Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "stefanou@aegean.gr athanasiadis@aegean.gr estefos@otenet.gr)"

Transcript

1 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 1 Μνηµεία Ιστορίας και Πολιτιστικής Κληρονοµιάς Νοηµατοδότηση και Ιεράρχηση των Μνηµείων και Υλικών Καταλοίπων του Παρελθόντος Εµπειρική Έρευνα µε Εκπαιδευτικούς Ελένη Στεφάνου 1 Πανεπιστήµιο Αιγαίου Ηλίας Αθανασιάδης 2 Πανεπιστήµιο Αιγαίου Ευστάθιος Στέφος 3 Abstract Having as a starting point that the material remains of cultural heritage visualize the historical narrative and shape a direct relationship between the public and the past, core matter of this study is the investigation of the relationship between educators and cultural heritage. Based on a sample of 469 Greek primary and secondary school educators, this study illuminates the educators stances towards the interpretation, evaluation, and incorporation of cultural heritage sites in their teaching. The exploration of the connection between Greek educators, history, and cultural heritage, as a means of formal and informal historical education, attempts to bridge the gap that exists in Greek literature regarding the impact of spaces of cultural significance on the students and educators historical thought as well as on the (re)formation of spatially oriented identities. This study s questionnaire evolves around three main axes: (a) the relationship of educators with the subject of History, (b) their knowledge about monuments and material remains that exist in close proximity to their work and living environment, and (c) their stances towards the preservation, alteration, or destruction of specific material remains of cultural heritage. The quantitative and qualitative analysis of the educators answers give out interesting observations that can prove to be useful in the projection and management of the country s cultural capital in relation to its constructive connection to the educational curriculum. Key words: cultural heritage sites, educators, informal historical education. 1. Το θεωρητικό πλαίσιο Θεωρητική αφετηρία της παρούσας έρευνας αποτελεί η παραδοχή ότι η πολιτιστική κληρονοµιά (heritage/ patrimoine) πρωτοστατεί στη διαµόρφωση σχέσης οικειότητας µε το παρελθόν i. Επιχειρούµε να ανιχνεύσουµε τη σχέση αυτή σε µια κρίσιµη κοινωνική οµάδα, όπως είναι οι εκπαιδευτικοί, µε βάση τα εξής ερωτήµατα: α) ποια η σχέση των εκπαιδευτικών µε την ιστορία, β) ποια η γνώση τους για τα ιστορικά µνηµεία και τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος στην 1 Η ρ. Ελένη Στεφάνου είναι συµβασιούχος ιδάσκουσα (Π 407/80) στο Τµήµα Επιστηµών Προσχολικής Αγωγής & Εκπαιδευτικού Σχεδιασµού (ΤΕΠΑΕΣ) στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου όπου διδάσκει Μουσειοπαιδαγωγική και Μουσειολογία, 2 Ο Ηλίας Αθανασιάδης είναι Καθηγητής στο Παιδαγωγικό Τµήµα ηµοτικής Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήµιο Αιγαίου, όπου διδάσκει Μεθόδους και Τεχνικές Κοινωνικής Έρευνας 3 Ο Ευστάθιος Στέφος είναι Εκπαιδευτικός Ε και ιδάκτωρ του Παιδαγωγικού Τµήµατος ηµοτικής Εκπαίδευσης Πανεπιστηµίου Αιγαίου 1

2 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 2 περιοχή όπου εργάζονται, γ) ποιες οι αντιλήψεις και στάσεις των εκπαιδευτικών στο ζήτηµα της διατήρησης, αλλοίωσης ή ενδεχόµενης καταστροφής των µνηµείων. Σκοπός µας είναι να εξετάσουµε αν η σχέση των εκπαιδευτικών µε την πολιτιστική κληρονοµιά διαµορφώνεται µέσα από παγιωµένες στάσεις που έχουν κλειστό χαρακτήρα ή αντίθετα προκύπτει από ρευστά σχήµατα που βρίσκονται σε φάση αναπροσαρµογής υπό την πίεση των εντεινόµενων ιστορικών διεργασιών της αλληλεξάρτησης, της παγκοσµιοποίησης και της υπερεθνικότητας ii. Στη σηµερινή συγκυρία, όπου η έννοια της πολιτιστικής κληρονοµιάς και η κοινωνικοπολιτική της σηµασία διαστέλλεται στην τοπική, την εθνική, την υπερεθνική και την οικουµενική της µορφή, η αναφορά στο παρελθόν πραγµατοποιείται από την ενεργοποίηση των πολιτικών ταυτότητας και την αξιοποίηση των τόπων µνήµης. Ειδικότερα, σύµφωνα µε τον David Lowenthal (1985, 1998α) και τον Pierre Nora (1999), το υλικό ιστορικό κατάλοιπο αποτελεί τον συµβολικά φορτισµένο γεωµετρικό τόπο που προκύπτει από τη σύµπτωση µνήµης, ιστορίας και πολιτιστικής κληρονοµιάς. Παρότι η τελευταία θεωρείται ευρύτατα φορέας ταυτότητας, ο επιστηµονικός διάλογος γύρω από τη σχέση πολιτιστικής κληρονοµιάς και εκπαίδευσης είναι περιορισµένος (Mc Lean 2006:3). Η έρευνα των Prentice και Prentice (1989: ) διερευνά τη σχέση πολιτιστικής κληρονοµιάς και εκπαίδευσης στην Ουαλία και αναδεικνύει τη σηµασία των χώρων πολιτιστικής αναφοράς για µια κριτική µάθηση για το παρελθόν. Παράλληλα, ο Light (1995: ), που προσεγγίζει την πολιτιστική κληρονοµιά ως ανεπίσηµη µορφή εκπαίδευσης, υποστηρίζει ότι η εκπαιδευτική αποτελεσµατικότητα της ερµηνείας των υλικών πολιτισµικών καταλοίπων δεν έχει ακόµη κατανοηθεί πλήρως, καθώς δεν έχει ερευνηθεί εκτενώς η επίδραση της επισκεψιµότητας των χώρων πολιτιστικής αναφοράς τόσο στην ιστορική σκέψη των µαθητών όσο και στη διαµόρφωση χωρικά προσδιορισµένων ταυτοτήτων. Επίσης, σχετικά µε τον σηµαντικό ρόλο των εκπαιδευτικών στη σύνδεση Ιστορίας και Πολιτιστικής Κληρονοµιάς, οι Hauessler-Bohan και Davis (1998: ) διακρίνουν ανάµεσα: (α) στους εκπαιδευτικούς που αντιµετωπίζουν την ιστορία ως αφήγηση και ψυχαγωγία χωρίς την ανάγκη κριτικής προσέγγισης των ιστορικών τεκµηρίων ή των ιστορικών, (β) σε αυτούς που µένουν φετιχιστικά προσηλωµένοι σε ό,τι λογίζεται ως έγκυρη επιστηµονική γνώση, επιζητώντας από τους µαθητές την πιστή αναπαραγωγή της, και (γ) σε αυτούς που έχουν αντιληφθεί την ιδιαιτερότητα της επιστηµολογικής φύσης της ιστορίας, τις κοινωνικές λειτουργίες τής αναφοράς στο παρελθόν, και το µετασχηµατισµό της διδασκαλίας της ιστορίας, και γι αυτό επιχειρούν να µεταγράψουν το σύγχρονο προβληµατισµό σε µαθησιακή πρακτική. Η σχέση των πολιτιστικών χώρων ιστορικής σηµασίας και του εκπαιδευτικού συστήµατος δεν είναι επίσηµα θεσµοθετηµένη στην Ελλάδα, αντίθετα µε ό, τι συµβαίνει στα εκπαιδευτικά συστήµατα της Βρετανίας, της Γαλλίας και της Γερµανίας (Gruffudd, Herbert, and Piccini 1998, Corbishley and Stone 1994, Prentice 1995, Herbert 1989). Στη χώρα µας, τα κατάλοιπα της πολιτιστικής κληρονοµιάς δεν εντάσσονται οργανικά στα αναλυτικά προγράµµατα και ως εκ τούτου δεν αξιοποιούνται στη διδασκαλία. Η υστέρηση αυτή εξηγείται από το γεγονός ότι η ιστορική εκπαίδευση στην Ελλάδα είναι άµεσα εξαρτηµένη από το µοντέλο της παραδοσιακής ιστοριογραφίας, και γι αυτό εξακολουθεί να εφαρµόζει παραδοσιακές µεθόδους διδασκαλίας της ιστορίας (von Borries 2000: , Κόκκινος 1998, Κόκκινος και Νάκου 2006, Νάκου 2009:88-89). Οι λίγες έρευνες που προσεγγίζουν ευρύτερα ζητήµατα πολιτιστικής κληρονοµιάς εκτός του µουσειακού χώρου επικεντρώνονται είτε στην πρόσληψη του παρελθόντος από παιδιά/µαθητές και τη σχέση τους µε τον υλικό πολιτισµό (Νάκου 2000; 2001; 2009, Νικονάνου και Κασβίκης 2008) είτε στη σχέση του σχολείου και των εκπαιδευτικών µε τη µνηµειακή κληρονοµιά, όπως οι έρευνες της Βέµη (2003, 2006) που αναδεικνύουν την αναγκαιότητα κατάρτισης των εκπαιδευτικών γύρω από θέµατα πολιτισµού ως καθοριστικού παράγοντα για την προστασία και τη διατήρηση των µνηµείων πολιτιστικής κληρονοµιάς. Καίρια ζητήµατα που αφορούν στη διαµόρφωση της σχέσης ιστορίας και υλικού πολιτισµού µε τη σύγχρονη ελληνική εκπαίδευση διερευνά η Νάκου (2009:92) επιχειρώντας να απαντήσει στο ερώτηµα «µε ποιους τρόπους οι δηµόσιες χρήσεις της ιστορίας προκαλούν τη σχολική ιστορική εκπαίδευση;» µε βάση τις στάσεις των παιδιών/µαθητών απέναντι στη σχολική γνώση για το ιστορικό παρελθόν. Στην παρούσα έρευνα η ιστορία προσεγγίζεται µε βάση σύγχρονες θεωρήσεις (α) ως αντικείµενο σχολικής διδασκαλίας, µέσα από το οποίο προάγεται η πολιτισµική οµοιογένεια, η 2

3 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 3 χωρική και χρονική εθνική συνέχεια, και η συνέχεια της γλώσσας (Φραγκουδάκη και ραγώνα 1997:13), και (β) ως δηµόσια µνήµη (Γαζή 2002:43 κ.ε.), όπως αυτή διαµορφώνεται µέσω των υλικών πολιτισµικών καταλοίπων αλλά και των νοηµάτων µε τα οποία αυτά επενδύονται σηµασιολογικά, συµβολικά και συναισθηµατικά στο παρόν. Το ενδιαφέρον µας εστιάζεται στις αντιλήψεις και στάσεις των εκπαιδευτικών και συγκεκριµένα στη σηµασιοδότηση και αξιοδοτική ιεράρχηση των «αρχιτεκτονικών µνηµονικών τόπων» ελληνικών περιοχών και πόλεων µε ιστορικά πολυπολιτισµικά χαρακτηριστικά (Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Βέροια, Φλώρινα, Καβάλα, Ξάνθη, Πέλλα, Ναύπλιο, Ρόδος και Νάξος). Σκοπός µας είναι να δείξουµε µε βάση τις απαντήσεις των εκπαιδευτικών ποιες από τις ποικίλες όψεις του παρελθόντος νοούνται ως ψηφίδες του πολύχρωµου, αλλά πάντως ενιαίου πολιτισµικού µωσαϊκού του, και πώς ιεραρχούνται αυτές, και ταυτόχρονα να κατανοήσουµε τους λόγους οι οποίοι υποβαστάζουν τις επιλογές των εκπαιδευτικών. Στην έρευνά µας οι εκπαιδευτικοί δεν αντιµετωπίζονται ως παθητικά υποκείµενα που εκτελούν τις προσταγές του ισχύοντος συστήµατος και αποδέχονται άκριτα την επιβολή του κανονιστικού αφηγήµατος του παρελθόντος, αλλά ως κοινωνικά, ατοµικά και επιστηµολογικά προσδιορισµένοι ενεργοί φορείς δηµιουργίας και µετάδοσης νοηµάτων που, µέσα σε µία συνθήκη διάδρασης, διαµορφώνονται και διαµορφώνουν τα αφηγήµατα, έχοντας γνώση της παιδαγωγικής, του αναλυτικού προγράµµατος και των περιεχοµένων της σχολικής γνώσης iii. Τα πορίσµατα της έρευνας πιστεύουµε ότι µπορούν να αποβούν χρήσιµα σε οποιονδήποτε µελλοντικό σχεδιασµό προγραµµάτων σπουδών, κατάρτισης στελεχών, και πολιτικών διαχείρισης των µνηµείων της πολιτιστικής κληρονοµιάς. 2. Τα δοµικά στοιχεία της έρευνας Το φθινόπωρο του 2008 πραγµατοποιήθηκε αρχικά στη Ρόδο πιλοτική έρευνα (µε ερωτηµατολόγιο) iv σε τυχαίο δείγµα 70 εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (11% περίπου του συνόλου των εκπαιδευτικών της Ρόδου). Επιλέχθηκε η Ρόδος µε κριτήριο την πολυπολιτισµική ιστορική της διάσταση (ελληνική, οθωµανική, εβραϊκή, ιταλική ιστορική παρουσία). Ακολούθησε την άνοιξη του 2009 η τελική έρευνα η οποία επεκτάθηκε σε ευρύτερο δείγµα 469 εκπαιδευτικών πρωτοβάθµιας και δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης και περιέλαβε περισσότερες περιοχές µε ιστορικά πολυπολιτισµικά χαρακτηριστικά (Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Βέροια, Φλώρινα, Έδεσσα, Καβάλα, Ξάνθη, Ναύπλιο, Νάξος) v. Το τελικό ερωτηµατολόγιο εξειδικεύθηκε και εµπλουτίστηκε µε περισσότερες ερωτήσεις vi. Οι απαντήσεις οµαδοποιήθηκαν και αξιοποιήθηκαν στη στατιστική ανάλυση και τις εξαντλητικές διασταυρώσεις µε τις µεταβλητές της έρευνας vii. 3. Στατιστική επεξεργασία/ανάλυση ερωτηµατολογίου viii Α. Τα τυπικά χαρακτηριστικά του δείγµατος (ερωτήσεις 1-14) Στην έρευνα συµµετείχαν 469 εκπαιδευτικοί: 306 γυναίκες (65,25%) και 153 άνδρες (32,62%) ix, ποσοστό κοντά στην αναλογία που υφίσταται σε εθνικό επίπεδο, δεδοµένης της υπεραντιπροσώπευσης των γυναικών στο διδασκαλικό επάγγελµα. Από αυτούς, 213 εκπαιδευτικοί είναι ηλικίας ετών (45,42%), 51 εκπαιδευτικοί άνω των 50 (10,87%), 138 µεταξύ ετών (29,42%), και 62 εκπαιδευτικοί έως 30 ετών (13,22%). Συσχετίζοντας την ηλικία των εκπαιδευτικών µε τα χρόνια υπηρεσίας διαπιστώσαµε ότι η πλειονότητα (264 εκπαιδευτικοί, σε ποσοστό 56,29%) έχουν ηλικία άνω των 41 ετών, και σχετικά λίγα χρόνια υπηρεσίας (έως 15 χρόνια) x. Το ήµισυ σχεδόν του συνόλου των εκπαιδευτικών (σε ποσοστό 49,68%) εργάζονται σε δηµοτικά σχολεία και οι υπόλοιποι σε γυµνάσια και λύκεια (169 εκπαιδευτικοί, 36,04%) xi αστικών κέντρων της Βόρειας και Β Ελλάδας, όπως Καβάλα (88 εκπαιδευτικοί, 18,76%), Θεσσαλονίκη (66 εκπαιδευτικοί, 14,07%), Ιωάννινα (67 εκπαιδευτικοί, 14,29%), Ρόδος (86 εκπαιδευτικοί, 18,34%), αλλά και Ξάνθη, Έδεσσα, Βέροια, Φλώρινα, Ναύπλιο, Νάξος xii. 3

4 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 4 Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί είναι πτυχιούχοι Παιδαγωγικών Ακαδηµιών και ΠΤ Ε: 59 πτυχιούχοι Παιδαγωγικών Ακαδηµιών (12,58%), 156 Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου (33,26%), και 84 πτυχιούχοι ΠΤ Ε (17,91%). Αντίστοιχα, από τους 156 εκπαιδευτικούς της δευτεροβάθµιας εκπαίδευσης: 112 είναι πτυχιούχοι Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας (23,88%), 33 Τµήµατος Ιστορίας (7,04%), και 11 πτυχιούχοι Τµήµατος Ξένης Φιλολογίας (2,35%) xiii. εύτερο πτυχίο ΑΕΙ/ΤΕΙ κατέχουν 80 εκπαιδευτικοί (17,06%), µεταπτυχιακό τίτλο 78 εκπαιδευτικοί (16,63%), διδακτορικό δίπλωµα 27 εκπαιδευτικοί (5,76%). Επιπλέον, µε µεταπτυχιακές σπουδές σε εξέλιξη δήλωσαν 83 εκπαιδευτικοί xiv και µετεκπαίδευση σε ιδασκαλείο 118 εκπαιδευτικοί πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (25,16%). Και ως προς το επίπεδο της γλωσσοµάθειας τα ποσοστά είναι υψηλά: 226 εκπαιδευτικοί γνωρίζουν µία ξένη γλώσσα (48,19%), 106 εκπαιδευτικοί δύο ξένες γλώσσες (22,60%) και 29 εκπαιδευτικοί περισσότερες από δύο (6,18%). Ως προς το µορφωτικό επίπεδο των γονέων, το 56, 50% των πατέρων και το 62,48% των µητέρων των εκπαιδευτικών είναι απόφοιτοι ηµοτικού. Β. Η σχέση των εκπαιδευτικών µε το αντικείµενο της Ιστορίας (ερώτηση 15). Η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών του δείγµατος σε ποσοστό 82.30%, δηλώνει ότι έχει πολύ καλή και αρκετά καλή σχέση µε την ιστορία: 135 εκπαιδευτικοί (28.78%) πολύ καλή σχέση, και 251 εκπαιδευτικοί (53.52%) αρκετά καλή xv. Για να διαπιστώσουµε ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τη σχέση των εκπαιδευτικών του δείγµατος µε την Ιστορία διασταυρώσαµε την ερώτηση (15) µε τις µεταβλητές της έρευνας (ερωτ. 1-13) εφαρµόζοντας τον έλεγχο χ-τετράγωνο xvi. Από τις διασταυρώσεις προέκυψαν συσχετισµοί µε τρεις µεταβλητές: τις σπουδές των εκπαιδευτικών, την ηλικία, και το είδος του σχολείου στο οποίο εργάζονται. Αναφορικά µε τις Σπουδές, καταγράφηκε σηµαντική διαφοροποίηση (p<0,0005): από τους 135 εκπαιδευτικούς (28,78%) που δηλώνουν πολύ καλή σχέση προηγούνται ποσοστιαία 17 πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας (51,52%), ακολουθούν 23 πτυχιούχοι Παιδαγωγικής Ακαδηµίας (38,98%), 49 πτυχιούχοι Παιδαγωγικής Ακαδηµίας µε Εξοµοίωση πτυχίου (36,30%), και µε µεγάλη διαφορά, 27 πτυχιούχοι του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας (24,11%), και 16 πτυχιούχοι ΠΤ Ε (19,05%). Αρκετά καλή σχέση δηλώνουν 90 πτυχιούχοι Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου (57,69%) xvii. Και η ηλικία των εκπαιδευτικών του δείγµατος δείχνει να επηρεάζει σηµαντικά τη σχέση τους µε την Ιστορία (διαφοροποίηση p<0,0005) xviii : 188 εκπαιδευτικοί που δηλώνουν πολύ καλή και αρκετά καλή σχέση µε την Ιστορία έχουν ηλικία ετών xix. Ως προς την εκπαιδευτική βαθµίδα στην οποία υπηρετούν, διαπιστώθηκε αρχικά ότι οι εκπαιδευτικοί των ηµοτικών σχολείων έχουν πολύ καλή και αρκετά καλή σχέση µε την ιστορία (197 εκπαιδευτικοί, 98.68%), ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων (82 εκπαιδευτικοί, 46.02%) και των Γενικών Λυκείων (46 εκπαιδευτικοί, 23.46%) xx. Υπολογίζοντας, όµως, µε βάση τα ποσοστά των εκπαιδευτικών κάθε βαθµίδας η παραπάνω ιεράρχηση αλλάζει: στη στήλη Πολύ καλή σχέση µε την Ιστορία προηγούνται οι εκπαιδευτικοί της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης (42,39% των Γυµνασίων και 25,78% των Γενικών Λυκείων) και ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (25,32 %). Αντίθετα, στη στήλη Αρκετά καλή σχέση προηγούνται οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (59,23%) και ακολουθούν, µε µικρή διαφορά, οι εκπαιδευτικοί της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης (των Γυµνασίων µε 46,74%, των Γενικών Λυκείων µε 8,70%, ποσοστό 55,44%). Με βάση, λοιπόν, τα ποσοστιαία δεδοµένα, καλύτερη σχέση µε το αντικείµενο της Ιστορίας φαίνεται ότι έχουν οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος που εργάζονται σε Γυµνάσια. ιατηρούµε, βέβαια, κάποιες επιφυλάξεις για το αποτέλεσµα αυτό λόγω της άνισης εκπροσώπησης των εκπαιδευτικών των δύο βαθµίδων και της µικρής διαφοράς των ποσοστών τους στη στήλη Αρκετά καλή σχέση. Τέλος, δεν έχουν καλή σχέση µε το αντικείµενο της Ιστορίας, κατά δήλωσή τους, οι εκπαιδευτικοί των Γενικών Λυκείων xxi. 4

5 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 5 Γ. Η µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών µε ιστορικές περιόδους (ερωτήσεις 16-27) Από τη στατιστική ανάλυση των σχετικών ερωτήσεων διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί του δείγµατος δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε την Αρχαιοελληνική ιστορία, τη Νεότερη Ελληνική ιστορία 18-19ου αι., τη Βυζαντινή ιστορία και τη Σύγχρονη Ελληνική ιστορία 20ού αι., και καθόλου εξοικειωµένοι µε την Ευρωπαϊκή και την Παγκόσµια ιστορία. Συσχετίζοντας τις ερωτήσεις (µεγαλύτερη εξοικείωση) µε την ερώτηση 15 (πολύ καλή/αρκετά καλή σχέση µε την Ιστορία) προέκυψαν συγκλίσεις κυρίως µε περιόδους ελληνικής ιστορίας (αρχαιοελληνικής, βυζαντινής, νεότερης ελληνικής ου αι.). Συσχετίσαµε τα παραπάνω αποτελέσµατα µε τις µεταβλητές της έρευνας (ερωτ. 1-13) για να δούµε ποιοι παράγοντες επηρεάζουν περισσότερο τη µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών του δείγµατος µε τις συγκεκριµένες ιστορικές περιόδους και διαπιστώσαµε ότι το είδος του σχολείου στο οποίο εργάζονται οι εκπαιδευτικοί και οι σπουδές τους συσχετίζονται περισσότερο. Αναλυτικότερα, οι εκπαιδευτικοί της πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης έχουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε την Προϊστορική/Αρχαιοελληνική ιστορία, Ελληνιστική/Ρωµαϊκή, Βυζαντινή και Νεότερη Ελληνική ιστορία 18 ου -19 ου αι. xxii, ενώ οι εκπαιδευτικοί της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης δηλώνουν περισσότερο εξοικειωµένοι µε τη Νεότερη & Σύγχρονη Ευρωπαϊκή και Παγκόσµια ιστορία xxiii. Ιδιαίτερη συµµετοχή στις παραπάνω συσχετίσεις έχουν οι Σπουδές των εκπαιδευτικών κυρίως στο Τµήµα Ιστορίας, καθώς και σε άλλα πανεπιστηµιακά τµήµατα xxiv.. Πόσο γνωρίζουν οι εκπαιδευτικοί τα ιστορικά µνηµεία της περιοχής όπου εργάζονται (ερωτήσεις 26-37) Παρά το γεγονός ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών του δείγµατος δηλώνει ότι γνωρίζει την ύπαρξη των ιστορικών µνηµείων στον τόπο εργασίας τους (402 εκπαιδευτικοί, 85,71%) οι περισσότεροι δεν είναι σε θέση να προσδιορίσουν την ιστορική περίοδο στην οποία ανήκουν τα συγκεκριµένα µνηµεία. Η ικανότητα αναγνώρισης των µνηµείων επιβεβαιώνεται στην περίπτωση των αρχαιοελληνικών µνηµείων (320 θετικές απαντήσεις), των µνηµείων της οθωµανικής κυριαρχίας (286 απαντήσεις), των βυζαντινών (281 απαντήσεις), των ελληνιστικών/ρωµαϊκών (268 απαντήσεις) και των νεοελληνικών µνηµείων ου αι. (204 απαντήσεις). Και εδώ, διαπιστώνεται ότι οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί αναγνωρίζουν τα µνηµεία που συνδέονται µε την ελληνική ιστορία και την ελληνική πολιτιστική κληρονοµιά, επιβεβαιώνοντας το τρίσηµο σχήµα της Ιστορίας: αρχαιότητα- βυζάντιο- νεώτεροι χρόνοι/οθωµανική κυριαρχία. Απόλυτη σχεδόν αδυναµία προσδιορισµού καταγράφηκε στην περίπτωση των µνηµείων της Ευρωπαϊκής και Παγκόσµιας ιστορίας, κυρίως της σύγχρονης, και σε µικρότερο βαθµό της Σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας. Η απουσία απαντήσεων αφορά επίσης στα µνηµεία των συµµαχικών κρατών (404 εκπαιδευτικοί), των υτικών κυριαρχιών (355), των ξένων κατακτήσεων (332), και της ιστορικής παρουσίας άλλων οµάδων στη χώρα µας [Εβραίων (293), Μειονοτήτων (320), Νεοελληνικών µνηµείων 20ού αιώνα (302 εκπαιδευτικοί)]. Ε. Αντιλήψεις και στάσεις των εκπαιδευτικών υπέρ της διατήρησης, αλλοίωσης ή ενδεχόµενης καταστροφής των ιστορικών µνηµείων [Βλ. Macdonald (2006), Undesirable Heritage] Με δεδοµένη την πολυπολιτισµική ιστορική διάσταση των τόπων της έρευνας και την έντονη ελληνική, οθωµανική, εβραϊκή, και ιταλική ιστορική παρουσία, ζητήσαµε από τους εκπαιδευτικούς να επιλέξουν από το πολυδιάστατο παρελθόν εκείνες τις όψεις που λογίζονται ως λειτουργικά/κανονιστικά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονοµιάς τα οποία, κατά τη γνώµη τους, θα πρέπει να διατηρηθούν. Από τη στατιστική επεξεργασία των απαντήσεων (αριθµός εκπαιδευτικών, λόγοι διατήρησης, ποσοστά, συχνότητες απαντήσεων) προκύπτει ότι η πλειονότητα των εκπαιδευτικών του δείγµατος τάσσεται υπέρ της διατήρησης των περισσότερων ιστορικών µνηµείων/υλικών καταλοίπων του παρελθόντος. Η αξιολογική ιεράρχηση των επιλεγµένων προς διατήρηση µνηµείων τοποθετεί, όπως ήταν αναµενόµενο, στην πρώτη θέση τα µνηµεία της Αρχαιοελληνικής ιστορίας (308 εκπαιδευτικοί), έπειτα της Βυζαντινής (256) και της Ελληνιστικής/Ρωµαϊκής ιστορίας (254), και στην τρίτη θέση τα 5

6 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 6 µνηµεία της Οθωµανικής κυριαρχίας (249 εκπαιδευτικοί). Οι προτιµήσεις αυτές υποβαθµίζουν ή σχεδόν αγνοούν την πολυπολιτισµική διάσταση της ιστορίας καθώς πάνω από το 70% των εκπαιδευτικών του δείγµατος απέδωσε πρωτεύουσα σηµασία στο αρχαιοελληνικό οικοδόµηµα, µε βάση την κανονιστική σηµασία της ελληνικής αρχαιότητας τόσο υπό την έννοια της οικουµενικής πολιτιστικής κληρονοµιάς όσο και υπό το πρίσµα της ελληνικής εθνικής ιδεολογίας. Στις αµέσως επόµενες θέσεις των προτιµήσεων οι εκπαιδευτικοί κατέταξαν κατά σειρά τα βυζαντινά, τα ελληνιστικά/ρωµαϊκά, και τα οθωµανικά µνηµεία. Εξετάζοντας τους παράγοντες που επηρεάζουν τη στάση των εκπαιδευτικών υπέρ της διατήρησης των µνηµείων συσχετίσαµε τα αριθµητικά δεδοµένα των ερωτήσεων µε: α) την ικανότητα αναγνώρισης της ιστορικής περιόδου στην οποία ανήκουν τα µνηµεία, β) τη µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών µε ορισµένες ιστορικές περιόδους (ερωτ ), γ) τις µεταβλητές της έρευνας (ερωτ. 1-13). Από τη διασταύρωση των σχετικών ερωτήσεων προκύπτουν περισσότερες συγκλίσεις τιµών που σηµαίνουν ότι η µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών µε πέντε ιστορικές περιόδους (αρχαιοελληνική, βυζαντινή, νεοελληνική 18 ου - 19 ου αι., νεοελληνική 20 ου αι., και νεότερη ευρωπαϊκή 18 ου -19 ου αι.) συσχετίζεται µε τη στάση υπέρ της διατήρησης των µνηµείων των αντίστοιχων ιστορικών περιόδων. Το ελληνοκεντρικό κριτήριο που καθορίζει την επιλογή των εκπαιδευτικών του δείγµατος υπέρ της διατήρησης των µνηµείων του παρελθόντος δεν αποδυναµώνεται στην περίπτωση των υλικών καταλοίπων της Σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας του 20 ου αι., έστω κι αν η εκπαιδευτική διάστασή τους δεν αναγνωρίζεται, καθώς τα µνηµεία προσεγγίζονται από τους εκπαιδευτικούς του δείγµατος ως στατικά και άχρονα κληροδοτήµατα στο σύγχρονο αστικό τοπίο, ως οπτικά τεκµήρια και ορατές αποδείξεις του ιστορικού παρελθόντος. Στην τεκµηρίωση της ιεραρχικής κλίµακας που κατασκευάζουν είτε στην περίπτωση της διατήρησης είτε σε αυτήν της κατεδάφισης των µνηµείων οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος προκρίνουν δύο βασικούς λόγους: α) τα µνηµεία αποτελούν τµήµα της ιστορίας µας, β) αποτελούν στοιχεία της πολιτιστικής κληρονοµιάς µας. Ακολουθούν και άλλοι λόγοι µε την εξής σειρά: εκπαιδευτικοί λόγοι, σεβασµός στην πολυπολιτισµικότητα, αναγνώριση της επίδρασης των κατακτητών, ρόλος των µνηµείων ως οδηγού µελλοντικής συµπεριφοράς, προσφορά των µνηµείων στην τουριστική ανάπτυξη. Στη συγκεκριµένη αξιοδοτική ιεράρχηση των µνηµείων διαφαίνονται τα εξής: 1) Ενώ οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί απαντούν θετικά στην ανάγκη ανάδειξης της ιστορικής αξίας γενικά των µνηµείων, εντούτοις η πολύ χαµηλή κατάταξη του κριτηρίου «σεβασµός στην πολυπολιτισµικότητα» δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος αποκλείουν τα µνηµεία που αναδεικνύουν ζητήµατα ετερότητας, διαφορετικότητας, συνύπαρξης, συµβίωσης, κατάκτησης κτλ. (Τσουκαλάς, 2010). Παρά την αναµενόµενη υψηλή αξιολόγηση των µνηµείων στην «τόνωση της εθνικής ταυτότητας» και το κριτήριο αυτό βρίσκεται σε χαµηλή κατάταξη. Η αναγνώριση της ιστορικής και πολιτιστικής αξίας των µνηµείων δεν φαίνεται να πηγάζει από την συνειδητοποίηση ότι τα ιστορικά µνηµεία αποτελούν ζωτικό στοιχείο της σύγχρονης πραγµατικότητας κάθε τόπου αλλά υπαγορεύεται γενικά από τον σεβασµό προς το παρελθόν και από λόγους «πολιτικής ορθότητας». 2) Η κατάταξη στην 3 η θέση της «εκπαιδευτικής αξίας των µνηµείων» φανερώνει ότι η αξιοποίηση των χώρων πολιτιστικής κληρονοµιάς στη διδασκαλία (πχ. στο µάθηµα της ιστορίας) δεν θεωρείται αναγκαία από τους περισσότερους εκπαιδευτικούς του δείγµατος, καθώς οι χώροι αυτοί αποτελούν µη τυπικά περιβάλλοντα µάθησης. Το ίδιο χαµηλή κατάταξη έχει και η «αρχιτεκτονική και αισθητική αξία των µνηµείων», που φανερώνει ότι οι εκπαιδευτικοί δεν συνδέουν τον υλικό πολιτισµό µε την αισθητική αγωγή και την καλλιτεχνική καλλιέργεια των µαθητών. 3) Οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος αντιµετωπίζουν τα µνηµεία ως συµβολικό κεφάλαιο και όχι ως οικονοµικό, παρά το γεγονός ότι ο πολιτιστικός τουρισµός δεν συνδέεται µόνο µε το οικονοµικό κέρδος. Η ιστορική, πολιτισµική και συνεπώς συµβολική αξία των µνηµείων υπερισχύει έναντι της οικονοµικής τους αξίας µέσα από την οποία τα µνηµεία συνδέονται µε τις πολιτιστικές βιοµηχανίες. Και το κριτήριο αυτό βρίσκεται επίσης πολύ χαµηλά στην κατάταξη. 6

7 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 7 4) Η µεγαλύτερη µερίδα των εκπαιδευτικών του δείγµατος εξακολουθεί να είναι προσκολληµένη στους στόχους της παραδοσιακής παιδαγωγικής, καθώς ο διδακτισµός και η καλλιέργεια της ιστορικής µνήµης αποτελεί βασικό κριτήριο για τη διατήρηση των υλικών πολιτισµικών καταλοίπων. Κατά συνέπεια, δεν κρίνεται σκόπιµη η αξιοποίηση των στοιχείων της πολιτιστικής κληρονοµιάς στη διδασκαλία ούτε και η δηµιουργική προσέγγιση των ζητηµάτων ταυτότητας-ετερότητας και πολυπολιτισµικότητας που θέτουν πολλά µνηµεία και υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος στον ελλαδικό χώρο. 5) Όσον αφορά στους λόγους ενδεχόµενης κατεδάφισης των µνηµείων είναι αξιοσηµείωτο το υπερδιπλάσιο ποσοστό αναιτιολόγητων απαντήσεων. Η µη προτίµηση της διατήρησης µνηµείων που παραπέµπουν σε τραυµατικές και επίµαχες όψεις της εθνικής και τοπικής ιστορίας (της Ιταλικής-Γερµανικής-Βουλγαρικής κατοχής, της παρουσίας Μειονοτήτων, Εβραίων, Οθωµανών) µπορεί να υποδηλώνει τη δυσανεξία των εκπαιδευτικών του δείγµατος σε ό,τι θεωρείται ταµπού από την επίσηµη ιστορία. Στη συνειδητή ή ασύνειδη άρνησή τους να προσδιορίσουν µε σαφήνεια τη στάση τους απέναντι στα «αλλότρια» µνηµεία, που επιβεβαιώνουν την ετερότητα, εµπεριέχονται ίχνη-ενδείξεις συγκαλυµµένης προκατάληψης. Σε κάθε περίπτωση, είναι φανερή εδώ η κλίµακα οικειότητας/αποξένωσης που κατασκευάζεται σχετικά µε όσες οµάδες θεωρούν οι εκπαιδευτικοί λιγότερο οικείες και κατ επέκταση λιγότερο εντάξιµες στην τοπική πολιτιστική κληρονοµιά: 1) τους Ιταλούς-Γερµανούς-Βούλγαρους, 2) τις Μειονότητες, 3) τους Εβραίους, 4) τους Οθωµανούς. Υψηλά είναι και τα ποσοστά των εκπαιδευτικών που δεν απάντησαν καθόλου (από 45% έως 75%) και αυτό αφορά στα ιστορικά µνηµεία Σύγχρονης Ευρωπαϊκής ιστορίας, της παρουσίας των Μειονοτήτων, των Εβραίων, και της Σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας του 20ού αι. xxv. Η απουσία απαντήσεων εδώ xxvi µπορεί να υποδηλώνει την άγνοια, την αµηχανία, την κόπωση των εκπαιδευτικών κατά τη συµπλήρωση του ερωτηµατολογίου που προϋπέθετε την ανάσυρση ιστορικών γνώσεων και µια κατασταλαγµένη/διαµορφωµένη άποψη για τις όψεις του παρελθόντος που λογίζονται ως δυναµικά στοιχεία της πολιτιστικής κληρονοµιάς. 4. ιαπιστώσεις 1. Η θετική σχέση των εκπαιδευτικών µε το αντικείµενο της ιστορίας (386 εκπαιδευτικοί, 82,30%) συναρτάται σε µεγαλύτερο βαθµό: α) µε τις σπουδές, β) το είδος του σχολείου όπου εργάζονται ( ηµοτικό - Γυµνάσιο - Γενικό Λύκειο), και γ) την ηλικία τους. Θετική σχέση µε την ιστορία φαίνεται αρχικά ότι έχουν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (197 στους 233 εκπαιδ/κούς, 98,68%), οι περισσότεροι από αυτούς είναι πτυχιούχοι Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου και µετεκπαίδευση στο ιδασκαλείο (ποσοστό 46,18%) ηλικίας ετών και άνω. Υπολογίζοντας όµως µε βάση τα ποσοστά ανά εκπαιδευτική βαθµίδα, προηγούνται οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων, πτυχιούχοι του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας και Ιστορίας. 2. Η πλειοψηφία των εκπαιδευτικών του δείγµατος, ενώ γνωρίζει την ύπαρξη των ιστορικών µνηµείων στην περιοχή εργασίας τους (402 εκπαιδευτικοί, ποσοστό 85,71%), τελικά αδυνατεί να προσδιορίσει την ιστορική περίοδο στην οποία ανήκουν τα µνηµεία, ιδιαίτερα αυτά που σχετίζονται µε την Ευρωπαϊκή ιστορία, τις Μειονότητες, τους Εβραίους, αλλά και τη Σύγχρονη Ελληνική ιστορία 20ού αι. Η αδυναµία αναγνώρισης των συγκεκριµένων µνηµείων αφενός αποδίδεται στις πολιτικές πεποιθήσεις των εκπαιδευτικών του δείγµατος και στις κοινωνικά προσδιορισµένες προσωπικές εµπειρίες τους (Κόκκινος 1998: 30), και αφετέρου υποδηλώνει το έλλειµµα ιστορικών γνώσεων των εκπαιδευτικών ως απόρροια τόσο της απουσίας εκσυγχρονισµένων προγραµµάτων κατάρτισης και επιµόρφωσης σε θέµατα ιστορίας και πολιτισµού, όσο και της ταυτόχρονης υποβάθµισης των µνηµείων που δε σχετίζονται άµεσα µε την ελληνική ιστορία. 7

8 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 8 3. Η ικανότητα αναγνώρισης της ιστορικής περιόδου των µνηµείων, που συγκλίνει ως ένα βαθµό µε τη θετική σχέση των εκπαιδευτικών µε την ιστορία (κατά δήλωσή τους), συναρτάται τόσο µε το µορφωτικό επίπεδο των εκπαιδευτικών (δεύτερο πτυχίο ΑΕΙ, µετεκπαίδευση στο ιδασκαλείο) όσο και µε τα χρόνια υπηρεσίας στον τόπο του σχολείου. Ωστόσο, το 50% των εκπαιδευτικών µε τα προαναφερθέντα χαρακτηριστικά αναγνώρισαν τα ιστορικά µνηµεία που συνδέονται µε την ελληνική ιστορία, ιεραρχώντας τα ως εξής: προϊστορικά/αρχαιοελληνικά, οθωµανικής κυριαρχίας, βυζαντινά, ελληνιστικά/ρωµαϊκά, νεοελληνικά µνηµεία 15-18αι. Στη συγκεκριµένη ιεράρχηση είναι διάφανος ο ρόλος της ελληνοκεντρικής ιστορικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών στη διάρκεια του βίου τους (ως µαθητών, σπουδαστών, εκπαιδευτικών). Με λίγα λόγια, οι ιστορικές γνώσεις των εκπαιδευτικών του δείγµατος εξακολουθούν να οριοθετούνται από τον εθνοκεντρισµό της παραδοσιακής ιστοριογραφίας του 19 ου αι. (Αρχαιότητα-Βυζάντιο-Ελληνική Επανάσταση 21). Εδώ θα ήταν χρήσιµο να εξετάσει κανείς τα προγράµµατα κατάρτισης των εκπαιδευτικών στα ΑΕΙ, για να διαπιστώσει το περιεχόµενο της ιστορικής εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών και τα αίτια που αυτή παραµένει ελληνοκεντρική. 4. Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί του δείγµατος τάσσονται υπέρ της διατήρησης των µνηµείων παρά τον µικρό αριθµό των απαντήσεων συγκριτικά µε το δείγµα. Και στην περίπτωση αυτή, οι εκπαιδευτικοί σε ποσοστό 45% θεωρούν διατηρητέα τα µνηµεία που συνδέονται αποκλειστικά µε την ελληνική ιστορία (αρχαιοελληνικά, βυζαντινά, ελληνιστικά/ρωµαϊκά, οθωµανικής κυριαρχίας). Οι λόγοι που επικαλούνται υπέρ της διατήρησης των συγκεκριµένων µνηµείων είναι κυρίως δύο: α) αποτελούν τµήµα της ιστορίας µας, β) αποτελούν στοιχείο της πολιτιστικής κληρονοµιάς µας. Και εδώ, διαφαίνεται η επίδραση της ελληνοκεντρικής/µονοπολιτισµικής ιστορικής εκπαίδευσης την οποία έλαβαν και που σε µεγάλο βαθµό αποκλείει οποιαδήποτε ερµηνευτική διαδικασία κατανόησης ζητηµάτων ετερότητας και πολυπολιτισµικότητας στο παρελθόν και στο παρόν (Κόκκινος 1998, 2006). 5. Από τις διασταυρώσεις των ιεραρχήσεων µε τις µεταβλητές (ερωτ. 1-13) προκύπτει ότι η στάση των εκπαιδευτικών του δείγµατος υπέρ της διατήρησης των µνηµείων συναρτάται σε µεγαλύτερο βαθµό: α) µε τις σπουδές και το είδος του σχολείου στο οποίο εργάζονται (δηµοτικό σχολείογυµνάσιο-γενικό λύκειο), και σε µικρότερο βαθµό µε το δεύτερο πτυχίο, τη µετεκπαίδευση στο ιδασκαλείο και τις µεταπτυχιακές σπουδές τους, β) µε την επάρκεια των ιστορικών γνώσεων που διαθέτουν, παράγοντας που ενισχύει την ικανότητα των εκπαιδευτικών να αναγνωρίζουν τα µνηµεία της περιοχής όπου υπηρετούν, γ) µε τη µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών µε περιόδους ελληνικής αποκλειστικά ιστορίας που αντιστοιχούν απόλυτα µε τα προτεινόµενα προς διατήρηση µνηµεία. Με βάση τις συγκλίσεις των παραπάνω συσχετιζόµενων παραµέτρων προκύπτει η ακόλουθη αξιοδοτική ιεράρχηση των µνηµείων που επιλέγονται προς διατήρηση: α) αρχαιοελληνικά µνηµεία, β) βυζαντινά και νεοελληνικά µνηµεία 20ού αι., γ) νεοελληνικά µνηµεία 18-19ου αι. και µνηµεία της Νεότερης Ευρωπαϊκής ιστορίας 18-19ου αι. 6. Ασήµαντος είναι ο αριθµός των εκπαιδευτικών του δείγµατος που επιλέγουν την αλλοίωση ή την ενδεχόµενη καταστροφή των µνηµείων (ερωτήσεις 18 έως 29), ενώ ταυτόχρονα είναι υψηλά τα ποσοστά και αυτών που δεν απάντησαν (σε ποσοστό 60%) στοιχεία που δεν µας επιτρέπει την εξαγωγή ασφαλών συµπερασµάτων. Οι λιγοστές αιτιολογηµένες απαντήσεις υπέρ της αλλοίωσης ή ενδεχόµενης καταστροφής αφορούν στα µνηµεία κυρίως της Ευρωπαϊκής ιστορίας τα οποία ιεραρχούνται µε την ακόλουθη σειρά: υλικά κατάλοιπα Συµµαχικών κρατών, Ιταλο-Γερµανο-Βούλγαρων κατακτητών, παρουσίας Μειονοτήτων, υτικών κυριαρχιών, Εβραϊκής παρουσίας, αλλά και της Σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας 20 ου αι. και της Νεοελληνικής ιστορίας 15 ου -19 ου αι. Στις συγκεκριµένες επιλογές και ιεραρχήσεις των µνηµείων διαφαίνονται αρκετές αναντιστοιχίες και σύγχυση στην αιτιολόγηση. Οι εκπαιδευτικοί του δείγµατος επικαλούνται τρεις λόγους για την αλλοίωση ή ενδεχόµενη καταστροφή ορισµένων 8

9 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 9 µνηµείων: α) δεν αποτελούν τµήµα της ιστορίας µας, β) για τουριστικούς λόγους, γ) γιατί φανερώνουν την επίδραση των κατακτητών. Στους λόγους υπέρ της διατήρησης των µνηµείων διαφαίνεται µια κανονιστική και ανελαστική αντίληψη του παρελθόντος, στον πυρήνα της οποίας δεσπόζει η συναισθηµατικήβιωµατική προσέγγιση και µια ασαφής αναγωγή στην αρχαιολογική και ιστορική αξία των µνηµείων. Ταυτόχρονα συνυπάρχει και µια ιδιαίτερα διαφωτιστική αντίφαση: η πλειονότητα των εκπαιδευτικών του δείγµατος, αν και επικαλείται γενικώς το κριτήριο της ιερότητας του χώρου, το επιφυλάσσει στην πράξη µάλλον µόνο στον χριστιανικό ορθόδοξο ναό και όχι και στους αντίστοιχους χώρους άσκησης της µουσουλµανικής και της ιουδαϊκής λατρείας που σώζονται κυρίως στη Ρόδο. Σε σηµαντικά µικρότερο βαθµό, οι εκπαιδευτικοί επικαλούνται ως κριτήρια: α) την αισθητική αξία του καταλοίπου, β) λειτουργικούς λόγους («ανάπτυξη τουρισµού»), και γ) τη «διατήρηση του πολυπολιτισµικού χαρακτήρα της πόλης», όπως και το κριτήριο της χρήσης του καταλοίπου ως ιστορικής πηγής για την τοπική ιστορία. Τα κριτήρια αυτά ιεραρχούνται τελευταία, παρά την κυρίαρχη παρουσία στις µέρες µας του πολυπολιτισµικού λόγου και της «πολιτικής ορθότητας» που τον περιβάλλει. Αυτό προδίδει µάλλον µια αδυναµία κατανόησης ή ενδεχοµένως έλλειψη συνοχής στον τρόπο ιστορικής αντίληψης, δεδοµένου ότι συνήθως ο υπερθεµατισµός της ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονοµιάς συνοδεύεται από την υπεραξίωση και της τοπικής ιστορίας. Τέλος, ως προς τους λόγους κατεδάφισης, στις απαντήσεις των εκπαιδευτικών διαδραµατίζουν δεσπόζοντα ρόλο η µη µοναδικότητα του καταλοίπου και η εγγραφή του σε ιστορικά και πολιτισµικά πλαίσια που δεν παραπέµπουν στον κανόνα της εθνικής ιστορίας και στη µονοδιάστατη και περίκλειστη αντίληψη της ταυτότητας και της πολιτιστικής κληρονοµιάς. Από τις συγκεκριµένες προτιµήσεις των εκπαιδευτικών του δείγµατος αναδύεται ένα δοµικό πλαίσιο αντίληψης ευθέως ανάλογο του εθνικού ιστοριογραφικού κανόνα και της κυρίαρχης ιδεολογίας, τα ειδοποιά γνωρίσµατα του οποίου είναι: α) η οργανωτική λειτουργία της εθνικής συνέχειας (αρχαίος - µεσαιωνικός - νεότερος ελληνισµός), β) η δεσπόζουσα - σχεδόν µονοδιάστατη - θεώρηση του παρελθόντος από την οπτική γωνία του έθνους ως αποκλειστικού ιστορικού υποκειµένου και ταυτόχρονα ως οργανικής κοινότητας, γ) το ιδεολόγηµα της εθνικής οµοιογένειας, και δ) η αποσιώπηση και ο αναδροµικός εξοβελισµός της ετερότητας που νοείται είτε ως εµπόδιο είτε ως απειλή. Βιβλιογραφία Ελληνόγλωσση Βέµη, Β. (2003). Κατάρτιση των Εκπαιδευτικών: Το Πρώτο Βήµα για τη ιατήρηση της Πολιτιστικής Κληρονοµιάς. Πρακτικά 7 ου ιεθνούς Συµποσίου των Πόλεων Παγκόσµιας Κληρονοµιάς, Ρόδος, Σεπτεµβίου 2003, σ Βέµη, Β. (2006). Μουσειοπαιδαγωγική Κατάρτιση των Εκπαιδευτικών: Προϋπόθεση για µία Κοινή Γλώσσα Μουσείου και Σχολείου. Παιδαγωγική Επιθεώρηση, 42:7-22. Βερνίκος, Ν., ασκαλοπούλου, Σ., Μπαντιµαρούδης, Φ., Μπουµπαρής, Ν., Παπαγεωργίου,. (επιµ.), (2005). Πολιτιστικές Βιοµηχανίες. Αθήνα: Κριτική. Γαζή, Ε. (1998). Η Ιστορία στο δηµόσιο χώρο. Στο Γ. Κόκκινος και Ε. Αλεξάκη (επιµ.), ιεπιστηµονικές Προσεγγίσεις στη Μουσειακή Αγωγή. Αθήνα: Μεταίχµιο, σ Κόκκινος, Γ. (1998). ιδακτικές Προσεγγίσεις στο Μάθηµα της Ιστορίας: Για µια νέα διδακτική στην υπηρεσία της κριτικής ιστορικής σκέψης. Αθήνα: Μεταίχµιο (3 η έκδοση). Κόκκινος, Γ. (2006). Συµβολικοί Πόλεµοι για την Ιστορία και την Κουλτούρα: Το παράδειγµα της σχολικής ιστορίας στις Ηνωµένες Πολιτείες της Αµερικής. Αθήνα: Μεταίχµιο. Κόκκινος, Γ. & Νάκου, Ε. (επιµ.). (2006). Προσεγγίζοντας την Ιστορική Εκπαίδευση στις αρχές του 21ου αιώνα. Αθήνα: Μεταίχµιο. Κωτσάκης, Κ. (2002). Εισαγωγή του επιµελητή. Στο Ι. Hodder, ιαβάζοντας το παρελθόν. Αθήνα: Εκδόσεις του 21 ου, σ

10 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 10 Λέκκας, Π. (1996). Η Εθνικιστική Ιδεολογία: Πέντε Υποθέσεις Εργασίας στην ιστορική κοινωνιολογία. Αθήνα: Κατάρτι. Λιάκος, Α. (2007). Πώς το παρελθόν γίνεται ιστορία; Αθήνα: Πόλις Μελάς, Μ. (2003). Η Αρχαιολογία σήµερα: Κοινωνική-Πολιτισµική θεωρία, Ανθρωπολογία και Αρχαιολογική Ερµηνεία. Αθήνα: Καρδαµίτσα. Μπούνια, Α. (2005). Τα Μουσεία ως Πολιτιστικές Βιοµηχανίες: Θέµατα και Προβληµατισµοί Μια προκαταρκτική συζήτηση. Στο Βερνίκος, Ν., ασκαλοπούλου, Σ., Μπαντιµαρούδης, Φ., Μπουµπαρής, Ν., Παπαγεωργίου,. (επιµ.), (2005). Πολιτιστικές Βιοµηχανίες. Αθήνα: Κριτική, σ Νάκου, Ε. (2000). Τα Παιδιά και η Ιστορία: Ιστορική Σκέψη, Γνώση και Ερµηνεία. Αθήνα: Μεταίχµιο. Νάκου, Ε. (2001). Μουσεία: Εµείς, τα Πράγµατα και ο Πολιτισµός, από τη σκοπιά της θεωρίας του υλικού πολιτισµού, της µουσειολογίας και της µουσειοπαιδαγωγικής. Αθήνα: Νήσος. Νάκου, Ε. (2009). Μουσεία, Ιστορίες και Ιστορία. Αθήνα: Νήσος. Νικονάνου, Ν. και Κασβίκης, Κ. (2008). Εκπαιδευτικά Ταξίδια στο Χρόνο: Εµπειρίες και Ερµηνείες του Παρελθόντος. Αθήνα: Εκδόσεις Πατάκη. Παπαγεωργίου,., Μπουµπαρής, Ν., Μυριβήλη, Ε. (επιµ.), (2006). Πολιτιστική Αναπαράσταση. Αθήνα: Κριτική. Τσουκαλάς, Κ. (2010). Η επινόηση της ετερότητας, Αθήνα: Καστανιώτης. Φραγκουδάκη, Α. και ραγώνα, Θ. (επιµ.), (1997). «Τι είναι η Πατρίδα µας;» Εθνοκεντρισµός στην Εκπαίδευση. Αθήνα: Αλεξάνδρεια. Ξενόγλωσση Apostolidou, E. (2006). The Historical Consciousness of 15-year-old students in Greece. PhD Thesis, Institute of Education - University of London. Corbishley, M., and Stone, P. G. (1994). The teaching of the past in formal school curricula in England. In P. G. Stone & B. L. Molyneaux (eds) The Presented Past heritage, museums and education, London: Routledge, pp Diaz-Andreu, M. (2001). Guest editor s introduction: Nationalism and Archaeology. Nations and Nationalism 7(4): Geertz, C. (1963). Old societies, new states. Harmondsworth: Penguin. Gruffudd, R. P., Herbert, D. T., and Piccini, A. (1998). Learning to think the past: Heritage, identity and state education in Wales. International Journal of Heritage Studies, 4(3): Hamilakis, Y. (2007). The nation and its ruins: antiquity, archaeology, and national imagination in Greece. Oxford: Oxford University Press. Harnett, P. (n.d.).history in the Primary School; Re-shaping our pasts. The influence of Primary School Teacher s Knowledge and Understanding of History on Curriculum Planning and Implementation. ιαθέσιµο στο (ανακτηθέν 01/09/2011). Harvey, D. C. (2001). Heritage pasts and heritage presents: temporality, meaning and the scope of heritage studies. International Journal of Heritage Studies 7(4): Herbert, D.T. (1989). Does interpretation help? In D. T. Herbert, R. C. Prentice and C. J. Thomas (eds.) Heritage Sites: Strategies for Marketing and Development. Aldershot: Avebury, pp Hewison, R. (1987). The heritage industry: Britain in a climate of decline. London: Methuen. Hobsbawm, E. J. and Ranger, T. O. (eds.), (1983). The Invention of Tradition. Cambridge: Cambridge University Press. Hodder, I. and Hutson, S. (2003). Reading the Past: Current Approaches to Interpretation in Archaeology. Cambridge: Cambridge University Press (3 rd edition). 10

11 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 11 Jackson, A. (2008). Local and Regional History as Heritage: The Heritage Process and Conceptualising the Purpose and Practice of Local Historians. International Journal of Heritage Studies, 14 (4): Light, D., (1995). Heritage as informal education. In D.T. Herbert (ed.), Heritage, Tourism and Society, London: Mansell, pp Lowenthal, D. (1985). The Past is a Foreign Country. Cambridge University Press, Cambridge. Lowenthal, D. (1998a). The heritage crusade and the spoils of history. Cambridge: Cambridge University Press. Lowenthal, D. (1998b). Fabricating heritage. History and Memory, 10 (1):5-24. McLean, F. (2006). Introduction: Heritage and Identity. International Journal of Heritage Studies, 12 (1), (3-7). Nora, P. (1999). Rethinking France: Les Lieux de mémoire, Volume 1: The State. Chicago: University of Chicago Press. Prentice, M. M., and Prentice, R.C. (1989). The heritage market of historic sites as educational resources. In D.T. Herbert, R.C. Prentice and C.J. Thomas (eds), Heritage Sites: Strategies for Marketing and Development, Aldershot: Avebury, pp Prentice, R.C. (1995). Heritage as formal education. In D.T. Herbert (ed.) Heritage, Tourism and Society, London: Mansell, pp Samuel, R. (1996). Theatres of Memory: Past and present in contemporary culture (v.1). London: Verso, pp Shanks, M Experienceing the Past. London-Routledge. Shanks, M. and Tilley, C. (1992). Re-Constructing archaeology: theory and practice. London: Routledge. Smith, A. D. (2001a). Nationalism. Oxford: Blackwell. Stefanou, E. (2008, αδηµοσίευτη διδακτορική διατριβή), Aspects of Identity and Nationhood: Commemorating, Replicating and Representing the Greek Maritime Past, Πανεπιστήµιο Southampton, United Kingdom. Tunbridge, J. E. and Ashworth, G. J. (1996). Dissonant heritage: the management of the past as a resource in conflict. England: John Wiley. von Borries, B. (2000). Methods and Aims of Teaching History in Europe. A Report on Youth and History. Στο N. S. Peter, P.Seixas και S. Wineburg (eds.) Knowing, Teaching and Learning History, National and international Perspectives. New York: New York University Press, Walsh, K. (1992). The representation of the past: museums and heritage in the post-modern world. London: Routledge. 1 Θεωρητικές προσεγγίσεις της έννοιας της πολιτιστικής κληρονοµιάς και της κοινωνικής λειτουργίας της αναπτύσσονται στις µελέτες των Lowenthal (1985, 1998α, 1998β), Hewison (1987), Walsh (1992), Tunbridge and Ashworth (1996), Harvey (2001). Για τη σχέση των πεδίων της ιστορικής έρευνας και της πολιτιστικής κληρονοµιάς βλ. ενδεικτικά Samuel (1996) και Jackson (2008). Για τη χρήση των πολιτισµικών καταλοίπων ως πολιτισµικών κριτηρίων ορισµού ταυτότητας, βλ. ενδεικτικά Geertz (1963), Hobsbawm and Ranger (1983), Λέκκας (1992), Smith (2001), Diaz-Andreu (2001), Hamilakis (2007). Για την κριτική ερµηνεία και νοηµατοδότηση των υλικών πολιτισµικών καταλοίπων του παρελθόντος στο παρόν, βλ. ενδεικτικά Shanks (1991), Shanks and Tilley (1992), Hodder and Hutson (2003), Κωτσάκης (2002), Μελάς (2003), Λιάκος (2007). Για την επένδυση του νοήµατος του παρελθόντος µε όρους, χρήσεις, και στόχους της νεωτερικότητας, µέσω δράσεων και επιτελεστικών πρακτικών, βλ. Walsh (1992), Παπαγεωργίου κ. ά. (2006), Βερνίκος κ. ά. (2005), Μπούνια (2005), Stefanou (2008). 1 Βλ. Τσουκαλάς Σύµφωνα µε τις Φραγκουδάκη και ραγώνα (1997:15, 34), «στα σύγχρονα έθνη-κράτη το σχολικό σύστηµα παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαµόρφωση και αναπαραγωγή της εθνικής ταυτότητας [ ] µέσα από τη διδασκαλία των µαθηµάτων της ιστορίας και της γεωγραφίας, που διαµορφώνει τις 11

12 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 12 αναπαραστάσεις του έθνους ως ιδιαίτερης πολιτισµικής οντότητας. Φορείς αυτής της διδασκαλίας στο σχολείο είναι οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι αναπλαισιώνουν µε ποικίλους τρόπους την εθνική ιδεολογία, τροποποιώντας την ή αναπαράγοντάς την». 1 Η πιλοτική έρευνα πραγµατοποιήθηκε σε συνεργασία µε τους διδάσκοντες του ΠΤ Ε Πανεπιστηµίου Αιγαίου Γ. Κόκκινο, Η. Αθανασιάδη, Π. Κιµουρτζή. Το αρχικό ερωτηµατολόγιο περιλάµβανε 3 ερωτήσεις που αφορούσαν στα προσωπικά στοιχεία των εκπαιδευτικών και ένα σενάριο δύο επιλογών αναφορικά µε τη διατήρηση ή την καταστροφή συγκεκριµένων µνηµείων της Ρόδου και της ευρύτερης περιοχής της προκειµένου να κατασκευαστεί ένας νέος οδικός άξονας που θα συνέδεε την πρωτεύουσα µε το νότιο τµήµα του νησιού. Το σενάριο του ερωτηµατολογίου διαµορφώθηκε από το αντίστοιχο ερωτηµατολόγιο της Apostolidou (2006) στη διδακτορική της διατριβή για την ιστορική συνείδηση των µαθητών. 1 Στη διανοµή και συγκέντρωση των ερωτηµατολογίων πολύτιµη ήταν η βοήθεια των συναδέλφων Α. Ανδρέου στη Φλώρινα, Μ. Βελιώτη στο Ναύπλιο, Π. Γατσωτή στη Νάξο, Ε. Λεµονίδου στην Ξάνθη,. Μαυροσκούφη στη Θεσσαλονίκη, Α. Παλληκίδη στην Καβάλα, Α. Παπαδάκη στην Έδεσσα και Χ. Σκούπρα στη Βέροια. 1 Στο ερωτηµατολόγιο οι 14 πρώτες ερωτήσεις αναφέρονται στα τυπικά χαρακτηριστικά του δείγµατος. Οι ερωτήσεις 15 και 16 αναφέρονται στη σχέση των εκπαιδευτικών µε το αντικείµενο της ιστορίας, οι 17 και 18 στη σχέση τους µε τα ιστορικά µνηµεία/υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, και η ερώτηση 19 στις απόψεις και στάσεις των εκπαιδευτικών αναφορικά µε τη διατήρηση, αλλοίωση ή ενδεχόµενη καταστροφή των ιστορικών µνηµείων της περιοχής όπου εργάζονται. Η ερώτηση 15: Ποια η σχέση σας µε το αντικείµενο της ιστορίας, διαβαθµίζεται σε κλίµακα πέντε επιλογών (πολύ καλή, αρκετά καλή, όχι ιδιαίτερα καλή, καθόλου καλή, δεν απαντώ). Η ερώτηση 16: Με ποια ιστορική περίοδο έχετε µεγαλύτερη εξοικείωση, παρέχει τη δυνατότητα περισσότερων επιλογών: α) Προϊστορία/Αρχαιοελληνική, Ελληνιστική και Ρωµαϊκή ιστορία, β) Βυζαντινή ιστορία, γ) υτικοµεσαιωνική ιστορία, δ) Οθωµανικής κυριαρχίας - υτικών κυριαρχιών (Φραγκοκρατία), ε) Πρώιµη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία, στ) Νεότερη Ελληνική ιστορία αι., ζ) Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία (18ος-19 ος αι.), η) Σύγχρονη Ελληνική ιστορία (20 ος αι.), θ) Σύγχρονη Ευρωπαϊκή ιστορία (20 ος αι.), ι) Παγκόσµια ιστορία. Η ερώτηση 17: Γνωρίζετε αν υπάρχουν ιστορικά µνηµεία ή κατάλοιπα στην περιοχή που κατοικείτε, παρέχει τη δυνατότητα τεσσάρων επιλογών (Υπάρχουν, εν υπάρχουν, εν ξέρω, εν απαντώ). Η ερώτηση 18: Αν γνωρίζετε ότι υπάρχουν, ποια από τα παρακάτω είναι αυτά, παρέχει τη δυνατότητα 11 επιλογών µνηµείων/καταλοίπων των αντίστοιχων ιστορικών περιόδων. Η ερώτηση 19 είναι µια σύνθετη ερώτηση πολλαπλών επιλογών (11 οριζοντίως και 5 καθέτως) δοµηµένων σε πίνακα. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αιτιολογήσουν όποιες από τις παρακάτω δυνατότητες επιλέξουν αναφορικά µε τη διατήρηση, αλλοίωση ή καταστροφή των παρακάτω µνηµείων/καταλοίπων: προϊστορικό/αρχαιοελληνικό, ελληνιστικό/ρωµαϊκό, βυζαντινό, οθωµανικής κυριαρχίας, δυτικών κυριαρχιών, νεοελληνικής ιστορίας 15 ου -19 ου αι., σύγχρονης ελληνικής ιστορίας 20 ου αι., ευρωπαϊκής ιστορίας 15 ου -19 ου αι., σύγχρονης ευρωπαϊκής 20 ου αι., εβραϊκής παρουσίας, παρουσίας µειονοτήτων κλπ. α) εάν υπάρχει µνηµείο/κατάλοιπο [ ] να διατηρηθεί, γιατί β) εάν υπάρχει µνηµείο/κατάλοιπο [.] δεν πειράζει να αλλοιωθεί ή να καταστραφεί, γιατί γ) δεν ξέρω αν υπάρχει. 1 Μεταβλητές της έρευνας: είδος σχολείου υπηρεσίας, φύλο, ηλικία, σπουδές, δεύτερο πτυχίο ΑΕΙ/ΤΕΙ, µετεκπαίδευση σε ιδασκαλείο, µεταπτυχιακές σπουδές, διδακτορικό δίπλωµα, γλωσσοµάθεια, χρόνος υπηρεσίας, τόπος σχολείου, χρόνος υπηρεσίας στο σχολείο, επίπεδο εκπαίδευσης γονέων, βαθµός ικανοποίησης από το επάγγελµα. 1 Βλ. την έρευνα της Harnett (http://www.heirnet.org/ijhltr/journal1/harnett-kw.pdf) όπου παρέχεται ένα «πλαίσιο καταγραφής της διαµεσολαβητικής λειτουργίας των εκπαιδευτικών στο µάθηµα της Ιστορίας» (Κόκκινος 1998:32) το οποίο δοµείται γύρω από το υπόβαθρο και τα ενδιαφέροντα των εκπαιδευτικών, τις πεποιθήσεις τους αναφορικά µε την εκπαίδευση, και τις αντιλήψεις τους τόσο για την Ιστορία όσο και για το Αναλυτικό Πρόγραµµα. 1 Στη σχετική ερώτηση δεν απάντησαν 10 εκπαιδευτικοί. 1 Ανάλογα µε τα χρόνια εργασίας στα σχολεία των παραπάνω πόλεων οι εκπαιδευτικοί κατατάσσονται ως εξής: α) από 1 έως 5 χρόνια εργάζονται 216 εκπαιδευτικοί (46,06%), β) από 6 έως 15 χρόνια 170 εκπαιδευτικοί (36,25%), γ) από 16 έως 25 χρόνια 57 εκπαιδευτικοί (12,15%), δ) πάνω από 25 χρόνια εργάζονται 17 εκπαιδευτικοί (3,62%). 1 Επιπλέον και 13 αποσπασµένοι (2,77%). εν δήλωσαν σχολείο εργασίας 54 εκπαιδευτικοί (11,51%). 12

13 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 13 1 Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί δηλώνουν ικανοποιηµένοι από το επάγγελµά τους: 220 δηλώνουν πολύ ικανοποιηµένος (46,91%), 210 αρκετά ικανοποιηµένος (44,78%), 33 λίγο ικανοποιηµένος (7,04%), και 9 εκπαιδευτικοί καθόλου ικανοποιηµένος (1,92%). 1 εν απάντησαν 14 εκπαιδευτικοί εκπαιδευτικοί παρακολουθούν µεταπτυχιακό πρόγραµµα (10,66%) και 33 εκπονούν διδακτορική διατριβή (7,04%) εκπαιδευτικοί (13.43%) δήλωσαν όχι ιδιαίτερα καλή σχέση και 9 εκπαιδευτικοί (1.92%) καθόλου καλή σχέση. εν απάντησαν 11 εκπαιδευτικοί (2.35%). 1 Η σηµαντικότητα της συσχέτισης είναι τόσο µεγαλύτερη, όσο η τιµή V του ελέγχου V.test που πραγµατοποιεί ταυτόχρονα µε τον έλεγχο χ-τετράγωνο το λογισµικό SPAD 4.5 (αντίτυπο του οποίου έχει η Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Αιγαίου) είναι µεγαλύτερη από το 2. Ταυτόχρονα, η σηµαντικότητα της συσχέτισης είναι τόσο µεγαλύτερη όσο µικρότερες είναι οι τιµές P που παρέχονται ταυτόχρονα από το λογισµικό. 1 Όχι ιδιαίτερα καλή σχέση δηλώνουν 21 από τους 84 πτυχιούχους των ΠΤ Ε, σε ποσοστό 25%. Καθόλου καλή σχέση δηλώνουν 2 πτυχιούχοι Παιδαγωγικής Ακαδηµίας (3,39%) και 3 των ΠΤ Ε (3,57%). 1 Αναλυτικότερα: Πολύ καλή σχέση µε την Ιστορία, δηλώνουν περισσότεροι εκπαιδευτικοί ηλικίας ετών, αλλά και άνω των 50. Αρκετά καλή σχέση: δεν εντοπίζεται διαφοροποίηση ως προς τις ηλικίες. Όχι ιδιαίτερα καλή σχέση, δηλώνουν κυρίως οι ηλικίες µέχρι τα 30 έτη, αλλά και από 31 έως 40. Καθόλου καλή σχέση, δηλώνουν κυρίως οι εκπαιδευτικοί από 31 έως 40 χρονών, αλλά και άνω των Αντίστοιχα, τα χρόνια υπηρεσίας δεν φαίνεται να επηρεάζουν στον ίδιο βαθµό καθώς οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί που δηλώνουν πολύ καλή σχέση µε την ιστορία έχουν εργαστεί από 6 µε 15 χρόνια, και αρκετά καλή, από 16 έως 25 χρόνια. 1 Με βάση τα ποσοστά της στήλης: Όχι ιδιαίτερα καλή σχέση, προηγούνται οι εκπαιδευτικοί του Γενικού Λυκείου (17,24%), ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (11,16%) και τελευταίοι στη σειρά βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων (8,70%). Επίσης, τα ποσοστά της στήλης: Καθόλου καλή σχέση µε την Ιστορία, δείχνουν πάλι το προβάδισµα των εκπαιδευτικών των Γενικών Λυκείων (3,45%), ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (2,58%) και τελευταίοι στη σειρά βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων (1,09%). 1 Στη στήλη: Καθόλου καλή σχέση µε την Ιστορία, προηγούνται και πάλι οι εκπαιδευτικοί των Γενικών Λυκείων (3,45% και ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (2,58%). 1 Αναλυτικότερα, από το σύνολο των 299 εκπαιδευτικών (63.89%) που δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε την Αρχαιοελληνική και Ελληνιστική/Ρωµαϊκή ιστορία, 154 εκπαιδευτικοί εργάζονται σε σχολεία της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (51.51%) και 100 εκπαιδευτικοί σε σχολεία της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης: 66 εκπαιδ/κοί σε Γυµνάσια (22.07%) και 34 σε Γενικά Λύκεια (11.37%). Από το σύνολο των 234 εκπαιδευτικών (49,89%) που δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε τη Νεότερη Ελληνική ιστορία 18 ου -19 ου αι., 112 εκπαιδευτικοί (47,86%) εργάζονται σε σχολεία της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης, 46 εκπαιδευτικοί (19,66%) σε Γυµνάσια, 33 εκπαιδευτικοί 14,10%) σε Γενικά Λύκεια, 6 σε Επαγγελµατικά Λύκεια (2,56%) και 2 σε Πειραµατικό Γυµνάσιο (0,85%). Από το σύνολο των 211 εκπαιδευτικών (44.99%) που δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε τη Βυζαντινή ιστορία, 114 εκπαιδευτικοί (54,03%) εργάζονται σε σχολεία της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης και 67 εκπαιδευτικοί σε σχολεία της ευτεροβάθµιας: 43 σε Γυµνάσια (20,38%), 21 σε Γενικά Λύκεια (9,95%), 2 σε Επαγγελµατικό Λύκειο (0,95%) και 1 σε Πειραµατικό Γυµνάσιο (0,47%). 1 Η µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών µε την (α) Αρχαιοελληνική, Ελληνιστική και Ρωµαϊκή ιστορία συσχετίζεται µε τις Παιδαγωγικές Ακαδηµίες, Παιδαγωγικές Ακαδηµίες µε Εξοµοίωση πτυχίου, Τµήµα Ελληνικής Φιλολογίας, Τµήµα Ιστορίας (p=0,82, v =1,39). β) Βυζαντινή ιστορία, οι πτυχιούχοι των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, των Π.Τ..Ε., και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας (p=0,069, v=1,48). γ) υτικοµεσαιωνική Ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου (p=0,062, v=1,54). δ) Οθωµανική κυριαρχία και Φραγκοκρατία, οι πτυχιούχοι των ΠΤ Ε, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας (p=0,436, v=0,16). ε) Νεότερη Ελληνική ιστορία 18 ου -19 ου αι., οι εκπαιδευτικοί του Τµήµατος Ιστορίας, των ΠΤ Ε, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας, και των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών (p=0,198, v=0,85). Οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων και Γενικών Λυκείων, είναι περισσότερο εξοικειωµένοι µε τη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Γενικών Λυκείων, µε τη Σύγχρονη Ελληνική ιστορία, 13

14 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 14 οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων και Γενικών Λυκείων, µε τη Σύγχρονη Ευρωπαϊκή ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων, µε την Παγκόσµια ιστορία. Όσον αφορά στην Ευρωπαϊκή, Παγκόσµια και τη Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, προέκυψαν συσχετίσεις µόνο σε πέντε περιπτώσεις: της Πρώιµης Νεότερης Ευρωπαϊκής ιστορίας (v=2,69), της Νεότερης Ευρωπαϊκής ιστορίας 18 ου -19 ου αι. (v=2,15), της Σύγχρονης Ευρωπαϊκής ιστορίας (v=2,45), της Σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας (v=2,86), και της Παγκόσµιας ιστορίας (v=3,27). 1 α) µε την Πρώιµη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία συσχετίζονται οι πτυχιούχοι των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών, του Τµήµατος Ιστορίας, και του Τµήµατος Ξένης Φιλολογίας (p=0,004, v=2,69). β) µε τη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία 18 ου -19 ου αι. συσχετίζονται οι πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας, των ΠΤ Ε, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, του Τµήµατος Ξένης Φιλολογίας (p=2,15). γ) µε τη Σύγχρονη Ελληνική ιστορία συσχετίζονται οι πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας. δ) µε τη Σύγχρονη Ευρωπαϊκή ιστορία: οι πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας. ε) µε την Παγκόσµια ιστορία: οι πτυχιούχοι των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών καθώς και των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου. 1 Πιο συγκεκριµένα, τα ιστορικά µνηµεία/κατάλοιπα για τα οποία οι εκπαιδευτικοί δεν απάντησαν καθόλου ιεραρχούνται ως εξής: 1. Συµµαχικών κρατών, δεν απάντησαν: 351 εκπαιδ/κοί, 74,84% 2. Ιταλο-Γερµανο-Βούλγαρων κατακτητών: 320 εκπαιδ/κοί, 68,23% 3. Παρουσίας Μειονοτήτων: 316 εκπαιδ/κοί, 67,38% 4. υτικών κυριαρχιών: 304 εκπαιδ/κοί, 64,82% 5. Παρουσίας Εβραίων: 285 εκπαιδ/κοί, 60,77% 6. Νεοελληνικής ιστορίας 20ού αι.: 285 εκπαιδ/κοί, 60,77% 7. Νεοελληνικής ιστορίας ου αι.: 279 εκπαιδ/κοί, 59,49% 8. Ελληνιστικής/ρωµαϊκής ιστορίας: 212 εκπαιδ/κοί, 45,20% 9. Οθωµανικής κυριαρχίας: 211 εκπαιδ/κοί, 44,99% 1 Επίσης, η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών του δείγµατος, σε ποσοστά από 89,55% έως 92,32%, δεν απάντησε στην ερώτηση εν υπάρχουν µνηµεία στην περιοχή κατοικίας. Η απόλυτη σχεδόν απουσία αναιτιολόγητων απαντήσεων σε όλες τις περιπτώσεις µνηµείων/καταλοίπων, σε ποσοστά από 87,21% έως 92,32%, χαρακτηρίζει και την επιλογή: Αν υπήρχε µνηµείο/κατάλοιπο, να διαφυλασσόταν. 14

15 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 15 i Θεωρητικές προσεγγίσεις της έννοιας της πολιτιστικής κληρονοµιάς και της κοινωνικής λειτουργίας της αναπτύσσονται στις µελέτες των Lowenthal (1985, 1998α, 1998β), Hewison (1987), Walsh (1992), Tunbridge and Ashworth (1996), Harvey (2001). Για τη σχέση των πεδίων της ιστορικής έρευνας και της πολιτιστικής κληρονοµιάς βλ. ενδεικτικά Samuel (1996) και Jackson (2008). Για τη χρήση των πολιτισµικών καταλοίπων ως πολιτισµικών κριτηρίων ορισµού ταυτότητας, βλ. ενδεικτικά Geertz (1963), Hobsbawm and Ranger (1983), Λέκκας (1992), Smith (2001), Diaz-Andreu (2001), Hamilakis (2007). Για την κριτική ερµηνεία και νοηµατοδότηση των υλικών πολιτισµικών καταλοίπων του παρελθόντος στο παρόν, βλ. ενδεικτικά Shanks (1991), Shanks and Tilley (1992), Hodder and Hutson (2003), Κωτσάκης (2002), Μελάς (2003), Λιάκος (2007). Για την επένδυση του νοήµατος του παρελθόντος µε όρους, χρήσεις, και στόχους της νεωτερικότητας, µέσω δράσεων και επιτελεστικών πρακτικών, βλ. Walsh (1992), Παπαγεωργίου κ. ά. (2006), Βερνίκος κ. ά. (2005), Μπούνια (2005), Stefanou (2008). ii Βλ. Τσουκαλάς iii Σύµφωνα µε τις Φραγκουδάκη και ραγώνα (1997:15, 34), «στα σύγχρονα έθνη-κράτη το σχολικό σύστηµα παίζει καθοριστικό ρόλο στη διαµόρφωση και αναπαραγωγή της εθνικής ταυτότητας [ ] µέσα από τη διδασκαλία των µαθηµάτων της ιστορίας και της γεωγραφίας, που διαµορφώνει τις αναπαραστάσεις του έθνους ως ιδιαίτερης πολιτισµικής οντότητας. Φορείς αυτής της διδασκαλίας στο σχολείο είναι οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί, οι οποίοι αναπλαισιώνουν µε ποικίλους τρόπους την εθνική ιδεολογία, τροποποιώντας την ή αναπαράγοντάς την». iv Η πιλοτική έρευνα πραγµατοποιήθηκε σε συνεργασία µε τους διδάσκοντες του ΠΤ Ε Πανεπιστηµίου Αιγαίου Γ. Κόκκινο, Η. Αθανασιάδη, Π. Κιµουρτζή. Το αρχικό ερωτηµατολόγιο περιλάµβανε 3 ερωτήσεις που αφορούσαν στα προσωπικά στοιχεία των εκπαιδευτικών και ένα σενάριο δύο επιλογών αναφορικά µε τη διατήρηση ή την καταστροφή συγκεκριµένων µνηµείων της Ρόδου και της ευρύτερης περιοχής της προκειµένου να κατασκευαστεί ένας νέος οδικός άξονας που θα συνέδεε την πρωτεύουσα µε το νότιο τµήµα του νησιού. Το σενάριο του ερωτηµατολογίου διαµορφώθηκε από το αντίστοιχο ερωτηµατολόγιο της Apostolidou (2006) στη διδακτορική της διατριβή για την ιστορική συνείδηση των µαθητών. v Στη διανοµή και συγκέντρωση των ερωτηµατολογίων πολύτιµη ήταν η βοήθεια των συναδέλφων Α. Ανδρέου στη Φλώρινα, Μ. Βελιώτη στο Ναύπλιο, Π. Γατσωτή στη Νάξο, Ε. Λεµονίδου στην Ξάνθη,. Μαυροσκούφη στη Θεσσαλονίκη, Α. Παλληκίδη στην Καβάλα, Α. Παπαδάκη στην Έδεσσα και Χ. Σκούπρα στη Βέροια. vi Στο ερωτηµατολόγιο οι 14 πρώτες ερωτήσεις αναφέρονται στα τυπικά χαρακτηριστικά του δείγµατος. Οι ερωτήσεις 15 και 16 αναφέρονται στη σχέση των εκπαιδευτικών µε το αντικείµενο της ιστορίας, οι 17 και 18 στη σχέση τους µε τα ιστορικά µνηµεία/υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος, και η ερώτηση 19 στις απόψεις και στάσεις των εκπαιδευτικών αναφορικά µε τη διατήρηση, αλλοίωση ή ενδεχόµενη καταστροφή των ιστορικών µνηµείων της περιοχής όπου εργάζονται. Η ερώτηση 15: Ποια η σχέση σας µε το αντικείµενο της ιστορίας, διαβαθµίζεται σε κλίµακα πέντε επιλογών (πολύ καλή, αρκετά καλή, όχι ιδιαίτερα καλή, καθόλου καλή, δεν απαντώ). Η ερώτηση 16: Με ποια ιστορική περίοδο έχετε µεγαλύτερη εξοικείωση, παρέχει τη δυνατότητα περισσότερων επιλογών: α) Προϊστορία/Αρχαιοελληνική, Ελληνιστική και Ρωµαϊκή ιστορία, β) Βυζαντινή ιστορία, γ) υτικοµεσαιωνική ιστορία, δ) Οθωµανικής κυριαρχίας - υτικών κυριαρχιών (Φραγκοκρατία), ε) Πρώιµη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία, στ) Νεότερη Ελληνική ιστορία αι., ζ) Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία (18ος-19 ος αι.), η) Σύγχρονη Ελληνική ιστορία (20 ος αι.), θ) Σύγχρονη Ευρωπαϊκή ιστορία (20 ος αι.), ι) Παγκόσµια ιστορία. Η ερώτηση 17: Γνωρίζετε αν υπάρχουν ιστορικά µνηµεία ή κατάλοιπα στην περιοχή που κατοικείτε, παρέχει τη δυνατότητα τεσσάρων επιλογών (Υπάρχουν, εν υπάρχουν, εν ξέρω, εν απαντώ). Η ερώτηση 18: Αν γνωρίζετε ότι υπάρχουν, ποια από τα παρακάτω είναι αυτά, παρέχει τη δυνατότητα 11 επιλογών µνηµείων/καταλοίπων των αντίστοιχων ιστορικών περιόδων. Η ερώτηση 19 είναι µια σύνθετη ερώτηση πολλαπλών επιλογών (11 οριζοντίως και 5 καθέτως) δοµηµένων σε πίνακα. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αιτιολογήσουν όποιες από τις παρακάτω δυνατότητες επιλέξουν αναφορικά µε τη διατήρηση, αλλοίωση ή καταστροφή των παρακάτω µνηµείων/καταλοίπων: προϊστορικό/αρχαιοελληνικό, ελληνιστικό/ρωµαϊκό, βυζαντινό, οθωµανικής κυριαρχίας, δυτικών κυριαρχιών, νεοελληνικής ιστορίας 15 ου -19 ου αι., σύγχρονης ελληνικής ιστορίας 20 ου αι., ευρωπαϊκής ιστορίας 15 ου -19 ου αι., σύγχρονης ευρωπαϊκής 20 ου αι., εβραϊκής παρουσίας, παρουσίας µειονοτήτων κλπ. α) εάν υπάρχει µνηµείο/κατάλοιπο [ ] να διατηρηθεί, γιατί β) εάν υπάρχει µνηµείο/κατάλοιπο [.] δεν πειράζει να αλλοιωθεί ή να καταστραφεί, γιατί 15

16 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 16 γ) δεν ξέρω αν υπάρχει. vii Μεταβλητές της έρευνας: είδος σχολείου υπηρεσίας, φύλο, ηλικία, σπουδές, δεύτερο πτυχίο ΑΕΙ/ΤΕΙ, µετεκπαίδευση σε ιδασκαλείο, µεταπτυχιακές σπουδές, διδακτορικό δίπλωµα, γλωσσοµάθεια, χρόνος υπηρεσίας, τόπος σχολείου, χρόνος υπηρεσίας στο σχολείο, επίπεδο εκπαίδευσης γονέων, βαθµός ικανοποίησης από το επάγγελµα. viii Βλ. την έρευνα της Harnett (http://www.heirnet.org/ijhltr/journal1/harnett-kw.pdf) όπου παρέχεται ένα «πλαίσιο καταγραφής της διαµεσολαβητικής λειτουργίας των εκπαιδευτικών στο µάθηµα της Ιστορίας» (Κόκκινος 1998:32) το οποίο δοµείται γύρω από το υπόβαθρο και τα ενδιαφέροντα των εκπαιδευτικών, τις πεποιθήσεις τους αναφορικά µε την εκπαίδευση, και τις αντιλήψεις τους τόσο για την Ιστορία όσο και για το Αναλυτικό Πρόγραµµα. ix Στη σχετική ερώτηση δεν απάντησαν 10 εκπαιδευτικοί. x Ανάλογα µε τα χρόνια εργασίας στα σχολεία των παραπάνω πόλεων οι εκπαιδευτικοί κατατάσσονται ως εξής: α) από 1 έως 5 χρόνια εργάζονται 216 εκπαιδευτικοί (46,06%), β) από 6 έως 15 χρόνια 170 εκπαιδευτικοί (36,25%), γ) από 16 έως 25 χρόνια 57 εκπαιδευτικοί (12,15%), δ) πάνω από 25 χρόνια εργάζονται 17 εκπαιδευτικοί (3,62%). xi Επιπλέον και 13 αποσπασµένοι (2,77%). εν δήλωσαν σχολείο εργασίας 54 εκπαιδευτικοί (11,51%). xii Οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί δηλώνουν ικανοποιηµένοι από το επάγγελµά τους: 220 δηλώνουν πολύ ικανοποιηµένος (46,91%), 210 αρκετά ικανοποιηµένος (44,78%), 33 λίγο ικανοποιηµένος (7,04%), και 9 εκπαιδευτικοί καθόλου ικανοποιηµένος (1,92%). xiii εν απάντησαν 14 εκπαιδευτικοί. xiv 50 εκπαιδευτικοί παρακολουθούν µεταπτυχιακό πρόγραµµα (10,66%) και 33 εκπονούν διδακτορική διατριβή (7,04%). xv 63 εκπαιδευτικοί (13.43%) δήλωσαν όχι ιδιαίτερα καλή σχέση και 9 εκπαιδευτικοί (1.92%) καθόλου καλή σχέση. εν απάντησαν 11 εκπαιδευτικοί (2.35%). xvi Η σηµαντικότητα της συσχέτισης είναι τόσο µεγαλύτερη, όσο η τιµή V του ελέγχου V.test που πραγµατοποιεί ταυτόχρονα µε τον έλεγχο χ-τετράγωνο το λογισµικό SPAD 4.5 (αντίτυπο του οποίου έχει η Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστηµίου Αιγαίου) είναι µεγαλύτερη από το 2. Ταυτόχρονα, η σηµαντικότητα της συσχέτισης είναι τόσο µεγαλύτερη όσο µικρότερες είναι οι τιµές P που παρέχονται ταυτόχρονα από το λογισµικό. xvii Όχι ιδιαίτερα καλή σχέση δηλώνουν 21 από τους 84 πτυχιούχους των ΠΤ Ε, σε ποσοστό 25%. Καθόλου καλή σχέση δηλώνουν 2 πτυχιούχοι Παιδαγωγικής Ακαδηµίας (3,39%) και 3 των ΠΤ Ε (3,57%). xviii Αναλυτικότερα: Πολύ καλή σχέση µε την Ιστορία, δηλώνουν περισσότεροι εκπαιδευτικοί ηλικίας ετών, αλλά και άνω των 50. Αρκετά καλή σχέση: δεν εντοπίζεται διαφοροποίηση ως προς τις ηλικίες. Όχι ιδιαίτερα καλή σχέση, δηλώνουν κυρίως οι ηλικίες µέχρι τα 30 έτη, αλλά και από 31 έως 40. Καθόλου καλή σχέση, δηλώνουν κυρίως οι εκπαιδευτικοί από 31 έως 40 χρονών, αλλά και άνω των 50. xix Αντίστοιχα, τα χρόνια υπηρεσίας δεν φαίνεται να επηρεάζουν στον ίδιο βαθµό καθώς οι περισσότεροι εκπαιδευτικοί που δηλώνουν πολύ καλή σχέση µε την ιστορία έχουν εργαστεί από 6 µε 15 χρόνια, και αρκετά καλή, από 16 έως 25 χρόνια. xx Με βάση τα ποσοστά της στήλης: Όχι ιδιαίτερα καλή σχέση, προηγούνται οι εκπαιδευτικοί του Γενικού Λυκείου (17,24%), ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (11,16%) και τελευταίοι στη σειρά βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων (8,70%). Επίσης, τα ποσοστά της στήλης: Καθόλου καλή σχέση µε την Ιστορία, δείχνουν πάλι το προβάδισµα των εκπαιδευτικών των Γενικών Λυκείων (3,45%), ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (2,58%) και τελευταίοι στη σειρά βρίσκονται οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων (1,09%). xxi Στη στήλη: Καθόλου καλή σχέση µε την Ιστορία, προηγούνται και πάλι οι εκπαιδευτικοί των Γενικών Λυκείων (3,45% και ακολουθούν οι εκπαιδευτικοί της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (2,58%). xxii Αναλυτικότερα, από το σύνολο των 299 εκπαιδευτικών (63.89%) που δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε την Αρχαιοελληνική και Ελληνιστική/Ρωµαϊκή ιστορία, 154 εκπαιδευτικοί εργάζονται σε σχολεία της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης (51.51%) και 100 εκπαιδευτικοί σε σχολεία της ευτεροβάθµιας εκπαίδευσης: 66 εκπαιδ/κοί σε Γυµνάσια (22.07%) και 34 σε Γενικά Λύκεια (11.37%). Από το σύνολο των 234 εκπαιδευτικών (49,89%) που δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε τη Νεότερη Ελληνική ιστορία 18 ου -19 ου αι., 112 εκπαιδευτικοί (47,86%) εργάζονται σε σχολεία της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης, 46 εκπαιδευτικοί (19,66%) σε Γυµνάσια, 33 εκπαιδευτικοί 14,10%) σε Γενικά Λύκεια, 6 σε Επαγγελµατικά Λύκεια (2,56%) και 2 σε Πειραµατικό Γυµνάσιο (0,85%). Από το σύνολο των 211 εκπαιδευτικών (44.99%) που δηλώνουν µεγαλύτερη εξοικείωση µε τη Βυζαντινή ιστορία, 114 εκπαιδευτικοί (54,03%) εργάζονται σε σχολεία της Πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης και 67 16

17 Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Θεωρείο 17 εκπαιδευτικοί σε σχολεία της ευτεροβάθµιας: 43 σε Γυµνάσια (20,38%), 21 σε Γενικά Λύκεια (9,95%), 2 σε Επαγγελµατικό Λύκειο (0,95%) και 1 σε Πειραµατικό Γυµνάσιο (0,47%). xxiii Η µεγαλύτερη εξοικείωση των εκπαιδευτικών µε την (α) Αρχαιοελληνική, Ελληνιστική και Ρωµαϊκή ιστορία συσχετίζεται µε τις Παιδαγωγικές Ακαδηµίες, Παιδαγωγικές Ακαδηµίες µε Εξοµοίωση πτυχίου, Τµήµα Ελληνικής Φιλολογίας, Τµήµα Ιστορίας (p=0,82, v =1,39). β) Βυζαντινή ιστορία, οι πτυχιούχοι των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, των Π.Τ..Ε., και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας (p=0,069, v=1,48). γ) υτικοµεσαιωνική Ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου (p=0,062, v=1,54). δ) Οθωµανική κυριαρχία και Φραγκοκρατία, οι πτυχιούχοι των ΠΤ Ε, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας (p=0,436, v=0,16). ε) Νεότερη Ελληνική ιστορία 18 ου -19 ου αι., οι εκπαιδευτικοί του Τµήµατος Ιστορίας, των ΠΤ Ε, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας, και των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών (p=0,198, v=0,85). Οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων και Γενικών Λυκείων, είναι περισσότερο εξοικειωµένοι µε τη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Γενικών Λυκείων, µε τη Σύγχρονη Ελληνική ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων και Γενικών Λυκείων, µε τη Σύγχρονη Ευρωπαϊκή ιστορία, οι εκπαιδευτικοί των Γυµνασίων, µε την Παγκόσµια ιστορία. Όσον αφορά στην Ευρωπαϊκή, Παγκόσµια και τη Σύγχρονη Ελληνική Ιστορία, προέκυψαν συσχετίσεις µόνο σε πέντε περιπτώσεις: της Πρώιµης Νεότερης Ευρωπαϊκής ιστορίας (v=2,69), της Νεότερης Ευρωπαϊκής ιστορίας 18 ου -19 ου αι. (v=2,15), της Σύγχρονης Ευρωπαϊκής ιστορίας (v=2,45), της Σύγχρονης Ελληνικής ιστορίας (v=2,86), και της Παγκόσµιας ιστορίας (v=3,27). xxiv α) µε την Πρώιµη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία συσχετίζονται οι πτυχιούχοι των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών, του Τµήµατος Ιστορίας, και του Τµήµατος Ξένης Φιλολογίας (p=0,004, v=2,69). β) µε τη Νεότερη Ευρωπαϊκή ιστορία 18 ου -19 ου αι. συσχετίζονται οι πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας, των ΠΤ Ε, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών, των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου, του Τµήµατος Ξένης Φιλολογίας (p=2,15). γ) µε τη Σύγχρονη Ελληνική ιστορία συσχετίζονται οι πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας. δ) µε τη Σύγχρονη Ευρωπαϊκή ιστορία: οι πτυχιούχοι του Τµήµατος Ιστορίας και του Τµήµατος Ελληνικής Φιλολογίας. ε) µε την Παγκόσµια ιστορία: οι πτυχιούχοι των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών καθώς και των Παιδαγωγικών Ακαδηµιών µε Εξοµοίωση πτυχίου. xxv Πιο συγκεκριµένα, τα ιστορικά µνηµεία/κατάλοιπα για τα οποία οι εκπαιδευτικοί δεν απάντησαν καθόλου ιεραρχούνται ως εξής: 1. Συµµαχικών κρατών, δεν απάντησαν: 351 εκπαιδ/κοί, 74,84% 2. Ιταλο-Γερµανο-Βούλγαρων κατακτητών: 320 εκπαιδ/κοί, 68,23% 3. Παρουσίας Μειονοτήτων: 316 εκπαιδ/κοί, 67,38% 4. υτικών κυριαρχιών: 304 εκπαιδ/κοί, 64,82% 5. Παρουσίας Εβραίων: 285 εκπαιδ/κοί, 60,77% 6. Νεοελληνικής ιστορίας 20ού αι.: 285 εκπαιδ/κοί, 60,77% 7. Νεοελληνικής ιστορίας ου αι.: 279 εκπαιδ/κοί, 59,49% 8. Ελληνιστικής/ρωµαϊκής ιστορίας: 212 εκπαιδ/κοί, 45,20% 9. Οθωµανικής κυριαρχίας: 211 εκπαιδ/κοί, 44,99% xxvi Επίσης, η συντριπτική πλειοψηφία των εκπαιδευτικών του δείγµατος, σε ποσοστά από 89,55% έως 92,32%, δεν απάντησε στην ερώτηση εν υπάρχουν µνηµεία στην περιοχή κατοικίας. Η απόλυτη σχεδόν απουσία αναιτιολόγητων απαντήσεων σε όλες τις περιπτώσεις µνηµείων/καταλοίπων, σε ποσοστά από 87,21% έως 92,32%, χαρακτηρίζει και την επιλογή: Αν υπήρχε µνηµείο/κατάλοιπο, να διαφυλασσόταν. 17

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2005) σελ.49-54 ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΗΣ ΡΟΔΟΥ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΠΟΦΟΙΤΗΣΗ ΤΟΥΣ. ΤΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΙΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3

ΚΟΡΜΟΣ. 2. Στοιχεία Οπτικής - Θεωρία Χρώματος - Φωτομετρία (3) (3) 3. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 3 4. Αισθητική Ι 3 ΚΟΡΜΟΣ Α Εξάμηνο /Φροντιστήριο 1. Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Τέχνης Ι 2. Στοιχεία Οπτικής - Χρώματος - Φωτομετρία. Εισαγωγή στην Ανθρωπολογία της Τέχνης 4. Αισθητική Ι 5. Ζωγραφικής Ι 6. Γλυπτικής Ι

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ

ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΣΤΗ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑ ΤΩΝ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΧΑΣΑΠΗΣ Επιμέλεια 7 o Διήμερο Διαλόγου για τη Διδασκαλία των Μαθηματικών 15 & 16 Μαρτίου 2008 Ομάδα Έρευνας της Μαθηματικής Εκπαίδευσης ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ i ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού

Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού Ενδιάμεση Έκθεση: Ποσοτικά Ευρήματα Έρευνας απόψεων Σχολικών Συμβούλων για τα Γνωστικά Αντικείμενα του Δημοτικού ΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η παρούσα έρευνα έχει σκοπό τη συλλογή εμπειρικών δεδομένων σχετικά με

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ 5 Ο Διεθνές Επιστηµονικό Συνέδριο ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΚΡΙΣΗΣ: ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟΔΡΟΜΙ ΤΩΝ ΕΠΙΛΟΓΩΝ Πάντειο Πανεπιστήµιο, 8-10 Μαίου 2014 ΜΕΛΕΤΗ ΤΟΥ ΠΡΟΦΙΛ

Διαβάστε περισσότερα

1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΌΝΟΜΑ: ΜΑΡΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΛΑΔΑΚΗ ΌΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΤΕΡΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΗΤΕΡΑΣ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΡΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ:

1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΌΝΟΜΑ: ΜΑΡΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΛΑΔΑΚΗ ΌΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΤΕΡΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΗΤΕΡΑΣ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΡΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ: 1. ΠΡΟΣΩΠΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΌΝΟΜΑ: ΜΑΡΙΑ ΕΠΩΝΥΜΟ: ΚΛΑΔΑΚΗ ΌΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΠΑΤΕΡΑ: ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΗΤΕΡΑΣ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΤΟΠΟΣ ΓΕΝΝΗΣΗΣ: ΡΟΔΟΣ ΥΠΗΚΟΟΤΗΤΑ: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΚΑΤΟΙΚΙΑΣ: ΑΓ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ 8 ΙΑΛΥΣΟΣ,

Διαβάστε περισσότερα

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ

ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ICOM ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΜΟΥΣΕΙΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΤΜΗΜΑ Αγ.Ασωμάτων 15 ΑΘΗΝΑ 105 53 Τηλ./Fax: 210 3219414 www.otenet.gr/icom Email icom@otenet.gr ICOM και ΜΟΥΣΕΙΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων ιδρύθηκε

Διαβάστε περισσότερα

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις

Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις ΓΕΝΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ (PROJECT) Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Approaches to Research) Δρ ΚΟΡΡΕΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΘΗΝΑ 2013 Ποσοτικές ερευνητικές προσεγγίσεις (Quantitative Research

Διαβάστε περισσότερα

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία

Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία Λεξικός δανεισμός και ειδικά λεξιλόγια Πρόταση για διαθεματική διδασκαλία ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Εισαγωγικό μέρος 2. Ειδικά λεξιλόγια και λεξικός δανεισμός 2.1.Διδακτικές προτάσεις 3. Παράδειγμα διδακτικής εφαρμογής

Διαβάστε περισσότερα

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων.

2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. ΕΠΙΒΛΕΨΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ 2006-2007 Διαπολιτισμική ανάγνωση του εκπαιδευτικού υλικού για την διδασκαλία της λογοτεχνίας στο πρόγραμμα μουσουλμανοπαίδων. Η γλωσσική εκπαίδευση

Διαβάστε περισσότερα

Εξ αποστάσεως Εκπαίδευση Ενηλίκων: Θέµατα και Ζητήµατα. της Πολυµορφικότητας. Αντώνης Λιοναράκης Επικ. Καθηγητής, ΕΑΠ

Εξ αποστάσεως Εκπαίδευση Ενηλίκων: Θέµατα και Ζητήµατα. της Πολυµορφικότητας. Αντώνης Λιοναράκης Επικ. Καθηγητής, ΕΑΠ Εξ αποστάσεως Εκπαίδευση Ενηλίκων: Θέµατα και Ζητήµατα ευτέρα 17 εκεµβρίου 2007 ΤΕΙ Λαµίας Η εξ αποστάσεως Εκπαίδευση και η έννοια της Πολυµορφικότητας Αντώνης Λιοναράκης Επικ. Καθηγητής, ΕΑΠ Έρευνα (2007),

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΑΥ3 ΕΞΑΜΗΝΟΣΠΟΥΔΩΝ Α ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΜΕΘΟΔΟΛΟΓΙΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΙΙ ΠΟΙΟΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007

ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΠΡΟΒΛΕΨΕΙΣ ΑΝΑΓΚΩΝ ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗΣ ΞΕΝΟΥ ΕΡΓΑΤΙΚΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΣΤΗΝ ΚΥΠΡΟ 2004-2007 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΜΑΡΤΙΟΣ 2004 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Το ξένο εργατικό

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του προγράμματος Ενισχυτικής Διδασκαλίας (Ε.Δ.)

Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του προγράμματος Ενισχυτικής Διδασκαλίας (Ε.Δ.) Έκθεση σχετικά με τη λειτουργία του προγράμματος Ενισχυτικής Διδασκαλίας (Ε.Δ.) Σχολείο:. Ημερομηνία:. 1. Ποσοτικά δεδομένα Πρόκειται για τον αριθμό των διδακτικών που πραγματοποιήθηκαν ανά τμήμα και ανά

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000

ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΠΑΝΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΚΑΙ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟ 2000 ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΠΡΙΛΙΟΣ 2002 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες

Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες Χρήση Υπολογιστή στο Σπίτι από Έφηβους Μαθητές και Μαθήτριες ρ. Κλεοπάτρα Νικολοπούλου kleopatra@internet.gr ΠΕΡΙΛΗΨΗ Η εργασία αυτή εξετάζει τη χρήση υπολογιστών στο σπίτι από έφηβους µαθητές και µαθήτριες.

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ:

ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ: επιστηµονική ηµερίδα: ΜΑΘΗΤΕΣ ΜΕ ΕΙ ΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ: Τρόποι Συνεργασίας Σχολείου & Οικογένειας Εγκαταστάσεις New York College 27 Φεβρουαρίου 2010 - ΑΘΗΝΑ ρ Τσιµπιδάκη Ασηµίνα ιδάσκουσα Ειδικής Αγωγής ΠΤ Ε

Διαβάστε περισσότερα

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο.

Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Πρόλογος: Κογκίδου ήµητρα Στο: αράκη Ελένη (2007) Θεσσαλονίκη: Επίκεντρο. Εκπαιδευτική Ηγεσία και Φύλο. Τα τελευταία χρόνια βρισκόµαστε µπροστά σε µια βαθµιαία αποδόµηση της ανδροκρατικής έννοιας της ηγεσίας

Διαβάστε περισσότερα

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες

Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Επαγγελµατικές επιλογές: Αποφασίζουν διαφορετικά µαθητές και µαθήτριες Πηγή: http://www.rc.auth.gr/analekta/articles/4.4.doc Ο παράγοντας φύλο επιδρά στο επάγγελµα που ονειρεύονται αγόρια και κορίτσια

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ

ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΕΝΑΡΙΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΝΩΣΤΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ: Μυκηναϊκός Πολιτισμός ΕΙΣΗΓΗΤΗΣ: ΚΑΛΛΙΑΔΟΥ ΜΑΡΙΑ ΘΕΜΑ: «Η καθημερινή ζωή στον Μυκηναϊκό Κόσμο» Οι μαθητές

Διαβάστε περισσότερα

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό

Γενικές Οδηγίες. προς τον / την εκπαιδευτικό Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό 1 Γενικές Οδηγίες προς τον / την εκπαιδευτικό Τα δύο τεύχη Ιστορίας-Γεωγραφίας αποτελούν δειγματικές διδακτικές ενότητες οι οποίες μπορούν να μυήσουν αποτελεσματικά

Διαβάστε περισσότερα

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού''

Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Πρόσκληση απασχόλησης στο έργο ''Πανδέκτης: Ψηφιακός θησαυρός πρωτογενών τεκµηρίων ελληνικής ιστορίας και πολιτισµού'' Οι παρακάτω προσκλήσεις εντάσσονται στο Έργο «ΠΑΝ ΕΚΤΗΣ Νο2- Ψηφιακός Θησαυρός Πρωτογενών

Διαβάστε περισσότερα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα

ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα ιδασκαλία της Ροµποτικής Επιστήµης στη ευτεροβάθµια Εκπαίδευση Εµπειρίες από άλλα εκπαιδευτικά συστήµατα και προσαρµογή στην Ελληνική πραγµατικότητα Αντώνιος Τζες Αναπληρωτής Καθηγητής Τµήµατος Ηλεκτρολόγων

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό

Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Παιδαγωγικά ρεύματα στο Αιγαίο Προσκήνιο 1 Οι φορητοί υπολογιστές στην εκπαίδευση: Μελέτη περίπτωσης ως προς τις συνέπειες στη διδασκαλία και το μιντιακό γραμματισμό Δημήτρης Σπανός 1 dimitris.spanos@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Κώστας Θεριανός Δέσποινα Καρακατσάνη Μανώλης Κουτούζης

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Κώστας Θεριανός Δέσποινα Καρακατσάνη Μανώλης Κουτούζης ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Ο Κώστας Θεριανός είναι κοινωνιολόγος και Διδάκτωρ των Επιστημών της Αγωγής. Εργάζεται στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση και τα ενδιαφέροντα του εστιάζονται στην Κοινωνιολογία της Εκπαίδευσης και

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 2000

ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 2000 ΟΙ ΜΙΚΡΟΜΕΣΑΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΣΤΟ ΚΑΤΩΦΛΙ ΤΟΥ 2000 Ο ΤΟΜΕΑΣ ΤΩΝ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΜΟΥ ΑΡΧΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΟΥ ΔΥΝΑΜΙΚΟΥ ΚΥΠΡΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΟΣ 2000 ΣΥΝΟΨΗ ΤΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ Οι

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου»

ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ. «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΩΝ ΜΥΚΗΝΩΝ «Τα μυστικά ενός αγγείου» ΜΠΙΛΙΟΥΡΗ ΑΡΓΥΡΗ 2011 ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ «ΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΕΝΟΣ ΑΓΓΕΙΟΥ» ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί το θεωρητικό

Διαβάστε περισσότερα

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα)

334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) 334 Παιδαγωγικό Δημοτικής Εκπαίδευσης Δυτ. Μακεδονίας (Φλώρινα) Ιστορικό Σημείωμα γαι την Παιδαγωγική Σχολή Φλώρινας Η Παιδαγωγική Ακαδημία Φλώρινας ιδρύθηκε τον Νοέμβριο του 1941, δηλ. κατά την διάρκεια

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΓΕΝΙΚΑ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥ- ΣΗΣ ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ 7 ο ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΒΕ1 ΕΞΑΜΗΝΟ ΣΠΟΥΔΩΝ Β ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙ- ΚΗ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΚ- ΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού

Παραδοτέο Π.1 (Π.1.1) Εκθέσεις για προµήθεια εκπαιδευτικού υλικού 1 ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΜΑΚΕ ΟΝΙΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ Μέτρο 2.2 Αναµόρφωση Προγραµµάτων Προπτυχιακών Σπουδών ιεύρυνση Τριτοβάθµιας Κατ. Πράξης 2.2.2.α Αναµόρφωση Προγραµµάτων

Διαβάστε περισσότερα

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ

Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση. Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Θεωρητικές και μεθοδολογικές προσεγγίσεις στη μελέτη της περιοδικότητας: Μια συστημική προσέγγιση Δέσποινα Πόταρη, Τμήμα Μαθηματικών, ΕΚΠΑ Δομή της παρουσίασης Δυσκολίες μαθητών γύρω από την έννοια της

Διαβάστε περισσότερα

H ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΠΑΙ ΙΩΝ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟ ΑΠΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ

H ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΠΑΙ ΙΩΝ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟ ΑΠΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 17 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2004), σελ. 59-66 H ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΠΑΙ ΙΩΝ ΠΑΛΙΝΝΟΣΤΗΣΑΝΤΩΝ ΚΑΙ ΑΛΛΟ ΑΠΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΤΙΚΟ ΠΛΗΘΥΣΜΟ ΤΩΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΩΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑ ΑΣ Ηλίας

Διαβάστε περισσότερα

Κουνέλη Βασιλική. 2009 Υποψήφια Διδάκτωρ στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πατρών

Κουνέλη Βασιλική. 2009 Υποψήφια Διδάκτωρ στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Πατρών Κουνέλη Βασιλική ΣΠΟΥΔΕΣ 1997 Απολυτήριο 2 ου Ενιαίου Λυκείου Πατρών. Γενικός βαθμός 18 8/10. 2002 Απόφοιτη του τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών (Έτος εισαγωγής 1998 Έτος κτήσης πτυχίου 2002).

Διαβάστε περισσότερα

Δομή και Περιεχόμενο

Δομή και Περιεχόμενο Υπουργείο Παιδείας & Πολιτισμού Διεύθυνση Δημοτικής Εκπαίδευσης Δομή και Περιεχόμενο Ομάδα Υποστήριξης Νέου Αναλυτικού Προγράμματος Εικαστικών Τεχνών Ιανουάριος 2013 Δομή ΝΑΠ Εικαστικών Τεχνών ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ

ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ 1. Εισαγωγή 220 Γενικός σκοπός του μαθήματος της Κοινωνικής και Πολιτικής Αγωγής είναι να προσφέρει τη δυνατότητα στους μαθητές και στις μαθήτριες να εμπλακούν σε μια δημιουργική

Διαβάστε περισσότερα

ΦΟΡΕΑΣ : Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Γραφείο Ιστορίας

ΦΟΡΕΑΣ : Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Γραφείο Ιστορίας 1 ΦΟΡΕΑΣ : Παιδαγωγικό Ινστιτούτο. Γραφείο Ιστορίας ΤΙΤΛΟΣ ΕΡΕΥΝΑΣ: Οι αντιλήψεις των καθηγητών για το μάθημα της Ιστορίας στο Λύκειο: Πρόγραμμα Σπουδών - Διδακτική Μεθοδολογία Αξιολόγηση του μαθήματος

Διαβάστε περισσότερα

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Νεοελληνική Γλώσσα. Γ Λυκείου. Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες» Π.3.2.1 Εκπαιδευτικά σενάρια και μαθησιακές δραστηριότητες, σύμφωνα με συγκεκριμένες προδιαγραφές, που αντιστοιχούν σε 30 διδακτικές ώρες ανά τάξη Νεοελληνική Γλώσσα Γ Λυκείου Τίτλος: «Κοινωνικές Αξίες»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΘΝΙΚΗΣ ΠΑΙ ΕΙΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΗΣ Γ ΛΥΚΕΙΟΥ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗΣ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΚΑΙ ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΘΗΝΑ 2000 Σύνταξη

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι

ΓΕΩΜΕΤΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΣΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι ΔΙΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ Ι 1.Ελλιπής ή ατελής διδασκαλία της σύγχρονης γεωμετρίας στα λύκεια. 2.Ελάχιστες ώρες μαθηματικών και έλλειψη ολοκληρωμένης διδασκαλίας της σύγχρονης γεωμετρίας στις σχολές "οικοδόμων" μηχανικών,

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1

Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 3 ΙΙ. ΤΟ ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΚΑΙ ΤΑ Ε ΟΜΕΝΑ. Σχολείο Οι µαθητές δήλωσαν ολογράφως το σχολείο τους. Τα δεδοµένα κωδικοποιήθηκαν ως εξής : ΠΙΝΑΚΑΣ 1 Συχνότητα Γυµνάσιο 773 37.93% Λύκειο 1006 49.36% ΤΕΕ 259 12.71%

Διαβάστε περισσότερα

Αναλυτικό Πρόγραμμα Σπουδών (ΑΠΣ) Curriculum Γεωλογίας - Γεωγραφίας Κική Μακρή, Γεωλόγος M.Sc Υπ. Διδάκτορας Διδασκαλίας της Γεωλογίας kmakri@geo.auth.gr Η δομή του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος Η

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση

Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Μεταπτυχιακό στη Δημόσια Διοίκηση Εισαγωγικό Μήνυμα Καλωσορίσατε στο εξ αποστάσεως Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα στη Δημόσια Διοίκηση. Στόχος του προγράμματος αυτού είναι παρέχει υψηλού επιπέδου εκπαίδευση σε

Διαβάστε περισσότερα

Κέρκυρα, 01-07-2011 Αριθµ. Πρωτ.:. 1.2/2898 α /Φ023

Κέρκυρα, 01-07-2011 Αριθµ. Πρωτ.:. 1.2/2898 α /Φ023 IONIO ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ TMHMA ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ Πληροφορίες: Στ. Πρεντουλή Μέγαρο Καποδίστρια, 49100 Κέρκυρα Τηλ.: 26610-87223 Φαξ: 26610-22293 Κέρκυρα, 01-07-2011 Αριθµ. Πρωτ.:.

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ

ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ: ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΟΥΣΕΙΑΚΗ ΑΓΩΓΗ ΣΗΜΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΙΕΘΝΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ Μαρία Οικονόμου (Πανεπιστήμιο Γλασκώβης & Πανεπιστήμιο Αιγαίου) Λευκωσία, 14 Φεβρουαρίου

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία. 02.02.2015 Εορτασμός της ημέρας μνήμης του Ολοκαυτώματος Χριστίνα Κουλούρη Καθηγήτρια Νεότερης & Σύγχρονης Ιστορίας Πάντειο Πανεπιστήμιο Η ιστορία και η μνήμη του Ολοκαυτώματος. Από τη μαρτυρία στην παιδεία.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ»

ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ «ΝΕΑ ΠΑΙΔΕΙΑ» ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ Περιληπτική Απόδοση Κειμένων ΑΣΚΗΣΗ: Να αποδώσετε περιληπτικά το περιεχόμενο του κειμένου που ακολουθεί σε μία παράγραφο 100 έως 120 λέξεων. (Πανελλαδικές Εξετάσεις

Διαβάστε περισσότερα

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4

Dr Marios Vryonides. Curriculum Vitae I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 Curriculum Vitae Dr Marios Vryonides I. PERSONAL DETAILS.. 2 II. EDUCATION.... 3 III. WORK EXPERIENCE. 4 IV. PRESENTATIONS IN CONFERENCES AND SEMINARS... 5 V. PUBLICATIONS.... 6-1 - I. PERSONAL DETAILS

Διαβάστε περισσότερα

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε.

Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Τα Μεταπτυχιακά Προγράμματα και τα Προγράμματα Κατάρτισης της Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Σπύρος Πανέτσος Επιστ. Υπευθ. Γραφείου Διασύνδεσης Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η Α.Σ.ΠΑΙ.Τ.Ε. Η Ανώτατη Σχολή Παιδαγωγικής και Τεχνολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ : ΜΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ : ΜΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 18 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (25) σελ.183-19 ΤΑΥΤΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ - ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΩΝ ΤΗΣ ΔΕΥΤΕΡΟΒΑΘΜΙΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ : ΜΕΡΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Έναρξη του Συνεδρίου Eλένη Χοντολίδου. ΕΝΟΤΗΤΑ Ι: Γλώσσα, λογοτεχνία & ιστορία στη σχολική εκπαίδευση Συντονισμός: Αντωνία Παπαδάκη & Άννα Ρογδάκη

Έναρξη του Συνεδρίου Eλένη Χοντολίδου. ΕΝΟΤΗΤΑ Ι: Γλώσσα, λογοτεχνία & ιστορία στη σχολική εκπαίδευση Συντονισμός: Αντωνία Παπαδάκη & Άννα Ρογδάκη Παρασκευή 14 Οκτωβρίου 2011 15.00-15.30 Εγγραφές 15.30-16.00 Χαιρετισμοί από τον Πρύτανη του Α.Π.Θ. Καθηγητή κο Γιάννη Μυλόπουλο από τον Κοσμήτορα της Φιλοσοφικής Σχολής Καθηγητή κο Μιλτιάδη Παπανικολάου

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση )

ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΫΠΗΡΕΣΙΑΚΗΣ ΚΑΤΑΡΤΙΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΤΙΚΩΝ ΜΕΣΗΣ ΕΚΠΑΙ ΕΥΣΗΣ (Απογευματινή φοίτηση ) Ι ΑΚΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΛΑΙΟ,ΕΙΚΟΝΕΣ ΚΑΙ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΩΝ Η ΕΠΙ ΡΑΣΗ ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΩΝ ΣΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗ ΜΗ ΡΕΑΛΙΣΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία

Σεπτ 2011 - Αυγ 2013. Καινοτοµία Παρουσίαση Προγράµµατος σε Διδασκαλικό Σύλλογο Δηµοτικού Σχολείου Αγ. Αντωνίου Αξιοποίηση Λαϊκών Ιστοριών της Κύπρου για Προώθηση της Διαπολιτισµικής Εκπαίδευσης Σεπτ 2011 - Αυγ 2013 Δίκτυο συνεργασίας

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ

ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΣΥΝΤΗΡΗΤΗΣ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ & ΕΡΓΩΝ ΤΕΧΝΗΣ ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Δεν έχει καταχωρηθεί κωδικός επαγγέλματος από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Αντικείμενο του ισχύοντος προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις»

«Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές τάξεις» Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο «Κοινωνικές σχέσεις μαθητών με πολιτισμικές ιδιαιτερότητες σε ελληνικές

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΤΜΗΜΑ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥ ΩΝ «ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΙΟΙΚΗΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΙΣΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ» ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΕΝΤΥΠΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ 1. ΤΙΤΛΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ. Κωδικός Έργου σε Επιτροπή Ερευνών/ΕΛΚΕ του ΑΠΘ : 90714 ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΠΡΟΟΔΟΥ 1 ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΟ ΕΡΓΟ Άνθρωποι του Κάτω Κόσµου: ιδεολογίες και πολιτικές διακρίσεων, αποκλεισµού και διώξεων στη σύγχρονη εποχή. Ιστορικό ανθολόγιο και εκπαιδευτικός οδηγός. People of the Underworld: ideologies

Διαβάστε περισσότερα

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας

Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Τμήμα Κλασικών Σπουδών και Φιλοσοφίας Γραφεία: Κτήριο Αποστολίδη, Καλλιπόλεως και Ερεσού 1 T.K. 20537, 1678 Λευκωσία, Τηλ.: + 357 22893850, Τηλομ.: + 357 22 894491 Παρουσίαση 26 Ιανουαρίου 2014 2. ΣΚΟΠΟΣ

Διαβάστε περισσότερα

«Η επίδραση των on-line reviews των ξενοδοχείων στην εμπειρία των τουριστών από τα ξενοδοχεία»

«Η επίδραση των on-line reviews των ξενοδοχείων στην εμπειρία των τουριστών από τα ξενοδοχεία» «Η επίδραση των on-line reviews των ξενοδοχείων στην εμπειρία των τουριστών από τα ξενοδοχεία» Ονοματεπώνυμο:Ζαχίλα Αφροδίτη Σειρά:8 η Επιβλέπων Καθηγητής: Σιώμκος Γεώργιος Δεκέμβριος 2011 Εισαγωγή Χαρακτηριστικά

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ

Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ Προς µια γλωσσική πολιτική την εποχή της παγκοσµιοποίησης και του διαδικτύου: ο σχεδιασµός του ΚΕΓ ηµήτρης Κουτσογιάννης Τµήµα Φιλολογίας Φιλοσοφική Σχολή, Α.Π.Θ. Επιστηµονικός συνεργάτης του ΚΕΓ dkoutsog@lit.auth.gr

Διαβάστε περισσότερα

Αντιλήψεις και προσεγγίσεις νηπιαγωγών σχετικά µε τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστηµών στο Νηπιαγωγείο: µία µελέτη περίπτωσης

Αντιλήψεις και προσεγγίσεις νηπιαγωγών σχετικά µε τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστηµών στο Νηπιαγωγείο: µία µελέτη περίπτωσης Αντιλήψεις και προσεγγίσεις νηπιαγωγών σχετικά µε τη διδασκαλία των Φυσικών Επιστηµών στο Νηπιαγωγείο: µία µελέτη περίπτωσης Α. Τζιµογιάννης ΣΕΛΕΤΕ/ΠΑΤΕΣ Ιωαννίνων, ajimoyia@cc.uoi.gr Θεµατική Ενότητα:

Διαβάστε περισσότερα

Ο αναστοχασµός ως µεταγνωστική διαδικασία κατά την πρακτική άσκηση των εκπαιδευτικών µε µικροδιδασκαλία: Η περίπτωση των

Ο αναστοχασµός ως µεταγνωστική διαδικασία κατά την πρακτική άσκηση των εκπαιδευτικών µε µικροδιδασκαλία: Η περίπτωση των Ο αναστοχασµός ως µεταγνωστική διαδικασία κατά την πρακτική άσκηση των εκπαιδευτικών µε µικροδιδασκαλία: Η περίπτωση των σπουδαστών του ΕΠΠΑΙΚ στην ΑΣΠΑΙΤΕ Καράµηνας Ιγνάτιος, ρ. 1, ιδάσκων 1,2,Εκπαιδευτικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή

Πρόγραμμα Εξειδίκευσης στην Ειδική Αγωγή ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΕΘΝΙΚΟ ΚΑΙ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΚΕΝΤΡΟ ΜΕΛΕΤΗΣ ΨΥΧΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ Χαρ. Τρικούπη 24, Αθήνα Τηλ: 210 3626445 www.kemepse.com e-mail: special.education.program.2013@gmail.com

Διαβάστε περισσότερα

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α

, α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194. α α α α α α α α α «α µα. α α µ «α α µα» α , α µα.., asotirakis@aegean.gr, 2241025931 α α α, α µα.., kmath@otenet.gr, 2241065194 ΠΕΡΙΛΗΨΗ α α α α µα α 04. α α α α α α α α α α «α µα µα» µ µ α µα α α α α µ α α µ «α α µα» α µα α α µ α µ α α α α α

Διαβάστε περισσότερα

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής

Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Μια καινοτομική διδακτική πρόταση για την τριβή, δομημένη σε στοιχεία από την Ιστορία της τριβής Κ. Φραγκάκης, Εκπαιδευτικός ΔΕ Δ. Κολιόπουλος, Καθηγητής ΤΕΕΑΠΗ, Πανεπιστήμιο Πατρών Συνοπτική περιγραφή

Διαβάστε περισσότερα

12-14/06/2015 Περιφερειακό Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή

12-14/06/2015 Περιφερειακό Πανελλήνιο Συνέδριο με διεθνή συμμετοχή Το e-επιστημονικό περιοδικό «Εκπαίδευση Ενηλίκων και Πολιτισμός στην Κοινότητα» και το Επιστημονικό Δίκτυο Εκπαίδευσης Ενηλίκων Κρήτης (EΔΕΕΚ) σε συνεργασία με το Πολυτεχνείο Κρήτης - Σχολή Αρχιτεκτόνων

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ. Μελέτη Καταγραφής Επαγγελματικών Δικαιωμάτων Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ Αποφοίτων Τμήματος Πληροφορικής Ιονίου Πανεπιστημίου Περιεχόμενα Περίληψη. 3 Εισαγωγή..4 Το Τμήμα Πληροφορικής Σπουδές...... 4 Θέσεις Εργασίας για τους Αποφοίτους του Τμήματος Πληροφορικής....

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Κατερίνα Αλεξίου Μαρία Ν. Δανιήλ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Κατερίνα Αλεξίου Μαρία Ν. Δανιήλ ΣΥΓΓΡΑΦΕΙΣ Η Κατερίνα Αλεξίου είναι RCUK Academic Fellow στο Open University της Αγγλίας. Σπούδασε Αρχιτεκτονική στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και είναι διδάκτορας της Bartlett School of Graduate

Διαβάστε περισσότερα

Διαλέξεις και Ασκήσεις Πράξης. Ελληνική. ΝΑΙ (στην Αγγλική)

Διαλέξεις και Ασκήσεις Πράξης. Ελληνική. ΝΑΙ (στην Αγγλική) ΕΠΙΠΕΔΟ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΩΔΙΚΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΤΙΤΛΟΣ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ ΣΧΟΛΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ & ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΥΤΟΤΕΛΕΙΣ ΔΙΔΑΚΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ σε περίπτωση που οι πιστωτικές μονάδες απονέμονται σε διακριτά

Διαβάστε περισσότερα

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου

Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση. Ελένη Παπαϊωάννου Η Ενδυνάμωση ευάλωτων ενηλίκων μέσα από την εκπαίδευση Ελένη Παπαϊωάννου ΕΡΩΤΗΜΑ 1: Ποιους χαρακτηρίζουμε «ευάλωτους» εκπαιδευόμενους; (Δραστηριότητα 1) Εκπαίδευση Άξονες ευπάθειας Πρόωρη εγκατάλειψη εκπαίδευσης

Διαβάστε περισσότερα

Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ελλάδος και Κύπρου

Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ελλάδος και Κύπρου Σύγκριση Αναλυτικών Προγραμμάτων Σπουδών Πληροφορικής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ελλάδος και Κύπρου Γρ. Δαβράζος 1, Β. Γαλάνης 2 1 Καθηγητής Πληροφορικής ΠΕ19, Μεταπτυχιακός Φοιτητής Τ.Ε.Ε.Α.Π.Η. Πανεπιστήμιο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4 ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. 4.1 Σύνολο νοµού Αργολίδας. 4.1.1 Γενικές παρατηρήσεις ΚΕΦΑΛΑΙΟ ο ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ. Σύνολο νοµού Αργολίδας.. Γενικές παρατηρήσεις Γίνεται φανερό από την ανάλυση, που προηγήθηκε, πως η επίδοση των υποψηφίων του νοµού Αργολίδας, αλλά και η κατανοµή της βαθµολογίας

Διαβάστε περισσότερα

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation

«ΑΝΑΠΑΡΑΣΤΑΣΗ» ANAPARASTASIS - rendering - animation - VR - stereoscopic presentation Harvard Center for Hellenic Studies Κώδικας VENETUS A Studio Παράλληλο Κύκλωμα Ψηφιοποίηση, Τεκμηρίωση και Ανάδειξη κινηματογραφικών συλλογών από το αρχείο του STUDIO-παράλληλο κύκλωμα - Διάδοση της κινηματογραφικής

Διαβάστε περισσότερα

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση.

1. Εισαγωγή. 1. Θέματα εκπαίδευσης και αγωγής. 2. Θέματα μάθησης και διδασκαλίας. 3. Ειδική διδακτική και πρακτική άσκηση. ΔΙATMHMATΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΑΡΚΕΙΑΣ (ΠΠΔΕ) ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ (Απόσπασμα από τα Πρακτικά της 325 ης /08-05-2014 Τακτικής Συνεδρίασης της Συγκλήτου

Διαβάστε περισσότερα

Θεοφάνη Γεωργία. gotheofani@yahoo.gr. 1996 Πτυχίο Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Θεοφάνη Γεωργία. gotheofani@yahoo.gr. 1996 Πτυχίο Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Θεοφάνη Γεωργία Ημερ/νία γέννησης 17.2.1971 E-mail gotheofani@yahoo.gr ΤΙΤΛΟΙ ΣΠΟΥΔΩΝ 1996 Πτυχίο Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Επιμόρφωση 2010 Βεβαίωση επιτυχούς ολοκλήρωσης

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον

Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον Σύνδεση της σχολικής Φυσικής Αγωγής και των σχολικών δραστηριοτήτων µε δραστηριότητες σε φυσικό περιβάλλον ρ. Απόστολος Ντάνης Σχολικός Σύµβουλος Φυσικής Αγωγής ιπλή εκπαιδευτική λειτουργία των δραστηριοτήτων

Διαβάστε περισσότερα

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind

Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Εκµάθηση προµαθηµατικών εννοιών για ΑµεΑ στο φάσµα του Αυτισµού µε το λογισµικό LT125-ThinkingMind Λαδιάς Αναστάσιος, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής Β Αθήνας Μπέλλου Ιωάννα, Σχολικός Σύµβουλος Πληροφορικής

Διαβάστε περισσότερα

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης

Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Εργαλείο Αυτοαξιολόγησης Οδηγίες [1] Περιεχόμενα [2] 1.0 Αιτιολογία Η διαδικασία αυτοαξιολόγησης περιλαμβάνει παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες (ΕΕΑ), γονείς παιδιών με ΕΕΑ, διευθυντές, εκπαιδευτικούς

Διαβάστε περισσότερα

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου

Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου Εισαγωγή στην έννοια του Αλγορίθμου ΟΜΑΔΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ Νίκος Μιχαηλίδης, Πληροφορικός ΠΕ19 ΣΧΟΛΕΙΟ 2 ο Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης Θεσσαλονίκη, 24 Φεβρουαρίου 2015 1. Συνοπτική περιγραφή της

Διαβάστε περισσότερα

«Ιδιαίτερα» Μαθήματα και Στάσεις Εκπαιδευτικών Μαθηματικών

«Ιδιαίτερα» Μαθήματα και Στάσεις Εκπαιδευτικών Μαθηματικών Ελληνικό Στατιστικό Ινστιτούτο Πρακτικά 19 ου Πανελληνίου Συνεδρίου Στατιστικής (2006), σελ 199-204 «Ιδιαίτερα» Μαθήματα και Στάσεις Εκπαιδευτικών Μαθηματικών Α. Δραμαλίδης 1, Α. Καράκος 2 1 Λέκτορας Δημοκρίτειου

Διαβάστε περισσότερα

2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α.

2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α. 2. ΑΠΑΣΧΟΛΗΣΗ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΠΤΥΧΙΟΥΧΩΝ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗΣ ΤΟΥ Ο.Π.Α. 2.1. Επαγγελματική Κατάσταση Απασχόληση Πτυχιούχων του Τμήματος Στατιστικής του Ο.Π.Α. Από το σύνολο των πτυχιούχων

Διαβάστε περισσότερα

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης

Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Δρ. Γεώργιος Ζάχος Πρόεδρος του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών, Γενικών Αρχείων του Κράτους και της Εκπαιδευτικής Ραδιοτηλεόρασης Εμμανουήλ Νίνος Εκπαιδευτικός, Υπεύθυνος στη Σ. Β. στο 9ο Γυμνάσιο Περιστερίου,

Διαβάστε περισσότερα

«Θεωρία και πράξη: Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην κατανόηση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής γλώσσας»

«Θεωρία και πράξη: Ο ρόλος της φιλοσοφίας στην κατανόηση και ερμηνεία της αρχιτεκτονικής γλώσσας» Theory and praxis: The role of philosophy in the understanding of the architectural language Maria Vidali Conference proceedings by: The significance of Philosophy in Architectural Education, 2009, Panayotis

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. της Μελέτης «Η Νεότερη Ελληνική Ιστορία στον ψηφιακό χώρο»

ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ. της Μελέτης «Η Νεότερη Ελληνική Ιστορία στον ψηφιακό χώρο» ΤΕΛΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ της Μελέτης «Η Νεότερη Ελληνική Ιστορία στον ψηφιακό χώρο» Επιστ. Υπεύθυνη: Φωτεινή Γαζή, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Τμήμα Κοινωνικής και Εκπαιδευτικής Πολιτικής, Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου

Διαβάστε περισσότερα

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ

ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΙΟΝΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΣΧΟΛΗ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ-ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΞΕΝΩΝ ΓΛΩΣΣΩΝ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ Ακαδ. έτος 015-016 ΕΙΔΙΚΕΥΣΕΙΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΕΡΜΗΝΕΙΑΣ ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΣΠΟΥΔΩΝ ΓΛΩΣΣΕΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ:

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα

Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών. Γ Οµάδα Άσκηση Διδακτικής του Μαθήµατος των Θρησκευτικών Γ Οµάδα Διδάσκων: Αθ. Στογιαννίδης Λέκτορας 11ο Μάθηµα Διερεύνηση Προϋποθέσεων Διδασκαλίας - Α : Η θεωρία του Jean Piaget για τη νοητική ανάπτυξη του ανθρώπου

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΗΜΟΥ

ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΤΟΥ ΗΜΟΥ ΗΜΟΣ ΕΛΑΣΣΟΝΑΣ 6 ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 57- ΕΛΑΣΣΟΝΑ ΤΚ 40200 Τηλ. 2493350224, 2493022610 Fax 2493022310 Ιστοσελίδα:www.elassona.gov.gr Email: dimoselassonas@hol.gr ΕΡΩΤΗΜΑΤΟΛΟΓΙΟ ΑΝΟΙΧΤΗΣ ΗΜΟΣΙΑΣ ΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗΣ ΓΙΑ

Διαβάστε περισσότερα

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού

Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Σχετικά με τη διδακτική προσέγγιση του γλωσσικού δανεισμού Περιεχόμενα 1. Εισαγωγικά στοιχεία 1.1 Η τρέχουσα αντιμετώπιση του γλωσσικού δανεισμού 1.2 Η προσέγγιση του θέματος μέσα από το σχολείο 1.3 Σχετικά

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01

Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών. Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Πρότυπο Πειραματικό Γυμνάσιο Πανεπιστημίου Πατρών Αθανασία Μπαλωμένου ΠΕ03 Βασιλική Ρήγα ΠΕ03 Λαμπρινή Βουτσινά ΠΕ04.01 Τα ερωτήματα που προκύπτουν από την εισαγωγή της Φυσικής στην Α γυμνασίου είναι :

Διαβάστε περισσότερα

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία»

«Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» «Ολοήµερη εκπαίδευση. Η ευρωπαϊκή εµπειρία» H έρευνα του Ο.Ο.Σ.Α. «PISA» (Programme for International Student Assesment, Πρόγραµµα ιεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών) αναζωπύρωσε τη συζήτηση για τα προγράµµατα

Διαβάστε περισσότερα

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική

1. Καθηγητής στο γνωστικό αντικείμενο Παιδαγωγική-Κατηχητική KOΓΚΟΥΛΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ Καθηγητής του Τμήματος Θεολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Όνομα πατέρα: Βασίλειος Ημερομηνία γέννησης 1948 Δ/νση κατοικίας Κεραμοπούλου 11 Ταχ. Κώδ.: 546 22 Πόλη:

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1

ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 ΣΥΝΟΠΤΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ ΣΥΓΓΡΑΦΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗΣ/ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 Σύμφωνα με τη διεθνώς επικρατούσα ακαδημαϊκή πρακτική, παρατίθενται οι παρακάτω συνοπτικές οδηγίες για τη συγγραφή πτυχιακής ή διπλωματικής

Διαβάστε περισσότερα

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών

Μάθημα: Management και Διοίκηση Επιχειρήσεων και Οργανισμών ΠΑΝΤΕΙΟΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΤΜΗΜΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ & ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ PANTEION UNIVERSITY OF SOCIAL AND POLITICAL SCIENCES DEPARTMENT OF ECONOMIC & REGIONAL DEVELOPMENT Πρόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ.

2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες 2.2.2 Ιστορική εξέλιξη τον µάνατζµεντ. 2.2 Οργάνωση και ιοίκηση (Μάνατζµεντ -Management) 2.2.1. Βασικές έννοιες Έχει παρατηρηθεί ότι δεν υπάρχει σαφής αντίληψη της σηµασίας του όρου "διοίκηση ή management επιχειρήσεων", ακόµη κι από άτοµα που

Διαβάστε περισσότερα