Τριμελής συμβουλευτική επιτροπή: Καθηγήτρια, Χ. Ευαγγελινού Καθηγητής, Χ. Τσορμπατζούδης Αναπλ., Καθηγήτρια, Αικ. Μουρατίδου

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "Τριμελής συμβουλευτική επιτροπή: Καθηγήτρια, Χ. Ευαγγελινού Καθηγητής, Χ. Τσορμπατζούδης Αναπλ., Καθηγήτρια, Αικ. Μουρατίδου"

Transcript

1 ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ ΚΑΙ ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΜΕΤΑΠΤΥΧΙΑΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΣΤΗΝ «ΚΙΝΗΣΙΟΛΟΓΙΑ» ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΣΤΑΣΕΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΡΙΝΗΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ Παπαϊωάννου Χριστίνα Τριμελής συμβουλευτική επιτροπή: Καθηγήτρια, Χ. Ευαγγελινού Καθηγητής, Χ. Τσορμπατζούδης Αναπλ., Καθηγήτρια, Αικ. Μουρατίδου Σέρρες, 2014

2 ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΕΝΟΣ ΕΙΔΙΚΟΥ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΠΑΡΕΜΒΑΣΗΣ ΣΤΗΝ ΑΛΛΑΓΗ ΤΩΝ ΣΤΑΣΕΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΩΣ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΝΟΗΤΙΚΗ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ: ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΗΣ ΘΕΩΡΙΑΣ ΤΗΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΕΝΗΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑΣ ΣΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ ΘΕΡΙΝΗΣ ΚΑΤΑΣΚΗΝΩΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΗ ΔΙΑΤΡΙΒΗ της Παπαϊωάννου Χριστίνας Διδακτορική διατριβή που υποβάλλεται στο καθηγητικό σώμα για την ολοκλήρωση των απαιτήσεων του διδακτορικού τίτλου του Τμήματος Επιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού Σερρών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης Σέρρες, 2014 Εγκεκριμένη από το Καθηγητικό σώμα: 1 ος Επιβλέπων:... Καθηγήτρια, Χ. Ευαγγελινού 2 ος Επιβλέπων:. Καθηγητής, Χ. Τσορμπατζούδης 3 ος Επιβλέπων:. Αναπλ., Καθηγήτρια, Αικ. Μουρατίδου

3 Επταμελής εξεταστική επιτροπή Χριστίνα Ευαγγελινού, κύρια επιβλέπουσα Καθηγήτρια, ΤΕΦΑΑ - Σερρών. Χαράλαμπος Τσορμπατζούδης, μέλος Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ - Θεσ/νίκης. Αικατερίνη Μουρατίδου, μέλος Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, ΤΕΦΑΑ - Σερρών. Αθανάσιος Αναστασίου, μέλος Aναπληρωτής Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ - Σερρών Ειρήνη Κοΐδου, μέλος Eπίκουρη Καθηγήτρια, ΤΕΦΑΑ - Σερρών. Αλεξανδρής Κωνσταντίνος, μέλος Αναπληρωτής Καθηγητής, ΤΕΦΑΑ - Θεσ/νίκης. Βασίλειος Μπαρκούκης, μέλος Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ - Θεσ/νίκης.

4 Copyright Χριστίνα Παπαϊωάννου, Με επιφύλαξη παντός δικαιώματος. All rights reserved. Απαγορεύεται η αντιγραφή, αποθήκευση και διανομή της παρούσας διατριβής, εξ ολοκλήρου ή τμήματος αυτής, για εμπορικό σκοπό. Επιτρέπεται η ανατύπωση, αποθήκευση και διανομή για σκοπό μη κερδοσκοπικό, εκπαιδευτικής ή ερευνητικής φύσης, υπό την προϋπόθεση να αναφέρεται η πηγή προέλευσης και να διατηρείται το παρόν μήνυμα. Ερωτήματα που αφορούν τη χρήση της διατριβής για κερδοσκοπικό σκοπό πρέπει να απευθύνονται προς την συγγραφέα.

5 «Μέτρησα τα χρόνια μου και συνειδητοποίησα, ότι μου υπολείπεται λιγότερος χρόνος ζωής απ' ό, τι έχω ζήσει έως τώρα... Αισθάνομαι όπως αυτό το παιδάκι που κέρδισε μια σακούλα καραμέλες: τις πρώτες τις καταβρόχθισε με λαιμαργία αλλά όταν παρατήρησε ότι του απέμεναν λίγες, άρχισε να τις γεύεται με βαθιά απόλαυση. Δεν έχω πια χρόνο για ατέρμονες συγκεντρώσεις όπου συζητούνται, καταστατικά, νόρμες, διαδικασίες και εσωτερικοί κανονισμοί, γνωρίζοντας ότι δε θα καταλήξει κανείς πουθενά. Δεν έχω πια χρόνο για να ανέχομαι παράλογους ανθρώπους που παρά τη χρονολογική τους ηλικία, δεν έχουν μεγαλώσει. Δεν έχω πια χρόνο για να λογομαχώ με μετριότητες. Δε θέλω να βρίσκομαι σε συγκεντρώσεις όπου παρελαύνουν παραφουσκωμένοι εγωισμοί. Δεν ανέχομαι τους χειριστικούς και τους καιροσκόπους. Με ενοχλεί η ζήλια και όσοι προσπαθούν να υποτιμήσουν τους ικανότερους για να οικειοποιηθούν τη θέση τους, το ταλέντο τους και τα επιτεύγματα τους. Μισώ να είμαι μάρτυρας των ελαττωμάτων που γεννά η μάχη για ένα μεγαλοπρεπές αξίωμα. Οι άνθρωποι δεν συζητούν πια για το περιεχόμενο... μετά βίας για την επικεφαλίδα. Ο χρόνος μου είναι λίγος για να συζητώ για τους τίτλους, τις επικεφαλίδες. Θέλω την ουσία, η ψυχή μου βιάζεται... Μου μένουν λίγες καραμέλες στη σακούλα... Θέλω να ζήσω δίπλα σε πρόσωπα με ανθρώπινη υπόσταση. Που μπορούν να γελούν με τα λάθη τους. Που δεν επαίρονται για το θρίαμβό τους. Που δε θεωρούν τον εαυτό τους εκλεκτό, πριν από την ώρα τους. Που δεν αποφεύγουν τις ευθύνες τους. Που υπερασπίζονται την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και που το μόνο που επιθυμούν είναι να βαδίζουν μαζί με την αλήθεια και την ειλικρίνεια. Το ουσιώδες είναι αυτό που αξίζει τον κόπο στη ζωή. Θέλω να περιτριγυρίζομαι από πρόσωπα που ξέρουν να αγγίζουν την καρδιά των ανθρώπων... Άνθρωποι τους οποίους τα σκληρά χτυπήματα της ζωής τους δίδαξαν πως μεγαλώνει κανείς με απαλά αγγίγματα στην ψυχή. Ναι, βιάζομαι, αλλά μόνο για να ζήσω με την ένταση που μόνο η ωριμότητα μπορεί να σου χαρίσει. Σκοπεύω να μην πάει χαμένη καμιά από τις καραμέλες που μου απομένουν... Είμαι σίγουρη ότι ορισμένες θα είναι πιο νόστιμες απ' όσες έχω ήδη φάει. Σκοπός μου είναι να φτάσω ως το τέλος ικανοποιημένη και σε ειρήνη με τη συνείδησή μου και τους αγαπημένους μου. Εύχομαι και ο δικός σου να είναι ο ίδιος γιατί με κάποιον τρόπο θα φτάσεις κι εσύ...». Από τον Mario de Andrade ( ) (Ποιητή, συγγραφέα, δοκιμιογράφο και μουσικολόγο από τη Βραζιλία)

6 ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ Η παρούσα διδακτορική διατριβή έρχεται να ολοκληρώσει την φοίτηση μου στο Tμήμα Eπιστήμης Φυσικής Αγωγής και Αθλητισμού (ΤΕΦΑΑ), μετά από ένα μακρόχρονο αλλά συνάμα δημιουργικό, ερευνητικό και συγγραφικό «ταξίδι», το οποίο περατώθηκε με την βοήθεια και τη συνδρομή ορισμένων σημαντικών ανθρώπων-συνοδοιπόρων. Φτάνοντας στο τέλος και ικανοποιημένη με τη συνείδηση μου νιώθω την ανάγκη να εκφράσω τις ευχαριστίες μου σε όλους όσους συνέβαλλαν με τον τρόπο τους για την περάτωση αυτής της εργασίας. Πρώτα απ όλους, θα ήθελα να ευχαριστήσω την επιβλέπουσα καθηγήτρια μου κ. Ευαγγελινού Χριστίνα με την οποία είχα την τιμή να συνεργαστώ. Χωρίς την καθοδήγηση της, την υποστήριξή της, τις εποικοδομητικές της συμβουλές και τις διορθώσεις της, την υπομονή και την επιμονή που είχε, για να στηρίζει τις προσπάθειές μου, να βελτιώνει τις επιδόσεις μου και να με ενθαρρύνει δεν θα ήταν δυνατή η συγγραφή και ολοκλήρωση της εργασίας αυτής και γι αυτό της οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ. Ξεχωριστές ευχαριστίες θα ήθελα να εκφράσω για τα άλλα δύο μέλη της συμβουλευτική επιτροπής, τον καθηγητή κ. Τσορμπατζούδη Χαράλαμπο και την αναπληρώτρια καθηγήτρια κ. Μουρατίδου Αικατερίνη για τις συμβουλές και τις παρεμβάσεις τους οι οποίες ήταν ουσιαστικές και είχαν πάντα ως στόχο την ποιοτική αναβάθμιση των γνώσεών μου. Η φιλική διάθεση και το πνεύμα συνεργασίας που μου έδειξαν συνέβαλαν τα μέγιστα για την ολοκλήρωση της παρούσας εργασίας. Θα ήθελα επίσης να ευχαριστήσω και τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής, τον αναπληρωτή καθηγητή κ. Αναστασίου Αθανάσιο, την επίκουρη καθηγήτρια κ. Κοΐδου Ειρήνη, τον αναπληρωτή καθηγητή κ. Αλεξανδρή Κωνσταντίνο και τον λέκτορα κ. Μπαρκούκη Βασίλειο, για τη συμβολή τους, την αμέριστη συμπαράστασή τους και τη βοήθεια τους η οποία διαδραμάτισε καταλυτικό ρόλο στην ολοκλήρωση της εργασίας μου. Αυτή η εργασία δεν θα μπορούσε να ολοκληρωθεί χωρίς την υποστήριξη και τη βοήθεια της διοίκησης και του προσωπικού της κατασκηνωτικής εκπαιδευτικής Α.Ε. «Υuppi Camp». Οφείλω επίσης, να ευχαριστήσω τους κατασκηνωτές/τριες, με και χωρίς αναπηρία, και τα στελέχη

7 της κατασκήνωσης που συμμετείχαν στο πρόγραμμα, καθώς χωρίς την πολύτιμη συμμετοχή τους θα ήταν αδύνατη η διεξαγωγή της παρούσας έρευνας. Κλείνοντας, θα ήθελα να ευχαριστήσω το Θεό που μου έδωσε υγεία και ψυχική δύναμη, ώστε να αποπερατώσω αυτό το τόσο σημαντικό έργο, την οικογένεια μου που με στήριξε καθ όλη την διάρκεια των σπουδών μου απ την πρώτη στιγμή της εισαγωγής μου στο ΤΕΦΑΑ, μέχρι και την ολοκλήρωση της διδακτορικής διατριβής. Τους φίλους που στάθηκαν δίπλα μου και μοιράστηκαν μαζί μου το άγχος, την αγωνία και τη χαρά μου και τέλος, αλλά όχι λιγότερο σημαντικό τον σύντροφο της ζωής μου που χωρίς την ατέλειωτη υπομονή, κατανόηση και υποστήριξή του δεν θα μπορούσα να περαιώσω το εν λόγω εγχείρημα. Τους ευχαριστώ θερμά.

8 ΠΕΡΙΛΗΨΗ Παπαϊωάννου Χριστίνα: «Αποτελεσματικότητα ενός ειδικού εκπαιδευτικού προγράμματος παρέμβασης στην αλλαγή των στάσεων ατόμων χωρίς αναπηρία ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με νοητική καθυστέρηση: Εφαρμογή της Θεωρίας της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς στο εκπαιδευτικό περιβάλλον θερινής κατασκήνωσης». (Υπό την επίβλεψη της καθηγήτριας Χ. Ευαγγελινού) Τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν συχνά προβλήματα κοινωνικού αποκλεισμού, εξ αιτίας των αρνητικών στάσεων των ατόμων χωρίς αναπηρία σχετικά με την ισότιμη συμμετοχή και την ενσωμάτωσή τους στο κοινωνικό γίγνεσθαι. Η εφαρμογή εκπαιδευτικών προγραμμάτων έχει ως στόχο την ελαχιστοποίηση τέτοιων φαινομένων διαμέσου της ευαισθητοποίησης, της γνωριμίας, της επαφής και της διαφοροποίησης των στάσεων. Η διερεύνηση της αποτελεσματικότητάς τους πραγματοποιείται τα τελευταία χρόνια σε διάφορες δομές της εκπαίδευσης, ενώ αντίστοιχες μελέτες δεν έχουν πραγματοποιηθεί σε χώρους αναψυχής, όπως είναι οι κατασκηνώσεις. Σκοπός της παρούσας εργασίας ήταν να εξετάσει την αποτελεσματικότητα ενός ειδικού εκπαιδευτικού προγράμματος παρέμβασης στην αλλαγή των στάσεων ατόμων χωρίς αναπηρία ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με Νοητική Καθυστέρηση (ΝΚ), διαμέσου της εφαρμογής της Θεωρίας Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς (ΘΣΣ), στο εκπαιδευτικό περιβάλλον θερινής κατασκήνωσης, καθώς και να διερευνήσει την επίδραση της συνύπαρξης. Στην έρευνα συμμετείχαν 461 κατασκηνωτές/-τριες (Μ.Ο. = 13.24, Τ.Α. =.97) και 211 στελέχη (Μ.Ο. = 21.68, Τ.Α. = 6.34) ιδιωτικής κατασκήνωσης, οι οποίοι χωρίστηκαν αντίστοιχα στις εξής ομάδες: την ομάδα ελέγχου (Ο.Ε.), την ομάδα παρέμβασης (Ο.Π.1), (συμμετοχή στο πρόγραμμα παρέμβασης), και την ομάδα παρέμβασης με συνύπαρξη (Ο.Π.2), (συμμετοχή στο πρόγραμμα παρέμβασης και συνύπαρξη με άτομα με ΝΚ). Όλοι οι συμμετέχοντες συμπλήρωσαν α) μια κλίμακα δημογραφικών χαρακτηριστικών και β) ένα ερωτηματολόγιο βασισμένο στη ΘΣΣ (που αξιολογούσε τις στάσεις ως προς την ενσωμάτωση, την πρόθεση, τον αντιλαμβανόμενο έλεγχο και την i

9 υποκειμενική νόρμα) σε πέντε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Το πρόγραμμα παρέμβασης εφαρμόστηκε 20 ημέρες για την 1 η χρονιά και 20 ημέρες για τη 2 η χρονιά και περιελάμβανε δραστηριότητες όπως, προσομοίωση της αναπηρίας, προσαρμοσμένα αθλήματα των Special Olympics, ομαδική συζήτηση, προβολή βίντεο και καλλιτεχνικά δρώμενα, διάρκειας 35 λεπτά η κάθε μια. Για την εξέταση πιθανών διαφορών μεταξύ των μετρήσεων και των ομάδων εφαρμόστηκε η ανάλυση διακύμανσης δύο παραγόντων με επαναλαμβανόμενες μετρήσεις στον ένα παράγοντα (twoway ANOVA with repeated measures). Τα αποτελέσματα, έδειξαν ότι το πρόγραμμα παρέμβασης ήταν αποτελεσματικό στη βελτίωση των στάσεων των συμμετεχόντων των ομάδων παρέμβασης απέναντι στην ενσωμάτωση ατόμων με ΝΚ στο περιβάλλον της κατασκήνωσης, της πρόθεσης, του αντιλαμβανόμενου ελέγχου και της υποκειμενικής νόρμας, σε όλες τις μετρήσεις. Ωστόσο, η συνύπαρξη επέδρασε θετικά στις στάσεις, στον αντιλαμβανόμενο έλεγχο και στην υποκειμενική νόρμα της Ο.Π.2, μόνο για τους κατασκηνωτές/-τριες, μετά τη 2 η χρονιά της παρέμβασης. Τα θετικά αποτελέσματα της παρούσας εργασίας θέτουν τις βάσεις για την εφαρμογή νέων εκπαιδευτικών προγραμμάτων ευαισθητοποίησης με γνώμονα την δημιουργία μιας ισότιμης «κοινωνίας για όλους». Λέξεις κλειδιά: στάσεις, αναπηρία, ενσωμάτωση, ΘΣΣ, θερινές κατασκηνώσεις, προγράμματα παρέμβασης ii

10 ABSTRACT Papaioannou Christina: «The effectiveness of a special educational awareness program on attitudinal change of individuals without disabilities towards the integration of people with mental retardation: The application of the Theory of Planned Behavior in the educational setting of a summer camp». (Under the supervision of Professor C. Evaggelinou) People with disabilities often face the problem of social exclusion because of the negative attitudes of individuals without disabilities, concerning their equal participation and integration in the social process. The application of educational programs aims to the reduction of such phenomena through the awareness, the acquaintance, the contact and the diversification of attitudes. The investigation of their efficacy is carried out during the recent years in various educational structures, while there have not been conducted any similar research in recreational settings such us summer camps. The purpose of the present study was to examine the effectiveness of a special educational awareness program on attitudinal change of individuals without disabilities towards the integration of people with Mental Retardation (MR), through the application of the Theory of Planned Behavior (TPB), in the educational setting of a summer camp, as well as the impact of coexistence. Four hundred sixty one campers participated in the study (M = 13.24, SD = 97) and two hundred eleven individuals of the private camp staff, were divided into a control group (C.G.), an experimental group (E.G.1) (participation in the intervention program) and the experimental group with coexistence (E.G.2) (participation in the intervention program and coexistence with people with MR). All participants completed a) a scale of demographic characteristics and b) a questionnaire based on the TPB (which evaluated the attitudes towards the integration, the intention, the perceived behavioral control and the subjective norm) five times during the experimental period. The intervention program has been implemented for twenty days during the first year and twenty days for the second year. The program included activities such us: iii

11 disability simulation, adapted sports of the Special Olympic games, group discussions, education video and artistic events, lasting 35 minutes each. To examine the possible differences between the measurements and the groups, the repeated measures analysis of variance in one factor was applied (twoway ANOVA with repeated measures). The results indicated that the intervention program was effective in the improvement of the attitudes of the participants in the experimental group towards the attitudes regarding the integration of people with MR in the camp s settings, the intention, the perceived behavioral control and the subjective norm, in all measurements. Nevertheless, the coexistence affected to the attitudes, the perceived behavioral control and the subjective norm of the E.G.2 positively, only for the campers, after the second year of intervention. The positive results of the present study bring forward the basis for the implementation of new educational programs of awareness, focusing on the creation of an equal society for all. Key words: attitudes, disabilities, integration, TPB, summer camps, intervention programs iv

12 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Σελίδα ΠΕΡΙΛΗΨΗ... ABSTRACT... ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ.... ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ... ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ-ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ.. i iii v viii x Κεφάλαιο Ι. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. 1 ΙΙ. ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑΣ Στάσεις και σχολικό περιβάλλον Στάσεις γονέων ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία στη γενική εκπαίδευση Στάσεις εκπαιδευτικών ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία στη γενική εκπαίδευση Στάσεις φοιτητών ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία στη γενική εκπαίδευση Στάσεις παιδιών χωρίς αναπηρία ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία στη γενική εκπαίδευση Στάσεις και εξωσχολικό περιβάλλον Στάσεις ενηλίκων ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία σε εξωσχολικές δραστηριότητες Στάσεις παιδιών ως προς την ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία σε εξωσχολικές δραστηριότητες Εκπαιδευτικά προγράμματα παρέμβασης και στάσεις Προγράμματα παρέμβασης και στάσεις εκπαιδευτικώνφοιτητών στο σχολικό περιβάλλον 65 v

13 Προγράμματα παρέμβασης και στάσεις παιδιών στο σχολικό περιβάλλον Προγράμματα παρέμβασης και στάσεις ενηλίκων και παιδιών στο εξωσχολικό περιβάλλον Κριτική ανάλυση/θεώρηση της βιβλιογραφίας Σκοπός της έρευνας Σημασία της έρευνας Οριοθετήσεις Περιορισμοί Ερευνητικές Υποθέσεις Στατιστικές Υποθέσεις Λειτουργικοί Ορισμοί. 105 ΙΙΙ. ΜΕΘΟΔΟΣ Συμμετέχοντες Όργανα μέτρησης Πρόγραμμα παρέμβασης Διαδικασία συλλογής δεδομένων Σχεδιασμός έρευνας Στατιστική ανάλυση IV. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Περιγραφικά χαρακτηριστικά για τους κατασκηνωτές/-τριες 127 vi

14 4.2. Περιγραφικά χαρακτηριστικά για τα στελέχη Εσωτερική συνοχή και συσχετίσεις των υπό εξέταση μεταβλητών για τους/τις κατασκηνωτές/-τριες Εσωτερική συνοχή και συσχετίσεις των υπό εξέταση μεταβλητών για τα στελέχη Εξέταση υποθέσεων Έλεγχος 1 ης υπόθεσης Έλεγχος 2 ης και 3 ης υπόθεσης Έλεγχος 4 ης και 5 ης υπόθεσης 163 V. ΣΥΖΗΤΗΣΗ VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ VII. VIII. ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΙΧ. ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 266 vii

15 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΠΙΝΑΚΩΝ Πίνακας 1. Σελίδα Στάσεις γονέων ως προς την εκπαιδευτική ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία Πίνακας 2. Στάσεις εκπαιδευτικών ως προς την εκπαιδευτική ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία. 267 Πίνακας 3. Πίνακας 4. Πίνακας 5. Στάσεις φοιτητών ως προς την εκπαιδευτική ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία Στάσεις παιδιών ως προς την εκπαιδευτική ενσωμάτωση ατόμων με αναπηρία Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις της χρονολογικής ηλικίας των κατασκηνωτών/-τριών ανά ομάδα σε όλες τις μετρήσεις Πίνακας 6. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις της χρονολογικής ηλικίας των στελεχών ανά ομάδα σε όλες τις μετρήσεις Πίνακας 7. Πρόγραμμα Παρέμβασης-Ημερήσιες δραστηριότητες Πίνακας 8. Διαδικασία Συλλογής Δεδομένων 124 Πίνακας 9. Κατανομή των κατασκηνωτών/-τριών με βάση την επαφή/εμπειρία με άτομα με αναπηρία/νκ στο οικογενειακό/φιλικό/κατασκηνωτικό περιβάλλον Πίνακας 10. Κατανομή των στελεχών με βάση την ενημέρωση/συμμετοχή/εμπειρία με άτομα με αναπηρία/νκ 129 Πίνακας 11. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 1 η μέτρηση. 130 Πίνακας 12. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 2 η μέτρηση. 130 Πίνακας 13. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 3 η μέτρηση. 131 viii

16 Πίνακας 14. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 4 η μέτρηση 131 Πίνακας 15. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 5 η μέτρηση 132 Πίνακας 16. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 1 η μέτρηση 133 Πίνακας 17. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 2 η μέτρηση 133 Πίνακας 18. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 3 η μέτρηση Πίνακας 19. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 4 η μέτρηση. 134 Πίνακας 20. Συντελεστής α του Cronbach και συσχετίσεις για την 5 η μέτρηση Πίνακας 21. Πρόβλεψη πρόθεσης για τους κατασκηνωτές/-τριες πριν το πρόγραμμα παρέμβασης. 136 Πίνακας 22. Πρόβλεψη πρόθεσης για τους κατασκηνωτές/-τριες μετά το πρόγραμμα παρέμβασης. 137 Πίνακας 23. Πρόβλεψη πρόθεσης για τα στελέχη πριν το πρόγραμμα παρέμβασης. 138 Πίνακας 24. Πρόβλεψη πρόθεσης για τα στελέχη μετά το πρόγραμμα παρέμβασης. 138 Πίνακας 25. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις για τους κατασκηνωτές/-τριες πριν και μετά Πίνακας 26. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις για τα στελέχη πριν και μετά Πίνακας 27. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις για τους κατασκηνωτές/-τριες στη μέτρηση διατήρησης. 151 Πίνακας 28. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις για τα στελέχη στη μέτρηση διατήρησης Πίνακας 29. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις για τους κατασκηνωτές/-τριες στη διαχρονική μέτρηση 164 ix

17 Πίνακας 30. Μέσοι όροι και τυπικές αποκλίσεις για τα στελέχη στη διαχρονική μέτρηση 172 ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΣΧΗΜΑΤΩΝ-ΓΡΑΦΗΜΑΤΩΝ Σελίδα Σχήμα 1. Απεικόνιση της Θεωρίας της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς.. 10 Γράφημα 1. Γράφημα 2. Γράφημα 3. Γράφημα 4. Γράφημα 5. Γράφημα 6. Γράφημα 7. Γράφημα 8. Γράφημα 9. Μέσοι όροι των στάσεων για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση 141 Μέσοι όροι της πρόθεσης για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση 142 Μέσοι όροι του αντιλαμβανόμενου ελέγχου για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση Μέσοι όροι της υποκειμενικής νόρμας για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση. 144 Μέσοι όροι των στάσεων για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση Μέσοι όροι της πρόθεσης για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση 148 Μέσοι όροι του αντιλαμβανόμενου ελέγχου για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση Μέσοι όροι της υποκειμενικής νόρμας για τις τρεις ομάδες στην αρχική και τελική μέτρηση. 150 Μέσοι όροι των στάσεων για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης Γράφημα 10. Μέσοι όροι της πρόθεσης για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης x

18 Γράφημα 11. Μέσοι όροι του αντιλαμβανόμενου ελέγχου για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης Γράφημα 12. Μέσοι όροι της υποκειμενικής νόρμας για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης. 157 Γράφημα 13. Μέσοι όροι των στάσεων για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης Γράφημα 14. Μέσοι όροι της πρόθεσης για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης Γράφημα 15. Μέσοι όροι του αντιλαμβανόμενου ελέγχου για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης Γράφημα 16. Μέσοι όροι της υποκειμενικής νόρμας για τις τρεις ομάδες στη μέτρηση διατήρησης Γράφημα 17. Μέσοι όροι των στάσεων για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση Γράφημα 18. Μέσοι όροι της πρόθεσης για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση Γράφημα 19. Μέσοι όροι του αντιλαμβανόμενου ελέγχου για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση. 169 Γράφημα 20. Μέσοι όροι της υποκειμενικής νόρμας για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση 171 Γράφημα 21. Μέσοι όροι των στάσεων για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση Γράφημα 22. Μέσοι όροι της πρόθεσης για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση Γράφημα 23. Μέσοι όροι του αντιλαμβανόμενου ελέγχου για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση. 177 Γράφημα 24. Μέσοι όροι της υποκειμενικής νόρμας για τις τρεις ομάδες στη διαχρονική μέτρηση 179 xi

19 ΕΙΣΑΓΩΓΗ Το ερευνητικό ενδιαφέρον για την αναπηρία και την ομαλή ενσωμάτωση των ατόμων με αναπηρία στο εκπαιδευτικό και κοινωνικό περιβάλλον, έχει ενταθεί τα τελευταία χρόνια, ίσως γιατί αποτελεί ένα από τα πλέον πολύπλοκα και αδιευκρίνιστα θέματα της εκπαίδευσης. Η αναπηρία προσδιορίζεται από πολλούς παράγοντες, οι οποίοι εντάσσονται τόσο στο ατομικό όσο και στο κοινωνικό επίπεδο, γι αυτό το λόγο επανειλημμένα ο ορισμός της αναπηρίας έχει αναδιατυπωθεί, ως αποτέλεσμα της αντίδρασης των αναπηρικών οργανώσεων και της ευαισθητοποίησης που επιδεικνύουν οι κοινωνίες στα ζητήματα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (Farrell, 2001). Δεδομένου ότι υπάρχουν πολλοί ορισμοί, θεωρίες, μοντέλα και προσεγγίσεις ως προς το πλαίσιο που τίθεται για τη μελέτη της αναπηρίας, είναι δύσκολη η αποκωδικοποίηση του εννοιολογικού της περιεχομένου. Άμεση συνέπεια αυτής της αδυναμίας αποτελούν οι δυσχέρειες στην ενιαία παιδαγωγική προσέγγιση των ατόμων με αναπηρία (Darling, 2003). Οι σύγχρονες προσεγγίσεις που κυριαρχούν στη μελέτη της αναπηρίας συνοψίζονται σε δύο μοντέλα, στα οποία θα γίνει σύντομη αναφορά πιο κάτω: α) το Ιατρικό Μοντέλο, το οποίο αφενός συσχετίζει την αναπηρία με τις βλάβες, την απώλεια ή την απόκλιση από τις «φυσιολογικές» ψυχολογικές, κινητικές ή βιολογικές λειτουργίες του ανθρώπινου σώματος και αφετέρου προτείνει την αποκατάστασή της ή, τουλάχιστον, την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεών της σε επίπεδο «περιορισμού της δραστηριότητας», και β) το Κοινωνικό Μοντέλο, το οποίο δίνει βαρύτητα στις επιδράσεις της κοινωνίας και του περιβάλλοντος, καθώς αντιμετωπίζει την αναπηρία ως στίγμα μιας κοινωνικής ομάδας και δίνει ιδιαίτερη έμφαση στους άγραφους κανόνες, αξίες ή στερεότυπα, παρά στις δυσκολίες του ατόμου να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις της κοινωνίας (Hedlund, 2000). Σύμφωνα με το τελευταίο μοντέλο το οποίο αντανακλά τις σύγχρονες ιδέες γύρω από την αναπηρία, οι περιορισμοί και τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία οφείλονται στη δομή και στην οργάνωση της κοινωνίας, στις στάσεις και τις συμπεριφορές των άλλων ατόμων και λιγότερο στα λειτουργικά τους προβλήματα (Barnes, 2000). Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), ο οποίος υιοθετεί το εν λόγω μοντέλο, ο όρος αναπηρία αναφέρεται 1

20 στη δυσκολία εκτέλεσης μιας δραστηριότητας και όχι σε μια ιατρική κατάσταση, μια διαφορετική εμφάνιση ή μια οποιαδήποτε βλάβη, ενώ στην Ελλάδα άτομα με αναπηρία θεωρούνται τα άτομα εκείνα που έχουν σημαντική δυσκολία μάθησης και προσαρμογής, εξαιτίας σωματικών, διανοητικών, ψυχολογικών, συναισθηματικών και κοινωνικών εμποδίων (Νόμος 3699/2008, ΦΕΚ Α 199/ ). Η αναπηρία αποτελεί περισσότερο κοινωνικό και όχι ένα ατομικό ζήτημα, εφόσον τα περισσότερα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία προέρχονται από την ίδια την κοινωνική οργάνωση και τις αλληλεπιδράσεις που αυτή ορίζει (Walker, 2006). Οποιαδήποτε παρέκκλιση από την κυρίαρχη κανονικότητα επικεντρώνεται στην προσπάθεια αποκατάστασής της, πράγμα που για τη ζωή των ατόμων με αναπηρία συνεπάγεται μη αποδοχή, καταπίεση, περιθωριοποίηση και κοινωνικό αποκλεισμό (Anderberg & Jönsson, 2005). Έννοιες, που κατά καιρούς έχουν χρησιμοποιηθεί για να δείξουν την πραγματική διάσταση του προβλήματος και τις στάσεις της κοινωνίας απέναντι στα άτομα με αναπηρία, είναι αυτές της προκατάληψης, του ρατσισμού, των κοινωνικών στερεοτύπων και του στίγματος (Diamond, 2001). Αυτή η διαφορετικότητα, ωστόσο, δεν θα έπρεπε να αποτελεί στίγμα ή κατηγορία αλλά προσδιορισμό μιας καθ όλα ισότιμης συμμετοχής στο κοινωνικό γίγνεσθαι τόσο θεωρητικά όσο και πρακτικά, για την προοπτική μιας πιο ανεκτικής κοινωνίας (Gladstone, 2002). Ο αναθεωρημένος Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης (Council of Europe, 1996) τονίζει το αναφαίρετο δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία στην ακαδημαϊκή μόρφωση, στον επαγγελματικό προσανατολισμό και στην κοινωνική ενσωμάτωση με ισότιμους όρους. Αυτή η αναθεώρηση αποκτά νόημα και ουσία εκπαιδευτική, κοινωνική και πολιτιστική, αφού εμπεριέχει, αλλά και αντικατοπτρίζει, την ιδεολογία και τη φιλοσοφία μιας «κοινωνίας για όλους» (Guralnick, Connor, Hammond, Gottman, & Kinnish, 1996). Πιο συγκεκριμένα, το θεσμικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στα άτομα με αναπηρία υποστηρίζει την κοινή συμμετοχή τους σε όλους τους τοµείς της ζωής με ισότιµους όρους, αποσκοπώντας στο σεβασμό των δικαιωμάτων τους και στην ενεργό ενσωμάτωσή τους στην κοινωνία (Katz & Mirenda, 2002). 2

21 Η εναλλακτική χρήση όρων όπως ένταξη, συνεκπαίδευση και ενσωμάτωση, για την περιγραφή της διαδικασίας της αλληλεπίδρασης ατόμων με και χωρίς αναπηρία τόσο στην εκπαίδευση όσο και στην κοινωνία (Carrington, 1999; Vislie, 2003), καθιστά απαραίτητη τη σημασιολογική διευκρίνιση τους. Ο όρος ένταξη ορίζει «την τοποθέτηση ενός ατόμου μέσα σε ένα σύνολο, ώστε να αποτελεί κάτι το ενιαίο μ αυτό» (Μπαμπινιώτης, 2006, σελ. 615). Ως εκπαιδευτική πρακτική, η ένταξη έχει ως στόχο την υποστήριξη των εκπαιδευτικών αναγκών των ατόμων με αναπηρία στις τάξεις του γενικού σχολείου (Block, 2007). Γενικότερα, η ένταξη έχει καθιερωθεί ως παγκόσμια εκπαιδευτική πoλιτική στην πράξη και ορίζεται ως μια φιλοσοφική προσέγγιση της κοινωνικής δικαιοσύνης στα σχολεία, έτσι ώστε όλα τα άτομα να αξιολογούνται ως μοναδικά συνεισφέροντα μέλη (DePauw & Doll-Tepper, 2000). Η ένταξη ως εκπαιδευτική πρακτική παρουσιάζει όμως και κάποιες δυσκολίες. Από τη μία πλευρά, εφόσον αναφέρεται στην είσοδο ενός ατόμου σε μια ομάδα και την ομαλή προσαρμογή του σ αυτήν, αποτελεί μία πολυδιάστατη διαδικασία, η οποία διαμορφώνεται βάσει των αξιών και των προτύπων της επικρατούσας ομάδας. Τα μέλη της κυρίαρχης ομάδος καλούνται να αποδεχτούν το εκάστοτε άτομο και να συμβιβαστούν με την παρουσία του. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα το άτομο με αναπηρία να δέχεται πολλές φορές τον οίκτο των μελών της, να παραγκωνίζεται ή σε κάποιες περιπτώσεις να καλλιεργείται αδιαφορία για την ύπαρξή του (Fend, 1989). Από την άλλη πλευρά στην εκπαιδευτική πρακτική της ένταξης οι ευκαιρίες για μάθηση είναι περιορισμένες, αφού πολλές φορές το παιδί βγαίνει από τη διαδικασία της (σχολικής) μάθησης και απομονώνεται σε κάποιο ιδιαίτερο χώρο, για να παρακολουθήσει εξειδικευμένη διδασκαλία πάνω σε κάποιο αντικείμενο, με σκοπό την ένταξή του στη σχολική τάξη. Η απομόνωση αυτή, όμως, έρχεται να δημιουργήσει μια κατάσταση διαφοράς μεταξύ των ατόμων με αναπηρία και των υπολοίπων παιδιών. Με αυτό τον τρόπο ξεχνιέται ο κοινωνικός ρόλος της σχολικής μονάδας και δημιουργείται μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα, όπου από τη μία η εικόνα των ατόμων με αναπηρία επηρεάζεται και από την άλλη οι προσδοκίες της τάξης από το άτομο με αναπηρία είναι περιορισμένες. Κυρίως, όμως, αυτή η αντιμετώπιση δε βοηθά στην 3

22 ενσωμάτωσή του από το σύνολο της τάξης και το καθιστά διαφορετικό κομμάτι της (Τσιναρέλης, 2000). Με τον όρο συνεκπαίδευση ή συμμετοχική εκπαίδευση γίνεται αναφορά στο «κοινό Σχολείο για Όλους», το οποίο παρέχει ευκαιρίες για διαμόρφωση κοινωνικών σχέσεων (Μπαμπινιώτης, 2006, σελ. 1701). Τα τελευταία χρόνια υπάρχει μία έντονη συζήτηση στην επιστημονική κοινότητα για τη συνεκπαίδευση και μάλιστα πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι ο όρος Ειδική Αγωγή (εφεξής ΕΑ) θα πρέπει να αντικατασταθεί από αυτόν της συνεκπαίδευσης (Ζώνιου-Σιδέρη, Ντεροπούλου-Ντέρου, & Βλάχου- Μπαλαφούτη, 2012). Με τον όρο συνεκπαίδευση νοείται η κατάργηση της ειδικής εκπαίδευσης που υπάρχει για τα άτομα με αναπηρία, με σκοπό να εντάσσονται στη γενική εκπαίδευση, μέσω της τροποποίησης των αναλυτικών προγραμμάτων και της ανάπτυξης κοινωνικών σχέσεων ανάμεσα στους μαθητές με και χωρίς αναπηρία (Cole & Meyer, 1991). Στόχος της συνεκπαίδευσης είναι η συνύπαρξη και συνδιδασκαλία των μαθητών με και χωρίς αναπηρία, σε κοινά σχολεία όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης. Σύμφωνα με την Cook (2004), η ένταξη είναι μια κατάσταση, ενώ η συνεκπαίδευση μια διαδικασία. Στην ένταξη, αυτό που έχει σημασία είναι ο τόπος όπου τα άτομα δέχονται διάφορες υπηρεσίες, ενώ στη συνεκπαίδευση εκείνο που έχει σημασία είναι η διαδικασία της δημιουργίας πλαισίων που να περιορίζουν τις δυσκολίες μάθησης και συμμετοχής, τις οποίες συναντούν τα άτομα με αναπηρία, διευκολύνοντας έτσι την κοινωνική ενσωμάτωσή τους και την εξάλειψη φαινομένων κοινωνικού αποκλεισμού (Nutbrown & Clough, 2004). Για να μπορέσει η συνεκπαίδευση να είναι επιτυχημένη θα πρέπει να υπάρχουν οι βάσεις και η κατάλληλη υποστήριξη για μία μακροχρόνια και σταθερή εξέλιξη, λαμβάνοντας όμως υπόψη όλες τις ιδιαιτερότητες που υπάρχουν στη ζωή ενός παιδιού με αναπηρία. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να λειτουργήσουν συνεργατικά όλοι οι παράγοντες του εκπαιδευτικού συστήματος, από τη νομοθεσία και την εκπαιδευτική πολιτική μέχρι τον εκπαιδευτικό και τους ίδιους τους μαθητές (Zipper & Simeonsson, 2004). Ο λόγος που η συνεκπαίδευση θεωρείται τόσο σημαντική είναι ότι, εκτός από εκπαιδευτική, έχει και κοινωνική διάσταση, διότι δε στοχεύει μόνο στο να παρέχει στους μαθητές με αναπηρία την απαιτούμενη εκπαίδευση αλλά και 4

23 κοινωνική ενσωμάτωση, αφού θα βιώνουν τις ίδιες συνθήκες με τους υπόλοιπους μαθητές (European Commission, 2000). Ως ενσωμάτωση ορίζεται «η συστηματική τοποθέτηση ενός ατόμου ως αδιάσπαστο μέρος ενός συγκροτημένου συνόλου» (Μπαμπινιώτης, 2006, σελ. 615). Στόχος της ενσωμάτωσης στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι η αποφυγή περιθωριοποίησης και απομόνωσης των ατόμων με αναπηρία, η ελαχιστοποίηση των διαφορών και η μεγιστοποίηση της αλληλεπίδρασης τόσο μέσα στο σχολείο όσο και στην κοινωνία. Με την ενσωμάτωση γίνονται όλοι μέλη μιας ομάδας με κοινή ταυτότητα κι αυτό κατορθώνεται με την κοινή συμμετοχή σε πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες (Connor & Ferri, 2007). Ένταξη είναι η μετάβαση του ατόμου από το ειδικό στο γενικό πλαίσιο, ενώ ενσωμάτωση είναι η διαδικασία με την οποία μεγιστοποιείται η αλληλεπίδραση μεταξύ ατόμων με και χωρίς αναπηρία και η συμμετοχή χωρίς διάκριση σε ευρύτερους τομείς, όπως στη διάθεση του ελεύθερου χρόνου, στην άθληση και στην αναψυχή (Τσιναρέλης, 2000). Η διαφορά ανάμεσα στην ένταξη και την ενσωμάτωση είναι η διατήρηση των προσωπικών χαρακτηριστικών. Η ενσωμάτωση αντιπροσωπεύει μια συνεχή αλληλεπίδραση, μια προοδευτική διαδικασία, μέσα από την οποία το άτομο διατηρεί το δικαίωμα να είναι ο εαυτός του, να είναι διαφορετικό (Hodkinson, 2007). Στηρίζεται σε αμοιβαίες διαδικασίες προσαρμογής, κατανόησης, κι αναγνώρισης των ικανοτήτων όλων των μελών της τάξης-ομάδας, σε τέτοιο βαθμό που το άτομο με αναπηρία να μπορεί να συνυπάρχει, να συν-ζει και να γίνεται αποδεκτό από τους γύρω του (Diamond, 2001). Είναι μια μακρόχρονη διαδικασία, όπου το άτομο καταλαμβάνει τη θέση που του αρμόζει, γίνεται αποδεκτό κι αποτελεί κρίκο μιας συνεχούς αλυσίδας. Για να συμβούν τα παραπάνω, απαιτείται αφενός η αδιάκοπη παρουσία όλων των μελών της ομάδας στον ίδιο χώρο, στην ίδια αίθουσα, κι αφετέρου η ύπαρξη μιας ισότιμης συμμετοχής στα κοινωνικά δρώμενα (Flem & Keller, 2000). Σύμφωνα με τη Sherrill (2004) η ενσωμάτωση μπορεί να κατηγοριοποιηθεί και να εξετασθεί ως: α) εκπαιδευτική, η οποία αναφέρεται στο βαθμό εμπλοκής στις δραστηριότητες μάθησης με τους μαθητές χωρίς αναπηρία και έχει ως στόχο τη δημιουργία ενός σχολείου για άτομα με και χωρίς αναπηρία, λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαίτερες δεξιότητες και την προσωπικότητα του κάθε παιδιού, προάγοντας τη μαθησιακή, ψυχολογική και 5

24 κοινωνική ανάπτυξή του, β) κοινωνική, η οποία αναφέρεται στη φύση και στον αριθμό των προσωπικών αλληλεπιδράσεων των ατόμων με και χωρίς αναπηρία. Περιλαμβάνει την κοινή συμμετοχή στις κοινωνικές δραστηριότητες κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οι άνθρωποι που συμμετέχουν ν αποτελούν μέρος ενός κοινωνικού ιστού. Αποτελεί μια προοδευτική διαδικασία, κατά την οποία ο ένας έχει το δικαίωμα να είναι διαφορετικός και γίνεται αποδεκτός παρά τη διαφορετικότητα και τις ανεπάρκειές του, καθώς ο άλλος τον καταλαβαίνει και τον αποδέχεται όπως είναι. Με αυτόν τον τρόπο κι οι δυο μαζί μαθαίνουν να συμβιώνουν και γ) πλήρη, που αναφέρεται στην πλήρη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία σε όλους τους τομείς της ζωής, μέσα σε ίδιους χώρους και κατά τέτοιο τρόπο, ώστε οι άνθρωποι που συμμετέχουν να αποτελούν ένα σταθερό κοινωνικό σύνολο. Η πλήρης συμμετοχή αποδεικνύεται από την αλληλεπίδραση και τη σύναψη σχέσεων, που κυμαίνονται από περιστασιακές ή και σταθερές γνωριμίες μέχρι στενές προσωπικές σχέσεις (Diamond, 2001). Προκειμένου η ενσωμάτωση να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να τεθεί ως προτεραιότητα η ενίσχυση της κοινωνικής αλληλεπίδρασης, γιατί έχει παρατηρηθεί γενικότερα ότι τα άτομα με αναπηρία αντιμετωπίζουν δυσκολίες σ αυτόν τον τομέα (Katz & Mirenda, 2002). Οι McGaha και Farran (2001), σε έρευνα που διεξήγαγαν σε άτομα με αναπηρία, παρατήρησαν ότι αλληλεπιδρούν λιγότερο με τους συνομηλίκους τους, σπάνια παίρνουν πρωτοβουλία για την έναρξη κάποιας κοινωνικής επαφής και δημιουργούν λιγότερες φιλίες, σε σύγκριση με τα άτομα που δεν έχουν κάποια αναπηρία. Αυτές οι συμπεριφορές είναι απόρροια της αντιμετώπισής τους, η οποία ήταν ανέκαθεν συνάρτηση του κοινωνικού κλίματος και των επιστημονικών αντιλήψεων κάθε εποχής. Επομένως, η αναπηρία δεν αποτελεί προσωπικό πρόβλημα αλλά αναφέρεται σ ένα πολύπλευρο σύστημα κοινωνικών περιορισμών και θεσμικών, πολιτιστικών και ψυχολογικών φραγμών, που περιορίζουν την ισότιμη αποδοχή αυτών των ατόμων (Ευαγγελινού, 2002). Έτσι, κατά καιρούς τα άτομα με αναπηρία θεωρήθηκαν άρρωστα, επικίνδυνα, κοινωνικό βάρος και γνώρισαν τον οίκτο, τη φιλανθρωπία, την απόρριψη, την κοινωνική απομόνωση και την εγκατάλειψη. Η αλλαγή των κοινωνικών αντιλήψεων για τον άνθρωπο, η ανάπτυξη των ειδικών επιστημών, των οργανισμών και των συλλόγων ΕΑ συντέλεσαν στην αλλαγή των στάσεων της κοινωνίας απέναντι στα άτομα με αναπηρία (Πολυχρονοπούλου, 2001). 6

25 Περαιτέρω, υποστηρίζεται ότι επιτυχία της ενσωμάτωσης εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από τις στάσεις των ατόμων που καλούνται να την υλοποιήσουν (Antonak & Linvey, 2000; Frederickson, Simmonds, Evans, & Soulsby, 2007). Οι στάσεις αποτελούν κεντρικές έννοιες της Κοινωνικής Ψυχολογίας και γι αυτόν το λόγο έχουν διατυπωθεί αρκετοί ορισμοί, χωρίς ωστόσο να υπάρχει συμφωνία μεταξύ των επιστημόνων. Ο Allport (1935) ήταν από τους πρώτους που όρισε τις στάσεις ως «νοητικές και ψυχικές καταστάσεις ετοιμότητας, που οργανώνονται από εμπειρίες κι ασκούν άμεση ή δυναμική επίδραση πάνω στις αντιδράσεις του ατόμου, σ όλα τα αντικείμενα και τις καταστάσεις με τις οποίες αυτό σχετίζεται» (σελ. 810). Οι στάσεις μπορούν επίσης να οριστούν ως οι ευμενείς ή δυσμενείς διαθέσεις ενός προσώπου απέναντι σε κάποιο άλλο ή απέναντι σε μια κοινωνική ομάδα. Οι διαθέσεις αυτές καλύπτουν συμπεριφορές ή στάσεις συμπεριφορών που περιλαμβάνουν άμεσες ή έμμεσες αλληλεπιδράσεις με τα άτομα ή τις κοινωνικές ομάδες (Petty & Cacioppo, 1981). Σύμφωνα με τον Ajzen (1988), οι στάσεις αποτελούν θετικές ή αρνητικές αντιδράσεις του ατόμου προς ένα άλλο άτομο, αντικείμενο ή συμπεριφορά. Οι Slininger, Sherrill και Jankowski (2000), εκφράζουν τις στάσεις ως μια ομάδα γνωστικών διεργασιών και πεποιθήσεων, που επηρεάζονται από το συναίσθημα και προδιαθέτουν το άτομο να εκδηλώσει κάποια συγκεκριμένα είδη συμπεριφοράς. Ο πιο κοινά αποδεκτός ορισµός των στάσεων είναι η τάση ενός ατόµου για µια γενικά θετική ή αρνητική απόκριση απέναντι σε άτοµα, αντικείµενα ή καταστάσεις. Η απόκριση βασίζεται στις πεποιθήσεις και προσδοκίες που κάποιος έχει σε σχέση µε το εξεταζόµενο άτομο (Ajzen, 2008). Οι συνιστώσες που συν-διαμορφώνουν τις στάσεις προς ένα άτομο είναι τρεις: γνωστικές, συναισθηματικές, και συμπεριφορικές (Γεώργας, 1995; Maisonneuve, 2001; Triandis, Adamopolous, & Brinberg, 1984). Η γνωστική συνιστώσα περιλαμβάνει αντιλήψεις και πληροφορίες σχετικά με το άτομο ή την κοινωνική ομάδα. Η συναισθηματική συνιστώσα των στάσεων περιλαμβάνει το συγκινησιακό κομμάτι, όπως δηλώσεις συμπάθειας ή αντιπάθειας προς το άτομο ή την κοινωνική ομάδα και τέλος η συμπεριφορική συνιστώσα περιλαμβάνει συμπεριφορικές προθέσεις και ενέργειες, όσον αφορά το άτομο ή την κοινωνική ομάδα. Επομένως, οι στάσεις θεωρούνται ως 7

26 ένας από τους παράγοντες ή τις μεταβλητές που καθορίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά και μπορούν να βοηθήσουν στη μελέτη και επεξήγηση των ανθρωπίνων πράξεων (Ajzen & Fishbein, 1980; Fishbein & Ajzen, 1975). Επιπλέον, οι κοινωνικές νόρμες, οι αναμενόμενες συνέπειες της συμπεριφοράς, τα κοινωνικά χαρακτηριστικά του ατόμου και οι ιδιαίτερες προθέσεις για συμπεριφορά απέναντι σε συγκεκριμένα θέματα θεωρείται ότι μπορούν να επηρεάσουν προς αυτήν την κατεύθυνση (Hall, 1994). Συνεπώς, οι στάσεις, αποτελούν το «κλειδί» για την αλλαγή της συμπεριφοράς απέναντι στα άτομα με διαφορετικά χαρακτηριστικά και ειδικότερα με αναπηρία (Sherrill, 2004). Η κάθε στάση ενδέχεται να διεγείρει θετικά, αρνητικά ή ουδέτερα συναισθήματα στο άτομο (Vash, 2001) και μπορεί να περάσει από διάφορα στάδια, όπως το στάδιο της απόρριψης και της κακομεταχείρισης, το στάδιο του οίκτου και της περίθαλψης, της ξεχωριστής εκπαίδευσης αλλά και το σύγχρονο στάδιο της διεκδίκησης των ίσων ευκαιριών εκπαίδευσης, συνεκπαίδευσης, ισότιμης συμμετοχής και αλληλεπίδρασης (Λαμπροπούλου & Παντελιάδου, 2000). Tο στάδιο της αλληλεπίδρασης διανύει τρεις φάσεις: Στην αρχή της επαφής, παρατηρείται ένα είδος πλασματικής αποδοχής, δηλαδή κι οι δύο μετέχοντες της αλληλεπίδρασης παραλείπουν την αναπηρία. Μετά από μικρό χρονικό διάστημα, συνειδητοποιείται η διαφορετικότητα των ρόλων, γίνεται η αναπηρία αποδεκτή και η σχέση πιο φυσιολογική. Τέλος, γίνεται μια ρεαλιστική εκτίμηση της αναπηρίας, απελευθερωμένη από αρνητικές στάσεις. Μια τέτοια προσέγγιση και πρακτική, προϋποθέτει τον περιορισμό των εμποδίων, την άρση των προκαταλήψεων, τη βελτίωση των στάσεων απέναντι στην αναπηρία, τη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία στην πολιτιστική ζωή, στα αναλυτικά προγράμματα, καθώς και στην ευρύτερη κοινοτική δραστηριότητα εντός και εκτός του σχολείου (Smith & Williams, 2005; Ζώνιου-Σιδέρη, 2011). Ωστόσο, το να κατανοήσει κανείς το πώς αναπτύσσονται οι θετικές ή οι αρνητικές στάσεις από μέρους των ανθρώπων δεν είναι απλή διαδικασία, καθώς οι αντιλήψεις και οι στάσεις μαθαίνονται και αποκτιούνται κάτω από την επίδραση διαφόρων παραγόντων (Vash, 2001). Σ αυτούς τους παράγοντες συγκαταλέγονται οι πεποιθήσεις των γονέων και των εκπαιδευτικών (Nikolaraizi et al., 2005), το σχολικό πρόγραμμα και το σχολικό 8

27 περιβάλλον (Nikolaraizi & DeReybekiel, 2001), καθώς κι οι άμεσες και έμμεσες εμπειρίες με συμβάντα και ανθρώπους, όπως για παράδειγμα, η επαφή και η αλληλεπίδραση με άτομα με αναπηρία (Diamond & Carpenter, 2000; Favazza, Phillipsen, & Kumar, 2000). Με την εξέλιξη της εκπαίδευσης αναπτύχθηκαν αρκετές θεωρίες στο χώρο της Κοινωνικής Ψυχολογίας, οι οποίες κατά καιρούς χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη των στάσεων των ατόμων χωρίς αναπηρία απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Σ αυτές περιλαμβάνονται η Θεωρία της Άμεσης Επαφής (Allport, 1935), η Θεωρία της Έμμεσης Γενίκευσης (Lott & Lott, 1960), η Θεωρία της Πειστικής Επικοινωνίας (Hovland, Janis, & Kelley 1953; Sherif & Hovland, 1961), η Κοινωνικο-Γνωστική Θεωρία (Sherrill, 1998), η Θεωρία των Διαπροσωπικών Σχέσεων (Selman, 1980), η Θεωρία της Αιτιολογημένης Συμπεριφοράς (Ajzen & Fishbein, 1980), (σύμφωνα με την οποία η συμπεριφορά του ατόμου δεν είναι πλήρως βουλητική), και η Θεωρία της Σχεδιασμένης Συμπεριφοράς (εφεξής ΘΣΣ) (Ajzen, 1985, 1991, 2002b), (η οποία αποτελεί εξέλιξη της Θεωρίας της Αιτιολογημένης Συμπεριφοράς με την προσθήκη του αντιλαμβανόμενου ελέγχου της συμπεριφοράς, ως πρόσθετο προάγγελο των προθέσεων της συμπεριφοράς). Ο αντιλαμβανόμενος έλεγχος της συμπεριφοράς εκφράζει την πεποίθηση ενός ατόμου ότι η δράση τελεί υπό τον άμεσο ελέγχό του που με τη σειρά του αυτός είτε επηρεάζει τη διαμόρφωση της πρόθεσης για την εκδήλωσή της, είτε επηρεάζει την ίδια τη συμπεριφορά (Ajzen, 1991). Η ΘΣΣ υποθέτει ότι η πρόθεση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προβλεφθεί η εκάστοτε συμπεριφορά και υπογραμμίζει πως η επίδραση των εσωτερικών και εξωτερικών παραγόντων πάνω σε ένα άτομο καθορίζει την απόφαση αυτού του ατόμου να ακολουθήσει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά (Conner & Armitage, 1998). Επομένως, το κύριο συστατικό που καθορίζει τη συμπεριφορά είναι η πρόθεση του ατόµου να δεχθεί να αποδώσει τη συμπεριφορά αυτή, με άλλα λόγια να δεχθεί την παρουσία ατόμων με αναπηρία, τόσο στο σχολείο όσο και στην κοινωνία (Theodorakis, Bagiatis, & Goudas, 1995). Σύμφωνα με αυτήν τη θεωρία, η ανθρώπινη δράση καθοδηγείται από τρία είδη πεποιθήσεων: τις πεποιθήσεις για τα πιθανά αποτελέσματα της συμπεριφοράς και τις αξιολογήσεις αυτών των αποτελεσμάτων (πεποιθήσεις συμπεριφοράς), τις πεποιθήσεις για τις 9

28 υποκειμενικές προσδοκίες των άλλων και του κινήτρου για να συμμορφωθεί το άτομο με αυτές τις προσδοκίες (υποκειμενικές πεποιθήσεις) και τις πεποιθήσεις για την ύπαρξη παραγόντων που μπορεί να διευκολύνουν ή να εμποδίσουν την απόδοση της συμπεριφοράς και την αντιλαμβανόμενη δύναμη αυτών των παραγόντων (πεποιθήσεις ελέγχου), (Σχήμα 1). Στα αντίστοιχα σύνολά τους, οι πεποιθήσεις συμπεριφοράς παράγουν ευνοϊκές ή δυσμενείς στάσεις απέναντι στη συμπεριφορά, οι υποκειμενικές πεποιθήσεις οδηγούν στην αντιλαμβανόμενη κοινωνική πίεση ή την υποκειμενική νόρμα και οι πεποιθήσεις ελέγχου προκαλούν τον αντιλαμβανόμενο έλεγχο της συμπεριφοράς. Ο συνδυασμός των στάσεων απέναντι στη συμπεριφορά, του υποκειμενικού προτύπου και του αντιλαμβανόμενου ελέγχου της συμπεριφοράς οδηγεί στο σχηματισμό της πρόθεσης της συμπεριφοράς. Κατά γενικό κανόνα, όσο πιο ευνοϊκές είναι οι στάσεις και η υποκειμενική νόρμα, κι όσο πιο μεγάλος ο αντιλαμβανόμενος έλεγχος συμπεριφοράς τόσο πιο ισχυρή πρέπει να είναι η πρόθεση ενός ατόμου να αποδώσει την εν λόγω συμπεριφορά (Ajzen, 2002a, 2002b). Συνοψίζοντας, η ΘΣΣ τονίζει ότι ένα άτομο τείνει να υιοθετήσει μία συμπεριφορά όταν α) την αξιολογεί θετικά, β) πιστεύει ότι οι «σημαντικοί άλλοι» θα εγκρίνουν τη συγκεκριμένη συμπεριφορά και γ) αντιλαμβάνεται ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά βρίσκεται κάτω από τον έλεγχό του (Conner & Armitage, 1998). Πεποιθήσεις Συμπεριφοράς σσςς Στάσεις απέναντι στη συμπεριφορά Υποκειμενικές Πεποιθήσεις Υποκειμενική Νόρμα Πρόθεση Συμπεριφoρά Πεποιθήσεις Ελέγχου Αντιλαμβανόμενος Έλεγχος Συμπεριφοράς Έλεγχος Πραγματικής Συμπεριφοράς σς Σχήμα 1. Απεικόνιση της ΘΣΣ (Ajzen, 1991, σελ. 182). 10

29 Η ΘΣΣ έχει χρησιμοποιηθεί ως θεωρητικό πλαίσιο και έχει εφαρμοστεί σε μεγάλο αριθμό ερευνών στο χώρο της υγείας αλλά και της εκπαίδευσης. Χαρακτηριστικά παραδείγματα ερευνών που έχουν εφαρµόσει τη ΘΣΣ είχαν ως αντικείµενο τη φυσική δραστηριότητα (Bebetsos & Antoniou, 2009; Biddle & Nigg, 2000; Greenockle, Lee, & Lomax, 1990; Hagger, Chatzisarantis, & Biddle, 2002; Lazuras, Ourda, Barkoukis, & Tsorbatzoudis, 2011; Savvidou, Lazuras, & Tsorbatzoudis, 2012; Smith & Biddle, 1999; Theodorakis, 1994; Tsorbatzoudis & Emmanouilidou, 2005), τη διδασκαλία και εκπαίδευση ατόμων με αναπηρία (Ammah & Hodge, 2005; Conatser, Block, & Gansneder, 2002; Hodge, Ammah, Casebolt, Lamaster, & O Sullivan, 2004; Kodish, Kulinna, Martin, Pangrazi, & Darst, 2006; Kudláček, Válková, Sherrill, Myers, & French, 2002; Rizzo & Vispoel, 1991; Sato, Hodge, Murata, & Maeda, 2007; Theodorakis et al., 1995), την εκπαίδευση παιδιών διαφόρων εθνικοτήτων (Tsigilis, Tsioumis, & Gregoriadis, 2006), τις συνήθειες πρωτοετών φοιτητών στη μελέτη (Sideridis & Kaissidis-Rodafinos, 2001), το κάπνισμα (Bebetsos, Papaioannou, & Theodorakis, 2003; Hanson, 2005), τη λήψη ντόπινγκ (Lazuras, Barkoukis, Rodafinos, & Tsorbatzoudis, 2010), την κατανάλωση οινοπνευματωδών ποτών (Quinlan, Jaccard, & Blanton, 2006), την εθελοντική προσφορά (Giles & Cairns, 1995; Harrison, 1995; Okun & Sloane, 2002; Ζουρνατζή, Τσιγγίλης, Γραμματικόπουλος, & Κουστέλιος, 2004), την υγιεινή διατροφή και την πρόγνωση των διατροφικών συνηθειών (Beale & Manstead, 1991; Bebetsos, Chroni, & Theodorakis, 2002; Dutta-Bergman, 2005; Godin & Kok, 1996; Leganger & Kraft, 2003; Prell, Berg, Jonsson, & Lissner, 2005; Sparks, Hedderley, & Shepherd, 1992; Sparks & Shepherd, 1992; Thompson, Haziris, & Alekos, 1994; Tsorbatzoudis, 2005). Σύμφωνα με τα αποτελέσματα των παραπάνω ερευνών, η ΘΣΣ βρέθηκε να είναι ιδιαίτερα αποδεκτή και να έχει μεγαλύτερη ισχύ προβλεψιμότητας σε διάφορες συμπεριφορές, όταν συγκρίθηκε με άλλα μοντέλα της κοινωνικής ψυχολογίας (Ajzen, 1991; Armitage & Conner, 2001; Koutromanos, 2006). Ιδιαίτερα η πρόθεση αποτελεί, σύμφωνα με τη θεωρία, τον κυριότερο παράγοντα πρόβλεψης της πραγματικής συμπεριφοράς. Εάν υπάρχει η αίσθηση ικανοποιητικού ελέγχου της πραγματικής συμπεριφοράς, τότε αυξάνονται οι πιθανότητες στα άτομα να υλοποιήσουν τις προθέσεις τους, όταν τους δοθεί η κατάλληλη ευκαιρία. 11

30 Απώτερος σκοπός της κατανόησης των µηχανισµών διαµόρφωσης της συµπεριφοράς των ανθρώπων είναι η σχεδίαση και η εφαρµογή εκπαιδευτικών µέτρων και παρεµβάσεων, που στοχεύουν στη µεταβολή αυτής της συµπεριφοράς. Αν και η εν λόγω θεωρία δεν περιλαµβάνει προτάσεις για µεταβολή των παραγόντων διαµόρφωσης της συµπεριφοράς, δηλαδή τον τρόπο με τον οποίο µπορούν να µεταβληθούν οι εξέχουσες πεποιθήσεις ή να ενταχθούν οι νέες προθέσεις (Project Max, 2007), ο Αjzen (2005) υποστηρίζει ότι η ΘΣΣ παρέχει σηµαντικές πληροφορίες για το σχεδιασµό των αντίστοιχων παρεµβάσεων. Εφόσον η συµπεριφορά, σύµφωνα µε τη ΘΣΣ, διαµορφώνεται από τους παράγοντες των στάσεων, της υποκειμενικής νόρμας και του αντιλαµβανόµενου ελέγχου, οποιαδήποτε προσπάθεια µεταβολής της συµπεριφοράς πρέπει να στοχεύει σ αυτούς τους παράγοντες. Έτσι, μεταβολές σ αυτούς τους παράγοντες θα µπορούσαν να παράγουν µεταβολές στην πρόθεση και -θεωρώντας ότι δεν υπάρχουν προβλήµατα ελέγχου της συµπεριφοράς- στη συνέχεια θα µπορούσε να επέλθει η επιθυµητή αλλαγή της συµπεριφοράς. Ο ίδιος ο Ajzen (2005) επισημαίνει ότι, πριν από το σχεδιασµό οποιασδήποτε παρέµβασης, είναι απαραίτητη η διεξαγωγή έρευνας για την ανάδειξη των εξέχουσων πεποιθήσεων του πληθυσµού αναφοράς και τη σχετική βαρύτητα τους στη διαµόρφωση των στάσεων, της υποκειμενικής νόρμας και αντιλαµβανόµενου ελέγχου. Αυτή η γνώση µπορεί να βοηθήσει τους εκάστοτε ερευνητές να σχεδιάσουν παρεµβάσεις που έχουν ως στόχο τους είτε τη µεταβολή των εξεχουσών πεποιθήσεων, είτε την προώθηση νέων πεποιθήσεων που υποστηρίζουν την επιθυµητή συµπεριφορά. Το ερώτηµα όμως, µε ποιο τρόπο οι εξέχουσες πεποιθήσεις αλλάζουν ή οι νέες πεποιθήσεις εντάσσονται στις ήδη υπάρχουσες παραµένει αναπάντητο. Oι Ajzen και Manstead (2007) εξηγούν ότι το µοντέλο της ΘΣΣ δεν σχεδιάστηκε ως µοντέλο αλλαγής των πεποιθήσεων, αλλά ως ένα βαθμό µπορεί να χρησιµοποιηθεί γι αυτόν το σκοπό. Παράλληλα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για το σχεδιασµό αποτελεσµατικών εκπαιδευτικών παρεµβάσεων, που να στηρίζονται στην κοινή υπόθεση ότι οι αλλαγές στις πεποιθήσεις εξαρτώνται σε σηµαντικό βαθµό από τη διανοητική συµµετοχή των ατόμων που αποτελούν το στόχο της εκάστοτε παρέµβασης. 12

31 Καινοτόμα προγράμματα παρέμβασης, τα οποία σχεδιάζονται με στόχο την προαγωγή της ευαισθητοποίησης και της κοινωνικής αλληλεπίδρασης των ατόμων με και χωρίς αναπηρία, μπορούν να βελτιώσουν τις πεποιθήσεις και κατ επέκταση τις στάσεις (Odom, 2000). Η θέση αυτή στηρίζεται στο γεγονός ότι όλα τα άτομα, ανεξαρτήτως αναπηρίας, μπορούν να επωφεληθούν από τα προγράμματα παρέμβασης, διαμέσου της κοινωνικής συμπεριφοράς, της ανάπτυξης κοινωνικών δεξιοτήτων, της κοινωνικής αποδοχής και της δημιουργίας φιλίας (Glynis & Elaine, 2005). Τα περισσότερα από αυτά τα προγράμματα παρέμβασης χρησιμοποιούν μια ποικιλία μεμονωμένων ή συνδυαστικών στρατηγικών και τεχνικών, που ως κύριο στόχο τους έχουν την προώθηση γνώσεων και θετικών στάσεων απέναντι στα άτομα με αναπηρία. Μερικές από αυτές τις στρατηγικές/τεχνικές που χρησιμοποιούνται πιο συχνά είναι όσες περιέχουν επαφή με άτομα με αναπηρία, πληροφορίες για θέματα που αφορούν στο συγκεκριμένο πληθυσμό, συζητήσεις που αφορούν μη ακαδημαϊκές εμπειρίες σε μικρές ομάδες, συνεργατικές-ομαδικές εργασίες, ανάπτυξη διαπροσωπικών σχέσεων, προσομοίωση της αναπηρίας και εκπαιδευτικά προγράμματα δράσης (Holtz & Tessman, 2007; Krahé & Altwasser, 2006; Swaim & Morgan, 2001). Πιο αναλυτικά: 1. Επαφή με άτομα με αναπηρία Τα προγράμματα παρέμβασης που στηρίζονται στην επαφή δίνουν την ευκαιρία ανταλλαγής προσωπικών εμπειριών μέσω προγραμματισμένων επικοινωνιών, καθώς επίσης και κατά τη διάρκεια προγραμματισμένων γεγονότων, όπως παιχνιδιών, διαλέξεων και συζητήσεων, εξόδων ή ταξιδιών, στοχεύοντας στην άμεση επαφή με το υποκείμενο που υφίσταται αρνητικές στάσεις. Ο Evans (1976) υποστηρίζει ότι μια τέτοια επαφή χρειάζεται να είναι πολύ καλά δομημένη, δηλαδή, ο τύπος της δραστηριότητας, ο χρόνος και ο χώρος της επαφής πρέπει να είναι προγραμματισμένα και η αλληλεπίδραση πρέπει να είναι εξαντλητικά ελεγχόμενη, καθώς έρευνες αναφέρουν ότι αυτή η τεχνική μπορεί να έχει και αντίθετα από τα προσδοκώμενα αποτελέσματα (Armstrong, Rosenbaum, & King, 1987; Diamond, Hestenes, Carpenter, & Innes, 1997). Διαφαίνεται, επομένως, ότι τα προγράμματα που βασίζονται σε προσωπική επαφή δημιουργούν συνθήκες στις οποίες αναπτύσσονται θετικά αποτελέσματα, όταν η επαφή αναπτυσσόμενη σε ένα καλά δομημένο περιβάλλον, είναι συνεχόμενη και έντονη, με έναν τρόπο ο οποίος επιτρέπει 13

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ. Φοινίκη Αλεξάνδρου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΕΠΙΛΟΧΕΙΑ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ: Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΚΑΤ ΟΙΚΟΝ ΝΟΣΗΛΕΙΑΣ Φοινίκη Αλεξάνδρου Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση

Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής. MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Πανεπιστήμιο Κύπρου Τμήμα Επιστημών της Αγωγής Φιλοσοφία του προγράμματος MA Ειδική και Ενιαία Εκπαίδευση Η Κυπριακή κοινωνία, πολυπολιτισμική εκ παραδόσεως και λόγω ιστορικών και γεωγραφικών συνθηκών

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ Πτυχιακή Διατριβή Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Κα Παναγιώτα Ταμανά ΣΤΑΣΕΙΣ ΚΑΙ ΠΕΠΟΙΘΗΣΕΙΣ ΑΤΟΜΩΝ ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΣΤΟ ΕΜΒΟΛΙΟ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΚΑΡΚΙΝΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη

κατεύθυνση της εξάλειψης εθνοκεντρικών και άλλων αρνητικών στοιχείων που υπάρχουν στην ελληνική εκπαίδευση έτσι ώστε η εκπαίδευση να λαμβάνει υπόψη ΕΙΣΑΓΩΓΗ Είναι γνωστό ότι, παραδοσιακά, όπως άλλα εκπαιδευτικά συστήματα έτσι και το ελληνικό στόχευαν στην καλλιέργεια και ενδυνάμωση της εθνοπολιτιστικής ταυτότητας. Αυτό κρίνεται θετικό, στο βαθμό που

Διαβάστε περισσότερα

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015

Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής Ευθύνης για Παιδιά και Νέους Αθήνα, Ιούνιος 2015 Η Επίδραση της Επαφής και της Διαδραστικής Συνεργασίας με Νέους με Αναπηρίες στη Στάση των Μαθητών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης: Ένα Πιλοτικό Πρόγραμμα Παρέμβασης Σ.Κ.Ε.Π. - Σύνδεσμος Κοινωνικής

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ Εισαγωγή Ενεργός συμμετοχή Κοινωνική αλληλεπίδραση Δραστηριότητες που έχουν νόημα Σύνδεση των νέων πληροφοριών με τις προϋπάρχουσες γνώσεις Χρήση στρατηγικών Ανάπτυξη της αυτορρύθμισης και εσωτερική σκέψη

Διαβάστε περισσότερα

Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα που έχει να αντιμετωπίσει ένα άτομο με αναπηρία, δεν είναι τόσο η διαφορετικότητα αυτή καθ εαυτή, όσο η αρνητική

Ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα που έχει να αντιμετωπίσει ένα άτομο με αναπηρία, δεν είναι τόσο η διαφορετικότητα αυτή καθ εαυτή, όσο η αρνητική ...Σου Διαφορετικά! Η ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΣΥΝ ΥΠΕΥΘΥΝΟΤΗΤΑΣ για ΝΑ ΣΠΑΣΟΥΜΕ ΤΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ Η Καταπολέμηση του Στίγματος και του Κοινωνικού Αποκλεισμού των Νέων με Αναπηρίες μέσω της Ευαισθητοποίησης και Κοινωνικοποίησης

Διαβάστε περισσότερα

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου

Υπεύθυνη Επιστημονικού Πεδίου Χρυσή Χατζηχρήστου «ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (Σχολείο 21 ου αιώνα) Νέο Πρόγραμμα Σπουδών, Οριζόντια Πράξη» MIS: 295450 Υποέργο 1: «Εκπόνηση Προγραμμάτων Σπουδών Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και οδηγών για τον εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ

ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Ενισχύστε την Αυτοπεποίθηση των Παιδιών Βελτιώνοντας & Μαθαίνοντας τον Γονεϊκό Τύπο!!! ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΑΝΤΩΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ, Μ.Α. ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ Κλεισθένους 12 (Στοά Κοββατζή) 1 ος όροφος Τηλ.: 2742029421 Κιν.: 6979985566

Διαβάστε περισσότερα

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ»

«ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΝΤΑΞΗ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ» Σίμος Δανιηλίδης Δήμαρχος Συκεών, Μέλος Δ.Σ. ΚΕΔΚΕ Με ιδιαίτερη χαρά συμμετέχω στη 4 η Γενική Συνέλευση αποδήμων Αιρετών της Αυτοδιοίκησης. Γνωρίζετε

Διαβάστε περισσότερα

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Η θέση ύπνου του βρέφους και η σχέση της με το Σύνδρομο του αιφνίδιου βρεφικού θανάτου. Χρυσάνθη Στυλιανού Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας

Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Dr. Anthony Montgomery Επίκουρος Καθηγητής Εκπαιδευτικής & Κοινωνικής Πολιτικής antmont@uom.gr Θεμελιώδεις Αρχές Επιστήμης και Μέθοδοι Έρευνας Αυτό το μάθημα

Διαβάστε περισσότερα

«Παραολυμπιακή Ημέρα Στο Σχολείο»

«Παραολυμπιακή Ημέρα Στο Σχολείο» «Παραολυμπιακή Ημέρα Στο Σχολείο» ΤΕΦΑΑ Σερρών Εργαστήριο Προσαρμοσμένης Φυσικής Αγωγής Παραολυμπιακή Ημέρα Σχολείο Ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα για παιδιά, νέους και εκπαιδευτικούς που στοχεύει να διδάξει

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία

ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Η ψυχολογία των αθλητών και η άμεση σχέση της με την προπόνηση και τη φυσικοθεραπεία ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 1. Κριτήρια Επιλογής Θέματος キ キ キ キ ενδιαφέρον απόκτηση γνώσεων και πληροφοριών διαμόρφωση απόψεων για το θέμα φιλομάθεια για τη ψυχολογία των αθλητών 2. Τίτλος της έρευνας Η ψυχολογία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D σχετιζόμενα με το βρογχικό άσθμα στα παιδιά και στους έφηβους Κουρομπίνα Αλεξάνδρα Λεμεσός [2014] i ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή ΜΕΛΕΤΗ ΤΗΣ ΕΚΛΕΚΤΙΚΗΣ ΚΑΤΑΛΥΤΙΚΗΣ ΟΞΕΙΔΩΣΗΣ ΤΟΥ ΜΕΘΑΝΙΟΥ ΠΡΟΣ ΔΙΟΞΕΙΔΙΟ ΤΟΥ ΑΝΘΡΑΚΑ Βασιλική

Διαβάστε περισσότερα

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι,

www.psychologyonline.gr Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Newsletter Αθλητικής Ψυχολογίας, Ιανουαρίου Φεβρουαρίου 2009 Αγαπητοί Φίλοι, Μετά την σύντοµη ανάπαυλα των Χριστουγεννιάτικων διακοπών µας, έφτασε ένας ορεξάτος και Ολόφρεσκος Νέος Χρόνος που κουβαλά µαζί

Διαβάστε περισσότερα

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος

Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Η Ψυχική υγεία του παιδιού και ο ρόλος του ευρύτερου περιβάλλοντος Κάθε παιδί έχει το δικαίωμα να ζει και να μεγαλώνει σ ένα υγιές περιβάλλον, το οποίο θα διασφαλίζει και θα προάγει την σωματική και ψυχική

Διαβάστε περισσότερα

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή

Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος 1 Εισαγωγή Τα σχέδια μαθήματος αποτελούν ένα είδος προσωπικών σημειώσεων που κρατά ο εκπαιδευτικός προκειμένου να πραγματοποιήσει αποτελεσματικές διδασκαλίες. Περιέχουν πληροφορίες

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ

ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΚΕΝΤΡΟ ΕΦΑΡΜΟΣΜΕΝΗΣ ΨΥΧΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΨΥΧΟΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ Περιγραφή Συμβουλευτικής ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των Συμβουλευτικών Κέντρων. Τα Συμβουλευτικά Κέντρα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου

ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ. Λουκία Βασιλείου ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ ΕΦΗΒΙΚΗ ΚΑΚΟΠΟΙΗΣΗ: ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΥΓΕΙΑ Λουκία Βασιλείου 2010646298 Επιβλέπουσα καθηγήτρια: Δρ.

Διαβάστε περισσότερα

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο

Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Γονεϊκές αντιλήψεις για τη δομή της παιδικής προσωπικότητας σε Ελλάδα και Κύπρο Βασίλης Παυλόπουλος Τομέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήμιο Αθηνών Ανακοίνωση στο 7 ο Πανελλήνιο Συνέδριο Ψυχολογικής Έρευνας, Λευκωσία,

Διαβάστε περισσότερα

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί

Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας. Σκοποί Επιδιώξεις της παιδαγωγικής διαδικασίας Σκοποί Θεματικές ενότητες Διαμόρφωση των σκοπών της αγωγής Ιστορική εξέλιξη των σκοπών της αγωγής Σύγχρονος προβληματισμός http://users.uoa.gr/~dhatziha/ Διαφάνεια:

Διαβάστε περισσότερα

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης.

ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ. το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ. @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ! Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ το ΠΑΙΔΙ ΚΑΙ Η ΑΝΑΓΝΩΣΗ ΣΤΑΣΕΙΣ, ΠΡΟΤΙΜΗΣΕΙΣ, ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ @ Επιστήμες της αγωγής Διευθυντής Μιχάλης Κασσωτάκης ί>ηγο^η 26 Επιστήμες της Αγωγής 26 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ Δ. ΜΑΛΑΦΑΝΤΗΣ ΤΟ

Διαβάστε περισσότερα

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ

Διακήρυξη. των Δικαιωμάτων. και Ευθυνών. των Εθελοντών ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΠΡΟΕΔΡΙΑ ΚΑΙ ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΜΕΓΑΡΟ ΓΡΑΦΕΙΟ ΕΠΙΤΡΟΠΟΥ ΕΘΕΛΟΝΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΗ ΚΥΒΕΡΝΗΤΙΚΩΝ ΟΡΓΑΝΩΣΕΩΝ Διακήρυξη των Δικαιωμάτων και Ευθυνών των Εθελοντών Συμμετέχω Διαμορφώνω Συμμετέχω Έχω ρόλο

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.)

ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΚΕΝΤΡΟ ΕΡΕΥΝΩΝ ΓΙΑ ΘΕΜΑΤΑ ΙΣΟΤΗΤΑΣ (Κ.Ε.Θ.Ι.) ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ ΤΩΝ ΔΡΑΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΡΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΟΤΗΤΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ (Π.Ι.Ε.)

Διαβάστε περισσότερα

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας

Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Το Τμήμα Ψυχολογίας Α.Π.Θ. Χριστίνα Αθανασιάδου, λέκτορας Σημαντικά στοιχεία Το μεγαλύτερο ποσοστό των ψυχολόγων αυτοαπασχολείται. Οι ευκαιρίες απασχόλησης για όσους/ες δεν έχουν μεταπτυχιακή εξειδίκευση

Διαβάστε περισσότερα

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω

Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το παιδί μου έχει αυτισμό Τώρα τι κάνω Το όνειρο Ένα ζευγάρι περιμένει παιδί. Τότε αρχίζει να ονειρεύεται αυτό το παιδί. Κτίζει την εικόνα ενός παιδιού μέσα στο μυαλό του. Βάσει αυτής της εικόνας, κάνει

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία

Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Μεταπτυχιακό στην Εκπαιδευτική/Σχολική Ψυχολογία Στόχοι του Προγράμματος Ο γενικός στόχος του προγράμματος είναι η ανάπτυξη επιστημονικής γνώσης στη θεωρία και στην εφαρμογή των ψυχολογικών και κοινωνικών

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Ξένων Γλωσσών

Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κέντρο Ξένων Γλωσσών Αυτή η περίοδος για τους κηδεμόνες των μαθητών/τριών είναι περίοδος σχολαστικής αναζήτησης και έρευνας. Είναι περίοδος άγχους ποιο Κέντρο Ξένων Γλωσσών θα διαλέξουν προκειμένου τα

Διαβάστε περισσότερα

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις

Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές προσεγγίσεις Έργο: «Ένταξη παιδιών παλιννοστούντων και αλλοδαπών στο σχολείο - για τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Γυμνάσιο)» Επιμορφωτικό Σεμινάριο Η διαπολιτισμική διάσταση των φιλολογικών βιβλίων του Γυμνασίου: διδακτικές

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ Φλώρινα, Ιούνιος 2012 ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΔΙΕΞΟΔΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΔΥΤΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑ Κ. ΣΑΡΡΗ ΑΝ. ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΤΒΣ ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΔΡΑΣΕΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗΣ ΓΔ Στο πλαίσιο

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ

ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ. Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ ΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΑΘΛΗΤΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΚΑΛΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ Γιώργος Τζέτζης Αναπ. Καθηγητής ΤΕΦΑΑ/ΑΠΘ Ο ρόλος της άσκησης για όλους Η άσκηση με την συστηματική καθοδήγηση αποτελεί ουσιαστική κοινωνική επένδυση γιατί

Διαβάστε περισσότερα

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger

Tony Attwood. Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Tony Attwood Κατάλληλα Εκπαιδευτικά Πλαίσια για Παιδιά με Σύνδρομο Asperger Το παιδί με σύνδρομο Asperger δεν παρουσιάζει το ίδιο προφίλ συμπεριφοράς και μαθησιακών ικανοτήτων με το παιδί που εμφανίζει

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΑΚΑ ΦΡΟΝΤΙΣΤΗΡΙΑ ΚΟΛΛΙΝΤΖΑ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Νάκου Αλεξάνδρα Εισαγωγή στις Επιστήμες της Αγωγής Ο όρος ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΤΗΣ ΑΓΩΓΗΣ δημιουργεί μία αίσθηση ασάφειας αφού επιδέχεται πολλές εξηγήσεις. Υπάρχει συνεχής διάλογος και προβληματισμός ακόμα

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 3 ΠΕΡΙΓΡΑΦΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ: Η ΜΕΣΗ ΤΙΜΗ ΚΑΙ Η ΔΙΑΜΕΣΟΣ... 29 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1 ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 1 Μεταβλητές...5 Πληθυσμός, δείγμα...7 Το ευρύτερο γραμμικό μοντέλο...8 Αναφορές στη βιβλιογραφία... 11 2 ΤΟ PASW ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ... 13 Περίληψη... 13 Εισαγωγή... 13 Με μια ματιά...

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ. Πτυχιακή Εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία ΙΕΡΕΥΝΗΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΠΕ ΩΝ ΘΝΗΣΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΑΙΤΙΩΝ ΠΡΟΚΛΗΣΗΣ ΘΑΝΑΤΟΥ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΨΥΧΟΓΕΝΗ ΑΝΟΡΕΞΙΑ Γεωργία Χαραλάµπους Λεµεσός

Διαβάστε περισσότερα

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015

Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ Προγράμματα εκπαίδευσης ενηλίκων, οργάνωση και αποτελεσματικότητα Ανδρέας Γεωργούδης, Λειτουργός Π.Ι. Λεμεσός Ιούνιος 2015 1 Εκπαίδευση ενηλίκων 2

Διαβάστε περισσότερα

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης. Ανδρουλακάκη Αικατερίνη Π.Μ.Σ. ΔΙΕΘΝΗΣ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ Οργανωσιακή Δέσμευση και η επίδρασή της στην εργασιακή ικανοποίηση των υπαλλήλων της Ανώτατης Τεχνολογικής Εκπαίδευσης Ανδρουλακάκη Αικατερίνη

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ»

Κέντρο Πρόληψης των Εξαρτήσεων και Προαγωγής της Ψυχοκοινωνικής Υγείας Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς «ΝΗΡΕΑΣ» Εργαστήριο δικτύωσης σε εκπαιδευτικούς πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης με θέμα: «Η συναισθηματική νοημοσύνη και η επίδρασή της στην εκπαιδευτική διαδικασία» 6 7 Μαΐου 2014 Κέντρο Πρόληψης των

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti

Οδηγός εκπαιδευτή. Ενότητα κατάρτισης. Ένταξη και αποδοχή. Επιμέλεια Miguel Santos. Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti Οδηγός εκπαιδευτή Ενότητα κατάρτισης Ένταξη και αποδοχή Επιμέλεια Miguel Santos Συγγραφείς Stefano Cobello Roberto Grison Maria Rosa Aldrighetti 1 ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ Ενότητα κατάρτισης για γονείς και

Διαβάστε περισσότερα

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς

Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς Πυξιδίσματα: Ένα καινοτόμο πρόγραμμα πρόληψης και αγωγής υγείας για τους βρεφονηπιακούς και παιδικούς σταθμούς των Α.Πορτσέλη, Μ. Κυριακίδου Η παρούσα εισήγηση αφορά στην παρουσίαση ενός καινοτόμου προγράμματος

Διαβάστε περισσότερα

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ

Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΤΙΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΕΣ ΗΛΙΚΙΕΣ Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΟΥ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟΥ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΟΔΟΣΦΑΙΡΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟΙ ΠΑΙΚΤΕΣ ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΛΥΤΕΡΟΣ ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ Ο ΠΡΟΠΟΝΗΤΗΣ ΣΗΜΕΡΑ Εμπειρικές γνώσεις Έλλειψη μεθοδολογίας

Διαβάστε περισσότερα

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ

Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ Αγγελική Γενά agena@ppp.uoa.gr ΣΗΜΑΝΤΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑΣ ΓΙΑ ΕΝΤΑΞΗ ΠΑΙΔΙΩΝ ΜΕ ΑΥΤΙΣΜΟ ΣΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Α. ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ Επίσταση Προσοχής Ομαδική & όχι

Διαβάστε περισσότερα

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος

Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Σχολικό πλαίσιο Οικογένεια με αυτιστικό παιδί Δώρα Παπαγεωργίου Κλινική Ψυχολόγος Η απώλεια του «ονειρεμένου παιδιού» Οι γονείς βιώνουν μιαν απώλεια. Βιώνουν την απώλεια του παιδιού που έκτισαν μέσα στο

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής

Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής Ερωτήσεις Αθλητικής Ψυχολογίας Σχολή Προπονητών Γυμναστικής 1. Το ερευνητικό αντικείμενο της αθλητικής ψυχολογίας έχει (α) ψυχοφυσιολογική κατεύθυνση (β) γνωστικο-συμπεριφορική κατεύθυνση (γ) κοινωνικο-ψυχολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ. Πτυχιακή εργασία ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΠΟΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Πτυχιακή εργασία Η ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ HACCP ΣΕ ΜΙΚΡΕΣ ΒΙΟΤΕΧΝΙΕΣ ΓΑΛΑΚΤΟΣ ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΛΕΜΕΣΟΥ

Διαβάστε περισσότερα

Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις. Τποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Τγείας. Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών

Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις. Τποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Τγείας. Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις Τποστηρικτικό Περιβάλλον στα Προγράμματα Αγωγής Τγείας Παραδείγματα και Προτάσεις Ορθών Πρακτικών Θεσμικό Πλαίσιο Παιδαγωγικές Δράσεις Περιλαμβάνει: Παρουσίαση του

Διαβάστε περισσότερα

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013»

ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΕΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ Ε.Π. «EΘΝΙΚΟ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΟ ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΩΝ 2007-2013» ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 1 «Μέσο-μακροπρόθεσμη στήριξη του ανθρώπινου δυναμικού που υφίσταται τις συνέπειες απρόβλεπτων τοπικών η

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς

Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Ερωτηματολόγιο προς εκπαιδευτικούς Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η διερεύνηση των απόψεων των εκπαιδευτικών αναφορικά με την ιδιαίτερη πολιτική του σχολείου τους. Η έρευνα αυτή εξετάζει, κυρίως, την πολιτική

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ Πτυχιακή Εργασία Ο ΡΟΛΟΣ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΣΕ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΟΥΣ ΜΕ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ Θεοφάνης Παύλου Αρ. Φοιτ. Ταυτότητας: 2010207299 Λεμεσός 2014 ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ

Διαβάστε περισσότερα

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία.

Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Αγωγή και προαγωγή της υγείας στην παιδική και εφηβική ηλικία. Α. Ξεκαλάκη Παιδίατρος Δ/νση Κοινωνικής και Αναπτυξιακής Παιδιατρικής Ινστιτούτο Υγείας του Παιδιού Προαγωγή της υγείας Αρχικός ορισμός: Οι

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr

Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Ελληνικό Παιδικό Μουσείο Κυδαθηναίων 14, 105 58 Αθήνα Τηλ.: 2103312995, Fax: 2103241919 E-Mail: info@hcm.gr, www.hcm.gr Το έργο υλοποιείται με δωρεά από το ΕΠΜ_2014 Εκπαιδευτικό Έργο «Το Κινητό Μουσείο»

Διαβάστε περισσότερα

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού

Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Σύνδρομο Asperger Το σύνδρομο του μικρού σοφού Πώς γίνεται ένα παιδί να έχει ιδιαίτερη κλίση στα μαθηματικά, στη μουσική, στις ξένες γλώσσες, στη μετεωρολογία, να έχει ξεχωριστές ικανότητες και ενδιαφέροντα,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη

ΑΙΘΟΥΣΑ 4. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 2 Θετικές σχέσεις: θεωρία και πράξη TETARTH 15 ΜΑΪΟΥ 2013 14.00-15.00 ΠΡΟΣΕΛΕΥΣΗ ΣΥΝΕΔΡΩΝ-ΕΓΓΡΑΦΕΣ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΑΓΩΓΗΣ, ΝΕΑ ΧΗΛΗ ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗ ΑΜΦΙΘΕΑΤΡΟ ΑΙΘΟΥΣΑ 9 ΑΙΘΟΥΣΑ 10 ΑΙΘΟΥΣΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ 15.00-17.00 ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 1 Σκέφτομαι & Πράττω

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141

ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ. ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΟΔΗΓΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΕΤΙΚΗ ΟΡΓΑΝΩΣΙΑΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ m141 ΣΟΦΗ ΛΕΟΝΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΠΙΚΟΥΡΗ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ... 3 2. ΓΙΑΤΙ ΝΑ ΕΓΓΡΑΦΩ

Διαβάστε περισσότερα

Το παιχνίδι της χαράς

Το παιχνίδι της χαράς Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Κατερίνα Πουλέα Παιδαγωγός Το παιχνίδι της χαράς Το παιχνίδι της χαράς Αετιδέων 15 & Βουτσινά Χολαργός 6944 773597 Ανοιχτό πρόγραμμα εκπαίδευσης Το Παιδαγωγικό Κέντρο Προσχολικής

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα

Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Εκπαιδευτική Μονάδα 1.1: Τεχνικές δεξιότητες και προσόντα Πέρα από την τυπολογία της χρηματοδότησης, των εμπλεκόμενων ομάδων-στόχων και την διάρκεια, κάθε project διακρατικής κινητικότητας αποτελεί μια

Διαβάστε περισσότερα

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΚΑΙ ΚΛΙΜΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΝΕΟΠΡΟΑΧΘΕΝΤΩΝ ΔΙΕΥΘΥΝΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΔΡ ΕΛΕΝΑ ΧΡΙΣΤΟΦΙΔΟΥ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΡΙΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΩΝ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΣΤΕΛΕΧΩΝ ΤΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ

ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ - ΞΕΝΟΦΟΒΙΑ 2 ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΜΥΤΙΛΗΝΗΣ Μάθημα : «ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ & ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ» Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από τους μαθητές του 2 ου Γυμνασίου Μυτιλήνης με την καθοδήγηση της

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού

Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Θέµατα αξιολόγησης εκπαιδευτικού λογισµικού Όνοµα: Τάσος Αναστάσιος Επώνυµο: Μικρόπουλος Τίτλος: Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Εφαρµογών Εικονικής Πραγµατικότητας στην Εκπαίδευση, Πανεπιστήµιο Ιωαννίνων

Διαβάστε περισσότερα

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία:

Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: Προτάσεις για τις προαγωγικές και απολυτήριες ενδοσχολικές εξετάσεις μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία: 1. Η διαφοροποιημένη αντιμετώπιση κατά τη διαδικασία εξέτασης των μαθητών/τριών με ΕΕΑ ή και αναπηρία

Διαβάστε περισσότερα

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο

Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι. Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε. πριν από λίγο Μορφές Εκπόνησης Ερευνητικής Εργασίας Μαρία Κουτσούμπα Έστω λοιπόν ότι το αντικείμενο ενδιαφέροντος είναι «η τηλεδιάσκεψη». Ας δούμε τι συνεπάγεται το κάθε ερευνητικό ερώτημα που θέσαμε πριν από λίγο Κουτσούμπα/Σεμινάριο

Διαβάστε περισσότερα

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΡΟΜΠΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ Γιατί η Ρομποτική στην Εκπαίδευση; A) Τα παιδιά όταν σχεδιάζουν, κατασκευάζουν και προγραμματίζουν ρομπότ έχουν την ευκαιρία να μάθουν παίζοντας και να αναπτύξουν δεξιότητες Η

Διαβάστε περισσότερα

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ)

Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) Υποστήριξη της λειτουργίας των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών (ΣΕΜ) ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ ΑΠΟΚΕΝΤΡΩΣΗΣ & ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗΣ ΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΤΑΜΕΙΟ ΕΝΤΑΞΗΣ ΥΠΗΚΟΩΝ ΤΡΙΤΩΝ ΧΩΡΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής

Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής Δρ. Νικόλαος Τσιγγίλης Σχολικός Σύμβουλος Φυσικής Αγωγής γής Τρέξτε τώρα που μπορείτε για να μην. «τρέχετε» όταν δεν μπορείτε Ποια είναι η κατάσταση στη χώρα μας; Αριθμός σταδίων (μέση τιμή)

Διαβάστε περισσότερα

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ

Δωρεάν επιστημονική καθοδήγηση σε θέματα δυσκολιών μάθησης και προσαρμογής, καθώς και γενικότερα εκπαιδευτικά ζητήματα από καθηγητές του ΠΑΜΑΚ Εγνατίας 156, 54006 Θεσσαλονίκη Γραφείο Τύπου: Μιχάλης Δώσσας Τηλ: 2310.891.311, 6974.487.128 Φαξ: 2310.891.313 Ε-mail: gtypou@uom.gr, mikegd@uom.gr ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ Αρ. σελ.: 5 Θεσσαλονίκη, Τρίτη, 10 Μαρτίου

Διαβάστε περισσότερα

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών

Οι περιοχές που διερευνήθηκαν συστηματικά από τα σχολεία ήσαν οι ακόλουθες: Σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών-μαθητών και μεταξύ μαθητών Ανάπτυξη µεθόδων και εργαλείων έρευνας Από τα σχολεία που συµµετείχαν στην ΑΕΕ: Οργάνωσε οµάδες εργασίας το 66% Αξιοποίησε σχετική βιβλιογραφία το 66% Συγκέντρωσε δεδοµένα από: τα αρχεία του σχολείου το

Διαβάστε περισσότερα

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας

Προγράµµατα άσκησης και υγείας. Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Προγράµµατα άσκησης και υγείας Θεοδωράκης Γιάννης Πανεπιστήµιο Θεσσαλίας Θέµατα που θα αναπτυχθούν Ποια είναι τα θεωρητικά σηµεία που πρέπει να λαµβάνονται υπόψη για θέµατα παρεµβάσεων και συµπεριφορών

Διαβάστε περισσότερα

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση

Γλωσσάρι Το γλωσσάρι του MATURE Ανδραγωγική Άτομα μεγαλύτερης ηλικίας Δεξιότητες Δέσμευση Γλωσσάρι Η ομάδα MATURE διαθέτει σημαντική εμπειρία στη διαχείριση και υλοποίηση Ευρωπαϊκών προγραμμάτων και γνωρίζει ότι τα ζητήματα επικοινωνίας ενδέχεται να προκαλέσουν σύγχυση. Προκειμένου να ελαχιστοποιηθεί

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία

Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία Εισαγωγικό Μήνυμα Καλώς ήλθατε στο εξ αποστάσεως πρόγραμμα «Μεταπτυχιακό στην Κοινωνική Εργασία». Αποστολή του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Σπουδών στη Κοινωνική Εργασία

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΛΑΡΙΣΑΣ ΣΧΟΛΗ : ΣΕΥΠ ΤΜΗΜΑ: ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ : ΚΟΙΝΟΤΙΚΗ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗ I I ΘΕΜΑ: ΑΤΟΜΑ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ (Α. Μ. Ε. Α) ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ: Κα. ΚΥΠΑΡΙΣΣΗ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:

Διαβάστε περισσότερα

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014

Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Γεώργιος Ν.Λυράκος Μάθηµα Ψυχολογία της Υγείας Φυσικοθεραπεία ιάλεξη 8η 2014 Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες ένας αριθµός εναλλακτικών µοντέλων για τον πόνο πέραν του ιατρικού ενσωµατώνουν ψυχολογικούς(αντίληψη,

Διαβάστε περισσότερα

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως)

Master s Degree. www.unic.ac.cy. Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) Master s Degree www.unic.ac.cy Μεταπτυχιακό στις Επιστήμες Αγωγής (Εξ Αποστάσεως) «Σε αυτό το ταξίδι για την ανακάλυψη της γνώσης μας εντυπωσίασε ιδιαίτερα η οργάνωση και το φιλικό κλίμα του Πανεπιστημίου.»

Διαβάστε περισσότερα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα

ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ. Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΕΠΕΑΕΚ: ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ ΤΕΦΑΑ, ΠΘ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΣΚΟΠΟΙ ΚΑΙ ΚΑΘΟΡΙΣΜΟΣ ΣΤΟΧΩΝ ΣΤΟ ΜΑΘΗΜΑ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ Σακελλαρίου Κίμων Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας ΤΕΦΑΑ, Τρίκαλα ΘΕΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία

Ερωτηματολόγιο για επαγγελματίες που εργάζονται σε φορείς που εξυπηρετούν ανθρώπους με αναπηρία Partnership: AIAS Bol1gna onlus (I) Εισαγωγή Το ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΤΩΡΑ σε συνεργασία με ευρωπαϊκούς φορείς συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα για την υποστήριξη δημιουργίας θετικού οικογενειακού κλίματος σε οικογένειες

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο

ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ. Κεφάλαιο 3 ο ΑΡΧΕΣ ΟΡΓΑΝΩΣΗΣ ΚΑΙ ΔΙΟΙΚΗΣΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΚΑΙ ΥΠΗΡΕΣΙΩΝ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΙΚΟΛΑΟΣ Χ. ΤΖΟΥΜΑΚΑΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΛΟΓΟΣ Κεφάλαιο 3 ο Διεύθυνση-Παρακίνηση 3.1. Ηγεσία-Βασικές έννοιες Η επιτυχία των επιχειρήσεων ή των οργανισμών

Διαβάστε περισσότερα

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών

Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Θέμα πτυχιακής Μαθησιακές δυσκολίες και Κακοποίηση παιδιών Ορισμός μαθησιακών διαταραχών Η αδυναμία των μαθητών να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός κανονικού σχολείου. Τα μαθησιακά προβλήματα ΔΕΝ οφείλονται

Διαβάστε περισσότερα

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου

Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Σχέδιο Δράσης Φτώχεια και Εργασία: Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση διερεύνησης και άμβλυνσης του φαινομένου Ένα πρόβλημα που μας αφορά όλους Το φαινόμενο της φτώχειας παραμένει κυρίαρχο στις σύγχρονες κοινωνίες

Διαβάστε περισσότερα

Μεταπτυχιακή διατριβή

Μεταπτυχιακή διατριβή ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΓΕΩΤΕΧΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Μεταπτυχιακή διατριβή «100% Α.Π.Ε.» : ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΛΗΡΗ ΥΠΟΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΑΤΙΚΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της

Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Η σχολική άρνηση/φοβία: Η πρόληψη και η αντιμετώπισή της Το νέο σχολικό έτος ξεκινά, με τα «πρωτάκια» να αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη μετάβαση στην έως τώρα ζωή τους. Το παιδί αποχωρίζεται για πρώτη φορά

Διαβάστε περισσότερα

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία

Πρότυπα-πειραματικά σχολεία Πρότυπα-πειραματικά σχολεία 1. Τα πρότυπα-πειραματικά: ένα ιστορικό Τα πειραματικά σχολεία (στα οποία εντάχθηκαν με το Ν. 1566/85 και τα ιστορικά πρότυπα σχολεία) έχουν μακρά ιστορία στον τόπο μας. Τα

Διαβάστε περισσότερα

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία]

[Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] ΤΡΑΠΕΖΑ ΘΕΜΑΤΩΝ 2014-2015 ΜΑΘΗΜΑ: ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΩΔΙΚΟΣ ΘΕΜΑΤΟΣ: 16536 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ: 04/12/2014 ΟΙ ΚΑΘΗΓΗΤΕΣ: ΒΙΤΣΟΥ ΛΙΛΙΑΝΝΑ [Πώς παρουσιάζουν τα ΜΜΕ τα άτομα με αναπηρία] Α. Η συγγραφέας αναφέρεται

Διαβάστε περισσότερα

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε.

Μάχη Νικολάρα: Δεν ακούγεται και πολύ δημιουργικό αυτό, έτσι όπως το περιγράφετε. Μάχη Νικολάρα: Θα μιλήσουμε για τον τομέα της εκπαίδευσης από μια άλλη σκοπιά. Οι ανακοινώσεις του Υπουργείου Παιδείας εχθές ανέτρεψαν κατά κάποιο τρόπο τον προγραμματισμό αυτής της εκπομπής, όμως όλα

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ

ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΑΝΩΤΑΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΕΠΙΛΟΓΗΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΕΤΟΥΣ 2008 ( ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ 3Π /2008) ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ Κλάδοι: ΠΕ 05 ΓΑΛΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 06 ΑΓΓΛΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, ΠΕ 07 ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ,

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Ηλεκτρολόγοι Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών 1 2 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.: Νόρμα Βαβάτση - Χριστάκη,

Διαβάστε περισσότερα

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό

Ένα οµαδικό πρόγραµµα παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Ευάγγελος Χ. Καραδήµας & Αναστασία Καλαντζή-Αζίζι Τοµέας Ψυχολογίας, Πανεπιστήµιο Αθηνών Ένα οµαδικό παρέµβασης για τη διαχείριση του στρες σε µετεφηβικό-φοιτητικό πληθυσµό Παρουσίαση στη ιηµερίδα του

Διαβάστε περισσότερα

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000

2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ Ψηλές Ικανότητες 2% 20% 20% ΚύπροςΚύπρος 23.000 ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΑ ΠΑΙΔΙΑ ΤΑ ΔΙΚΑ ΣΑΣ ΠΑΙΔΙΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΤΕ ΤΑ ΒΟΗΘΗΣΤΕ ΤΑ! ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗ ΧΑΡΙΣΜΑΤΙΚΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ Πρώτο Σημαντικό Βήμα Σωστή Διαχείριση

Διαβάστε περισσότερα

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14

Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό θεματολόγιο για την Eκπαίδευση Eνηλίκων 2012-14 (A renewed European agenda for adult learning 2012-14) Μαθαίνω για καλύτερη ζωή και καλύτερες ευκαιρίες απασχόλησης Ανανεωμένο Ευρωπαϊκό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ

ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗ ΨΥΧΟΛΟΓΙΑ 1 ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ 12 ΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ: Ενεργός συμμετοχή (βιωματική μάθηση) ΘΕΜΑ: Παράδοση στο μάθημα των «ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΩΝ ΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ», για τον τρόπο διαχείρισης των σκληρών δίσκων.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία

Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΩΝ ΤΟΥ ΟΑΕΔ Παιδαγωγική Ψυχολογία Βιομηχανική Ψυχολογία ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΑΝΩΤΑΤΗ ΣΧΟΛΗ ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗΣ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟΣ ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ: Μαρμαρινός Ιωάννης

Διαβάστε περισσότερα

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας

Μελέτη απορρόφησης αποφοίτων του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Μελέτη απορρόφησης του Α.Π.Θ. στην αγορά εργασίας Επιστημονικός Κλάδος: Καλών Τεχνών Τμήματα Εικαστικών & Εφαρμοσμένων Τεχνών, Θεάτρου, Μουσικών Σπουδών 1 Ιδρυματικά Υπεύθυνη Γραφείου Διασύνδεσης Α.Π.Θ.:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΧΕΙ ΠΟΛΛΕΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΜΕΣΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ

ΤΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΧΕΙ ΠΟΛΛΕΣ ΒΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΟ ΜΕΣΟ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΔΙΑΙΤΕΡΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΠΑΡΟΥΣΙΑΖΕΙ Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ Α/Α ΣΤΟΧΟΙ (επιθυμητές γνώσεις-δεξιότητε ς-ικανότητες) ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ (Τίτλοι) ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΕΝΟΤΗΤΩΝ (περιγραφή) ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΔΙΑΡΚΕΙΑ (ενδεικτικά σε ώρες) «ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΕΣ ΕΝΗΛΙΚΩΝ:

Διαβάστε περισσότερα

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ

ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΥΠΡΟΥ ΣΧΟΛΗ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ ΥΓΕΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΙΚΗΣ ΚΑΠΝΙΣΤΙΚΕΣ ΣΥΝΗΘΕΙΕΣ ΓΟΝΕΩΝ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΤΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ ΣΤΟΥΣ ΕΦΗΒΟΥΣ Ονοματεπώνυμο Φοιτήτριας: Χριστοφόρου Έλενα

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β2

Ερευνητική Εργασία Β2 ΠΡΟΤΥΠΟ ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΓΕΛ ΠΑΤΡΑΣ Ερευνητική Εργασία Β2 Σχολικό έτος 2014-15 Β τετράμηνο Θέμα: «Τριτοβάθμια Εκπαίδευση και επαγγελματική αποκατάσταση» Ερευνητικό υποερώτημα: «Ποια τα Κριτήρια για την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου

Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου Σχεδιαγράμματα Εκθέσεων Β! Γυμνασίου ΕΝΟΤΗΤΑ 3 Φιλία Προϋποθέσεις ορθής φιλίας: Σεβασμός στην προσωπικότητα του άλλου. Ειλικρίνεια και τιμιότητα. Κατανόηση προβλημάτων. Αλληλοβοήθεια. Κοινά ενδιαφέροντα.

Διαβάστε περισσότερα

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ

TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ TO ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΣΤΟ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΟ Η λέξη ΠΑΙΧΝΊΔΙ προέρχεται από την λέξη παίχτης παίζω παις. Με την έννοια παιχνίδι ορίζουμε την κατ εξοχήν αυθόρμητη και ενδιαφέρουσα δραστηριότητα των παιδιών που έχει ως στόχο

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ

ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΙΚΗΣ ΥΓΕΙΑΣ ΣΤΙΣ ΔΟΜΕΣ ΥΓΕΙΑΣ «ΣυμπεριφορικήΥγεία» Θέματα Κλινικής Ψυχολογίας αλλά και Ψυχολογίας της Υγείας Απομάκρυνση από το κλασικό πρότυπο παροχής υπηρεσιών ψυχικής

Διαβάστε περισσότερα

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις

Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις ΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΕΚΠΟΝΗΣΗΣ ΔΙΔΑΚΤΟΡΙΚΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ ΤΟΥ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΩΝ ΜΗΧΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ Άρθρο 1 Γενικές Διατάξεις Στο Τμήμα Aρχιτεκτόνων Μηχανικών του Πολυτεχνείου Κρήτης είναι δυνατή η εκπόνηση

Διαβάστε περισσότερα

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ

προετοιμασίας και του σχεδιασμού) αρχικά στάδια (της αντιμετώπισή τους. προβλήματος της ΔΕ Ειρήνη Γεωργιάδη Καθηγήτρια Σύμβουλος της ΕΚΠ65 του ΕΑΠ Δυσκολίες και προβλήματα που έχουν εντοπιστεί στα αρχικά στάδια (της προετοιμασίας και του σχεδιασμού) της ΔΕ στη ΘΕ ΕΚΠ 65 και προτάσεις για την αντιμετώπισή τους. Τα προβλήματα αφορούν κυρίως την επιλογή

Διαβάστε περισσότερα