενή κατανάλωση ενέργειας. 24

25 4.1.1 Εφαρμογή της Οδηγίας για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων Την 19 η Μαΐου 2010 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ εξέδωσαν την Οδηγία 2010/31/ΕΕ για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων (αναδιατύπωση), η οποία ουσιαστικά αποτελεί τροποποίηση της Οδηγίας 2002/91/ΕΚ. Η νέα οδηγία για την ενεργειακή απόδοση των κτηρίων επιδιώκει να επιλύσει προβλήματα και παραλείψεις που διαπιστώθηκαν από την εφαρμογή της Οδηγίας 2002/91/ΕΚ στα κράτη μέλη αλλά ταυτόχρονα, θέτει την υποχρέωση υλοποίησης πιο φιλόδοξων και δεσμευτικών μέτρων. Στόχος της Οδηγίας είναι να προωθήσει τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων εντός της ΕΕ, λαμβάνοντας υπόψη τις εξωτερικές κλιματολογικές και τοπικές συνθήκες, καθώς και τις κλιματικές απαιτήσεις των εσωτερικών χώρων και τη σχέση κόστους / οφέλους μέσω της εφαρμογής ελάχιστων απαιτήσεων για την ενεργειακή απόδοση των νέων κτηρίων, της ενεργειακής πιστοποίησης των κτηρίων και της τακτικής επιθεώρησης των λεβήτων και των εγκαταστάσεων κλιματισμού κτηρίων. Στη συνέχεια παρατίθενται μερικές από τις πιο σημαντικές πρόνοιες της αναδιατυπωμένης οδηγίας. Το άρθρο 12 της Οδηγίας 2010/31/ΕΕ στοχεύει να δώσει μεγαλύτερη ώθηση στη χρήση του Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) κατά την πώληση ή ενοικίαση κτηρίου. Στο άρθρο αυτό, τίθεται η υποχρέωση ο ιδιοκτήτης του κτηρίου όχι μόνο να επιδεικνύει στον υποψήφιο αγοραστή ή ενοικιαστή το ΠΕΑ, όπως στην Οδηγία 2002/91/ΕΚ, αλλά και να το παραδίδει στον αγοραστή ή ενοικιαστή. Επιπλέον, στο ίδιο άρθρο καθίσταται υποχρεωτικό σε όλες τις εμπορικές διαφημίσεις να αναγράφεται ο δείκτης ενεργειακής απόδοσης του κτηρίου. Το άρθρο 8 θέτει την υποχρέωση του καθορισμού απαιτήσεων σε τεχνικά συστήματα κτηρίων που εγκαθίστανται ή αναβαθμίζονται σε υφιστάμενα κτήρια. Οι απαιτήσεις αφορούν τη συνολική ενεργειακή απόδοση, την ορθή εγκατάσταση, τη σωστή διαστασολόγηση και τη ρύθμιση και λειτουργία των τεχνικών συστημάτων. Στο ίδιο άρθρο αναφέρεται η υποχρέωση των κρατών μελών για ενθάρρυνση της εισαγωγής ευφυών συστημάτων μέτρησης στα κτήρια που κατασκευάζονται ή ανακαινίζονται. Η τοποθέτηση συστημάτων που θα μετρούν την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας σε πραγματικό χρόνο θεωρείται ως βασική υποδομή για τη μεγαλύτερη διείσδυση εναλλακτικών συστημάτων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας σε κτήρια, όπως φωτοβολταϊκά και μικρά συστήματα συμπαραγωγής. Επιπλέον, στα άρθρα 14 και 15 αναφέρεται ότι η τοποθέτηση ηλεκτρονικού συστήματος παρακολούθησης και ελέγχου στα συστήματα κλιματισμού και θέρμανσης μπορούν να οδηγήσουν σε μείωση της συχνότητας των επιθεωρήσεων των συστημάτων αυτών. Τα συστήματα παρακολούθησης και ελέγχου της κατανάλωσης ηλεκτρισμού και καύσιμου αναγνωρίζονται από την Οδηγία ως σημαντικά εργαλεία προς εξεύρεση των βέλτιστων λύσεων μείωσης της κατανάλωσης ενέργειας. Να σημειωθεί ότι σύμφωνα με την Οδηγία, οι απαιτήσεις πρέπει να καλύπτουν τουλάχιστον τα συστήματα θέρμανσης, ζεστού νερού, κλιματισμού και εξαερισμού μεγάλης κλίμακας. Το σημαντικότερο άρθρο της Οδηγίας είναι το άρθρο 9, που θέτει την υποχρέωση στα κράτη μέλη να διασφαλίσουν ότι από την 1 η Ιανουαρίου 2021 όλα τα νέα κτήρια θα είναι κτήρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση, ενώ για τα νέα κτήρια που θα χρησιμοποιούν οι δημόσιες αρχές αυτή η υποχρέωση επισπεύδεται για την 1 η Ιανουαρίου Σύμφωνα με την Οδηγία, κτήριο με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας θεωρείται το κτήριο που έχει πολύ υψηλή ενεργειακή απόδοση και η σχεδόν μηδενική ή πολύ χαμηλή ενέργεια που απαιτείται, 25

26 συνίσταται σε πολύ μεγάλο βαθμό σε ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές περιλαμβανόμενης της παραγόμενης επιτόπου ή πλησίον του κτηρίου. Στην Οδηγία δεν ορίζονται οι έννοιες υψηλή ενεργειακή απόδοση, πολύ χαμηλή ενέργεια και ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές παραγόμενης πλησίον του κτηρίου. Ωστόσο, η Οδηγία υποχρεώνει ουσιαστικά τα κράτη μέλη να καθορίσουν τις εν λόγω έννοιες σε εθνικό επίπεδο, καθώς τίθεται η υποχρέωση για την κατάρτιση εθνικών σχεδίων δράσης, όπου θα πρέπει να καθοριστούν οι τεχνικές προδιαγραφές του κτηρίου και να γίνεται ειδική αναφορά στην ετήσια κατανάλωση σε kwh/m 2 ανά έτος. Επίσης, η πολύ χαμηλή κατανάλωση ενέργειας θα πρέπει να υπολογιστεί με βάση το κοινό γενικό πλαίσιο για τον υπολογισμό της ενεργειακής απόδοσης των κτηρίων, όπως αυτό καθορίζεται στο Παράρτημα Ι της Οδηγίας, παραπέμποντας στις εθνικές μεθόδους υπολογισμού της ενεργειακής απόδοσης. Σημεία του άρθρου που χρήζουν ιδιαίτερης προσοχής είναι ότι ο ορισμός του κτηρίου με σχεδόν μηδενική κατανάλωση πρέπει να απηχεί τις εθνικές, περιφερειακές και τοπικές συνθήκες, υπονοώντας ότι πιθανόν οι τεχνικές προδιαγραφές να διαφέρουν ανάλογα με τη γεωγραφική θέση του κτηρίου κυρίως λόγω διαφοροποίησης των μετεωρολογικών δεδομένων και ότι τα κράτη μέλη μπορούν να αποφασίσουν να μην εφαρμόσουν την υποχρέωση για κτήρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση σε ειδικές και δικαιολογημένες περιπτώσεις. Στις περιπτώσεις αυτές πρέπει να αποδεικνύεται ότι η ανάλυση της σχέσης κόστους - οφέλους στον κύκλο ζωής του κτηρίου είναι αρνητική. Το άρθρο 5 υποχρεώνει τα κράτη μέλη να υπολογίσουν τα βέλτιστα από πλευράς κόστους επίπεδα και ουσιαστικά να λάβουν μέτρα που να οδηγήσουν στην εφαρμογή τους. Στον υπολογισμό πρέπει να λαμβάνονται υπόψη το κόστος των μέτρων εξοικονόμησης ενέργειας και το κόστος ενέργειας στον κύκλο ζωής του κτηρίου. Ο υπολογισμός αυτός δεν έχει ως στόχο την εξίσωση των απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης ανάμεσα στα κράτη μέλη, αλλά την εφαρμογή των βέλτιστων από πλευράς οικονομικού οφέλους απαιτήσεων ελάχιστης ενεργειακής απόδοσης για κάθε τύπο κτηρίου, μετεωρολογική ζώνη και ηλικία κτηρίου. Με τον τρόπο αυτό γίνεται προσπάθεια εκτίμησης και τελικά αξιοποίησης όλου του δυναμικού εξοικονόμησης ενέργειας που σήμερα αποκρύβεται στη γενικότητα των ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης, που στην Κύπρο είναι σχεδόν οι ίδιες για όλα τα κτήρια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αντιλαμβανόμενη το μεγάλο δυναμικό εξοικονόμησης που υπάρχει στα υφιστάμενα κτήρια θέτει ως υποχρέωση όλα τα κτήρια που υφίστανται ανακαίνισης μεγάλης κλίμακας να συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις ελάχιστης ενεργειακής απόδοσης. Οι απαιτήσεις αυτές αναμένεται να είναι λιγότερο αυστηρές από ότι στα νέα κτήρια, καθώς πρέπει να υπολογίζονται στη βάση των βέλτιστων οικονομικών επιπέδων. Η Υπηρεσία Ενέργειας έχει προχωρήσει σε δημόσια διαβούλευση του νομοσχεδίου που τροποποιεί το Νόμο που Ρυθμίζει την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων με σκοπό την εναρμόνιση με την Οδηγία 2010/31/ΕΕ. Τα πιο σημαντικά σημεία του νομοσχεδίου, ενδεικτικά των προθέσεων του ΥΕΒΤ για τους τρόπους με τους οποίους θα επιτευχθεί η εναρμόνιση, αναφέρονται πιο κάτω: Ο Υπουργός, με Διάταγμα που θα εκδίδει, θα καθορίζει τις απαιτήσεις των τεχνικών συστημάτων που εγκαθίστανται σε υφιστάμενα κτήρια. Παράλληλα αναφέρεται ότι οι εγκαταστάσεις θα γίνονται από εγκαταστάτες των οποίων τα προσόντα θα καθορίζονται σε Κανονισμούς, προωθώντας έμμεσα τη ρύθμιση των προσόντων του εγκαταστάτη. 26

27 Ο εγκαταστάτης θα είναι και ο μόνος εξουσιοδοτημένος να διενεργεί συντήρηση στα συστήματα θέρμανσης και κλιματισμού. Η συντήρηση των συστημάτων θέρμανσης άνω των 20kW και των συστημάτων κλιματισμού άνω των 12kW ή που αθροιστικά υπερβαίνουν τα 50 kw θα πρέπει να γίνεται σε τακτά χρονικά διαστήματα που θα καθοριστούν σε Υπουργικό Διάταγμα. Ο Υπουργός με Διάταγμα που θα εκδίδει, θα καθορίζει τις απαιτήσεις και τα κριτήρια που πρέπει να πληροί το κτήριο με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Οι απαιτήσεις παραπέμπουν στις απαιτήσεις ελάχιστης ενεργειακής απόδοσης, δηλαδή το κτήριο με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας θα πρέπει να ικανοποιεί καθορισμένους δείκτες σχετικά με τους συντελεστές θερμοπερατότητας, τα τεχνικά συστήματα και άλλα, ενώ τα κριτήρια αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο να καθοριστούν ποιοτικά χαρακτηριστικά είτε ως προς την κατασκευή ή ως προς το ανθρώπινο δυναμικό που θα εμπλακεί στην κατασκευή ενός τέτοιου κτηρίου. Δεν έχει προσδιοριστεί ακόμα σε εθνικό επίπεδο ο ορισμός και οι απαιτήσεις για τα κτήρια με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας. Για το σκοπό αυτό, η Υπηρεσία Ενέργειας έχει αναθέσει σε συμβουλευτικό οίκο την εκπόνηση μελέτης για τον καθορισμό των τεχνικών προδιαγραφών του κτηρίου με σχεδόν μηδενική κατανάλωση για τρεις τύπους κατοικιών: μονοκατοικία, κατοικία σε συνεχή δόμηση και διαμέρισμα, στις τέσσερις μετεωρολογικές ζώνες της Κύπρου όπως αυτές καθορίζονται στην Μεθοδολογία Υπολογισμού Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίων. Η μελέτη αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στο Σημαντικό βήμα στην προσπάθεια εναρμόνισης με την Οδηγία 2010/31/ΕΕ είναι και η τροποποίηση των περί Οδών και Οικοδομών (Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων) Κανονισμών του 2006, όπου καθορίζονται ο όρος της ριζικής ανακαίνισης και ο χρόνος στον οποίο πρέπει να δηλώνεται η συμμόρφωση με τις ελάχιστες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης και κατάθεσης του ΠΕΑ. Μέχρι στιγμής δεν έχει κατατεθεί από το Υπουργείο Εσωτερικών οποιαδήποτε πρόταση για τροποποίηση των Κανονισμών αυτών Εφαρμογή του Σχεδίου Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση Σε συμμόρφωση με την Οδηγία 2006/32/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και Συμβουλίου της ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση κατά την τελική χρήση και τις ενεργειακές υπηρεσίες, υποβλήθηκε τον Ιούνιο του 2007 το πρώτο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση (ΣΔΕΑ) προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Το 1 ο ΣΔΕΑ καθορίζει ως εθνικό ενδεικτικό στόχο την εξοικονόμηση ενέργειας που να ισούται με το 10% της μέσης κατανάλωσης ενέργειας των ετών μέχρι το 2016, που ισοδυναμεί με εξοικονόμηση τόνων ισοδύναμου πετρελαίου (ΤΙΠ). Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης ενδιάμεσο ενδεικτικό στόχο εξοικονόμησης ενέργειας κατά 3% το τρίτο έτος εφαρμογής της οδηγίας (2010), που αντιστοιχεί σε εξοικονόμηση ΤΙΠ. Το Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση περιγράφει τα προγράμματα, δράσεις και μέτρα ενεργειακής απόδοσης για την επίτευξη του στόχου του 10% μέχρι το 2016, την τήρηση των διατάξεων σχετικά με τον υποδειγματικό ρόλο του δημόσιου τομέα και την παροχή ενημέρωσης και συμβουλών στους τελικούς καταναλωτές ενέργειας. Από το σχέδιο εξαιρούνται μόνο οι τομείς των αερομεταφορών, των θαλάσσιων μεταφορών και των μεγάλων βιομηχανιών που ρυθμίζονται από το Ευρωπαϊκό Σχέδιο Εμπορίας Εκπομπών. Σημαντικά μέτρα που τίθενται στο 1 ο εξοικονόμησης ενέργειας είναι τα εξής: ΣΔΕΑ για την επίτευξη των εθνικών στόχων 27

28 Μέτρα στον οικιακό τομέα: Νομοθεσία για την ενεργειακή απόδοση κτηρίων συμπεριλαμβανομένης και της συντήρησης και επιθεώρησης λεβήτων και συντήρησης και επιθεώρησης κλιματισμού, Σχέδιο Παροχής Χορηγιών για ΑΠΕ και Εξοικονόμηση Ενέργειας (ΕΞΕ) σε υφιστάμενες και νέες κατοικίες, δωρεάν διάθεση λαμπτήρων φθορισμού. Μέτρα στη βιομηχανία και στον τριτογενή τομέα, περιλαμβανομένου και του δημόσιου τομέα: Νομοθεσία για την ενεργειακή απόδοση κτηρίων συμπεριλαμβανομένης και της συντήρησης και επιθεώρησης λεβήτων και συντήρησης και επιθεώρησης κλιματισμού, Σχέδιο Παροχής Χορηγιών για ΑΠΕ και ΕΞΕ, Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις. Μεταφορές: Σχέδιο Παροχής Χορηγιών ΑΠΕ και ΕΞΕ - Εξοικονόμηση ενέργειας στις μεταφορές, Σχέδιο Δράσης για ενίσχυση των Δημόσιων Μεταφορών. Οριζόντια μέτρα: Εκπαίδευση, πληροφόρηση, καλλιέργεια ενεργειακής συνείδησης, διαφωτιστικές εκστρατείες, παροχή ενημερωτικού υλικού. Τον Ιούνιο 2011 υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2 ο ΣΔΕΑ όπου γίνεται απολογισμός των ενεργειών που υλοποιήθηκαν στον τομέα της εξοικονόμησης ενέργειας την περίοδο σε σύγκριση με τους στόχους που τέθηκαν στο 1 ο ΣΔΕΑ. Σύμφωνα με το 2 ο ΣΔΕΑ, με μια σειρά στοχευμένων μέτρων που λήφθηκαν την περίοδο αυτή, σε συνδυασμό με την εφαρμογή της Οδηγίας 2002/91/ΕΚ για την ενεργειακή απόδοση των κτηρίων, η Κύπρος κατάφερε να πετύχει και να ξεπεράσει τους στόχους που έθεσε για το 2010 και να θέσει τις βάσεις για την επίτευξη του στόχου για το 2016 και του εθνικού ενδεικτικού στόχου για εξοικονόμηση πρωτογενούς ενέργειας το Στον Πίνακα 2 παρουσιάζεται η συνεισφορά των μέτρων που λαμβάνονται στον τομέα των κτηρίων στους τελικούς ενδεικτικούς στόχους εξοικονόμησης ενέργειας για το 2016 και το 2020, όπως καταγράφονται στο 2 ο ΣΔΕΑ. Όπως διαπιστώνεται από την εξέταση του Πίνακα 2, οι συνολικοί στόχοι εξοικονόμησης ενέργειας για το 2016 και το 2020 μπορούν να επιτευχθούν με την πλήρη υλοποίηση των προγραμματισμένων μέτρων στον τομέα των κτηρίων. Η εφαρμογή της Οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτηρίων στον οικιστικό και τριτογενή τομέα ισοδυναμεί με συνολική εξοικονόμηση ενέργειας ΤΙΠ για το 2016 που είναι το 77% του συνολικού ποσοτικού στόχου και ΤΙΠ για το 2020 που είναι το 84% του συνολικού ποσοτικού στόχου. Για τον υπολογισμό των στόχων εξοικονόμησης στο 2 ο ΣΔΕΑ που προκύπτουν από την εφαρμογή της Οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση των κτηρίων έγιναν οι εξής παραδοχές: Για όλα τα έτη ( ) χρησιμοποιήθηκαν οι άδειες οικοδομής που εκδόθηκαν το 2008 ανά τύπο κτηρίου. Δεν λαμβάνονται υπόψη αυξήσεις ή μειώσεις στις άδειες οικοδομής. Από τη στιγμή που το κτήριο λαμβάνει άδεια οικοδομής απαιτούνται δύο χρόνια για την αποπεράτωση του. Τα κτήρια που εκτιμάται ότι οικοδομήθηκαν με το πρώτο Υπουργικό Διάταγμα 6 θεωρείται ότι οικοδομήθηκαν με τους μέγιστους επιτρεπόμενους συντελεστές θερμοπερατότητας. 6 ΚΔΠ 568/2007 Το περί απαιτήσεων Ελάχιστης Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίου Διάταγμα του

29 Τα κτήρια που εκτιμάται ότι οικοδομήθηκαν με το δεύτερο Υπουργικό Διάταγμα 7 θεωρείται ότι έχουν χαμηλότερους συντελεστές θερμοπερατότητας, καθώς η έκδοση ΠΕΑ με ελάχιστη κατηγορία το Β αποτελεί μιαν ολιστική ενεργειακή απαίτηση που έμμεσα οδηγεί σε χαμηλότερους συντελεστές θερμοπερατότητας. Πίνακας 2 Συνεισφορά των μέτρων που λαμβάνονται στον τομέα των κτηρίων στους τελικούς ενδεικτικούς στόχους εξοικονόμησης ενέργειας (2 ο ΣΔΕΑ) Περιγραφή μέτρου Περίοδος Εφαρμογής Συνεισφορά στον Τελικό Ενδεικτικό Στόχο 2016 ( ΤΙΠ) Συνεισφορά στον Τελικό Ενδεικτικό Στόχο 2020 ( ΤΙΠ) ΤΙΠ % ΤΙΠ % , ,89 1. Οδηγία κτηρίων 1.1 Οικιακός τομέας , , Τριτογενής τομέας , ,51 2. Σχέδια Α.Π.Ε , , Οικιακός Τομέας , , Τριτογενής Τομέας 600 0, ,22 Επιχειρήσεις 3. Σχέδια ΕΞΕ , , Οικιακός Τομέας , , Τριτογενής Τομέας Δημόσιο , , Τριτογενής Τομέας Επιχειρήσεις , ,78 4. Δωρεάν διάθεση λαμπτήρων φθορισμού , ,13 Συνολικά ο τομέας των κτηρίων ( ) , ,13 Πηγή: 2 ο Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση Εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια Το ΥΕΒΤ σε συνεργασία με άλλους αρμόδιους φορείς όπως το Υπουργείο Γεωργίας, Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος, το Υπουργείο Εσωτερικών, την ΑΗΚ και τη ΡΑΕΚ εκπόνησε τον Ιούνιο 2010 το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια για την περίοδο Το σχέδιο εκπονήθηκε με κύριο γνώμονα την επίτευξη των στόχων που τέθηκαν στην Οδηγία 2009/28/ΕΚ, το εγχώριο δυναμικό ΑΠΕ ανά τεχνολογία, το κόστος και τις προοπτικές εξέλιξης της κάθε τεχνολογίας. Σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια, η τελική κατανάλωση ενέργειας το 2020 θα ανέλθει στα ΤΙΠ και η επίτευξη του στόχου για συνεισφορά 13% από ΑΠΕ ισοδυναμεί με ΤΙΠ. Αναλύοντας τα μέτρα ανά τομέα, εκτιμάται ότι για την επίτευξη του στόχου για το 2020 το 23,5% της θέρμανσης και ψύξης και το 16% της ηλεκτροπαραγωγής που αντιστοιχούν σε ΤΙΠ και ΤΙΠ αντίστοιχα θα πρέπει να προέρχεται από ΑΠΕ. Στον τομέα των κτηρίων, η μόνη υποχρέωση για εφαρμογή συστήματος παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές είναι η εγκατάσταση ηλιακού συστήματος για την παραγωγή ζεστού νερού χρήσης (ΖΝΧ) για κάθε νέο κτήριο που χρησιμοποιείται ως κατοικία και η υποχρέωση 7 ΚΔΠ 446/2009 Το περί Ρύθμισης της Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίων (Απαιτήσεις Ελάχιστης Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίου) Διάταγμα του

30 τοποθέτησης πρόνοιας για χρήση συστημάτων παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ σε κάθε νέο κτήριο. Στον Πίνακα 3 παρουσιάζεται η εκτίμηση του αναμενόμενου μεριδίου από κάθε τεχνολογία ΑΠΕ για εκπλήρωση του δεσμευτικού στόχου του 2020 για θέρμανση και ψύξη σε χιλιάδες ΤΙΠ σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια. Πίνακας 3 Εκτίμηση αναμενόμενου μεριδίου από κάθε τεχνολογία ΑΠΕ για εκπλήρωση του δεσμευτικού στόχου του 2020 για θέρμανση και ψύξη σε χιλιάδες ΤΙΠ Έτος Ηλιακά Βιομάζα: (Στερεά) Από το οποίο βιομάζα σε νοικοκυριά Αντλίες θερμότητας Σύνολο ,27 4,2 1, , ,02 18,30 6,96 0,34 77, ,50 19,24 7,35 0,58 81, ,59 20,36 7,82 0,82 85, ,15 21,63 8,36 1,08 90, ,67 22,92 8,90 1,34 95, ,14 24,20 9,43 1,61 100, ,43 25,45 9,94 1,88 105, ,63 26,67 10,45 2,16 110, ,71 27,87 10,94 2,43 115, ,66 29,03 11,41 2,70 119, ,47 30,16 11,87 2,97 123,60 Πηγή: Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια. Η εκτίμηση του συνολικού αναμενόμενου μεριδίου (εγκαταστημένη δυναμικότητα, ακαθάριστη ηλεκτροπαραγωγή) από κάθε τεχνολογία ανανεώσιμης ενέργειας στην Κύπρο για την εκπλήρωση των δεσμευτικών στόχων του έτους 2020 και η ενδεικτική ενδιάμεση πορεία για τα μερίδια ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην ηλεκτροπαραγωγή, για το χρονικό διάστημα παρουσιάζεται στον Πίνακα 4. Πίνακας 4 Εκτίμηση αναμενόμενου μεριδίου από κάθε τεχνολογία ΑΠΕ για εκπλήρωση του δεσμευτικού στόχου του 2020 για ηλεκτροπαραγωγή Φωτοβολταϊκά Ηλιακά Συγκεντρωτικά ηλιακά συστήματα ηλεκτροπαραγωγής Αιολικά (Επάκτια) Βιομάζα (Βιοαέριο) Σύνολο (MW) (GWh) (MW) (GWh) (MW) (GWh) (MW) (GkWh) (MW) (GWh) ,16 0, ,16 0, , , , Πηγή: Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια. 30

31 Ευνοϊκό γεγονός για τον τομέα των κτηρίων αποτελεί η ύπαρξη ειδικών διαδικασιών για πολύ μικρές εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρισμού από ΑΠΕ που αφορούν φωτοβολταϊκά συστήματα και συστήματα βιομάζας ισχύος μέχρι 20KW Σχετικοί οικοδομικοί κώδικες και κανονισμοί και άλλες πρωτοβουλίες ή δράσεις Το σχετικό βασικό νομοθετικό πλαίσιο αποτελούν ο περί ρυθμίσεως Οδών και Οικοδομών Νόμος και ο περί ρύθμισης της Ενεργειακής Απόδοσης των Κτηρίων Νόμος και σχετικοί Κανονισμοί και Διατάγματα. Πριν το 2007 δεν υπήρχε ουσιαστικά καμία απαίτηση που να ρύθμιζε τις ενεργειακές απαιτήσεις για τα κτήρια. Επικουρική νομοθεσία στην όλη προσπάθεια ήταν ο Περί Προώθησης και Ενθάρρυνσης της Χρήσης Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και της Εξοικονόμησης Ενέργειας Νόμος ο οποίος θεσμοθέτησε την επιδότηση τεχνολογιών ανανεώσιμων πηγών και εξοικονόμησης ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που αφορούν το δομημένο περιβάλλον από ειδικό ταμείο. Σημειώνεται ότι το 1999 εκπονήθηκε εθνικό τεχνικό πρότυπο 8 επονομαζόμενο «CYS 98: Θερμομονώσεις και ορθολογική μελέτη και χρήση ενέργειας στις κατοικίες Μέρος 1 Απαιτήσεις θερμομόνωσης» για προαιρετική χρήση. Το πρότυπο καθόριζε ότι τα επιμέρους δομικά στοιχεία (πλην των κουφωμάτων) θα έπρεπε να είχαν συντελεστή θερμοπερατότητας μικρότερο από 1 W/m 2 K. Περαιτέρω, το πρότυπο καθόρισε μέσο συντελεστή θερμοπερατότητας ανάλογα με την επιφάνεια προς τον όγκο του κτηρίου από 1,2 W/m 2 K μέχρι 1,55 W/m 2 K. Η συμμόρφωση με το υπό αναφορά πρότυπο είχε καθοριστεί ως απαίτηση για την παραχώρηση χορηγίας / επιδότησης από ειδικό πράσινο ταμείο. Πέραν αυτού όμως δεν είχε ιδιαίτερη επίδραση στον τρόπο που κατασκευάζονταν τα κτήρια καθώς επρόκειτο για προαιρετική προδιαγραφή. Παρόλο που είναι έμμεσα σχετικό επισημαίνεται ότι στις 17/03/2006 ρυθμίστηκε η υποχρεωτική υποβολή ηλεκτρολογικής και μηχανολογικής μελέτης για την απόκτηση οικοδομικής άδειας. Σχετική επίπτωση στην ενεργειακή συμπεριφορά των κατοικιών είχε η ρύθμιση για την υποβολή μελέτης για συστήματα κεντρικής θέρμανσης καθώς και για συστήματα κλιματισμού και εξαερισμού 9. Σημειώνεται ότι ο κανονισμός καθορίζει ένα γενικό πλαίσιο που πρέπει να τηρείται για την εφαρμογή του και δεν υπεισέρχεται στον καθορισμό και προσδιορισμό ορίων και λεπτομερών απαιτήσεων 10, όπως συνθήκες θερμικής άνεσης και πρότυπα ποιότητας εσωτερικού χώρου. Σημαντικό σημείο αναφοράς αποτελεί η νομική θεσμοθέτηση της θερμομόνωσης με την υποχρεωτική εφαρμογή του Οδηγού Θερμομόνωσης Κτηρίων ως προϋπόθεση της οικοδομικής αδειοδότησης το Από την 01/01/2010 εφαρμόζεται το νέο Διάταγμα περί Απαιτήσεων Ελάχιστης Ενεργειακής Απόδοσης Κτηρίου (Κ.Δ.Π 446/2009) που ενώ διατηρεί την υποχρέωση για θερμομόνωση του κελύφους του κτηρίου στα ίδια επίπεδα με το προηγούμενο Διάταγμα, θέτει επιπρόσθετες απαιτήσεις. Οι επιπρόσθετες απαιτήσεις μπορούν 8 Τα κυπριακά πρότυπα είναι εθελοντικά κείμενα, αποτελούν σημείο αναφοράς για την αγορά αλλά δεν είναι υποχρεωτική η εφαρμογή τους. 9 Μια από τις αδυναμίες του Κανονισμού είναι ότι εξαιρεί την απαίτηση υποβολής μελέτης για σύστημα κεντρικής θέρμανσης και κλιματισμού στις περιπτώσεις των μεμονωμένων κατοικιών, δηλαδή ένα μεγάλο ποσοστό των νεοανεγειρόμενων κατοικιών. 10 Η προσέγγιση που ακολουθήθηκε στην Κύπρο (ίσως γιατί δεν υπήρχε και άλλη επιλογή) ήταν η ρύθμιση των προσόντων του μελετητή μηχανολόγου μηχανικού (να είναι προσοντούχος μηχανολόγος μηχανικός, μέλος του ΕΤΕΚ) και όχι η λεπτομερής ρύθμιση του παραδοτέου, δηλαδή της μελέτης. 31

32 να χωριστούν σε δύο κατηγορίες αυτές που αντιμετωπίζουν το κτήριο συνολικά και αυτές που εισάγουν τη χρήση ΑΠΕ στο κτήριο. Στην πρώτη κατηγορία εμπίπτουν οι απαιτήσεις για μέγιστο μέσο συντελεστή θερμοπερατότητας του κελύφους και την υποχρέωση έκδοσης Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) κλάσης Β ή υψηλότερης. Το ΠΕΑ αποτελεί ένα συνολικό και ολοκληρωμένο δείκτη ο οποίος λαμβάνει υπόψη του μια σειρά θεμάτων όπως τα θερμικά χαρακτηριστικά του κτηρίου, την εγκατάσταση θέρμανσης και τροφοδοσίας ζεστού νερού, την εγκατάσταση κλιματισμού, τον αερισμό, την εγκατάσταση φωτισμού, τη θέση και προσανατολισμό των κτηρίων, τα παθητικά ηλιακά συστήματα, την ηλιακή προστασία και τις εσωτερικές κλιματικές συνθήκες. Στη δεύτερη κατηγορία εμπίπτουν οι νέες απαιτήσεις για υποχρεωτική εγκατάσταση συστήματος παραγωγής ζεστού νερού χρήσης από ηλιακά συστήματα σε νέα κτήρια που χρησιμοποιούνται ως κατοικίες και η υποχρεωτική τοποθέτηση πρόνοιας για χρήση συστημάτων ηλεκτρικής ενέργειας από ΑΠΕ που αφορά κυρίως τα φωτοβολταϊκά συστήματα. Όσον αφορά τη βελτίωση της θερμικής συμπεριφοράς υφιστάμενων κτηρίων του οικιακού τομέα με θερμομόνωση του κελύφους των υφιστάμενων κατοικιών, είχε προωθηθεί από το 2004 μέχρι το 2010 μέσω του Σχεδίου Χορηγιών για ΕΞΕ και Ενθάρρυνση της Χρήσης των ΑΠΕ, η ενθάρρυνση της λήψης μέτρων για εφαρμογή μέτρων θερμομόνωσης. Το Σχέδιο ξεκίνησε τη λειτουργία από τα μέσα του 2004 και μέχρι το τέλος του Σεπτεμβρίου του 2009 είχαν υποβληθεί συνολικά αιτήσεις για το μέρος του Σχεδίου που αφορά τη θερμομόνωση κατοικιών. Εκτιμάται ότι το ενεργειακό όφελος που προκύπτει από την υλοποίηση των μέτρων θερμομόνωσης που περιλαμβάνονται στις πιο πάνω αιτήσεις, είναι ΤΙΠ το χρόνο. Οι καταβληθείσες χορηγίες από το Ειδικό ταμείο για ΑΠΕ και ΕΞΕ την περίοδο παρουσιάζονται αναλυτικά στο Παράρτημα 1. Σχετική πρωτοβουλία που σχετίζεται με το έργο αποτελεί επίσης η εισαγωγή πρόνοιας στα νέα Τοπικά Σχέδια 11 σύμφωνα με την οποία επιτρέπεται η αύξηση του συντελεστή δόμησης με τη χρήση ΑΠΕ. Η σχετική πρόνοια αναμένεται να έχει εφαρμογή μόνο σε ορισμένους τύπους κτηρίων όπως μεγάλες οργανωμένες οικιστικές αναπτύξεις και ψηλά κτήρια. Το ποσοστό ή ποσότητα της ενέργειας που θα παράγεται από ανανεώσιμες πηγές, ο τρόπος υπολογισμού της και άλλες προϋποθέσεις θα καθοριστούν με σχετική Εντολή. Επί του παρόντος, το Τμήμα Πολεοδομίας και Οικήσεως σε συνεργασία με την Υπηρεσία Ενέργειας, το ΕΤΕΚ και άλλους φορείς εξετάζει το θέμα σε τεχνικό επίπεδο. Μια ολοκληρωμένη και πιο εκτενής σκιαγράφηση των οικοδομικών νομοθεσιών και κανονισμών και των σχετικών με την ενεργειακή απόδοση απαιτήσεων παρουσιάζεται στο Παράρτημα Η συνεισφορά του τομέα των Κατασκευών στους ενεργειακούς στόχους του 2020 Στο υποκεφάλαιο αυτό επιχειρείται η ποσοτικοποίηση των συστημάτων που απαιτούνται να εγκατασταθούν σε κτήρια μέχρι το 2020 για την επίτευξη των στόχων που σχετίζονται με τα 11 Αποτελούν Σχέδια Ανάπτυξης που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, ένα ευρύ φάσμα προνοιών που αναφέρεται σε μεγάλη ποικιλία τύπων ανάπτυξης, δικτύων υποδομής, προτύπων, επιτρεπομένων μεγεθών και έντασης της ανάπτυξης και κατά κανόνα αφορούν ευρείες γεωγραφικές περιοχές που λειτουργούν ως ενιαία σύνολα στο χώρο. 32

33 κτήρια και την ενέργεια και που τέθηκαν στα Εθνικά Σχέδια Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση και την Ανανεώσιμη Ενέργεια. Η ανάλυση αυτή βασίζεται σε ορισμένες παραδοχές για τα χαρακτηριστικά των κτηρίων καθώς και για το είδος και τα τεχνικά χαρακτηριστικά των συστημάτων που δύναται να εγκατασταθούν στα κτήρια της Κύπρου και παρουσιάζονται στη συνέχεια. Ο Πίνακας 5 παρουσιάζει τους συνολικούς στόχους εξοικονόμησης ενέργειας ανά τομέα σύμφωνα με το 2 ο ΣΔΕΑ. Όπως διαπιστώνεται, ο οικιακός τομέας έχει τη μεγαλύτερη συνεισφορά στην επίτευξη των συνολικών στόχων, καθώς περίπου 85% της συνολικής εξοικονόμησης ενέργειας αναμένεται να προέλθει από τον τομέα αυτό. Πίνακας 5 Τομεακή ανάλυση των Εθνικών στόχων για την Εξοικονόμηση Ενέργειας Εξοικονόμηση ενέργειας (ΤΙΠ) Οικιακός Τριτογενής Βιομηχανικός Μεταφορές Σύνολο Πηγή: 2 ο Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση. Η εφαρμογή της αναθεωρημένης Οδηγίας 2010/31/ΕΕ για την Ενεργειακή Απόδοση των Κτηρίων αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο για την επίτευξη των συνολικών στόχων εξοικονόμησης ενέργειας στον οικιακό και τριτογενή τομέα όπως διαπιστώνεται από την εξέταση του Πίνακα 6. Πίνακας 6 Συνεισφορά της Οδηγίας 2010/31/ΕΕ στην επίτευξη των Εθνικών στόχων για την Εξοικονόμηση Ενέργειας Εξοικονόμηση ενέργειας (ΤΙΠ) Οικιακός Τριτογενής Σύνολο Πηγή: 2 ο Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση. Τα μέτρα που θα ληφθούν για την εξοικονόμηση ενέργειας μέχρι το 2020 αναμένεται να συνεισφέρουν σημαντικά και στην επίτευξη των στόχων για τη διείσδυση των ΑΠΕ στην τελική κατανάλωση ενέργειας, στην ηλεκτρική ενέργεια και στη θέρμανση και ψύξη. Ο εθνικός στόχος για τις ΑΠΕ σύμφωνα με το σχετικό σχέδιο δράσης είναι συνεισφορά 13% από ΑΠΕ στην ακαθάριστη τελική κατανάλωση ενέργειας του 2020 που ισοδυναμεί με ΤΙΠ. Οι επί μέρους τομεακοί στόχοι (θέρμανση - ψύξη, ηλεκτρισμός και μεταφορές) του 2020 για τη χρήση ΑΠΕ ως ποσοστό επί του συνόλου και ως συνεισφορά ενέργειας παρουσιάζονται στον Πίνακα 7. Οι τεχνολογίες ΑΠΕ που ποσοτικοποιούνται στο Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια για σκοπούς ηλεκτροπαραγωγής είναι τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά, τα 33

34 συγκεντρωτικά ηλιακά και το βιοαέριο. Άλλες τεχνολογίες όπως η υδροηλεκτρική, η γεωθερμία και η αξιοποίηση της κυματικής ενέργειας δεν προβλέπεται να έχουν οποιαδήποτε συνεισφορά, καθώς το δυναμικό της Κύπρου για τις συγκεκριμένες τεχνολογίες κρίθηκε πολύ μικρό έως ανύπαρκτο. Πίνακας 7 Επί μέρους τομεακοί στόχοι του 2020 για χρήση ΑΠΕ Τομέας % Διείσδυσης των Συνεισφορά ενέργειας ΑΠΕ το 2020 το 2020 (ΤΙΠ) ΑΠΕ-Θέρμανση και Ψύξη 23, ΑΠΕ-Ηλεκτρισμός 16, ΑΠΕ-Μεταφορές 4, Συνολικό μερίδιο ΑΠΕ 13, Πηγή: Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια. Στους υπολογισμούς που έχουν γίνει στο 2 ο ΣΔΕΑ για την εκτίμηση της εξοικονόμησης ενέργειας που θα προκύψει από την εφαρμογή της Οδηγίας για την ενεργειακή απόδοση τα κτήρια χωρίστηκαν σε τρεις τύπους: μονοκατοικίες, διαμερίσματα και κτήρια του τριτογενούς τομέα. Για κάθε τύπο κτηρίου δημιουργήθηκε ένα αντίστοιχο κτήριο αναφοράς με καθορισμένες διαστάσεις, επίπεδα θερμομόνωσης και τεχνικά συστήματα. Επίσης, ο ετήσιος αριθμός νέων κτηρίων θεωρήθηκε ότι θα είναι για τα χρόνια μέχρι το 2020 ίσος με τον αριθμό αδειών οικοδομής που εκδόθηκαν το Στον Πίνακα 8 παραθέτονται τα χαρακτηριστικά των τριών τύπων κτηρίων αναφοράς ως προς το εμβαδό των στοιχείων του κελύφους τους, μαζί με την εκτιμώμενη κατανάλωση για θέρμανση και ψύξη όπως έχει υπολογιστεί στο 2 ο ΣΔΕΑ. Πίνακας 8 Χαρακτηριστικά των τριών τύπων κτηρίων αναφοράς Μονοκατοικίες (εκτιμάται ότι θα ανεγείρονται ετησίως) Διαμερίσματα (εκτιμάται ότι θα ανεγείρονται ετησίως) Κτήρια τριτογενούς τομέα (εκτιμάται ότι θα ανεγείρονται 454 ετησίως) Ωφέλιμο εμβαδό (m 2 ) Οροφή (m 2 ) Τοιχοποιίες (m 2 ) Υαλοπίνακες (m 2 ) Εκτεθειμένο Δάπεδο Θέρμανση με λέβητα (kwh/yr) Θέρμανση με αντλία θερμότητας (kwh/yr) Ψύξη (kwh/yr) Πηγή: 2 ο Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση. Στον τομέα των κτηρίων αναμένεται ότι μόνο τα φωτοβολταϊκά συστήματα θα έχουν εφαρμογή, καθώς τα αιολικά υλοποιούνται μέσω της ανάπτυξης μεγάλων αιολικών πάρκων και τα συγκεντρωτικά ηλιακά αποτελούν έργα μεγάλης κλίμακας. Μικρές ανεμογεννήτριες 34

35 μπορούν να εγκατασταθούν σε κτήρια, ωστόσο υπάρχουν πολεοδομικοί περιορισμοί που καθιστούν την εφαρμογή τους στα αστικά κέντρα και τις κοινότητες σχεδόν αδύνατη. Φωτοβολταϊκά Η Κύπρος διαθέτει αξιόλογο ηλιακό δυναμικό με υψηλή ακτινοβολία και ηλιοφάνεια καθ όλη τη διάρκεια του έτους. Η χρήση φωτοβολταϊκών συστημάτων για την παραγωγή ηλεκτρισμού αποτελεί ένα από τους τρόπους αξιοποίησης της ηλιακής ενέργειας στην Κύπρο. Με βάση τους στόχους για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά που καταγράφονται στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ανανεώσιμη Ενέργεια και των χαρακτηριστικών των κτιρίων αναφοράς έγινε εκτίμηση του αριθμού των απαιτούμενων φωτοβολταϊκών συστημάτων μέχρι το Για τον υπολογισμό του αριθμού συστημάτων λήφθηκε υπόψη η υφιστάμενη απόδοση των φωτοβολταϊκών συστημάτων, όπου 1kW παράγει κατά μέσον όρο kwh το χρόνο και που ισοδυναμεί με 8τ.μ. πλαισίων που για την εγκατάσταση τους απαιτούνται 15τ.μ. επίπεδης στέγης προκειμένου να είναι εφικτή η τοποθέτηση τους και να μην υπάρχει σκίαση μεταξύ τους. Στον Πίνακα 9 παρουσιάζονται τα MW φωτοβολταϊκών που πρέπει να εγκατασταθούν ανά έτος μέχρι το 2020 και τα τ.μ. πλαισίων και στέγης που θα απαιτηθούν. Πίνακας 9 Απαιτούμενη ισχύς φωτοβολταϊκών και τα τ.μ. πλαισίων και στέγης που πρέπει να εγκατασταθούν ανά έτος μέχρι το 2020 MW / έτος τ.μ. πλαισίου / έτος τ.μ. στέγης / έτος Σύνολο Μέσος όρος/ έτος 22, Πηγή: Εκτιμήσεις κοινοπραξίας Build Up Skills Κύπρος. Χρησιμοποιώντας τα χαρακτηριστικά των κτηρίων αναφοράς του 2 ου ΣΔΕΑ μπορεί να γίνει μια εκτίμηση για τον αριθμό των κτηρίων που θα χρειαστεί να τοποθετήσουν φωτοβολταϊκά συστήματα στις στέγες τους. Να σημειωθεί ότι τα κτήρια αυτά μπορεί να είναι είτε νέα είτε υφιστάμενα. Στον Πίνακα 10 παρουσιάζονται τρία σενάρια σχετικά με την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών συστημάτων σε κτήρια. Το πρώτο σενάριο αφορά την επίτευξη του στόχου με την τοποθέτηση φωτοβολταϊκών μόνο σε στέγες μονοκατοικιών, το δεύτερο σενάριο με την τοποθέτηση τους μόνο σε πολυκατοικίες και το τρίτο σενάριο με την τοποθέτηση τους σε κτήρια μόνο του τριτογενούς τομέα. 35

36 Πίνακας 10 Σενάρια τοποθέτησης φωτοβολταικών στα τρία κτήρια αναφοράς για την ικανοποίηση των στόχων της εγκατεστημένης ισχύος Έτος Τοποθέτηση μόνο σε μονοκατοικίες (αριθμός κτηρίων) Τοποθέτηση μόνο σε πολυκατοικίες (αριθμός κτηρίων) Τοποθέτηση μόνο σε κτήρια του τριτογενούς τομέα (αριθμός κτηρίων) Σύνολο Μέσος όρος / έτος Πηγή: Εκτιμήσεις κοινοπραξίας Build Up Skills Κύπρος. Στους πιο πάνω πίνακες για τα φωτοβολταϊκά δεν λαμβάνεται υπόψη η δημιουργία φωτοβολταϊκών πάρκων που αναμένεται να έχουν σημαντική συνεισφορά στην επίτευξη του στόχου και έτσι οι πιο πάνω υπολογισμοί έγιναν με την παραδοχή ότι τα κτήρια θα έχουν συνεισφορά 100% στον στόχο. Θερμικά ηλιακά Η εγκατάσταση ηλιακών πλαισίων για παραγωγή ζεστού νερού στις κατοικίες είναι συνήθης πρακτική στην Κύπρο για πολλές δεκαετίες. Ωστόσο, από την 01/01/2010 η εγκατάσταση έγινε υποχρεωτική με βάση τον Τεχνικό Οδηγό Ηλιακών Συστημάτων που καθορίζει το μέγεθος των πλαισίων ανάλογα με το μέγεθος της κατοικίας. Στον Πίνακα 11 εκτιμάται ο ετήσιος αριθμός οικιστικών μονάδων (συμπεριλαμβανομένων και των διαμερισμάτων) που θα χρειαστούν να εγκαταστήσουν 3,6 τ.μ. ηλιακών πλαισίων για ικανοποίηση του σχετικού επιμέρους στόχου για θέρμανση και ψύξη από ΑΠΕ. Σύμφωνα με τον Οδηγό, κατοικίες με τρία υπνοδωμάτια πρέπει να εγκαθιστούν τουλάχιστον 3,6 τ.μ. πλαίσια. Στους υπολογισμούς γίνεται η παραδοχή ότι κάθε τ.μ. πλαισίου παράγει 650kWh το χρόνο. Πίνακας 11 Εκτίμηση για την εγκατάσταση θερμικών ηλιακών συστημάτων Έτος ΤΙΠ / έτος kwh / έτος m 2 Αριθμός / έτος Κατοικιών

37 Έτος ΤΙΠ / έτος kwh / έτος m 2 Αριθμός / έτος Κατοικιών Σύνολο Μέσος όρος / έτος Πηγή: Εκτιμήσεις κοινοπραξίας Build Up Skills Κύπρος. Βιομάζα Τα νέα κτήρια, δηλαδή τα κτήρια που κτίζονται σύμφωνα με τις ελάχιστες απαιτήσεις που ισχύουν από την 01/01/2010, αναμένεται να έχουν πολύ χαμηλότερη κατανάλωση ενέργειας σε θέρμανση και ψύξη από ότι το υφιστάμενο κτηριακό απόθεμα. Υποθέτοντας ότι η κατανάλωση ενέργειας για θέρμανση και ψύξη στα νέα κτήρια θα είναι αυτή που έχει υπολογιστεί στα κτήρια αναφοράς του 2 ου ΣΔΕΑ, παρουσιάζονται στους Πίνακες 13 και 14 εκτιμήσεις του ετήσιου αριθμού νέων νοικοκυριών και κτηρίων του τριτογενούς τομέα που απαιτείται να εγκαταστήσουν σύστημα κεντρικής θέρμανσης με βιομάζα για επίτευξη του στόχου για το Στον Πίνακα 12 παρουσιάζονται δύο σενάρια για την εγκατάσταση συστήματος κεντρικής θέρμανσης με βιομάζα σε νοικοκυριά. Στο πρώτο σενάριο ο στόχος αναμένεται να επιτευχθεί με την εγκατάσταση συστημάτων μόνο σε μονοκατοικίες ενώ στο δεύτερο σενάριο με την εγκατάσταση μόνο σε διαμερίσματα. Να σημειωθεί ότι στις κατοικίες μόνο το 28% της βιομάζας χρησιμοποιείται για σκοπούς θέρμανσης σύμφωνα με το ενεργειακό ισοζύγιο του Στους υπολογισμούς θεωρείται ότι η ίδια τάση θα συνεχιστεί μέχρι το Πίνακας 12 Εκτίμηση για την εγκατάσταση συστημάτων βιομάζας σε νοικοκυριά Έτος ΤΙΠ / έτος Τοποθέτηση μόνο σε Τοποθέτηση μόνο σε νέες μονοκατοικίες νέα διαμερίσματα Σύνολο Μέσος όρος / έτος Πηγή: Εκτιμήσεις κοινοπραξίας Build Up Skills Κύπρος. Στον Πίνακα 13 γίνεται εκτίμηση του αριθμού των νέων κτηρίων του τριτογενούς τομέα που θα απαιτηθεί να εγκαταστήσουν συστήματα κεντρικής θέρμανσης με βιομάζα για επίτευξη του επιμέρους στόχου. Να σημειωθεί ότι στα κτήρια του τριτογενούς τομέα μόνο το 16% της βιομάζας χρησιμοποιείται για σκοπούς θέρμανσης σύμφωνα με το ενεργειακό ισοζύγιο του Στους υπολογισμούς θεωρείται ότι η ίδια τάση θα συνεχιστεί μέχρι το

38 Πίνακας 13 Εκτίμηση για την εγκατάσταση συστημάτων βιομάζας σε κτήρια του τριτογενούς τομέα Έτος ΤΙΠ / έτος Τοποθέτηση μόνο σε νέα κτήρια του τριτογενούς τομέα , Σύνολο Μέσος όρος / έτος Πηγή: Εκτιμήσεις κοινοπραξίας Build Up Skills Κύπρος. Γεωθερμία (αντλίες θερμότητας) Όσον αφορά τις αντλίες θερμότητας με γεωθερμία, διαπιστώνεται από το ενεργειακό ισοζύγιο του 2010 ότι όλες οι εγκαταστάσεις έγιναν στον οικιστικό τομέα. Στον Πίνακα 14 παρουσιάζονται τρία σενάρια για εκτίμηση του ετήσιου αριθμού αντλιών θερμότητας που πρέπει να εγκατασταθούν για επίτευξη του σχετικού επιμέρους στόχου για θέρμανση και ψύξη από ΑΠΕ. Στο πρώτο σενάριο, ο στόχος της γεωθερμίας αναμένεται να επιτευχθεί με την εγκατάσταση συστημάτων μόνο σε μονοκατοικίες, στο δεύτερο σενάριο με την εγκατάσταση μόνο σε διαμερίσματα και στο τρίτο σενάριο μόνο σε κτήρια του τριτογενούς τομέα. Να σημειωθεί ότι στους υπολογισμούς γίνεται η παραδοχή ότι τα συστήματα γεωθερμίας θα εγκαθίστανται για να ικανοποιούν τα θερμικά και τα ψυκτικά φορτία, καθώς με αυτό τον τρόπο είναι οικονομικά πιο βιώσιμα, και ότι το 25% της ενέργειας που παράγει το σύστημα δεν θεωρείται ως ΑΠΕ. Πίνακας 14 Εκτίμηση για την εγκατάσταση συστημάτων γεωθερμίας για να ικανοποιηθούν οι στόχοι που τέθηκαν ΤΙΠ / έτος kwh/ έτος Τοποθέτηση μόνο σε μονοκατοικίες Τοποθέτηση μόνο σε διαμερίσματα Τοποθέτηση μόνο σε κτήρια του τριτογενούς τομέα Σύνολο Μέσος όρος / έτος Πηγή: Εκτιμήσεις κοινοπραξίας Build Up Skills Κύπρος. 38

39 Παθητικά μέτρα αύξησης της ενεργειακής απόδοσης σε κτήρια Σύμφωνα με το 2 ο ΣΔΕΑ, με την εφαρμογή των υφιστάμενων ελάχιστων απαιτήσεων ενεργειακής απόδοσης και την παραδοχή ότι ο ετήσιος αριθμός των νέων κτηρίων μέχρι το 2020 θα είναι ίσος με τις άδειες οικοδομής που εκδόθηκαν το 2008, θα επιτευχθεί εξοικονόμηση ενέργειας της τάξης των ΤΙΠ, συνεισφέροντας έτσι σημαντικά στην επίτευξη του συνολικού στόχου που ανέρχεται στις ΤΙΠ. Παρόλο που υπάρχει η πιθανότητα ο αριθμός των νέων κτηρίων να μειωθεί στα επόμενα χρόνια, η εκτίμηση για τις ετήσιες ανάγκες για θερμομόνωση του κελύφους μπορούν να θεωρηθούν και συντηρητικές καθώς δεν λήφθηκε υπόψη ότι η εναρμόνιση με την Οδηγία 2010/31/ΕΕ απαιτεί την αναβάθμιση όλων των υφιστάμενων κτηρίων που τυγχάνουν ανακαίνισης μεγάλης κλίμακας και την υιοθέτηση κινήτρων για μέτρα εξοικονόμησης σε υφιστάμενα κτήρια. Στον Πίνακα 15 γίνεται μια εκτίμηση για τις ετήσιες ανάγκες σε θερμομόνωση του κελύφους του κτηρίου και άλλων παθητικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης μέχρι το 2020 για επίτευξη του στόχου για εξοικονόμηση ενέργειας όπως καθορίζεται στο 2 ο ΣΔΕΑ. Πίνακας 15 Εκτίμηση για τις ετήσιες ανάγκες σε θερμομόνωση του κελύφους του κτηρίου και άλλων παθητικών μέτρων ενεργειακής απόδοσης μέχρι το 2020 Παθητικά μέτρα ενεργειακής απόδοσης Απαιτούμενα τ.μ. ή συστήματα Θερμομόνωση Οροφές (m 2 / έτος) Θερμομόνωση Τοιχοποιίας (m 2 / έτος) Θερμομόνωση Εκτεθειμένα δάπεδα (m 2 / έτος) Κουφώματα (m 2 / έτος) Τοποθέτηση συστημάτων ηλιοπροστασίας (συστ./ έτος) Αυτοματισμοί και μετρητές (συστ./ έτος) (ηλεκτρονικό σύστημα παρακολούθησης και ελέγχου) Πηγή: 2 ο Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση. Ο στόχος μπορεί να επιτευχθεί με την εφαρμογή των πιο πάνω επιφανειών θερμομόνωσης σε νέα ή υφιστάμενα κτήρια. Για παράδειγμα, ο στόχος της θερμομόνωσης για τις οροφές θα μπορούσε να επιτευχθεί με την τοποθέτηση θερμομόνωσης πάχους 5cm σε στέγες κατοικιών ετησίως, είτε νέες είτε υφιστάμενες, αν θεωρηθεί ότι ο μέσος όρος της επιφάνειας της στέγης μιας κατοικίας είναι περίπου 200τ.μ. Η θερμομόνωση νέων και υφιστάμενων πολυκατοικιών και κτηρίων του τριτογενούς τομέα αναμένεται να συνεισφέρει στην επίτευξη των στόχων όσο αφορά το υπόλοιπο κέλυφος. Σύμφωνα με το 2 ο ΣΔΕΑ, ο ετήσιος αριθμός των πολυκατοικιών και των κτηρίων του τριτογενούς τομέα που θα θερμομονώνονται ανέρχεται στις και 454 αντίστοιχα. Ωστόσο, με πιθανή στόχευση σε μεγάλα κτήρια του τριτογενούς τομέα ο αριθμός αυτός θα μπορούσε να μειωθεί. 4.2 Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Εκπαίδευση και Κατάρτιση Στο υποκεφάλαιο αυτό, μέσα από την επισκόπηση των εθνικών προγραμματικών και στρατηγικών εγγράφων, παρουσιάζονται συνοπτικά οι εθνικές πολιτικές και στρατηγικές 39

40 στον τομέα της Συνεχιζόμενης Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης που αναμένεται να συμβάλουν στην επίτευξη των ενεργειακών στόχων για το 2020 που έθεσε η Κυπριακή Δημοκρατία, με ειδική επικέντρωση στον τομέα των Κατασκευών Εθνική πολιτική και στρατηγική για τα πράσινα επαγγέλματα και δεξιότητες Στο μέρος αυτό αναφέρονται οι εθνικές πολιτικές και στρατηγικές που στηρίζουν και προωθούν την ανάπτυξη των πράσινων επαγγελμάτων και την απόκτηση πράσινων δεξιοτήτων από το ανθρώπινο δυναμικό και που σχετίζονται με τον τομέα των Κατασκευών και την ενεργειακή απόδοση, εξοικονόμηση ενέργειας και εγκατάσταση ΑΠΕ σε κτήρια. Εθνικό Μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα Το Εθνικό Μεταρρυθμιστικό Πρόγραμμα (ΕΜΠ) παρουσιάζει τα διαρθρωτικά μέτρα της κυβέρνησης για την προώθηση της ανάπτυξης, της απασχόλησης και της κοινωνικής συνοχής και την επίτευξη των ποσοτικοποιημένων εθνικών στόχων στα πλαίσια της Στρατηγικής «Ευρώπη 2020». Τα μέτρα αυτά εστιάζουν στην προώθηση της καινοτομίας, των ΤΠΕ, τη χρήση νέων τεχνολογιών, την ενίσχυση του εκπαιδευτικού συστήματος, τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης, την αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στην αγορά εργασίας και την προώθηση της κοινωνικής συνοχής. Όπως διαπιστώνεται από την εξέταση του ΕΜΠ, η μετάβαση της κυπριακής οικονομίας προς την πράσινη οικονομία προχωρά με βραδείς ρυθμούς ωστόσο επιβεβαιώνεται η πρόθεση της κυβέρνησης για στήριξη των πράσινων επαγγελμάτων και της πράσινης οικονομίας μέσω στοχευμένων μέτρων σε σημαντικές θεματικές ενότητες και πυλώνες της οικονομίας. Τα μέτρα τα οποία περιλαμβάνονται στο ΕΜΠ και σχετίζονται με το έργο «Build Up Skills» παραθέτονται στις επόμενες παραγράφους με βάση τις θεματικές ενότητες του ΕΜΠ. Σημειώνεται ότι ορισμένα από τα μέτρα που εντοπίστηκαν αφορούν περισσότερες από μια θεματικές ενότητες. Εκπαίδευση Εγκαθίδρυση και λειτουργία Μεταλυκειακών Ινστιτούτων Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης για αύξηση του ποσοστού συμμετοχής στην τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση και ενδυνάμωση των δεσμών της τεχνικής επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης και της αγοράς εργασίας. Ανάπτυξη νέου προγράμματος σπουδών μέχρι το 2015 για την Ανώτερη Δευτεροβάθμια και Τεχνική Εκπαίδευση για να διευκολυνθεί η μετάβαση των μαθητών μεταξύ της γενικής εκπαίδευσης και της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. Αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης με τη βελτίωση της ποιότητας και ελκυστικότητας του συστήματος εκπαίδευσης και κατάρτισης και τη δημιουργία μηχανισμών δια βίου καθοδήγησης και πιστοποίησης των δεξιοτήτων. Αναβάθμιση του Συστήματος Μαθητείας. Ενίσχυση των δεσμών μεταξύ της Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και Κατάρτισης (ΕΕΚ), των κοινωνικών εταίρων και των επιχειρήσεων. Εγκαθίδρυση του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων και σύνδεση του με το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων. 40

41 Ενθάρρυνση των μαθητών των Τεχνικών και Επαγγελματικών σχολών και ενηλίκων για να συμμετάσχουν σε προγράμματα κινητικότητας όπως το Leonardo da Vinci, για αρχική και συνεχιζόμενη εκπαίδευση και τοποθέτηση τους σε επιχειρήσεις στην Ευρώπη. Ψηφιακή Κοινωνία Προώθηση της πράσινης κουλτούρας στις επιχειρήσεις με τη χρήση τεχνολογιών και εξοπλισμού παραγωγής που είναι περιβαλλοντικά φιλικές. Χρήση Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) για επίλυση σημαντικών προβλημάτων της οικονομίας όπως η διαχείριση των υδάτινων πόρων και οι οδικές μεταφορές. Χρήση ΤΠΕ σε έξυπνα κτήρια για μείωση της κατανάλωσης ενέργειας. Ενέργεια Εκπαίδευση και κατάρτιση των ειδικευμένων εμπειρογνωμόνων για έκδοση του Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης για κτήρια. Εφαρμογή ενεργειακών ελέγχων από καταρτισμένους και πιστοποιημένους ενεργειακούς ελεγκτές που αναμένεται να ξεκινήσει το Απασχόληση και Δεξιότητες Προσφορά προγραμμάτων κατάρτισης και εργασιακής πείρας σε ανέργους, αδρανείς, νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας και απόφοιτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης με στόχο τη συνεχή βελτίωση των δεξιοτήτων του εργατικού δυναμικού. Μελέτη «Εντοπισμός Αναγκών σε Πράσινες Δεξιότητες στην Κυπριακή Οικονομία » όπου προσδιορίζεται η πράσινη οικονομία της Κύπρου, παρέχονται προβλέψεις αναγκών απασχόλησης στους τομείς οικονομικής δραστηριότητας και επαγγέλματα της πράσινης οικονομίας και εντοπίζονται οι ανάγκες σε πράσινες δεξιότητες για την περίοδο Μελέτες για τον εντοπισμό των αναγκών για τεχνική επαγγελματική κατάρτιση στις κυπριακές επιχειρήσεις και για διερεύνηση των αναγκών για εφαρμογή προγραμμάτων κατάρτισης για τεχνικά επαγγέλματα για κάλυψη των αναγκών της αγοράς εργασίας. Μελέτες που παρέχουν μακροχρόνιες προβλέψεις απασχόλησης στην κυπριακή οικονομία. Ενίσχυση των υποδομών και συστημάτων κατάρτισης και πιστοποίηση των συντελεστών παροχής κατάρτισης. Εφαρμογή της δεύτερης φάσης του Συστήματος Επαγγελματικών Προσόντων όπου αναμένεται να πιστοποιηθούν περίπου άτομα στη βάση 72 Πρότυπων Επαγγελματικών Προσόντων που έχουν αναπτυχθεί. Αναθεωρημένη Εθνική Στρατηγική για την Αειφόρο Ανάπτυξη Το 2007 ετοιμάστηκε και κατατέθηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή η πρώτη Εθνική Στρατηγική για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Η υποχρέωση της Κύπρου ως κράτος μέλος της ΕΕ για αναθεώρηση της Εθνικής Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη κάθε δύο χρόνια με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής 41

42 Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη είχε ως αποτέλεσμα την ετοιμασία της Αναθεωρημένης Εθνικής Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη το 2010 που έχει ως στόχους την προστασία του περιβάλλοντος, την κοινωνική δικαιοσύνη και συνοχή, την οικονομική ευημερία και την ανάληψη των διεθνών ευθυνών. Μέσα από την εξέταση της Αναθεωρημένης Εθνικής Στρατηγικής για την Αειφόρο Ανάπτυξη διαπιστώνεται αριθμός μέτρων και δράσεων για υποστήριξη της αειφόρου ανάπτυξης. Στον τομέα της εκπαίδευσης, οι δράσεις που προβλέπεται να υλοποιηθούν για προώθηση της αειφόρου ανάπτυξης συνοψίζονται στο «Εθνικό Στρατηγικό Σχεδιασμό για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση με επίκεντρο την Αειφόρο Ανάπτυξη». Κύρια μέτρα αποτελούν η αναδόμηση του αναλυτικού προγράμματος όλων των εκπαιδευτικών βαθμίδων στα πλαίσια της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, όπου τα θέματα του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης προσδιορίζονται με σαφήνεια μέσα από το νέο πρόγραμμα σπουδών και τα μαθησιακά αποτελέσματα θα καθορίζονται σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης, η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών σε θέματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, η προώθηση των νέων τεχνολογιών στις σχολικές διαδικασίες για την ενίσχυση της περιβαλλοντικής γνώσης και δεξιοτήτων και της διαμόρφωσης υπεύθυνης περιβαλλοντικής συμπεριφοράς και η δημιουργία κέντρων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης που έχουν ως σκοπό την ενίσχυση της μη τυπικής εκπαίδευσης και τη σύνδεση της με την τυπική εκπαίδευση. Στον τομέα της κατάρτισης, πρωταρχικό ρόλο διαδραματίζει η Αρχή Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού (ΑνΑΔ) που έχει ως αποστολή τη δημιουργία των προϋποθέσεων για προγραμματισμένη και συστηματική κατάρτιση και ανάπτυξη του ανθρώπινου δυναμικού της Κύπρου, σε όλα τα επίπεδα και σε όλους τους τομείς, για την ικανοποίηση των αναγκών της οικονομίας μέσα στα πλαίσια της κοινωνικής και οικονομικής πολιτικής του κράτους. Κύριες δράσεις που υποστηρίζει η ΑνΑΔ αποτελούν οι δραστηριότητες κατάρτισης και ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού μέσω των προγραμμάτων αρχικής και συνεχιζόμενης κατάρτισης που επιχορηγεί, η ενίσχυση των υποδομών και συστημάτων για την παροχή των αναγκαίων γνώσεων και δεξιοτήτων και η διεξαγωγή ερευνών και μελετών που υποβοηθούν στη διαμόρφωση της κατάλληλης στρατηγικής κατάρτισης και ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού. Ειδικό Σχέδιο Δράσης για την Προώθηση των Πράσινων Δεξιοτήτων στην Κυπριακή Οικονομία Το Ειδικό Σχέδιο Δράσης σχεδιάστηκε και τέθηκε σε εφαρμογή από τον Ιανουάριο 2011 από την ΑνΑΔ σε στενή συνεργασία με το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και βασίζεται στα αποτελέσματα της μελέτης «Εντοπισμός των Αναγκών σε Πράσινες Δεξιότητες στην Κυπριακή Οικονομία » της ΑνΑΔ. Το Ειδικό Σχέδιο, το οποίο έχει ως στόχο την προώθηση των πράσινων δεξιοτήτων μέσα από την αξιοποίηση των δυνατοτήτων και ευκαιριών που προσφέρονται στον τομέα της κατάρτισης και ανάπτυξης του ανθρώπινου δυναμικού από τις επιχειρήσεις, τους εργαζόμενους και τους ανέργους, περιλαμβάνει ποικίλες, αλληλοσυμπληρούμενες και επικεντρωμένες δράσεις που απευθύνονται σε επιχειρήσεις, εργαζόμενους και ανέργους μέσα από 3 πυλώνες δράσεων: Α. Προώθηση Πράσινων Δεξιοτήτων για Επιχειρήσεις και Απασχολούμενους Β. Προώθηση Πράσινων Δεξιοτήτων για Ανέργους Γ. Ενίσχυση Υποδομών και Συστημάτων για Προώθηση των Πράσινων Δεξιοτήτων 42

43 Από την εξέταση του Ειδικού Σχεδίου διαπιστώνεται ότι οι δράσεις που προωθεί σχετίζονται σε σημαντικό βαθμό με το έργο «Build Up Skills» καθώς προσφέρει ευκαιρίες κατάρτισης, τόσο αρχικής όσο και συνεχιζόμενης, σε επαγγέλματα που σχετίζονται άμεσα με το έργο και αποτελούν τον κύριο κορμό επαγγελμάτων της οικοδομικής βιομηχανίας, όπως οικοδόμοι, υδραυλικοί, ηλεκτρολόγοι, αρχιτέκτονες και μηχανικοί, αλλά και σε εξειδικευμένα επαγγέλματα που σχετίζονται με τις ΑΠΕ και την εξοικονόμηση ενέργειας, όπως οι εγκαταστάτες και συντηρητές φωτοβολταϊκών και ηλιακών πλαισίων, μηχανικοί διαχείρισης ενέργειας και ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τεχνικοί υδραυλικών και θερμικών εγκαταστάσεων. Επιπρόσθετα, προωθεί την ενίσχυση των υποδομών και συστημάτων ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού για την παροχή πράσινων δεξιοτήτων στο ανθρώπινο δυναμικού της Κύπρου μέσω της καταβολής χορηγήματος για την ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών και συστημάτων και την ετοιμασία και εφαρμογή προτάσεων που να διαλαμβάνουν τη μελέτη και ανάπτυξη αξιοποιήσιμων καινοτομικών ιδεών στο θέμα της απόκτησης πράσινων γνώσεων και δεξιοτήτων ενώ μέσω του Συστήματος Επαγγελματικών Προσόντων εξετάζονται οι πράσινες γνώσεις και δεξιότητες των ατόμων και πιστοποιούνται τα επαγγελματικά προσόντα τους στη βάση Πρότυπων Επαγγελματικών Προσόντων. Συνοπτική αναφορά στους πυλώνες και στα μέτρα του Ειδικού Σχεδίου παρουσιάζεται στη συνέχεια. Α. Προώθηση Πράσινων Δεξιοτήτων για Επιχειρήσεις και Απασχολούμενους Η απόκτηση πράσινων δεξιοτήτων από τους απασχολούμενους συμβάλλει στη διατήρηση τους σε εργασία και παράλληλα συνεισφέρει στη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων από τη δραστηριοποίηση των επιχειρήσεων καθώς και στη ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, στην αύξηση της παραγωγικότητας και στη βελτίωση της ποιότητας των προσφερόμενων προϊόντων και υπηρεσιών. Αυτή προωθείται μέσα από 7 επικεντρωμένες δράσεις: Μονοεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης στην Κύπρο Μονοεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης στο Εξωτερικό Πολυεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης Συνήθη Πολυεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης Ζωτικής Σημασίας Πολυεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης Συνδικαλιστικών Στελεχών Πολυεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης στο Εξωτερικό Πολυεπιχειρησιακά Προγράμματα Συνεχιζόμενης Κατάρτισης Διοργάνωσης ΑνΑΔ Β. Προώθηση Πράσινων Δεξιοτήτων για Ανέργους Η απόκτηση πράσινων δεξιοτήτων από τους ανέργους η οποία συμβάλλει στη βελτίωση της απασχολησιμότητας τους και στην καταστολή της ανεργίας προωθείται μέσα από 4 επικεντρωμένες δράσεις: Έκτακτο Σχέδιο Επιμόρφωσης Ανέργων 43

44 Ταχύρρυθμα Προγράμματα Αρχικής Κατάρτισης Σχέδιο Στελέχωσης Επιχειρήσεων με Απόφοιτους Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης Έκτακτο Σχέδιο Στήριξης της Απασχόλησης με Εξατομικευμένη Κατάρτιση Ανέργων στις Επιχειρήσεις Γ. Ενίσχυση Υποδομών και Συστημάτων για Προώθηση των Πράσινων Δεξιοτήτων Βασική προϋπόθεση για την προώθηση της απόκτησης πράσινων γνώσεων και δεξιοτήτων από το ανθρώπινο δυναμικό του τόπου είναι η ύπαρξη των αναγκαίων υποδομών και συστημάτων ανάπτυξης ανθρώπινου δυναμικού. Η ενίσχυση των υποδομών και συστημάτων για προώθηση των πράσινων δεξιοτήτων προωθείται μέσα από 3 επικεντρωμένες δράσεις: Σχέδιο Ενίσχυσης των Υποδομών και Συστημάτων Ανάπτυξης Ανθρώπινου Δυναμικού Σχέδιο Προώθησης της Καινοτομίας στην Κατάρτιση και Ανάπτυξη του Ανθρώπινου Δυναμικού Σύστημα Επαγγελματικών Προσόντων Ευρωπαϊκό και Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων Στο μέρος αυτό παρουσιάζονται οι εξελίξεις σχετικά με την εθνική εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Πλαισίου Προσόντων, που αποτελεί το Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων καθώς και στο Σύστημα Επαγγελματικών Προσόντων που σχετίζονται άμεσα με το έργο «Build Up Skills». Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων Το Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Προσόντων (ΕΠΕΠ) είναι ένα κοινό ευρωπαϊκό σύστημα αναφοράς το οποίο θα συνδέσει τα εθνικά συστήματα και πλαίσια επαγγελματικών προσόντων διαφορετικών χωρών και συμβάλει στην προώθηση της δια βίου εκπαίδευσης και κατάρτισης και στην αύξηση της απασχολησιμότητας, της κινητικότητας και της κοινωνικής ενσωμάτωσης των εργαζομένων και των εκπαιδευόμενων. Το ΕΠΕΠ παρουσιάστηκε ως πρόταση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή το Σεπτέμβριο του 2006 και περιγράφει ένα γενικό πλαίσιο, το οποίο θα διευκολύνει τη σύγκριση των επαγγελματικών προσόντων και των επιπέδων προσόντων προκειμένου να προωθηθεί η γεωγραφική κινητικότητα και η κινητικότητα της αγοράς εργασίας, καθώς και η δια βίου μάθηση. Το κοινό πλαίσιο αναφοράς χρησιμεύει ως μηχανισμός μετατροπής μεταξύ διαφορετικών συστημάτων επαγγελματικών προσόντων και μεταξύ των επιπέδων τους, τόσο για τη γενική και την τριτοβάθμια εκπαίδευση όσο και την επαγγελματική εκπαίδευση και κατάρτιση. Αναμένεται ότι θα διευκολύνει τους ευρωπαίους πολίτες στην παροχή των κατάλληλων πληροφοριών σχετικά με τις ικανότητες και τα επαγγελματικά προσόντα τους και θα βελτιώσει τη διαφάνεια, τη συγκρισιμότητα και τη δυνατότητα μεταφοράς των επαγγελματικών προσόντων των πολιτών τα οποία έχουν πιστοποιηθεί σύμφωνα με την πρακτική που ισχύει στα διάφορα κράτη μέλη. Ο πυρήνας του πλαισίου αποτελείται από 8 επίπεδα επαγγελματικών προσόντων τα οποία περιγράφονται μέσω των μαθησιακών αποτελεσμάτων (γνώσεις, δεξιότητες και ικανότητες). Σε αντίθεση με το σύστημα που εξασφαλίζει την ακαδημαϊκή αναγνώριση με βάση την 44

45 διάρκεια των σπουδών, το ΕΠΕΠ καλύπτει το σύνολο της μάθησης, περιλαμβανομένης και της άτυπης μάθησης που πραγματοποιείται εκτός του πλαισίου της επίσημης εκπαίδευσης και των ιδρυμάτων κατάρτισης. Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων Η ανάπτυξη Εθνικού Πλαισίου Προσόντων για προώθηση της αναγνώρισης των ακαδημαϊκών και επαγγελματικών προσόντων που αποκτήθηκαν στην Κύπρο αποτελεί προτεραιότητα της κυβέρνησης. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα τη σύσταση εθνικής επιτροπής υψηλού επιπέδου από το Υπουργικό Συμβούλιο, που αποτελείται από τους Γενικούς Διευθυντές του ΥΠΠ, του ΥΕΚΑ και της ΑνΑΔ, με σκοπό να διαμορφώσει το γενικό πλαίσιο και τις πολιτικές για το σχεδιασμό και την εφαρμογή του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων. Το Φεβρουάριο 2009, η εθνική επιτροπή διόρισε τεχνική επιτροπή για να διευκολύνει τη διαδικασία. Η τεχνική επιτροπή, αφού εξέτασε τα παραδείγματα και τις καλές πρακτικές άλλων Ευρωπαϊκών χωρών, ετοίμασε Ενδιάμεση Έκθεση για την Ανάπτυξη Εθνικού Πλαισίου Προσόντων στην Κύπρο, η οποία ολοκληρώθηκε το Μάρτιο 2012 και θα αποτελέσει τη βάση για περαιτέρω διαβούλευση με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Η τεχνική επιτροπή βρίσκεται στη διαδικασία επιλογής διεθνούς εμπειρογνώμονα για τον αναλυτικό σχεδιασμό και ανάπτυξη Έκθεσης Αναφοράς. Επιπλέον, αναπτύσσονται οι περιγραφές επιπέδων με στόχο να γίνουν πιο σχετικά και αποτελεσματικά στο Εκπαιδευτικό Σύστημα της Κύπρου. Το έργο για την εγκαθίδρυση του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων στην Κύπρο αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι τον Ιούνιο Σύστημα Επαγγελματικών Προσόντων Η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου Συστήματος Επαγγελματικών Προσόντων το οποίο θα αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος του μελλοντικού Εθνικού Πλαισίου Προσόντων αποτελεί στόχο ψηλής προτεραιότητας για την Κύπρο. Το Σύστημα έχει εγκατασταθεί και υλοποιείται από την ΑνΑΔ σε δυο φάσεις. Κατά την 1η φάση, η οποία καλύπτει την περίοδο , έχουν αναπτυχθεί 5 Πρότυπα Επαγγελματικών Προσόντων στο επίπεδο 2 στους τομείς των Ξενοδοχείων και Εστιατορίων, Κατασκευών και Λιανικού Εμπορίου για τα επαγγέλματα τραπεζοκόμου, μάγειρα, υπαλλήλου υποδοχής, οικοδόμου και πωλητή. Κατά τη 2η φάση, η οποία καλύπτει την περίοδο και συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ), έχουν αναπτυχθεί και εγκριθεί 70 νέα πρότυπα σε επαγγέλματα προτεραιότητας σε διάφορα επίπεδα και θα παρέχονται ευκαιρίες πρόσβασης σε εργαζομένους, ανέργους και οικονομικά αδρανείς. Αναμένεται ότι κατά τη δεύτερη φάση εφαρμογής, θα παρέχονται ευκαιρίες πρόσβασης σε άτομα. Τα πρότυπα καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα επαγγελμάτων στους οικονομικούς τομείς του Λιανικού και Χονδρικού Εμπορίου, Επιδιόρθωσης Αυτοκινήτων, Ξενοδοχειακής και Επισιτιστικής Βιομηχανίας, Οικοδομικής Βιομηχανίας, Μεταποίησης, Συστημάτων και Δικτύων Επικοινωνίας / Ηλεκτρονικών Υπολογιστών, Κομμωτικής Τέχνης καθώς και του Εκπαιδευτή Επαγγελματικής Κατάρτισης. Τα νέα προσόντα έχουν ήδη αναπτυχθεί, συζητηθεί στις τομεακές τεχνικές επιτροπές επαγγελματικών προσόντων και εγκριθεί από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΑνΑΔ. 45

46 Στον τομέα της οικοδομικής βιομηχανίας. περιλαμβάνονται σχετικά με το έργο επαγγελματικά πεδία όπως η οικοδομική, η κατασκευή καλουπιών, τα ξυλουργικά, τα υδραυλικά, τα συστήματα κεντρικών θερμάνσεων και ψύξης και κλιματισμού, τα συστήματα υγρομονώσεων και η διεύθυνση και εποπτεία έργου. Πρόσθετα, θα εξεταστεί το θέμα ενσωμάτωσης στο Σύστημα των κλάδων / ειδικοτήτων των Τεχνικών και Επαγγελματικών Σχολών, του Συστήματος Μαθητείας καθώς και άλλων προγραμμάτων αρχικής επαγγελματικής κατάρτισης. Με αυτό τον τρόπο, το Σύστημα αναμένεται να γεφυρώσει τα διάφορα προσόντα που αποκτούνται μέσα από την κανονική, μη κανονική και άτυπη μάθηση και να ενδυναμώσει τους δεσμούς μεταξύ αρχικής και συνεχιζόμενης επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης. 46

47 5. Στατιστικά στοιχεία για τον τομέα των Κατασκευών στην Κύπρο Στο κεφάλαιο αυτό παραθέτονται στατιστικά στοιχεία για τον τομέα των Κατασκευών και ιδιαίτερα για τη διάρθρωση του, τον αριθμό και χαρακτηριστικά του κτηριακού αποθέματος, τις άδειες οικοδομής, τις επιδιορθώσεις, ανακαινίσεις και ενεργειακή απόδοση των κτηρίων, τις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα και τα χαρακτηριστικά της απασχόλησης στον τομέα. 5.1 Στατιστικά στοιχεία για την οικοδομική δραστηριότητα και το κτηριακό απόθεμα Ο τομέας των Κατασκευών περιλαμβάνει την κατασκευή οικιστικών κτηρίων και μη οικιστικών κτηρίων και τις εξειδικευμένες κατασκευαστικές δραστηριότητες, όπως οι ηλεκτρικές και υδραυλικές εγκαταστάσεις, οι κλιματιστικές εγκαταστάσεις θέρμανσης και ψύξης και οι εργασίες μόνωσης, θερμομόνωσης και στεγανοποίησης. Ο τομέας περιλαμβάνει επίσης τα έργα πολιτικού μηχανικού (όπως κατασκευή γεφυρών, αυτοκινητοδρόμων, οδών αστικού και υπεραστικού δικτύου, φραγμάτων, αποχετευτικών συστημάτων) τα οποία αφορούν υποδομές. Σύμφωνα με τη Στατιστική Υπηρεσία, όπως παρουσιάζεται στο Σχεδιάγραμμα 12, το 56% των εργασιών του τομέα των Κατασκευών την περίοδο αφορούσε οικιστικά κτήρια. Η κατασκευή μη οικιστικών κτηρίων αποτελούσε το 23% των εργασιών ενώ τα έργα πολιτικού μηχανικού αντιστοιχούσαν στο υπόλοιπο 21% των εργασιών. Σχεδιάγραμμα 12 Κατανομή εργασιών του τομέα των Κατασκευών την περίοδο Έργα πολιτικού μηχανικού 23,0% Οικιστικά κτήρια 57,0% Μη οικιστικά κτήρια 20,0% Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Στατιστικές κατασκευών και στέγασης Εκτιμάται ότι πριν το 2000, ένα μεγάλο ποσοστό κατασκευαστικής δραστηριότητας σε ότι αφορά κτήρια αποσκοπούσε στην ιδία χρήση. Δηλαδή, ο αρχικός ιδιοκτήτης, ο οποίος καθόριζε τον προϋπολογισμό και σε ένα βαθμό και τις προδιαγραφές του κατασκευαστικού έργου, θα ήταν και ο τελικός χρήστης. Μετά το 2000, άρχισε να αυξάνεται το φαινόμενο ανάπτυξης ακινήτων για σκοπούς εμπορίας, το οποίο μεγεθύνθηκε μετά το Αυτό οδήγησε στο φαινόμενο όπου σχεδόν πέραν του 80% των οικιστικών μονάδων που ανεγείρονται να διατίθενται για εμπορία (πώληση ή ενοικίαση). Στο Σχεδιάγραμμα 13 παρουσιάζεται η κατανομή του κτηριακού αποθέματος στην Κύπρο. Είναι εμφανές ότι οι κατοικίες αποτελούν την πλειονότητα του κτηριακού αποθέματος με ποσοστό 79%. Ακολουθούν τα εμπορικά κτήρια με 16%, τα κτήρια που χρησιμοποιούνται 47

48 για βιομηχανικούς σκοπούς με 3% και τέλος τα κτήρια που χρησιμοποιούνται στη γεωργία ή και κτηνοτροφία με 2%. Σχεδιάγραμμα 13 Κατανομή κτηριακού αποθέματος Κτήρια για βιομηχανικούς σκοπούς 3% Κτήρια για γεωργοκτηνοτροφικούς σκοπούς 2% Εμπορικά κτήρια 16% Κατοικίες 79% Πηγή: Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Σχεδιαγράμματος 14, που παρουσιάζει το δείκτη ωριαίου εργατικού κόστους στις Κατασκευές την περίοδο με έτος βάσης το 2005 (100%), το μέσο ωριαίο εργατικό κόστος αυξήθηκε κατά 28 ποσοστιαίες μονάδες την περίοδο , σημειώνοντας μέση ετήσια αύξηση 4,5% ,3 Σχεδιάγραμμα 14 Δείκτης ωριαίου εργατικού κόστους στις Κατασκευές την περίοδο (έτος βάσης 2005) 110,05 116,65 122,3 126,55 128, Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Δείκτης ωριαίου εργατικού κόστους στις Κατασκευές Οικιστικά κτήρια Το οικιστικό απόθεμα στην Κύπρο ανήλθε στις μονάδες το Από αυτές, οι είναι κατοικίες μόνιμης διαμονής ενώ οι είναι κατοικίες κενές ή προσωρινής διαμονής. Όπως φαίνεται στον Πίνακα 16, οι επαρχίες Λευκωσίας και Λεμεσού διαθέτουν το 12 Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου (2012). Προκαταρκτικά Αποτελέσματα Απογραφής Πληθυσμού

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας

Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, εκπονήθηκε στο πλαίσιο εφαρμογής της Ευρωπαϊκής Ενεργειακής Πολιτικής σε σχέση με την

Διαβάστε περισσότερα

Ευάγγελος Στουγιάννης Λειτουργός Ενέργειας esp.cie@cytanet.com.cy. Υπηρεσία Ενέργειας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

Ευάγγελος Στουγιάννης Λειτουργός Ενέργειας esp.cie@cytanet.com.cy. Υπηρεσία Ενέργειας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ Ευάγγελος Στουγιάννης Λειτουργός Ενέργειας esp.cie@cytanet.com.cy Υπηρεσία Ενέργειας ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ, ΕΜΠΟΡΙΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΓΕΝΙΚΑ Ενεργειακή ένταση της οικονομίας Τελική Κατανάλωση Ενέργειας

Διαβάστε περισσότερα

(W/m 2 K) 0.75 0.85 2.0

(W/m 2 K) 0.75 0.85 2.0 Ενεργειακή Αϖόδοση Κτιρίων και Νοµικό Πλαίσιο Οδηγίες 2002/91/ΕΚ και 2010/31/ΕΚ και ϖρακτική εφαρµογή στην Κύϖρο Σεµινάριο ΕΤΕΚ µε θέµα «Ενεργειακή Αναβάθµιση Κτιρίων στην Κύπρο» 2 Μαρτίου 2013 Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον»

ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ράσειςτου ΥΠΕΚΑ: το Πρόγραµµα «Χτίζοντας το Μέλλον» ρ Γιώργος Αγερίδης Μηχανολόγος Μηχανικός ιευθυντής Ενεργειακής Αποδοτικότητας Κέντρο Ανανεώσιµων Πηγών και Εξοικονόµησης Ενέργειας - Κ.Α.Π.Ε. e-mail:

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνική. 2. Στόχοι της Πρωτοβουλίας Build Up και η ελληνική συμμετοχή

Ελληνική. 2. Στόχοι της Πρωτοβουλίας Build Up και η ελληνική συμμετοχή Ελληνική ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΓΕΝ. Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ Δ/ΝΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΜΕ ΦΑΞ & E-MAIL Αθήνα, 22 Ιουλίου 2013 Α.Π. 29521 ΤΜΗΜΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

Νομοθετικές Ρυθμίσεις που αφορούν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων

Νομοθετικές Ρυθμίσεις που αφορούν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων Νομοθετικές Ρυθμίσεις που αφορούν την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων «SERPENTE Ειδικό εργαστήριο για την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων» Κέντρο Περιβαλλοντικής Ενημέρωσης Κοφίνου 3 Δεκεμβρίου 2014 Νίκος

Διαβάστε περισσότερα

«ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2011» ΗΜΕΡΙΔΑ ΙΕΝΕ 22-23 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2011.

«ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2011» ΗΜΕΡΙΔΑ ΙΕΝΕ 22-23 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2011. «ΕΝΕΡΓΕΙΑ & ΑΝΑΠΤΥΞΗ 2011» ΗΜΕΡΙΔΑ ΙΕΝΕ 22-23 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 2011. 6 η Συνεδρία Α.Π.Ε. και Ενεργειακή αποδοτικότητα ΕΙΔΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ & ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΑΠΟΔΟςΗ ΚΤΙΡΙΩΝ Μαργαρίτα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδια Χορηγιών για ενθάρρυνση της χρήσης των ΑΠΕ και της Εξοικονόμησης Ενέργειας για τοπικές αρχές και νοικοκυριά

Σχέδια Χορηγιών για ενθάρρυνση της χρήσης των ΑΠΕ και της Εξοικονόμησης Ενέργειας για τοπικές αρχές και νοικοκυριά Σχέδια Χορηγιών για ενθάρρυνση της χρήσης των ΑΠΕ και της Εξοικονόμησης Ενέργειας για τοπικές αρχές και νοικοκυριά Ανδρέας Λιζίδης Υπηρεσία Ενέργειας Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου, Βιομηχανίας και Τουρισμού

Διαβάστε περισσότερα

Διαχρονικές Τάσεις Δεικτών Ανθρώπινου Δυναμικού στην Κύπρο: Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2004-2010

Διαχρονικές Τάσεις Δεικτών Ανθρώπινου Δυναμικού στην Κύπρο: Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2004-2010 Διαχρονικές Τάσεις Δεικτών Ανθρώπινου Δυναμικού στην Κύπρο: Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2004-2010 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Β Λ Ε Ψ Ε Ι Σ Α Π Α Σ Χ Ο Λ Η Σ Η Σ Σ Τ Η Ν Κ Υ Π Ρ Ι Α Κ Η Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Α 2 0 1 4-2 0 2 4 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

Π Ρ Ο Β Λ Ε Ψ Ε Ι Σ Α Π Α Σ Χ Ο Λ Η Σ Η Σ Σ Τ Η Ν Κ Υ Π Ρ Ι Α Κ Η Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Α 2 0 1 4-2 0 2 4 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ 2014-2024 Π Ρ Ο Β Λ Ε Ψ Ε Ι Σ Α Π Α Σ Χ Ο Λ Η Σ Η Σ Σ Τ Η Ν Κ Υ Π Ρ Ι Α Κ Η Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Α 2 0 1 4-2 0 2 4 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2015

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς

Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς 2014-20202020 Υποστήριξη της μετάβασης σε μια οικονομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα σε όλους τους τομείς Γιάννης Βουγιουκλάκης PhD, Διπλ. Μηχ. Μηχανικός Υπεύθυνος Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς Θεματικός στόχος

Διαβάστε περισσότερα

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2 0 0 0-2 0 0 6 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα Greenbuilding, 2 Ιουλίου 2009 - Αθήνα

Ημερίδα Greenbuilding, 2 Ιουλίου 2009 - Αθήνα Εναρμόνιση της Οδηγία 2006/32/ΕΚ για την ενεργειακή απόδοση κατά την τελική χρήση και τις ενεργειακές υπηρεσίες 1 ο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την Ενεργειακή Απόδοση ΙΑΤΡΙΔΗΣ ΜΗΝΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝΤΙΜΟ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΠΑΡΑ ΤΩ ΠΡΟΕΔΡΩ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΕΤΡΙΔΗ

Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝΤΙΜΟ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΠΑΡΑ ΤΩ ΠΡΟΕΔΡΩ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΕΤΡΙΔΗ Υ Π Ο Μ Ν Η Μ Α ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝΤΙΜΟ ΥΦΥΠΟΥΡΓΟ ΠΑΡΑ ΤΩ ΠΡΟΕΔΡΩ κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟ ΠΕΤΡΙΔΗ Προτεινόμενα Μέτρα για Επίλυση Προβλημάτων στην Ανάκαμψη του Κατασκευαστικού Τομέα Ευθύς ως οι συνέπειες της Παγκόσμιας

Διαβάστε περισσότερα

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

2 0 0 0-2 0 0 6. ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 0-2 0 0 6 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2006 Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

Χτίζοντας Το Μέλλον. Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής

Χτίζοντας Το Μέλλον. Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη. Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Χτίζοντας Το Μέλλον Ένα Πρόγραμμα για τα Βιώσιμα κτίρια και την Πράσινη Ανάπτυξη Υπουργείο Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας ΚΑΠΕ ΥΠΕΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1997

ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1997 ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1997 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΕΩΣ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1997 1 ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Η παρακολούθηση των εξελίξεων στην αγορά εργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2014-2024

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2014-2024 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2014-2024 Η συστηματική παρακολούθηση των διαχρονικών τάσεων στην αγορά εργασίας και η πρόβλεψη της μελλοντικής κατάστασης αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΗΜΕΡΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΑ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ

ΔΙΗΜΕΡΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΑ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ ΔΙΗΜΕΡΟ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΝΕΕΣ ΤΑΣΕΙΣ & ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ & ΤΙΣ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΤΟΥ ΔΟΜΙΚΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ ΤΑ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΣΤΙΣ ΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ 1 ΕΝΕΡΓΕΙΑ Οι απαιτήσεις κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο»

WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» WP 3: «Διοικητικά εργαλεία και ενισχύσεις σε τοπικό επίπεδο» 1. Εθνικό πλαίσιο επενδύσεων σε Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας Σκοπός του νέου νόμου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (νόμος 3468/2006 ΑΠΕ)

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονομώ - Αναβαθμίζω. στις Επιχειρήσεις Α Προκήρυξη, Δεκέμβριος 2014

Εξοικονομώ - Αναβαθμίζω. στις Επιχειρήσεις Α Προκήρυξη, Δεκέμβριος 2014 Εξοικονομώ - Αναβαθμίζω στις Επιχειρήσεις Α Προκήρυξη, Δεκέμβριος 2014 Ταυτότητα Σχεδίου Επιχειρησιακό Πρόγραμμα: «Ανταγωνιστικότητα Α ό και Αειφόρος Ανάπτυξη» ΠΠ 2014-20202020 Άξονας Προτεραιότητας: ΑΠ

Διαβάστε περισσότερα

ΕξέλιξητωνΜικρώνΣυστημάτωνΑΠΕκαιΣΗΘ στην Ελλάδα ενόψει της Νέας Ενεργειακής Πολιτικής. Κώστας Τίγκας Δ/ντης Ενεργειακής Πολιτικής και Σχεδιασμού

ΕξέλιξητωνΜικρώνΣυστημάτωνΑΠΕκαιΣΗΘ στην Ελλάδα ενόψει της Νέας Ενεργειακής Πολιτικής. Κώστας Τίγκας Δ/ντης Ενεργειακής Πολιτικής και Σχεδιασμού ΕξέλιξητωνΜικρώνΣυστημάτωνΑΠΕκαιΣΗΘ στην Ελλάδα ενόψει της Νέας Ενεργειακής Πολιτικής Κώστας Τίγκας Δ/ντης Ενεργειακής Πολιτικής και Σχεδιασμού Η Ενεργειακή Πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης 10 Ιανουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Σύγκριση με Ευρωπαϊκή Ένωση 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2008 Υπεύθυνοι

Διαβάστε περισσότερα

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013

ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΗMOΣΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ (ΔΕΦΑ) 2 Ο ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΚΥΠΡΟΥ 14-15 ΜΑΡΤΊΟΥ 2013 ΔΕΦΑ Η Δημόσια Επιχείρηση Φυσικού Αερίου άρχισε τις εργασίες της τον Νοέμβριο του 2009. Το 100% των μετοχών της

Διαβάστε περισσότερα

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις

Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Πολιτικές προώθησης Θέρμανσης & Ψύξης από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας: Παραδείγματα καλών πρακτικών και μελλοντικές προκλήσεις Συγγραφείς: Austrian Energy Agency: Nina Pickl, Johannes Schmidl, Lorenz Strimitzer

Διαβάστε περισσότερα

Χαράλαμπος Μαλαματένιος Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ (PhD) ΥπεύθυνοςΤμήματοςΕκπαίδευσης Διεύθυνση Ενεργειακής Πολιτικής & Σχεδιασμού

Χαράλαμπος Μαλαματένιος Μηχανολόγος Μηχανικός ΕΜΠ (PhD) ΥπεύθυνοςΤμήματοςΕκπαίδευσης Διεύθυνση Ενεργειακής Πολιτικής & Σχεδιασμού Πλαίσιο στο οποίο εντάσσεται η 2 η Συνάντηση Εργασίας με θέμα: «ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΤΩΝ ΤΩΝ ΜΙΚΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ ΑΠΕ ΣΤΑ ΚΤΗΡΙΑ» Χαράλαμπος Μαλαματένιος Μηχανολόγος Μηχανικός

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2 0 0 2-2 0 0 8

ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ. Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΕΣ ΤΑΣΕΙΣ ΔΕΙΚΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Συμμετοχή και Προσφορά στην Αγορά Εργασίας 2 0 0 2-2 0 0 8 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

2010-2020 2010-2020 ISBN: 978-9963-43-830-3

2010-2020 2010-2020 ISBN: 978-9963-43-830-3 2010-2020 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ 2 0 1 0-2 0 2 0 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2010 Υπεύθυνοι Λειτουργοί Κυριάκος Κυριάκου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΤΥΠΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΗΔΕΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (NZEB) ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ

ΠΡΟΤΥΠΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΗΔΕΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (NZEB) ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΠΡΟΤΥΠΗ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΟΥ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ ΓΙΑ ΚΤΙΡΙΑ ΣΧΕΔΟΝ ΜΗΔΕΝΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗΣ (NZEB) ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ H κατασκευή κτιρίων σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης

Διαβάστε περισσότερα

Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας

Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας ΣΧΕΔΙΑ ΤΗΣ ΑΡΧΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ (ΑνΑΔ) ΠΟΥ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΥΝ ΜΙΚΡΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας Γρηγόρης Δημητρίου Λειτουργός Ανθρώπινου Δυναμικού 1 ης Τάξης Holiday Inn Λευκωσία -

Διαβάστε περισσότερα

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012

Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ & ΘΡΑΚΗΣ Ενδιάμεση Διαχειριστική Αρχή Ευρώπη 2020 Αναπτυξιακός προγραμματισμός περιόδου 2014-2020 ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2012 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Μακεδονία Θράκη»

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΕΑ. Για την ορθότερη ανάγνωση των στοιχείων, επισημαίνονται τα παρακάτω:

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΕΑ. Για την ορθότερη ανάγνωση των στοιχείων, επισημαίνονται τα παρακάτω: ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΥ ΤΩΝ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΕΑ Για την ορθότερη ανάγνωση των στοιχείων, επισημαίνονται τα παρακάτω: Από τις 9 Ιανουαρίου 2011 ξεκίνησε και στη χώρα μας ο θεσμός της ενεργειακής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2 0 0 5-2 0 1 5 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΣ 2006 ISBN: 9963-43-765-6 -------------------------------------------------------------------------------------

Διαβάστε περισσότερα

Κυπριακή Οικονομία & Κτηματαγορά 2014-2015

Κυπριακή Οικονομία & Κτηματαγορά 2014-2015 Κυπριακή Οικονομία & Κτηματαγορά 2014-2015 Μάρτιος 2014 Η πρόβλεψη είναι δύσκολη, ειδικά όταν πρόκειται για το μέλλον. ΑΕΠ & Ανεργία Η μείωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) κατά το 2013 ήταν

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ»

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ» Αθήνα, 17 Μαρτίου 2010 ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ «ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ» Επιδοτήσεις για παρεµβάσεις εξοικονόµησης ενέργειας σε κατοικίες, βάσει ενεργειακής επιθεώρησης µε: α) άνειο µε επιδότηση επιτοκίου β) Άµεση επιχορήγηση

Διαβάστε περισσότερα

Βαθμός ενημέρωσης και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και εξοικονόμησης ενέργειας στις Κοινότητες της Κύπρου

Βαθμός ενημέρωσης και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και εξοικονόμησης ενέργειας στις Κοινότητες της Κύπρου Ένωση Κοινοτήτων Κύπρου Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών Βαθμός ενημέρωσης και χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και εξοικονόμησης ενέργειας στις Κοινότητες της Κύπρου Συνεισφορά της Ένωσης Κοινοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόταση δημιουργίας μηχανισμού χρηματοδότησης ενεργειακών αναβαθμίσεων υφιστάμενων κατοικιών. Δημοσιογραφική Διάσκεψη 28 Ιανουαρίου 2014

Πρόταση δημιουργίας μηχανισμού χρηματοδότησης ενεργειακών αναβαθμίσεων υφιστάμενων κατοικιών. Δημοσιογραφική Διάσκεψη 28 Ιανουαρίου 2014 Πρόταση δημιουργίας μηχανισμού χρηματοδότησης ενεργειακών αναβαθμίσεων υφιστάμενων κατοικιών Δημοσιογραφική Διάσκεψη 28 Ιανουαρίου 2014 Υφιστάμενη κατάσταση Τα κτήρια στην Κύπρο ευθύνονται για το 30% της

Διαβάστε περισσότερα

H ηλεκτρική ενέργεια ως μοχλός ανάπτυξης

H ηλεκτρική ενέργεια ως μοχλός ανάπτυξης H ηλεκτρική ενέργεια ως μοχλός ανάπτυξης Αθήνα, 22 Οκτωβρίου 2010 Hellenic-Chinese BUSINESS FORUM 2010 «The Future of Hellenic-Chinese Business Cooperation» ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ & ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Ενεργειακή

Διαβάστε περισσότερα

και Πολιτική Απασχόλησης

και Πολιτική Απασχόλησης Αγορά Εργασίας και Πολιτική Απασχόλησης Μαρίνα Ρήγου Παπαμηνά Παρατηρητήριο Αγοράς Εργασίας, Τμήμα Εργασίας, ΥΕΠΚΑ Οργανόγραμμα Τμήματος Τμήμα Εργασίας Υπηρεσία Αλλοδαπών Συντονισμός ΔΥΑ, Μηχανογραφική

Διαβάστε περισσότερα

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΜΠΟΡΙΟΥ, ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥ ΤΗΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΤΕΛΕΤΗ ΑΠΟΝΟΜΗΣ ΒΡΑΒΕΙΩΝ ΚΑΙ ΕΠΑΙΝΩΝ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΠΟΥ ΣΥΜΜΕΤΕΙΧΑΝ ΣΤΟΝ ΜΑΘΗΤΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ ΧΡΗΣΤΟΣ ΦΡΕΖΑΔΟΣ ΤΟΠΟΓΡΑΦΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΜΠ Όπως είναι σε όλους μας γνωστό από 9 Ιανουαρίου 2011 σε κάθε συμβολαιογραφική πράξη αγοροπωλησίας αλλά και σε μισθώσεις ενιαίων κτιρίων

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικός Οδικός Χάρτης Προσόντων Δομή Μεθοδολογία ανάπτυξης - Ανασκόπηση προτεραιοτήτων

Εθνικός Οδικός Χάρτης Προσόντων Δομή Μεθοδολογία ανάπτυξης - Ανασκόπηση προτεραιοτήτων ΕΘΝΙΚΟ ΜΕΤΣΟΒΙΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ Εργαστήριο Συστημάτων Αποφάσεων και Διοίκησης Εθνικός Οδικός Χάρτης Προσόντων Δομή Μεθοδολογία ανάπτυξης - Ανασκόπηση προτεραιοτήτων Δρ. Χάρης Δούκας, Λευτέρης Σίσκος Εργαστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΕΙΚΤΗΣ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ

ΔΕΙΚΤΗΣ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΚYΠΡΟY ΕΥΡΩΣYΣΤΗΜΑ ΔΕΙΚΤΗΣ ΤΙΜΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΩΝ 1 ο Μεγαλύτερη μείωση των τιμών κατοικιών το 1 ο τρίμηνο του 1 Ο δείκτης τιμών κατοικιών για το 1 ο τρίμηνο του (οικίες και διαμερίσματα)

Διαβάστε περισσότερα

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020

Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Διαρθρωτικά Ταμεία για την περίοδο 2014-2020 Πρακτικός Οδηγός Πώς να σχεδιάσετε ένα πολυταμειακό επιχειρησιακό πρόγραμμα για την ενεργειακά αποδοτική ανακαίνιση του κτιριακού δυναμικού Σχεδιάζετε τα επιχειρησιακά

Διαβάστε περισσότερα

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ

ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΣΩΤΕΡΙΚΗΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ «ΑΕΙΦΟΡΟΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ» ΚΑΙ «ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ, ΑΝΘΡΩΠΙΝΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΥΝΟΧΗ» 2007-2013

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμηση ενέργειας και κτίρια: Επισκόπηση εξελίξεων για τον τεχνικό κόσμο

Εξοικονόμηση ενέργειας και κτίρια: Επισκόπηση εξελίξεων για τον τεχνικό κόσμο ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ - ΤΜΗΜΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Εξοικονόμηση ενέργειας και κτίρια: Επισκόπηση εξελίξεων για τον τεχνικό κόσμο Εισηγητής: Αμανατίδης Άνθιμος Διπλ. Μηχανολόγος Μηχανικός Α.Π.Θ.

Διαβάστε περισσότερα

Παρουσιάζουμε σήμερα το πρόγραμμα για την ενεργειακή αναβάθμιση των ιδιωτικών κατοικιών στη χώρα μας.

Παρουσιάζουμε σήμερα το πρόγραμμα για την ενεργειακή αναβάθμιση των ιδιωτικών κατοικιών στη χώρα μας. Δελτίο Τύπου Αθήνα, 28 Ιουλίου 2009 Εισαγωγική Ομιλία του Υπουργού Ανάπτυξης Κωστή Χατζηδάκη κατά την παρουσίαση του προγράμματος Ενεργειακής Αναβάθμισης Κατοικιών «Εξοικονόμηση κατ οίκον» Παρουσιάζουμε

Διαβάστε περισσότερα

Το ενεργειακό πρόβλημα προέρχεται από την συνεχώς αυξανόμενη

Το ενεργειακό πρόβλημα προέρχεται από την συνεχώς αυξανόμενη ΤΕΧNΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΕΡΓΕΙΑ «ΕΝΕΡΓΕΙΑ: ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΕΙΚΟΝΑ-ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ- ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ» ΑΘΗΝΑ, 8-10 ΜΑΡΤΙΟΥ 2010 ΕΙΣΗΓΗΣΗ ΜΟΝΙΜΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΕΕ Για την 9η Συνεδρία:

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΖΩΤΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας

Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας 4η Ενότητα: «Βιοκαύσιμα 2ης Γενιάς» Ο ρόλος της βιομάζας για την ανάπτυξη της Ελληνικής οικονομίας Αντώνης Γερασίμου Πρόεδρος Δ.Σ. Ελληνικής Εταιρείας Βιοµάζας ΕΛ.Ε.Α.ΒΙΟΜ ΒΙΟΜΑΖΑ Η αδικημένη μορφή ΑΠΕ

Διαβάστε περισσότερα

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης

Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Σειρά Πληροφοριακού και εκπαιδευτικού υλικού Δείκτες Ενεργειακής Έντασης 10 11 - Τοπικό σχέδιο για την απασχόληση ανέργων στην κατασκευή και τη συντήρηση έργων Α.Π.Ε. με έμφαση στις δράσεις

Διαβάστε περισσότερα

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία

Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Μακροοικονομικές προβλέψεις για την κυπριακή οικονομία Οι μακροοικονομικές προβλέψεις για την ανάπτυξη της κυπριακής οικονομίας έχουν αναθεωρηθεί σημαντικά προς τα κάτω τόσο για το 2012 όσο και για το

Διαβάστε περισσότερα

ιευρυμένη εφαρμογή των Συστημάτων Net-Metering σε οικίες και κτίρια Τοπικών Αρχών & καταναλωτές

ιευρυμένη εφαρμογή των Συστημάτων Net-Metering σε οικίες και κτίρια Τοπικών Αρχών & καταναλωτές ιευρυμένη εφαρμογή των Συστημάτων Net-Metering σε οικίες και κτίρια Τοπικών Αρχών & Αυτοπαραγωγής σε εμπορικούς και βιομηχανικούς καταναλωτές ιασφάλιση ουσιαστικού και υγιούς ανταγωνισμού Προστασία Συμφερόντων

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών

Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών Σεμινάριο κατάρτισης και εργαστήριο εκμάθησης λογισμικού «Ενεργειακή Απόδοση Κτιρίων και εκμάθηση λογισμικού isbemcy» Διάρκεια 14 ώρες 6-7 Απριλίου 2015, Εκπαιδευτικό και Πολιτιστικό Κέντρο ΕΤΕΚ, Λευκωσία

Διαβάστε περισσότερα

Προβλέψεις Απασχόλησης στην Κύπρο 2004 & 2005

Προβλέψεις Απασχόλησης στην Κύπρο 2004 & 2005 Προβλέψεις Απασχόλησης στην Κύπρο 24 & 25 ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Κύριος σκοπός της μελέτης είναι η παροχή προβλέψεων για την απασχόληση στην Κύπρο για τα χρόνια 24 και 25. Αυτό επιτυγχάνεται μέσα από την πρόβλεψη

Διαβάστε περισσότερα

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ - ΣΥΝΗΘΗ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ - ΣΥΝΗΘΗ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΠΟΛΥΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ - ΣΥΝΗΘΗ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου δυναμικού

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμησης Ενέργειας

Εξοικονόμησης Ενέργειας Κέντρο Ανανεώσιμων Πηγών και Εξοικονόμησης Ενέργειας Πράσινη Επιχειρηματικότητα στον τομέα της Ενέργειας Γ. Βουγιουκλάκης Υπ. Τμήματος Ανάπτυξης Αγοράς ΚΑΠΕ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΓΕΝ.

Διαβάστε περισσότερα

BUILD UP SKILLS CYPRUS. Οδικός Χάρτης

BUILD UP SKILLS CYPRUS. Οδικός Χάρτης BUILD UP SKILLS CYPRUS Οδικός Χάρτης Εισαγωγή Εθνικοί Στόχοι «Ευρώπη 2020» Εξοικονόμηση ενέργειας κατά 14,3% σε σχέση με την προβλεπόμενη κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας για το 2020. Συνεισφορά των ανανεώσιμων

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπες Περιφέρειες για μια Βιώσιμη Ευρώπη. Άργος, 10 Μαρτίου 2012. Δρ Γ. Γιαννακίδης Εργ. Ανάλυσης Ενεργειακών Συστημάτων.

Πρότυπες Περιφέρειες για μια Βιώσιμη Ευρώπη. Άργος, 10 Μαρτίου 2012. Δρ Γ. Γιαννακίδης Εργ. Ανάλυσης Ενεργειακών Συστημάτων. Πρότυπες Περιφέρειες για μια Βιώσιμη Ευρώπη Άργος, 10 Μαρτίου 2012 Δρ Γ. Γιαννακίδης Εργ. Ανάλυσης Ενεργειακών Συστημάτων. Τι είναι το ΣΔΑΕ; Ένα Σχέδιο Δράσης μέχρι το2020 με συγκεκριμένους στόχους μείωσης

Διαβάστε περισσότερα

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Α.Ε. ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΔΕΞΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΙΣ ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ 2004 ΖΗΤΗΣΗ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΩΝ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΧΙΟΥ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Π Ρ Ο Β Λ Ε Ψ Ε Ι Σ Α Ν Α Γ Κ Ω Ν Α Π Α Σ Χ Ο Λ Η Σ Η Σ Σ Τ Η Ν Π Ρ Α Σ Ι Ν Η Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Α Τ Η Σ Κ Υ Π Ρ Ο Υ 2 0 1 0-2 0 1 3

Π Ρ Ο Β Λ Ε Ψ Ε Ι Σ Α Ν Α Γ Κ Ω Ν Α Π Α Σ Χ Ο Λ Η Σ Η Σ Σ Τ Η Ν Π Ρ Α Σ Ι Ν Η Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Α Τ Η Σ Κ Υ Π Ρ Ο Υ 2 0 1 0-2 0 1 3 Π Ρ Ο Β Λ Ε Ψ Ε Ι Σ Α Ν Α Γ Κ Ω Ν Α Π Α Σ Χ Ο Λ Η Σ Η Σ Σ Τ Η Ν Π Ρ Α Σ Ι Ν Η Ο Ι Κ Ο Ν Ο Μ Ι Α Τ Η Σ Κ Υ Π Ρ Ο Υ 2 0 1 0-2 0 1 3 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

2 ο ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

2 ο ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 2 ο ΕΘΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΔΡΑΣΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗΣ ΑΠΟΔΟΣΗΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 19 /07/2011 Λευκωσία Ιούλιος 2011 ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ/ΟΡΙΣΜΟΙ Υ.Ε.Β.Τ.= Υπουργείο Εμπορίου Βιομηχανίας και Τουρισμού Ι.Ε.Κ. = Ίδρυμα Ενέργειας Κύπρου ΣΔΕΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020

Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 ΕΥΡΩΠΑΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Βρυξέλλες, 20 Ιουνίου 2014 Σύνοψη της Σύμβασης Εταιρικής Σχέσης για την Κύπρο, 2014-2020 Συνολική πληροφόρηση Η σύμβαση εταιρικής σχέσης με την Κύπρο καθορίζει ένα ορόσημο για επενδύσεις

Διαβάστε περισσότερα

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020

Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Ο ρόλος των δήμων στην προώθηση των συστημάτων ΑΠΕ στο πλαίσιο της Νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014-2020 Τι μπορεί να αναλάβει η Τοπική Αυτοδιοίκηση Οι ΟΤΑ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, κατέχουν πρωταγωνιστικό

Διαβάστε περισσότερα

Εθνικό Πρόγραμμα Ενεργειακής Απόδοσης

Εθνικό Πρόγραμμα Ενεργειακής Απόδοσης Εθνικό Πρόγραμμα Ενεργειακής Απόδοσης (Κοινοποίηση προς την Επιτροπή της Ε.Ε. της μεθοδολογίας για τους σκοπούς της Παραγράφου 9 του Άρθρου 7 της Οδηγίας 2012/27/ΕΕ για την ενεργειακή απόδοση) ΚΥΠΡΟΣ ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ: ΑΙΤΙΕΣ, ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ

ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ: ΑΙΤΙΕΣ, ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΡΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ ΤΟΥ ΜΗΧΑΝΙΚΟΥ: ΑΙΤΙΕΣ, ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ, ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗΣ ΓΕΝΙΚΑ Η κρίση στον χώρο των Μηχανικών δεν είναι σημερινό φαινόμενο. Μετά την κορύφωση της

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ

Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας. Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Μελέτη McKinsey Η Ελλάδα 10 Χρόνια Μπροστά Προσδιορίζοντας το νέο Μοντέλο Ανάπτυξης της Ελλάδας Μάρκος Ολλανδέζος Επιστημονικός Δ/ντης ΠΕΦ Ταυτότητα της μελέτης Στοιχεία της μελέτης Γραφείο της McKinsey

Διαβάστε περισσότερα

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014

Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014 Α ΦΑΣΗ: ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Δήμου Λαρισαίων 2011-2014 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ... 1 Επιχειρησιακό Πρόγραμμα...

Διαβάστε περισσότερα

Ακολουθεί το πρότυπό µας, το οποίο ελπίζουµε να βρείτε χρήσιµο. ΟΙΚΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ

Ακολουθεί το πρότυπό µας, το οποίο ελπίζουµε να βρείτε χρήσιµο. ΟΙΚΙΑΚΟΣ ΤΟΜΕΑΣ Προτάσεις του WWF Ελλάς για το περιεχόµενο του Εθνικού Σχεδίου ράσης Ενεργειακής Απόδοσης σύµφωνα µε την Οδηγία 2006/32/ΕΚ για την ενεργειακή απόδοση κατά την τελική χρήση και τις ενεργειακές υπηρεσίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ

ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ. ΑΞΟΝΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΧΑΤΖΗΜΠΟΥΣΙΟΥ ΕΛΕΝΗ ΕΠΙΒΛΕΠΩΝ: ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΚΟΥΣΚΟΥΒΕΛΗΣ ΗΛΙΑΣ Μέρος πρώτο: Η πορεία προς μία κοινή ενεργειακή πολιτική της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ανάγκη για

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ Εμπιστοσύνη και αξιοπιστία. www.pvtrin.eu

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ Εμπιστοσύνη και αξιοπιστία. www.pvtrin.eu ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΝΤΑ Εμπιστοσύνη και αξιοπιστία www.pvtrin.eu Με την πιστοποίηση PVTRIN μπορείτε να αποκτήσετε ανταγωνιστικό επαγγελματικό πλεονέκτημα σε μια διαρκώς αναπτυσσόμενη αγορά και να διακριθείτε

Διαβάστε περισσότερα

Ενεργειακά και περιβαλλοντικά οφέλη από την χρήση ΑΠΕ στην Κοινότητα Πολύστυπος

Ενεργειακά και περιβαλλοντικά οφέλη από την χρήση ΑΠΕ στην Κοινότητα Πολύστυπος Ενεργειακά και περιβαλλοντικά οφέλη από την χρήση ΑΠΕ στην Κοινότητα Πολύστυπος Παρουσίαση: Σάββας Βλάχος Ενεργειακός Λειτουργός 12 Φεβρουαρίου 2009 1 Ίδρυση και λειτουργία του Γραφείου συγχρηματοδοτείται

Διαβάστε περισσότερα

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ

20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Ανδρέας Θεοφάνους 20 ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΛΥΣΗΣ 1993-2013 ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ Η οικονομική κρίση και η πρόκληση της αναβάθμισης 18 Δεκεμβρίου 2013 ΔΟΜΗ ΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟ ΣΤΑΔΙΟΔΡΟΜΙΑΣ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΡΙΤΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2000

Διαβάστε περισσότερα

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ

Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ Ε.Π. ΕΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 01: «ΜΈΣΟ-ΜΑΚΡΟΠΡΌΘΕΣΜΗ ΣΤΉΡΙΞΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΏΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΎ ΠΟΥ ΥΦΊΣΤΑΤΑΙ ΤΙΣ ΣΥΝΈΠΕΙΕΣ ΑΠΡΌΒΛΕΠΤΩΝ ΤΟΠΙΚΏΝ Ή ΤΟΜΕΑΚΏΝ ΚΡΊΣΕΩΝ ΠΟΥ ΣΥΝΔΈΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ

Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ. Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ Η ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ ΚΑΙ ΟΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΡΙΖΙΚΕΣ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΕΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ Τίνα Μπιρμπίλη Υπουργός ΠΕΚΑ ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ Η μέση συνδυασμένη θερμοκρασία εδάφους ωκεανού τον Ιούλιο 2010 ήταν η

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Τάσος Μενελάου Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης

Δρ. Τάσος Μενελάου Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης Δρ. Τάσος Μενελάου Πρώτος Λειτουργός Εκπαίδευσης Μέση Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση (ΜΤΕΕ) Σκοπός: Η προσφορά ενός ισορροπημένου προγράμματος γενικής μόρφωσης, τεχνολογικής εξειδίκευσης και εργαστηριακής

Διαβάστε περισσότερα

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 2010 ΕΘΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ Διεύθυνση Στρατηγικής και Οικονομικής Ανάλυσης ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΕΛΠΙΔΕΣ ΑΝΑΚΑΜΨΗΣ ΑΠΟ ΤΑ ΜΕΣΑ ΤΟΥ 1 Η οικοδομή έχει εισέλθει σε περίοδο σημαντικής διόρθωσης Η οικοδομική

Διαβάστε περισσότερα

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά

Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις. Ηλιοθερµικά συστήµατα για θέρµανση νερού: µια δυναµική αγορά Η ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΗΛΙΟΘΕΡΜΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ Νέες τεχνολογίες, νέες προκλήσεις Εδώ και µια εικοσαετία, οι Έλληνες καταναλωτές έχουν εξοικειωθεί µε τους ηλιακούς θερµοσίφωνες για την παραγωγή ζεστού νερού. Απόρροια

Διαβάστε περισσότερα

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση

Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Ολοκληρωμένος Βιοκλιματικός Σχεδιασμός Κτιρίων με στόχο τη βέλτιστη Ενεργειακή και Περιβαλλοντική Απόδοση Θεώνη Καρλέση Φυσικός Περιβάλλοντος Ομάδα Μελετών Κτιριακού Παριβάλλοντος, Πανεπιστήμιο Αθηνών

Διαβάστε περισσότερα

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ

2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ 2009-2011: ΠΤΩΣΗ ΟΙΚΟΔΟΜΙΚΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ - ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΕΣ ΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ ΤΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Σύνοψη και συμπέρασμα Αντώνης Τορτοπίδης, οικονομολόγος 1 Φεβρουάριος 2009 Η σημερινή ύφεση της οικοδομικής

Διαβάστε περισσότερα

Οδικός φωτισμός στην Κύπρο Πιλοτικό έργο αύξησης ενεργειακής αποδοτικότητας

Οδικός φωτισμός στην Κύπρο Πιλοτικό έργο αύξησης ενεργειακής αποδοτικότητας Οδικός φωτισμός στην Κύπρο Πιλοτικό έργο αύξησης ενεργειακής αποδοτικότητας Δρ. Βενιζέλος Ευθυμίου Εκτελεστικός Διευθυντής Δικτύων Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου Σάββας Βλάχος Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΩΝ - ELIHMED

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΩΝ - ELIHMED ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΩΝ ΑΝΑΚΑΙΝΙΣΕΩΝ - ELIHMED Ημερομηνία συμπλήρωσης: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΚΤΙΡΙΟΥ Πιλοτική Κατοικία: Τοποθεσία: Ιδιοκτήτης: ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΕΡΩΤΟΜΕΝΟΥ Φύλο: Α Θ Ηλικία: Αρχηγός νοικοκυριού: Μέλος

Διαβάστε περισσότερα

Το Σύμφωνο των Δημάρχων Δήμος Λευκωσίας. Σάββας Βλάχος Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών 07/03/2014 Κοινότητα Λυθροδόντα

Το Σύμφωνο των Δημάρχων Δήμος Λευκωσίας. Σάββας Βλάχος Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών 07/03/2014 Κοινότητα Λυθροδόντα Το Σύμφωνο των Δημάρχων Δήμος Λευκωσίας Σάββας Βλάχος Ενεργειακό Γραφείο Κυπρίων Πολιτών 07/03/2014 Κοινότητα Λυθροδόντα Πρόοδος Εργασιών ΣΔΒΕ Λευκωσίας 1. Υπογραφή του Συμφώνου 8/10/2013 2. Συντονιστής

Διαβάστε περισσότερα

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα

Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα ΗΜΕΡΙΔΑ ΓΙΑ ΤΑ 40 ΧΡΟΝΑ ΤΗΣ ΟΛΤΕΚ Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση - Πραγματικότητα και Προοπτικές στις Αρχές του 21 ου αιώνα Δημοσιογραφική Εστία Παρασκευή 22 Ιανουαρίου 2010 Γραφείο Προγραμματισμού

Διαβάστε περισσότερα

(http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/2007/jjj/jessica_en.htm) που αφορά στην

(http://ec.europa.eu/regional_policy/funds/2007/jjj/jessica_en.htm) που αφορά στην ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΩ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ Πώς µπορεί να υλοποιηθεί το πρόγραµµα; 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το καλοκαίρι του 2009, παρουσιάστηκε από το τότε Υπουργείο Ανάπτυξης το πρόγραµµα Εξοικονοµώ κατ οίκον το οποίο στόχευε στην ενίσχυση

Διαβάστε περισσότερα

Ημερίδα Έναρξης Πλατφόρμας EPALE- Ιούνιος 20151

Ημερίδα Έναρξης Πλατφόρμας EPALE- Ιούνιος 20151 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Γρηγόρης Δημητρίου Λειτουργός Ανθρώπινου Δυναμικού 1 ης Τάξης Διεύθυνση Υπηρεσιών Κατάρτισης Ημερίδα Έναρξης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΟΝΟΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ

ΜΟΝΟΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΜΟΝΟΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΥΝΕΧΙΖΟΜΕΝΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΣΤΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ: ΘΕΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΩΝ 2014 2015 ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΙΟΥΛΙΟΣ 2013 Π Ρ Ο Ο Ι Μ Ι Ο Η σημασία του ανθρώπινου

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998

ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΑ ΝΕΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΔΗΜΟΣΙΩΝ ΣΧΟΛΩΝ ΜΕΣΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓΟΡΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ 1996-1998 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1999 1 ΣΥΝΟΨΗ

Διαβάστε περισσότερα

Ευρωπαϊκές πολιτικές και πρακτικές για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες με χαμηλό ετήσιο εισόδημα

Ευρωπαϊκές πολιτικές και πρακτικές για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες με χαμηλό ετήσιο εισόδημα Ευρωπαϊκές πολιτικές και πρακτικές για την προώθηση της ενεργειακής απόδοσης σε κατοικίες με χαμηλό ετήσιο εισόδημα Ανθή Χαραλάμπους Διευθύντρια Ενεργειακού Γραφείου Κυπρίων Πολιτών 22 Δεκεμβρίου 2014

Διαβάστε περισσότερα

Εξοικονόμηση Ενέργειας σε Κτίρια με χρήση Συστημάτων Ελέγχου

Εξοικονόμηση Ενέργειας σε Κτίρια με χρήση Συστημάτων Ελέγχου Αρθρο προς δημοσίευση στο τεύχος 32 του περιοδικού «Περιβάλλον 21» Εξοικονόμηση Ενέργειας σε Κτίρια με χρήση Συστημάτων Ελέγχου Δρ. Ηλίας Σωφρόνης, Μηχ/γος Μηχ/κος, Thelcon ΕΠΕ (www.thelcon.gr) Η ανάγκη

Διαβάστε περισσότερα

Σταθµός Βιοµάζας & υδροπονία

Σταθµός Βιοµάζας & υδροπονία Σταθµός Βιοµάζας & υδροπονία Συµπαραγωγό επένδυση Συµπαραγωγό επιχείρηση : Σταθµό Βιοµάζας µε Θερµοκήπιο Υδροπονίας & Φ/Β Η δηµιουργία εγκατάσταση & λειτουργία σταθµών Βιοµάζας εµπίπτει στις επιχειρήσεις

Διαβάστε περισσότερα

Πρωτοβουλία Συμφώνου των Δημάρχων. Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας Δήμου Έδεσσας

Πρωτοβουλία Συμφώνου των Δημάρχων. Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας Δήμου Έδεσσας Πρωτοβουλία Συμφώνου των Δημάρχων Σχέδιο Δράσης Αειφόρου Ενέργειας Δήμου Έδεσσας Ευρωπαϊκή Ενεργειακή Πολιτική Οι στόχοι της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής: Αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής Ασφάλεια

Διαβάστε περισσότερα

Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία;

Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία; Διεπιστημονική προσέγγιση στα ΕΡΓΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ :Τεχνολογία, Περιβάλλον, Πολιτισμός Έργα Υποδομών: μπορούμε να συμβάλουμε στην επιτυχή σύζευξή τους με το «αστικό» περιβάλλον και την αειφορία; Κλειώ Αξαρλή,

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1997

ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1997 ΙΣΟΖΥΓΙΟ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΓΙΑ ΤΟ 1997 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΕΩΣ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 1997 2 ISBN 9963-43 -718-4 3 Αναδημοσίευση μέρους ή ολόκληρης της μελέτης επιτρέπεται

Διαβάστε περισσότερα

Προγραμματική περίοδος 2014-2020

Προγραμματική περίοδος 2014-2020 «Χρηματοδοτικές ευκαιρίες της νέας Προγραμματικής Περιόδου 2014 2020 για την υλοποίηση δράσεων για την Αειφόρο Ενέργεια» Αθήνα, 27 Νοεμβρίου 2015 Γιάννα Νίκου Προϊσταμένη Μονάδας Α Επιτελική Δομή ΕΣΠΑ

Διαβάστε περισσότερα

Μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός: Όραμα βιωσιμότητας για την Ε λλάδα τ ου 2050

Μακροχρόνιος ενεργειακός σχεδιασμός: Όραμα βιωσιμότητας για την Ε λλάδα τ ου 2050 Μακροχρόνιος σχεδιασμός: ενεργειακός Όραμα βιωσιμότητας για την Ελλάδα Πλαίσιο Το ενεργειακό μίγμα της χώρας να χαρακτηριστεί ιδανικό απέχει από Οιπολιτικέςγιατηνενέργειαδιαχρονικά απέτυχαν Στόχος WWF

Διαβάστε περισσότερα