ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί αρχή µιας µεγαλύτερης έρευνας που ξεκίνησε µε στόχο την καταγραφή της πανίδας των κουνουπιών της Κρήτης, καθώς

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί αρχή µιας µεγαλύτερης έρευνας που ξεκίνησε µε στόχο την καταγραφή της πανίδας των κουνουπιών της Κρήτης, καθώς"

Transcript

1 Τ.Ε.Ι. ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΩΝ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΑΚΩΝ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΩΝ ΚΑΙ ΑΝΘΟΚΟΜΙΑΣ ΠτυχιακήΜελέτη ΤΑ ΚΟΥΝΟΥΠΙΑ ΤΗΣΚΡΗΤΗΣ Φοιτητής : Κώστας Νιαµούρης Εισηγήτρια: Γιώτα Ψειροφωνιά Ηράκλειο 2013

2 ΠΡΟΛΟΓΟΣ Η παρούσα εργασία αποτελεί αρχή µιας µεγαλύτερης έρευνας που ξεκίνησε µε στόχο την καταγραφή της πανίδας των κουνουπιών της Κρήτης, καθώς και εντοπισµός και αξιολόγηση των εστιών στις οποίες αναπτύσσονται οι προνύµφες και ακολουθεί µια σύντοµη περιγραφή των 4 γενών που βρέθηκαν. Το δεύτερο µέρος της εργασίας αποτελεί το πειραµατικό µέρος. Περιγράφεται η διαδικασία που ακολουθήθηκε για την έρευνα και η επιλογή των εστιών καθώς και η µεθοδολογία για την συλλογή και αναγνώριση των προνυµφών. Η πτυχιακή µελέτη καταλήγει µε τα συµπεράσµατα της έρευνας. Τα αποτελέσµατα της µελέτης παρουσιάστηκαν στο 14 ο Πανελλήνιο Εντοµολογικό Συνέδριο. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την εισηγήτρια µου Παναγιώτα Ψειροφωνιά, τον Ηλία Κιούλο για την βοήθεια του στην ταξινόµηση των ενήλικων, την ήµητρα Χριστοπούλο για την βοήθειά της στις δειγµατολειψίες, τον Νίκο Χαριστάκη για την κατασκευή του δειγµατολείπτη, την τροµοκρατική οργάνωση 2Ν και τα µέλη της (ξέρουν αυτοί) για τη πολύχρονη βοήθεια και υποστήριξη τους και το θειο Τζακ από το Αµέρικα.

3 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΜΕΡΟΣ Α ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 1 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 1 2. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΕΝΗΛΙΚΑ ΑΥΓΑ ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ ΠΛΑΓΓΟΝΕΣ (ΝΥΜΦΕΣ) 6 3. ΒΙΟ-ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ 7 4. ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΓΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α ΓΕΝΟΣ ANOPHELES ΓΕΝΟΣ CULEX ΓΕΝΟΣ CULISETA ΓΕΝΟΣ AEDES 13 ΜΕΡΟΣ Β: ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙ Ι ΙΟΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Ο αυτοσχέδιος δειγµατολήπτης (Deeper) Τα δοχεία εκτροφής των κουνουπιών Ο σωλήνας συλλογής ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ ΟΙ ΕΣΤΙΕΣ ΠΟΥ ΜΕΛΕΤΗΘΗΚΑΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΣΤΙΩΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ 26

4 ΜΕΡΟΣ Α ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΑΝΑΣΚΟΠΗΣΗ 1

5 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ Ως κουνούπια περιγράφονται τα δίπτερα που ανήκουν κυρίως σε δύο υποοικογένειες της οικογενείας Culicidae: την Culicinae και την Anophelinae, µε περισσότερα από είδη σε όλο τον κόσµο. Πρόκειται για έντοµα υγειονοµικής σηµασίας, καθώς µεταφέρουν διάφορες ασθένειες που µεταδίδονται στον άνθρωπο, αλλά και σε άλλα θηλαστικά. Λόγω του εξαιρετικά θερµού κλίµατος της Κρήτης ο βιολογικός κύκλος των κουνουπιών δύναται να είναι συντοµότερος, µε αποτέλεσµα να παρατηρούνται περισσότερες γενιές το χρόνο, χαρακτηριστικό που επιδεινώνει το πρόβληµα. 2. ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ 2.1. ΕΝΗΛΙΚΑ Όσον αφορά στη µορφολογία τους, τα κουνούπια έχουν λεπτό και µακρύ σώµα το οποίο καλύπτεται µε λέπια και µακριά πολύ λεπτά πόδια που τους επιτρέπουν µόνο να στηρίζονται. Τα ενήλικα είναι συνήθως µικρού µεγέθους, µε µήκος 3 6 mm που σπάνια µπορεί να φθάσει τα 9 mm σε ορισµένα είδη. Έχουν µεγάλους σύνθετους οφθαλµούς αλλά δεν έχουν απλούς. Οι πτέρυγες είναι µεµβρανοειδείς και φέρουν λέπια στην οπίσθια παρυφή και κατά µήκος των νεύρων. Οι κεραίες στα αρσενικά είναι πτεροειδείς και στα θηλυκά νηµατοειδείς τριχωτές. (Εικ. 1) Εικόνα 1: Culiseta longiareolata ( είγµα από Χαρασό Ν. Ηρακλείου) Τα στοµατικά τους µόρια είναι νύσσοντος- µυζητικού τύπου και έχουν τη µορφή επιµήκους προβοσκίδας, που προεκτείνεται εµφανώς και στα δύο φύλα παρόλο που τα αρσενικά κουνούπια δεν νύσσουν. Το µεγαλύτερο εξάρτηµα των στοµατικών µορίων είναι το µακρύ και ελαστικό σωληνοειδές κάτω χείλος που καταλήγει σε ένα ζεύγος µικρών κυµατιστών σχηµατισµών που ονοµάζονται γλωσσίδια. Σε κάθετη τοµή το χείλος φαίνεται να κυκλώνει τα υπόλοιπα εξαρτήµατα των στοµατικών µορίων και χρησιµεύει ως προστατευτική θήκη. Στα πλάγια της προβοσκίδας υπάρχουν οι γναθικές προσαρκτρίδες. Ο κυρίαρχος 2

6 σχηµατισµός, το άνω χείλος, είναι λεπτός, µυτερός και µε ραβδώσεις. Ανάµεσα στο άνω και κάτω χείλος υπάρχουν βελονοειδείς σχηµατισµοί, που είναι ένα ζεύγος οδοντωτών κάτω γνάθων, ένα ζεύγος άνω γνάθων, που είναι πιο οδοντωτές και τέλος, ένα µεµονωµένο µη οδοντωτό κοίλο στιλέτο, ο υποφάρυγγας. Όταν ένα θηλυκό κουνούπι νύσσει τον ξενιστή, τα γλωσσίδια στην άκρη του σαρκώδους κάτω χείλους, ακουµπούν στο δέρµα, και το κάτω χείλος που δεν µπορεί να τρυπήσει το δέρµα, κυρτώνεται προς τα πίσω (Εικ. 2). Αυτό επιτρέπει στο ζεύγος των άνω γνάθων, στο ζεύγος των κάτω γνάθων, στο άνω χείλος και στον υποφάρυγγα να τρυπήσουν το δέρµα του ξενιστή. Σίελος, που παράγεται από ένα ζεύγος τρίλοβων σιελογόνων αδένων, τοποθετηµένων στο πρόσθιο µέρος του θώρακα, χύνεται µέσα στον υποφάρυγγα. Ο σίελος, τουλάχιστον σε µερικά είδη, περιέχει αντιπηκτικές ουσίες που εµποδίζουν το αίµα να πήξει και να φράξει τον τροφικό αγωγό και είναι υπεύθυνες για τους ερεθισµούς του δέρµατος µετά τη νύξη. Ο σίελος επίσης περιέχει αναισθητικές ουσίες που βοηθούν στη µείωση του πόνου που προκαλείται από το νύγµα, ώστε να µειώνονται οι αµυντικές αντιδράσεις του ξενιστή (Σαββοπούλου κ. ά., 2011). Παρόλο που τα αρσενικά κουνούπια έχουν προβοσκίδα, οι γνάθοι έχουν συνήθως µικρότερο µέγεθος, ή λείπουν οι άνω γνάθοι, οπότε τα αρσενικά δεν µπορούν να νύσσουν. Οι πτέρυγες είναι λεπτές διαφανείς και φέρουν λέπια στα νεύρα και την περιφέρεια, όπου υπάρχουν επίσης τρίχες που σχηµατίζουν κρόσσο. Η διάταξη των νεύρων είναι χαρακτηριστική για την ταξινόµηση του είδους (Σαββοπούλου κ. ά., 2011). 3

7 Εικόνα 2: Στοµατικά µόρια θηλυκού κουνουπιού. επ: επιφάρυγγας, γπ: γναθική προσακτρίδα, κ: κεραία, αγ: άνω γνάθοι, κγ: κάτω γνάθοι, επ: άνω χείλος, επ: επιφάρυγγας, κχ: κάτω χείλος, λ: γλωσσίδιο, τφ: τροφικός αγωγός, σλ: σιελοφόρος αγωγός στον υποφάρυγγα, υπ: υποφάρυγγας (Σαββοπούλου κ. ά., 2011) ΑΥΓΑ Τα αυγά είναι επιµήκη, λεία και ποικίλουν σε χρωµατισµούς. Αποτίθενται µεµονωµένα ή πολλά µαζί σε σχηµατισµούς που λέγονται «σχεδίες» (rafts). Ανάλογα µε τον τρόπο απόθεσης και τη δυνατότητα ή όχι αυτόνοµης πλεύσης φέρουν ή όχι πλωτήρες. Στο γένος Anophele (Εικ. 3) τα αυγά είναι σκούρου χρώµατος αποτίθενται µεµονωµένα κατευθείαν στην επιφάνεια του νερού και φέρουν διαφανείς πλωτήρες. Στο γένος Aedes (Εικ. 3) είναι σκούρου χρώµατος και δεν φέρουν πλωτήρες γιατί αποτίθενται σε επιφάνειες που πλέουν στο νερό (πεσµένα φύλλα φυτικά τµήµατα, σκουπίδια) και είναι µαύρα. Στο γένος Culex (Εικ. 3) είναι ανοιχτόχρωµα, επίσης χωρίς πλωτήρες. Εικόνα 3: αυγά : α. Anopheles β. Aedes γ. Culex 4

8 2.3. ΠΡΟΝΥΜΦΕΣ Πρόκειται για αποκλειστικά υδρόβιο στάδιο του εντόµου. Είναι επιµήκεις, φέρουν τριχίδια στο σώµα τους, ευκέφαλες (σε αντίθεση µε τα υπόλοιπα ίπτερα που δεν έχουν ευκρινώς διαχωρισµένη κεφαλή) και άποδες (Εικ. 4). Αναπνέουν µε τη βοήθεια αναπνευστικού σιφωνίου είτε σε γωνία µε την επιφάνεια του νερού (Εικ. 5) είτε παράλληλα µε την επιφάνεια του νερού (Εικ. 6) (σε αυτή την περίπτωση το αναπνευστικό σιφώνιο δεν είναι εµφανές- Γένος Anopheles) (Πηγή: Πανεπιστήµιο Σύδνεϋ, Τµήµα Υγειονοµικής Εντοµολογίας). Εικόνα 4: Χαρακτηριστικές προνύµφες τριών γενών (πηγή Φωτογραφίας: Πανεπιστήµιο Σύδνεϋ, Τµήµα Υγειονοµικής Εντοµολογίας). Εικόνα 5: Προνυµφες και νύµφη που αναπνέουν σχηµατίζοντας γωνία µε την επιφάνεια του νερου (Πηγή Φωτογραφίας: Πανεπιστήµιο Σύδνεϋ, Τµήµα Υγειονοµικής Εντοµολογίας) 5

9 Εικόνα 6: Προνυµφη και νύµφη που αναπνέουν παραλληλα µε την επιφάνεια του νερου (γένος Anopheles) (Πηγή Φωτογραφίας: Πανεπιστήµιο Σύδνεϋ, Τµήµα Υγειονοµικής Εντοµολογίας) 2.4. ΠΛΑΓΓΟΝΕΣ (ΝΥΜΦΕΣ) Οι πλαγγόνες των κουνουπιών (pupae) καταχρηστικά από τους ειδικούς ονοµάζονται νύµφες γιατί εχουν την ιδαιτερότητα να κινούνται µέσα στο νερό και να αναπνέουν. Είναι διαφόρων χρωµάτων, ανάλογα µε το είδος, αλλά συνήθως ανοιχτόχρωµες. Εικόνα 7: Νύµφη (Πηγή φωτογραφίας: net/forum/viewtopic.php?t=11619). 6

10 3. ΒΙΟ-ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ Είναι είδη πολύ διαδεδοµένα σε όλη τη γη και έχουν υψηλό αναπαραγωγικό δυναµικό. Ο αριθµός γενεών ανά έτος ποικίλλει µε το είδος του κουνουπιού και τις συνθήκες του περιβάλλοντος. Τα κουνούπια για να εντοπίσουν την τροφή τους προσελκύονται από τη κίνηση, τη θερµοκρασία του σώµατος, την υγρασία, αλλά κυρίως από τις διακυµάνσεις της συγκέντρωσης του διοξειδίου του άνθρακα που προέρχονται από την αναπνοή του ξενιστή τους. Ο χαρακτηριστικός ήχος που κάνουν προέρχεται από το συγχρονισµένο τους φτερούγισµα. Στον άνεµο τα κουνούπια δεν παρουσιάζουν αντίσταση και µε αυτόν µπορούν να µεταφερθούν σε πολύ µακρινές αποστάσεις. Ανάλογα µε το είδος, υπάρχουν κουνούπια που δραστηριοποιούνται κυρίως κατά το σούρουπο και το ξηµέρωµα, άλλα που είναι δραστήρια καθ όλη τη διάρκεια της νύχτας, ενώ υπάρχουν και κάποια που τσιµπούν µόνο κατά τη διάρκεια της ηµέρας. Το θηλυκό τρυπάει το δέρµα µε την προβοσκίδα που διαθέτει εκκρίνοντας ταυτόχρονα και ένα αιµολυτικό υγρό για να µπορεί να εισροφά ευκολότερα το αίµα. Το τσίµπηµα του κουνουπιού προκαλεί στο δέρµα κοκκινίλα και κνησµό, εξαιτίας του αιµολυτικού υγρού. Η διάρκεια ζωής των ενηλίκων εξαρτάται από τη θερµοκρασία. Τα αρσενικά συνήθως δεν µπαίνουν στις κατοικίες του ανθρώπου. Τα ενήλικα όσον αφορά τις συνήθειες στη διατροφή τους χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, στα ανθρωποδίαιτα που τρέφονται κυρίως από ανθρώπους και στα ζωοδίαιτα που τρέφονται από ζώα κυρίως. Πολλά είδη νύσσουν ανθρώπους για να έχουν το γεύµα τους και µερικά προτιµούν να τρέφονται από αυτούς. Αφού έχουν τσιµπήσει ανθρώπους ή άλλους ξενιστές, είτε µέσα είτε έξω από κατοικίες, τα κουνούπια ψάχνουν για τόπο ανάπαυσης, όπου θα προστατευτούν κατά τη διάρκεια της πέψης του γεύµατός τους. Συνήθως µια γονιµοποίηση είναι αρκετή για να γονιµοποιηθούν όλα τα αυγά, µετά τη γονιµοποίηση το θηλυκό τρέφεται µε αίµα ή, αν το έχει ήδη κάνει, βρίσκει ένα σηµείο που θα ξεκινήσει την πέψη του αίµατος µε σκοπό την ωρίµανση των αυγών. Τα κουνούπια, ανάλογα µε το είδος, µπορεί να διαχειµάσουν είτε ως ωά, προνύµφες, νύµφες ή ενήλικα. Σε τροπικά ή υποτροπικά κλίµατα ενδέχεται τα ενήλικα έντοµα να είναι δραστήρια ακόµα και το χειµώνα. Γεννούν τα αυγά του στο νερό ή κοντά σε αυτό, όπου περιµένουν τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να εκκολαφθούν οι προνύµφες. Σε ορισµένες περιπτώσεις τα αυγά µπορούν να 7

11 παραµείνουν αδρανή για µεγάλο χρονικό διάστηµα µέχρι να βρουν τις κατάλληλες συνθήκες θερµοκρασίας και υγρασίας για να εκκολαφθούν. Οι προνύµφες είναι υδρόβιες, κινούνται µέσα στο νερό µε χαρακτηριστική κίνηση και είναι εφοδιασµένες µε κατάλληλο αναπνευστικό σιφώνιο που τους επιτρέπει να λαµβάνουν ατµοσφαιρικό οξυγόνο. Η νύµφη (pupa), ζει και κινείται χαρακτηριστικά µέσα στο νερό, χωρίς όµως να τρέφεται. Όταν ολοκληρωθεί το στάδιο της νύµφης, το ενήλικο εξέρχεται δηµιουργώντας µια σχισµή στο πάνω µέρος του σώµατος της νύµφης (Εικ. 8). Το ενήλικο στη συνέχεια, παραµένει στην επιφάνεια του νερού για λίγο µέχρι να στεγνώσουν και να ξεδιπλωθούν τα φτερά του, χρησιµοποιώντας σαν πλωτήρα το άδειο περίβληµά της νύµφης, πριν καταφέρει να πετάξει. Τα αυγά των κουνουπιών είναι πολύ ευαίσθητα στην ξηρασία. Σε τροπικά κλίµατα η εκκόλαψη διαρκεί πολύ λιγότερο από ότι σε ψυχρότερες και ξηρότερες περιοχές. Τα αυγά κάποιων ειδών είναι πολύ πιο ανθεκτικά στις αντίξοες συνθήκες. Χαρακτηριστικά τα αυγά του γένους Aedes µπορούν να παραµείνουν αφυδατωµένα για µήνες, ακόµα και χρόνια και να εκκολαφθούν µόλις βραχούν. Περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως η µείωση της περιεκτικότητας του νερού σε οξυγόνο ή αλλαγές στη διάρκεια της ηµέρας και στη θερµοκρασία µπορούν να διακόψουν τη διάπαυση. Η επιλογή της κατάλληλης θέσης για την εναπόθεση των αυγών επηρεάζεται από µια φεροµόνη που ονοµάζεται φεροµόνη ωωθεσίας (oviposition pheromone). Η φεροµόνη κάποιων ειδών (Culex) δρα και ως φεροµόνη συνάθροισης. Εικόνα 8: Έξοδος Ενηλίκων (Πηγή Φωτογραφίας: Πανεπιστήµιο Σύδνεϋ, Τµήµα Υγειονοµικής Εντοµολογίας). 8

12 4. ΚΥΡΙΟΤΕΡΑ ΓΕΝΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑ Α Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί έως τώρα 60 είδη κουνουπιών που ανήκουν στα γένη Culex, Aedes, Ochlerotatus, Culiseta, Uranotaenia, Coquillettidia και Anopheles (Κιούλος, 2007). ειγµατοληψίες προνυµφών από αντιπροσωπευτικές εστίες ανάπτυξης πραγµατοποιήθηκαν τον Οκτώβρη του 2007 στην Αττική. Οι φυσικές εστίες που επιλέχθηκαν βρίσκονται εντός του λεκανοπεδίου Αττικής όπως αυτό ορίζεται από του ορεινούς όγκους της Πάρνηθας, του Υµηττού, της Πεντέλης και της θαλάσσιας ζώνης του Σαρωνικού κόλπου. Στο συγκεκριµένο πείραµα καταγράφηκαν 9 είδη κουνουπιών σε 5 διαφορετικά γένη (Anopheles, Culex, Aedes, Ochlerotatus και Culiseta). Πιο συγκεκριµένα τα είδη που αναγνωρίστηκαν ήταν: Anopheles maculipennis complex, Anopheles claviger, Culex pipiens, Culex hortensis, Culex theileri, Culex territans, Culex impudicus, Aedes cretinus, Ochlerotatus zammittii και Culiseta longiareolata (Κιούλος, 2007) ΓΕΝΟΣ ANOPHELES Χαρακτηριστικά του γένους Anopheles (Εικ. 9): Πρόκειται για λεπτά έντοµα Εικόνα 9: Anopheles gambiae. µε το κεφάλι και κοιλιά σε µια ευθεία γραµµή και σε γωνία µε το έδαφος όταν είναι ακίνητα. Οι χειλικές προσαρκτρίδες είναι το ίδιο µακριές όσο και η προβοσκίδα ενώ στα αρσενικά οι προσαρκτρίδες είναι ροπαλοειδές (Εικ. 10). Η πίσω ραφή του σκουτέλουµ είναι οµοιόµορφα καµπυλοειδής και τα τριχίδια τους οµοιόµορφα κατανεµηµένα. Οι νευρώσεις Μ1+2 και Μ3+4 είναι ευθείες ή οµοιόµορφα καµπυλωτές (Εικ. 11). Τα κοιλιακά µεταµερή έχουν ελάχιστες ή καθόλου φολίδες. Χαρακτηριστικό των προνυµφών είναι ότι δεν έχουν σιφώνιο, ούτε έχουν πτεροειδή τριχίδια στο µεσοθώρακα (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). 9

13 Εικόνα 10: Χειλικές προσαρκτίδες και προβοσκίδα του γένους Anopheles Εικόνα 11: Χαρακτηριστικό σχήµα των νευρώσεων στα φτερά του Γένους Anopheles Βιοοικολογία: Οι προνύµφες αναπτύσσονται σε µια πλειάδα υδάτινων όγκων αλλά κυρίως σε φυσικές εστίες. Κάποια είδη του γένους προτιµούν νερό µε µεγάλη ποσότητα οξυγόνου. Άλλα διαβιούν σε λιµνάζοντα νερά σε κοιλότητες δέντρων ή βράχων. Οι προνύµφες τρέφονται στην επιφάνεια του νερού συγκρατούµενες στην επιφάνεια από το φιλµ επίφυτων οργανισµών όπου απαντώνται σε µεγάλους πληθυσµούς. Τα ενήλικα δραστηριοποιούνται το βράδυ ή το σούρουπο και συγκεντρώνονται σε δροσερά και σκιερά µέρη την ηµέρα. Τρέφονται αποκλειστικά και µόνο µε αίµα θερµόαιµων και η πτήση τους περιορίζεται σε 1-3 χλµ περιφερειακά της εστίας των προνυµφών (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Ασθένειες: Είδη του γένους Anopheles προκαλούν την ελονοσία ενώ άλλα είδη φιλαρίαση ενώ λίγα είδη είναι υπεύθυνα για µετάδοση εγκεφαλίτιδων. Τέλος στα ζώα µπορούν να µεταδώσουν κάποια πρωτόζωα ακίνδυνα για τον άνθρωπο (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Γεωγραφική εξάπλωση: Πρόκειται για το πλέον κοσµοπολίτικο είδος. Είδη του γένους απαντώνται σε εύκρατες, υποτροπικές και τροπικές περιοχές. Αλλά δεν απαντώνται στη πλειοψηφία των νησιών του Ειρηνικού ωκεανού, ούτε στα µεγάλα νησιά Νέα Ζηλανδία, Φίτζι, Νέα Καληδονία. Απαντάται σε όλα τα γεωγραφικά 10

14 ανάγλυφα, από παράκτιες περιοχές ως ορεινούς όγκους (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed) ΓΕΝΟΣ CULEX Εικόνα 12: Culex pipiens Χαρακτηριστικά του γένους Culex (Εικ. 12) : Τα ενήλικα του γένους Culex έχουν συνήθως µουντό και οµοιόµορφο χρώµα έκτος από κάποια είδη του υπογένους Culex έχουν σηµάδια στα πόδια τους και ανοιχτόχρωµες κηλίδες στα πόδια τους όπως τα ενήλικα του γένους Anopheles. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι η παρουσία ενός ή δύο χαρακτηριστικών λοβών (pulvilli) (Εικ. 13) στο µετατάρσιο και η απουσία τριχιδίων περιφερειακά των αναπνευστικών τρήµατα (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Βιοοικολογία: Οι προνύµφες απαντώνται σε ηµιµόνιµους ή µόνιµους όγκους νερού, ωστόσο προνύµφες του γένους απαντάται και σε µασχάλες φύλλων, κοιλότητες δέντρων και βράχων που συγκεντρώνουν νερό. Ορισµένα γένη του είδους διαβιούν και σε τεχνητές εστίες όπως πιάτα από γλάστρες, βαρέλια κτλ. Τα θηλυκά τρέφονται κατά κανόνα το βράδυ. Κάποια είδη τρέφονται µε ανθρώπινο αίµα και αίµα από άλλα θηλαστικά αλλά υπάρχουν και άλλα είδη που τρέφονται µε αίµα πουλιών, ερπετών και αµφίβιων (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Ασθένειες που προκαλούν: Είδη του γένους Culex θεωρούνται υπεύθυνα για τη µετάδοση εγκεφαλίτιδας και άλλων αρµποϊώσεων. Το γένος Cx. pipiens θεωρήθηκε υπεύθυνο για τους θανάτους 17 ατόµων στη Θεσσαλονίκη το Εικόνα 13: χαρακτηριστικοί λοβοί στο µετατάρσιο του γένους Culex

15 4.3. ΓΕΝΟΣ CULISETA Εικόνα 14: Culiseta morsitans Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του γένους Culiseta (Εικ. 14): Είναι µεγάλα σε µέγεθος έντοµα µε µικρή οµοιότητα στα ενήλικα του γένους Culex. εν έχουν τους λοβούς στα πόδια (pulvilli) όπως τα ενήλικα του γένους Culex, και φέρουν τριχίδια στη βάση της δεύτερής νεύρωσης των πτερύγων (Εικ. 15) (subcosta), χαρακτηριστικό που συναντάται κυρίως στο συγκεκριµένο είδος, εκτός από 3 περιπτώσεις: Coquillettidia (Austromansonia) tenuipalpis (New Zealand), Opifex (Nothoskusea) chathamicus (Chatham Island) and Opifex (Opifex) fuscus (New Zealand) (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Βιο-οικολογία: Πρόκειται για κουνούπια που συναντώνται σε ψυχρά κυρίως κλίµατα. Οι προνύµφες προτιµούν εστίες νερού στο έδαφος όπως έλη, ρυάκια και χαντάκια. Η διατροφή των ενηλίκων θηλυκών δεν είναι ιδιαίτερα γνωστή. Τα περισσότερα είδη τρέφονται σε πουλιά και θηλαστικά άλλα ορισµένα είδη τρέφονται και σε ερπετά. Αρκετά είδη τρέφονται σε οικόσιτα ζώα και περιστασιακά σε ανθρώπους (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Εικόνα 15: τριχίδια στη βάση της δεύτερής νεύρωσης των πτερύγων (subcostal) Ασθένειες που προκαλούν: 3 είδη είναι υπεύθυνα για τη µετάδοση εγκεφαλίτιδων στη Β. Αµερική (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). 12

16 4.4. ΓΕΝΟΣ AEDES Σύµφωνα µε ένα ισχύων σύστηµα ταξινόµησης, στο γένος αυτό περιλαµβάνονται 900 είδη. Ωστόσο βάση φυλογενετικών µελετών τα είδη περιορίστηκαν στα 12 (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Περιγραφή του γένους (Εικ. 16): Η περιοχή πίσω από τους σύνθετούς οφθαλµούς εµφανίζει στενές και κυρτές τρίχες. Οι χειλικές προσαρκτρίδες είναι πολύ κοντές και στα δύο φύλα. Οι προνύµφες φέρουν αναπνευστικό σιφώνιο το θηλυκό έχει ιδιαίτερα ευδιάκριτο ωοθέτη (Εικ. 17) (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Βιοοικολογία- εξάπλωση: Η πλειοψηφία των Εικόνα 16: Aedes vexans. ειδών διαχειµάζει µε τη µορφή του αυγού. Απαντάται σε όλο τον κόσµο και όλα τα ανάγλυφα Οι προνύµφες βρίσκονται κυρίως σε δασικές εκτάσεις µέσα σε νερό, λίµνες, χαντάκια, πισίνες και περιστασιακά σε βάλτους και έλη (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Ασθένειες που προκαλούν: Πρόκειται για είδος που προκαλεί αρκετά σηµαντικές ασθένειες στον άνθρωπο όπως κίτρινο και δάγκειο πυρετό και άλλες αρµποϊώσεις. Το γένος Ae. albopictus φαίνετε να ευθύνεται κατά κύριο λόγο για τη µετάδοση του ιού του υτικού Νείλου (Πηγή: Οργανισµός Walter Reed). Εικόνα 17: Κοιλία θηλυκού εντόµου του γένους Aedes µε ωοθέτη. 13

17 ΜΕΡΟΣ Β: ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΜΕΡΟΣ 14

18 1. ΣΚΟΠΟΣ ΤΟΥ ΠΕΙΡΑΜΑΤΟΣ Σκοπός του πειράµατος είναι η χαρτογράφηση της πανίδας των κουνουπιών που υπάρχουν σε διάφορες περιοχές της Κρήτης, καθώς και αξιολόγηση των εστιών που δηµιουργούν τα σηµαντικότερα προβλήµατα. Για την πραγµατοποίηση των παραπάνω έγινε ερευνητική εργασία που διήρκεσε τέσσερις µήνες στα πλαίσια της πτυχιακής µου εργασίας. 2. ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Για τις ανάγκες του πειράµατος χρησιµοποιήθηκαν: Φορητό ψυγείο Πλαστικές σακούλες για τη µεταφορά των δειγµάτων Αυτοσχέδιος δειγµατολήπτης (Deeper) Πλαστικά δοχεία για τη φύλαξη των δειγµάτων στο εργαστήριο Αυτοσχέδιος συλλέκτης για την συλλογή ενηλίκων Πλαστικοί ουροσυλλέκτες για την αποθήκευση και θανάτωση των ακµαίων 2.1. ΟΙ Ι ΙΟΚΑΤΑΣΚΕΥΕΣ Ο αυτοσχέδιος δειγµατολήπτης (Dipper) (Εικ. 18) Εικόνα 18: Ο δειγµατολήπτης που κατασκευάστηκε Ο δειγµατολήπτης χρησιµοποιήθηκε για την συλλογή των δειγµάτων από το πεδίο. Κατασκευάστηκε από ένα πτυσσόµενο µεταλλικό κοντάρι µε σκούπα για τις αράχνες στο άκρο (ξαραχνιάστρα) από την οποία διατηρήθηκε µόνο η µεταλλική λούπα και το κοντάρι και ένα λεµονοστύφτη από τον οποίο αφαιρέθηκε το πάνω µέρος και διατηρήθηκε µόνο το δοχείο συλλογής (Εικ. 19). 15

19 Εικόνα 19: Τα υλικά για την κατασκευή του δειγµατολήπτη Τα δοχεία εκτροφής των κουνουπιών Τα πλαστικά δοχεία που χρησιµοποιήθηκαν στο εργαστήριο για την εκτροφή των προνυµφών και τη λήψη ενήλικων ήταν απλά πλαστικά δοχεία χωρητικότητας 1 λίτρου περίπου παρόµοια µε αυτά που τοποθετείται το γιαούρτι. Το καπάκι τους κόπηκε και κρατήθηκε µόνο το στεφάνι στο οποίο προσαρτήθηκε σήτα να µη διαφεύγουν τα ενήλικα (Εικ. 20). Εικόνα 20 : οχεία εκτροφής µε κοµµένο καπάκι και σήτα Ο σωλήνας συλλογής Ο συλλέκτης των ενηλίκων κατασκευάστηκε από ένα κοµµάτι αλφαδολάστιχο µε ένα κοµµάτι σήτα προσαρτηµένη στην άκρη του (Εικ. 21). Η συλλογή των 16

20 κουνουπιών γινόταν µε εισρόφηση µε το στόµα έτσι ώστε τα κουνούπια να καταλήξουν στο σωλήνα και να συγκρατηθούν από τη σήτα για να µην µπουν στο στόµα. Η απελευθέρωση τους γινόταν σε έναν κλειστό ουροσυλλέκτη µε φύσηµα. Εικόνα 21 : Ο Σωλήνας εισρόφησης και το δοχείο εκτροφής 2.2. ΜΕΘΟ ΟΛΟΓΙΑ Καταρχάς, επιλέχθηκαν περιοχές που αποτελούν πιθανές εστίες ανάπτυξης προνυµφών κουνουπιών. Αυτές ήταν είτε φυσικές όπως: εκβολές ποταµών, λίµνες και µέρη µε λιµνάζοντα νερά ή τεχνητές όπως: εγκαταλελειµµένα βαρέλια, δεξαµενές νερού, γεωργικά µηχανήµατα που κατακρατούσαν νερό κτλ. Μελετήθηκαν περίπου 30 πιθανές εστίες, από 6 Απριλίου έως 31 Μαΐου 2011 και λήφθησαν δείγµατα νερού για να εξετασθεί η ύπαρξη προνυµφών. Από τις εστίες καταγράφηκε το γεωγραφικό στίγµα, καθώς και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της κάθε µιας. Οι προνύµφες µεταφέρθηκαν µέσα σε νερό στο εργαστήριο και έγινε καταµέτρηση. Τοποθετήθηκαν σε εικοσάδες περίπου στα δοχεία εκτροφής. Για κάθε 17

21 εκτροφή εξασφαλίστηκε επαρκής οξυγόνωση του νερού και όποτε χρειάστηκε προστέθηκε και µικροποσότητα κατάλληλης τροφής (ψαροτροφή) γιατί παρατηρήθηκαν φαινόµενα κανιβαλισµού. Καθηµερινά γίνονταν έλεγχος για την κατάσταση των προνυµφών. Σε κάποια δείγµατα που οι προνύµφες ήταν πολύ νεαρές έγινε και αλλαγή του νερού µε σκοπό την ακόµα καλύτερη παροχή οξυγόνου. Για το λόγο αυτό χρησιµοποιήθηκε φιλτραρισµένο νερό βρύσης που αφέθηκε να ηρεµήσει 1-2 µέρες για να αποµακρυνθεί το χλώριο και στη συνέχεια αναδεύτηκε καλά για να οξυγονωθεί. Όταν ξεκίνησε η παραγωγή ενήλικων ανά τακτά χρονικά διαστήµατα γινόταν συλλογή. Το κάθε ένα από αυτά τοποθετήθηκε σε ξεχωριστό ουροσυλλέκτη και µετά σε κατάψυξη για να θανατωθεί. Μετά τη θανάτωση γινόταν η πρώτη προσπάθεια για την ταυτοποίηση του είδους. Κατά κανόνα όµως τα κουνούπια ταξινοµήθηκαν από το συνεργάτη ερευνητή του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου ρα Ηλία Κιούλο. 3. ΟΙ ΕΣΤΙΕΣ ΠΟΥ ΜΕΛΕΤΗΘΗΚΑΝ Οι εστίες που µελετήθηκαν µπορούν να διαχωριστούν σε δύο µεγάλες κατηγορίες. Η πρώτη περιλαµβάνει φυσικές εστίες, δηλαδή εκβολές ποταµών, ρυάκια και λίµνες και η δεύτερη περιλαµβάνει τεχνητές, εστίες που η δηµιουργία τους οφείλεται σε ανθρώπινη παρέµβαση όπως παρατηµένα βαρέλια, εγκαταλελειµµένες πισίνες κτλ. Οι εστίες αποτυπώθηκαν µε τη βοήθεια του Google earth στο χάρτη (Εικ. 22). Εικόνα 22: Τα σηµεία δειγµατοληψιών στο χάρτη 18

22 3.1 ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΕΣΤΙΩΝ Εστία µε Α/Α 1: Μικρό ρυάκι που στερεύει το καλοκαίρι στο χωριό Κόξαρη που βρίσκεται πάνω από τις Άνω Γούβες (Ν. Ηρακλείου) Εστία µε Α/Α 2: Επίσης στο χωριό Κόξαρη, σε µικρή απόσταση από την πρώτη, ένας λάκκος µε λιµνάζων νερό δίπλα στο αντλιοστάσιο που προµηθεύει το χωριό µε νερό. Η εστία περιείχε λιµνάζων µε βρύα και νερόφυτα. Εστία µε Α/Α 3: Μινωική σαρκοφάγος που χρησιµοποιείται ως βρύση καθαρού νερού στο χωριό Πόµπια (Νότια του Νοµού Ηρακλείου). Εστία µε Α/Α 4: εξαµενή βιολογικού καθαρισµού λυµάτων του χωριού Πόµπια, λίγο έξω από το χωριό. Εστία µε Α/Α 5: Λίµνη Ζαρού, ένα χιλιόµετρο περίπου από το χωριό Ζαρός. Εστία µε Α/Α 6: Φρεάτιο λίγα µέτρα πριν από την είσοδο της λίµνης Ζαρού. Εστία µε Α/Α 7: Ποταµός που στερεύει το καλοκαίρι κοντά στο ενυδρείο Κρήτης Εστία µε Α/Α 8: Φρεάτιο κοντά στην είσοδο του ενυδρείου Κρήτης. Εστία µε Α/Α 9: είγµα από τον ποταµό Αποσελέµη. Ο ποταµός Αποσελέµης εκτείνεται ανάµεσα στις Γούβες και στη Χερσόνησο, είγµατα πάρθηκαν από 3 διαφορετικά σηµεία το συγκεκριµένο είναι από ενδιάµεσο σηµείο του ποταµού Εστία µε Α/Α 10: είγµα υφάλµυρου νερού από τις εκβολές του Αποσελέµη Εστία µε Α/Α 11: είγµα από ενδιάµεσο σηµείο του ποταµού Αποσελέµη Εστία µε Α/Α 12: Εγκαταλελειµµένη βάρκα στην περιοχή ειλινά µέσα στην πόλη του Ηρακλείου Εστία µε Α/Α 13: εξαµενή περισυλλογής λαδιού αυτοκινήτων µε λάδι και νερό στην περιοχή Λινοπεράµατα Εστία µε Α/Α 14: Γεωργό µηχάνηµα και βαρέλια γεµάτα νερό στο χωριό Χαρασό του Ν Ηρακλείου Εστία µε Α/Α 15: εξαµενή νερού στην Αγία Πελαγία Εστία µε Α/Α 16: Εγκαταλελειµµένη πισίνα στην Αγία Πελαγία Εστία µε Α/Α 17: Βαρέλι στην Αγία Πελαγία Εστία µε Α/Α 18: Πηγάδι στην Αγία Πελαγία Εστία µε Α/Α 19: Βρύση στο χωριό Βενεράτο Εστία µε Α/Α 20: Λύµατα στο χωριό Βενεράτο 19

23 Εστία µε Α/Α 21: Βάρκα στη Θέρισσο µέσα στην πόλη του Ηρακλείου Εστία µε Α/Α 22: Βαρέλι στην περιοχή των Μαλλίων Εικόνα 23: Εστία µε Α/Α 3 Μινωική σαρκοφάγος στο χωριό Πόµπια Εικόνα22: Τα σηµεία δειγµατοληψιών στο χάρτη Εικόνα 24: Εστία µε Α/Α 4 Βιολογικός καθαρισµός στο χωριό Πόµπια 20

24 Εικόνα 25: Εστία µε Α/Α 5 Λίµνη Ζαρού Εικόνα 26: Εστία µε Α/Α 6 Φρεάτιο δίπλα στη λίµνη Ζαρου 21

25 Εικόνα 27: Εστία µε Α/Α 12: Εγκαταλελειµµένη βάρκα στην περιοχή ειλινά µέσα στην πόλη του Ηρακλείου Εικόνα 28: Εστία µε Α/Α 13: εξαµενή περισυλλογής λαδιού αυτοκινήτων µε λάδι και νερό στην περιοχή Λινοπεράµατα 22

26 Εικόνα 29: Εστία µε Α/Α 14: Γεωργικό µηχάνηµα και βαρέλια γεµάτα νερό στο χωριό Χαρασό του Ν Ηρακλείου Εικόνα 30: Εστία µε Α/Α 16: Εγκαταλελειµµένη πισίνα στην Αγία Πελαγία 23

27 4. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ Πίνακας 1: Τα είδη που βρέθηκαν στις εστίες. Α/Α Περιοχή Γεωγρ. Στίγµα Περιγραφή εστίας Είδος 1 Κόξαρη 2 Κόξαρη 3 Πόµπια 4 Πόµπια 5 Λίµνη Ζαρού 6 Λίµνη Ζαρού Ενυδρείο 7 Κρήτης Ενυδρείο 8 Κρήτης Ποταµός 9 Αποσελέµης Εκβολές 10 Αποσελέµη Αποσελέµη 11 Μέση Ηράκλειο 12 ειλινά 13 Λινοπεράµατα Ν 35 ο 17,013 Ε 25 ο 19,350 Ρυάκι Όχι Προνύµφες Ν 35 ο 17,013 Λιµνάζων νερό δίπλα σε αντλία µε βρύα και Culex territans Ε 25 ο 19,350 νερόφυτα Ν 35 ο 48,000 Μινωική σαρκοφάγος που χρησιµοποιείται ως βρύση Anopheles claviger Ε 24 ο 52,010 καθαρού νερού Ν 35 ο 48,000 εξαµενή βιολογικού Ε 24 ο 52,006 καθαρισµού λυµάτων του Όχι Προνύµφες χωριού Ν 35 ο 08,380 Ε 24 ο 54,651 Λίµνη Όχι Προνύµφες Ν 35 ο 08,309 Φρεάτιο αντλίας δίπλα στη Ε 24 ο 54,590 λίµνη Όχι Προνύµφες Ν 35 ο 20, 102 Ποταµός κοντά στο Ε 25 ο ενυδρείο Κρήτης Όχι Προνύµφες Ν 35 ο Φρεάτιο έξω από την είσοδο του ενυδρείου Όχι Προνύµφες Ε 24 ο Κρήτης Ν 35 ο Ε 25 ο Ποταµός Όχι Προνύµφες Ν 35 ο Ε 25 ο Εκβολές ποταµού Όχι Προνύµφες Ν 35 ο Ε 25 ο Ποταµός Όχι Προνύµφες Ν 35 ο 19,741 Εγκαταλελειµµένη βάρκα Culiseta subochrea Ε 25 ο 06,922 Ν 35 ο 20,218 εξαµενή περισυλλογής Πέθαναν οι λαδιού αυτοκινήτων µε Ε 25 ο 03,460 Προνύµφες λάδι και νερό 14 Χαρασό Ν 35 ο 16,674 Γεωργό µηχάνηµα και Culiseta 24

28 Ε 25 ο βαρέλια γεµάτα νερό longiareolata, Culex pipiens 15 Αγία Πελαγία Ν 35 ο 24,499 Ε 24 ο 59,765 εξαµενή νερού Πέθαναν οι Προνύµφες 16 Αγία Πελαγία Ν 35 ο 24,092 Ε 25 ο 00,737 Εγκαταλελειµµένη πισίνα Πέθαναν οι Προνύµφες 17 Αγία Πελαγία Ν 35 ο 24,499 Ε 24 ο 59,765 Βαρέλι Culex pipiens 18 Αγία Πελαγία Ν 35 ο 24,433 Ε 25 ο 00,839 Πηγάδι Πέθαναν οι Προνύµφες 19 Βενεράτο Ν 35 ο 11,975 Ε 25 ο 02,683 Βρύση Culex pipiens 20 Βενεράτου Ν 35 ο 24,433 Ε 25 ο 02,683 Λύµατα Anopheles claviger 21 Θέρισσος Ν 35 ο 19,906 Ε 25 ο 07,387 Βάρκα Culex pipiens 22 Μάλλια Ν 35 ο 17,798 Ε 25 ο 29,389 Βαρέλι Aedes cretinus Όπως φαίνεται από τον Πίνακα 1 βρέθηκαν και καταγράφηκαν 6 διαφορετικά είδη κουνουπιών που ανήκουν στα γένη Anopheles, (A. claviger), Culex (C. territans, C. Culex pipiens), Culiseta (C. subochrea, C. longiareolata) και Aedes.(Ae. cretinus). Το τελευταίο µάλιστα είδος (Ae. cretinus) είναι ενδηµικό και µοιάζει πάρα πολύ µορφολογικά µε το κουνούπι «τίγρης», γεγονός που έχει προκαλέσει µία σύγχυση και την εντύπωση ότι το κουνούπι «τίγρης» υπάρχει στην Κρήτη. Από τη µέχρι τώρα έρευνα το κουνούπι «τίγρης» δεν έχει βρεθεί στην Κρήτη. Ένα γεγονός που ξένισε τον συνεργάτη από το Μπενάκειο είναι ότι κατά τη διάρκεια του πειράµατος δεν βρέθηκαν σε καµία φυσική εστία κουνούπια. Μετά από παρότρυνση του οι δειγµατοληψίες επαναλήφθηκαν στις φυσικές εστίες, αλλά επίσης δεν βρέθηκαν προνύµφες γεγονός που χρήζει περεταίρω διερεύνησης. Από τις µέχρι τώρα στοιχεία φαίνεται ότι τα σηµαντικότερα προβλήµατα προκαλούν οι τεχνητές εστίες παρά οι φυσικές τη δεδοµένη χρονική περίοδο (Απρίλιο - Μαΐου). Εδώ πρέπει να επισηµανθεί ότι κατά την διάρκεια της έρευνας οι θερµοκρασίες ήταν σε χαµηλά για την εποχή και την Κρήτη επίπεδα που σηµαίνει ότι ήταν αναµενόµενο να υπάρχει κάποια µείωση στο πληθυσµό των προνυµφών στις φυσικές εστίες. Αυτό όµως δεν 25

29 πρέπει να µειώσει την βαρύτητα του γεγονότος ότι ακόµα και σε συνθήκες απαγορευτικές για την εξάπλωση των προνυµφών σε φυσικές εστίες παρατηρήθηκε πολύ µεγάλη συγκέντρωση προνυµφών στις τεχνητές. Σε τρεχούµενα ή ελαφρώς τρεχούµενα νερά δεν βρέθηκαν προς το παρόν προνύµφες κουνουπιών. Σποραδικές δειγµατοληψίες πραγµατοποιήθηκαν και κατά τους µήνες Ιούνιο Ιούλιο κατά τους οποίους ανεβρέθηκαν ίδια είδη κουνουπιών. 5. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ Το πείραµα αποτέλεσε την πρώτη προσπάθεια καταγραφής της κουνουποπανίδας της Κρήτης για την οποία δεν υπάρχουν δεδοµένα παρά µόνο κάποια αποσπασµατικά στοιχεία σχετικά µε το ενδηµικό είδος Ae. cretinus (κουνούπι που µοιάζει µορφολογικά µε το κουνούπι τίγρης). Η εν λόγω µελέτη αφορούσε σε µια τετράµηνη πτυχιακή µελέτη (µε τους δύο µήνες να γίνονται δοκιµές και τυποποίηση των διαδικασιών) και έτσι δεν υπήρχε η δυνατότητα ετήσιας παρακολούθησης των πληθυσµών των κουνουπιών. υστυχώς λόγω φόρτου εργασίας το πείραµα σταµάτησε τέλη Μαΐου, τότε που δραστηριοποιείται το κουνούπι Τίγρης. Από τέλη Μάη έως και Οκτώβριο πραγµατοποιήθηκαν µεµονωµένες δειγµατοληψίες κουνουπιών στις οποίες το κουνούπι Τίγρης επίσης δεν βρέθηκε. Αντίθετα βρέθηκε σε δειγµατοληψίες το γένος Ae. cretinus,το οποίο µορφολογικά µοιάζει πάρα πολύ µε το κουνούπι Τίγρης. Αναφορικά µε τις εστίες, παρά το γεγονός ότι η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρει ότι στις φυσικές εστίες απαντώνται πολύ µεγάλοι πληθυσµοί κουνουπιών, στο συγκεκριµένο πείραµα, τη συγκεκριµένη εποχή του χρόνου δεν βρέθηκαν προνύµφες παρότι έγιναν επανειληµµένες προσπάθειες. 26

30 ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ Αµερικάνικος Οργανισµός για την Ταξινόµηση των Κουνουπιών ιαθέσιµο on line: Σαββοπούλου Σουλτανή, Μ., Ανδρεάδης Σ., Σουλτανή - Ζουρουλίδη Χ., (2011). Έντοµα & Άλλα Αρθρόποδα Υγειονοµικής Σηµασίας. City Publish, Θεσσαλονίκη. Σελ ιαθέσιµο on line: copycity. gr/myfiles/copy/539_kefalaio%201. pdf 27

Κατα ολέµησηκουνου ιών

Κατα ολέµησηκουνου ιών Κατα ολέµησηκουνου ιών Κουνού ιακαιάνθρω ος: µια δύσκολη συµβίωση Α. Μιχαηλάκης Εργαστήριο Γεωργικής Εντοµολογίας, Τµήµα Εντοµολογίας και Γ. Ζωολογίας, Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr

e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr 3ο ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΟ ΣΥΝΕ ΡΙΟ ΤΟΥ ΦΟΡΟΥΜ ΗΜΟΣΙΑΣ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ Εντοµολογική επιτήρηση για την αντιµετώπιση της ελονοσίας ρ Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων Τµήµα Ελέγχου

Διαβάστε περισσότερα

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Η μέλισσα έχει τρίχωμα διαφορετικού χρώματος στο σώμα της που κάνουν τις ρίγες των μελισσών να φαίνονται καφέ και κίτρινες. Στο κεφάλι της έχει δεξιά και αριστερά δύο μεγάλα μάτια,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Εξάποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 1 ΕΞΑΠΟΔΑ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΑΝΑΓΝΩΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΚΥΡΙΟΤΕΡΩΝ ΤΑΞΕΩΝ ΤΩΝ

Διαβάστε περισσότερα

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ

ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΑΦΙΔΩΝ ΣΤΑ ΒΑΜΒΑΚΙΑ ΑΦΙΔΑ ΤΟΥ ΒΑΜΒΑΚΙΟΥ Aphis gossypii (Hemiptera-Homoptera,Aphididae) Βιολογία Aphis gossypii στο βαμβάκι 2.Με την άνοδο της θερμοκρασίας και τη δράση των φυσικών

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι. Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα Πανεπιστήμιο Πατρών Τμήμα Βιολογίας Τομέας Βιολογίας Ζώων ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΖΩΩΝ Ι Εργαστηριακή άσκηση: Αρθρόποδα Επιμέλεια: Σίνος Γκιώκας Πάτρα 2015 ΧΗΛΗΚΕΡΑΙΩΤΑ & ΜΥΡΙΑΠΟΔΑ ΧΗΛΗΚΕΡΑΙΩΤΑ ΕΞΩΤΕΡΙΚΗ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΑΡΑΧΝΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ

ΤΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΑΠΟΤΕΛΕΙΤΑΙ ΑΠΟ ΕΝΝΕΑ (9) ΣΕΛΙΔΕΣ ΣΧΟΛΕΙΟ: ΣΧΟΛΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ: 2011-2012 ΔΕΙΓΜΑΤΙΚΟ ΕΞΕΤΑΣΤΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΓΡΑΠΤΕΣ ΠΡΟΑΓΩΓΙΚΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΙΟΥΝΙΟΥ 2012 ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΑΞΗ: Α ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΔΙΑΡΚΕΙΑ: 1:30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ:... ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ:... ΤΜΗΜΑ:...

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα πρόληψης και αποφυγής κουνουπιών σε οικίες:

Μέτρα πρόληψης και αποφυγής κουνουπιών σε οικίες: Μέτρα πρόληψης και αποφυγής κουνουπιών σε οικίες: Απομάκρυνση στάσιμου νερού από λεκάνες, βάζα, γλάστρες, παλιά λάστιχα, υδρορροές και άλλα μέρη του κήπου, ώστε να μην έχουν πρόσβαση τα κουνούπια σε λιμνάζοντα

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΥΤΕΡΟ ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΤΩΝ ΜΕΛΙΣΣΩΝ 1. ΒΙΟΛΟΓΙΚΟΣ ΚΥΚΛΟΣ Η µέλισσα είναι έντοµο ολοµετάβολο και για την ολοκλήρωση του βιολογικού της κύκλου διέρχεται από τα στάδια του αυγού, της

Διαβάστε περισσότερα

Τηλ.: 210-5212891 e-mail: kefaloudi@keelpno.gr. Τηλ.: 210-8180307 e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr

Τηλ.: 210-5212891 e-mail: kefaloudi@keelpno.gr. Τηλ.: 210-8180307 e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr Τα Κουνούπια και η Αντιµετώπισή τους Χρυσοβαλάντου Κεφαλούδη Περιβαλλοντολόγος, MSc Γραφείο Περιβαλλοντικής Υγείας, ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. Αγράφων 3-5, Μαρούσι Τηλ.: 210-5212891 e-mail: kefaloudi@keelpno.gr ρ. Γεώργιος

Διαβάστε περισσότερα

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών

ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών ιαχείριση Υδατικών Οικοσυστηµάτων: Μεταβατικά ύδατα ρ. Παναγιώτης ΠΑΝΑΓΙΩΤΙ ΗΣ /ντης Ερευνών Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Μεταβατικά ύδατα (transitional waters) σύµφωνα µε την Οδηγία Πλαίσιο για τα

Διαβάστε περισσότερα

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας

ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας ΔΑΣΙΚΑ & ΥΔΑΤΙΝΑ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΚΑΙ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ 13/06/2013 Δήμος Βισαλτίας Τί είναι ένα Οικοσύστημα; Ένα οικοσύστημα είναι μια αυτο-συντηρούμενη και αυτορυθμιζόμενη κοινότητα ζώντων

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Δρ. Φανή Χατζήνα Βιολόγος Ινστιτούτο Μελισσσοκομίας Χαλκιδικής ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΜΕΛΙΣΣΑΣ Βιολογία Μέλισσας Μέλισσες: Εμφανίστηκαν στη γη πριν περίπου 80 εκ. χρόνια Κοινή μέλισσα: Apis mellifera

Διαβάστε περισσότερα

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο

Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΦΥΣΙΚΩΝ ΠΟΡΩΝ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ Ας προσπαθήσουμε όλοι να μη χαθεί κανένα είδος ζώου από την Κύπρο Ξέρεις ότι: Πανίδα ονομάζουμε όλα τα ζώα μιας περιοχής. Αυτά

Διαβάστε περισσότερα

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά

Ε ΑΦΟΣ. Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά Ε ΑΦΟΣ Έδαφος: ανόργανα οργανικά συστατικά ρ. Ε. Λυκούδη Αθήνα 2005 Έδαφος Το έδαφος σχηµατίζεται από τα προϊόντα της αποσάθρωσης των πετρωµάτων του υποβάθρου (µητρικό πέτρωµα) ή των πετρωµάτων τω γειτονικών

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΘΕΣΗ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2014

ΕΚΘΕΣΗ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2014 1 Εισαγωγή ΕΚΘΕΣΗ ΕΝΤΟΜΟΛΟΓΙΚΗΣ ΕΠΙΤΗΡΗΣΗΣ, ΕΛΛΑΔΑ, 2014 Η συστηματική εντομολογική επιτήρηση θεωρείται σε παγκόσμιο επίπεδο αναπόσπαστο μέρος των ολοκληρωμένων προγραμμάτων ελέγχου των διαβιβαστών και

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.14 Έκθεση σχετική με τα διαφορετικά είδη κουνουπιών, της δυναμικής

Διαβάστε περισσότερα

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας

Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Κυψέλη - το σπίτι της μέλισσας Ο ΘΑΥΜΑΣΤΟΣ ΚΟΣΜΟΣ ΤΗΣ ΜΕΛΙΣΣΑΣ του ΣΠΥΡΟΥ ΣΚΑΡΕΑ, Γεωπόνου-Εντομολόγου Όλοι μας έχουμε δει μέλισσες να πετούν από λουλούδι σε λουλούδι. Όλοι μας έχουμε απολαύσει το μέλι,

Διαβάστε περισσότερα

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ

Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Η ΖΩΗ ΣΤΑ ΤΡΟΠΙΚΑ ΔΑΣΗ Οι περιοχές των τροπικών δασών όπως βλέπεις και στον παραπάνω παγκόσμιο χάρτη, βρίσκονται στη Νότια Αμερική(γύρω από τον ισημερινό), στη Βόρεια Αμερική(ανάμεσα από τον Τροπικό του

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.17 Συγγραφή επιστημονικής εργασίας για την παρουσία και διακύμανση

Διαβάστε περισσότερα

RHYNCHOFORUS FERRUGINEUS. Washingtonia spp.

RHYNCHOFORUS FERRUGINEUS. Washingtonia spp. ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΚΟΚΚΙΝΟΥ ΡΥΓΧΩΤΟΥ ΚΑΝΘΑΡΟΥ RHYNCHOFORUS FERRUGINEUS Ο ΚΟΚΚΙΝΟΣ ΡΥΓΧΩΤΟΣ ΚΑΝΘΑΡΟΣ ( Red Palm Weevil ) πρόκειται για κολεόπτερο έντοµο της οικογένειας Curculionidae το οποίο προσβάλλει τα

Διαβάστε περισσότερα

Ασθένειες απότα. Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση. σήµερα. ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος

Ασθένειες απότα. Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση. σήµερα. ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Ασθένειες απότα Κουνούπια στην Ελλάδα Ηκατάσταση σήµερα ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Εργαστήριο Εντοµοκτόνων Υγειονοµικής Σηµασίας Τµήµα Ελέγχου Γεωργικών Φαρµάκων & Φυτοφαρµακευτικής Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό

Διαβάστε περισσότερα

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης

ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I. ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis. Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΖΩΩΝ I ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΜΑΛΑΚΙΑ ΑΝΑΤΟΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΗ ΣΟΥΠΙΑΣ Sepia officinalis Διδάσκων: Σ. Νταϊλιάνης Βασίλειο: Animalia Υπερσυνομοταξία/Υπερφύλο: Λοφοτροχόζωα Συνομοταξία/Φύλο: Μαλάκια

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Frankliniella occidentalis (Thysanoptera: Thripidae) (κν. θρίπας της Καλιφόρνιας) σε ροδάκινα και νεκταρίνια και επιτραπέζια σταφύλια για εξαγωγή

Διαβάστε περισσότερα

Ανατομία και μορφολογία πτηνού

Ανατομία και μορφολογία πτηνού Ανατομία και μορφολογία πτηνού Τα πτηνά είναι ομοιόθερμα σπονδυλωτά που φυλογενετικά σχετίζονται με τους Δεινοσαύρους Τα αρτίγονα πουλιά (Νεόρνιθες) διαιρούνται σε δύο ομάδες: (1) Παλαιόγναθα (κίβι, έμου,

Διαβάστε περισσότερα

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae)

ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8. Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΚΑΙ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΖΙΖΑΝΙΩΝ 8 Χαµοµήλι (Chamomilla recutita, Asteraceae) Το χαµοµήλι είναι ετήσιο, χειµερινό, δικοτυλήδονο φυτό µε όρθια έκφυση και φθάνει µέχρι το ύψος των 60 cm. Αναπαράγεται µε σπόρους

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το

ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΤΑΞΗ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΚΑΤΑ KOPPEN Το κλίμα μιας γεωγραφικής περιοχής διαμορφώνεται κατά κύριο λόγο από τους 3 παρακάτω παράγοντες: 1) το γεωγραφικό πλάτος 2) την αναλογία ξηράς/θάλασσας 3) το

Διαβάστε περισσότερα

Πτυχιακή Μελέτη. Η χρήση αιθερίων ελαίων ως προνυμφοκτόνα κουνουπιών

Πτυχιακή Μελέτη. Η χρήση αιθερίων ελαίων ως προνυμφοκτόνα κουνουπιών ΤΕΙ ΚΡΗΤΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ Πτυχιακή Μελέτη Η χρήση αιθερίων ελαίων ως προνυμφοκτόνα κουνουπιών ΦΟΙΤΗΤΡΙΑ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΙΣΗΓΗΤΡΙΑ: ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΨΕΙΡΟΦΩΝΙΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟ,

Διαβάστε περισσότερα

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια).

Στην Κεντρική Ασία βρίσκεται η έρημος Γκόμπι και της Αραβίας. Στην Αμερική η Μοχάβι(Βόρεια) και η Ατακάμα (Νότια). H ΖΩΗ ΣΤΗΝ ΕΡΗΜΟ Στη Γη υπάρχουν μεγάλες αφιλόξενες άνυδρες εκτάσεις που ονομάζονται έρημοι.καλύπτουν το 1/3 της ξηράς και βρίσκονται κυρίως κοντά στους δύο Τροπικούς ( Αιγόκερω και Καρκίνου) Στην Κεντρική

Διαβάστε περισσότερα

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο

Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ελληνική ημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Ζωικοί Εχθροί Εργαστήριο Ενότητα 2: Έντομα: Μέρη του σώματος (Κεφαλή & εξαρτήματα) Δρ Δήμητρα Ζωάκη Μαλισιόβα Καθηγήτρια Εντομολογίας 1 ΑνοιχτάΑκαδημαϊκάΜαθήματαστοΤΕΙΗπείρου

Διαβάστε περισσότερα

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010

Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Συμπεράσματα και προτάσεις σχετικά την εμφάνιση και αντιμετώπιση της επιδημίας του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα το 2010 Η Εντομολογική Εταιρεία Ελλάδος με αφορμή την επιδημία του ιού του Δυτικού

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ 4. ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ (ΣΕΛ. ΟΝΟΜΑ: ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΥΠΡΗ ΤΑΞΗ: Β 1 ΜΑΘΗΜΑ: ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ Θέµα: Τούνδρα 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΥΝ ΡΑ (ΣΕΛ. 3) 2. ΠΟΣΟΙ ΤΥΠΟΙ ΤΟΥΝ ΡΑΣ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΚΑΙ ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ; (ΣΕΛ. 4-7) 3. ΖΩΑ ΚΑΙ ΦΥΤΑ ΠΟΥ ΜΠΟΡΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Ελονοσία (Malaria) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το Κοινό Σεπτέμβριος 2011

Ελονοσία (Malaria) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το Κοινό Σεπτέμβριος 2011 ΚΕΝΤΡΟ ΕΛΕΓΧΟΥ & ΠΡΟΛΗΨΗΣ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ (ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ.) ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΥΓΕΙΑΣ & ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗΣ Ελονοσία (Malaria) Συχνές Ερωτήσεις και Απαντήσεις για το Κοινό Σεπτέμβριος 2011 Τι είναι η ελονοσία; Η ελονοσία

Διαβάστε περισσότερα

Μέτρα προστασίας από τα κουνούπια. Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης & Παρέμβασης, Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ)

Μέτρα προστασίας από τα κουνούπια. Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης & Παρέμβασης, Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) Μέτρα προστασίας από τα κουνούπια Τμήμα Επιδημιολογικής Επιτήρησης & Παρέμβασης, Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) 1 Ελονοσία - τρόποι μετάδοσης Kυρίως μέσω δήγματος κουνουπιών (γένος Ανωφελές,

Διαβάστε περισσότερα

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο

ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae) στην Μεσόγειο ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΙΔΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ:ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ: ΦΥΤΙΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΤΟΜΕΑΣ: ΦΥΤΩΝ ΜΕΓΑΛΗΣ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑΣ ΞΕΝΑ ΕΙΔΗ: Μελέτη και Βιολογική Αντιμετώπιση της Tuta absoluta

Διαβάστε περισσότερα

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΚΟΥΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΣΤΑΜΠΟΛΙΔΟΥ

ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΚΟΥΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙ. ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ της ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ ΣΤΑΜΠΟΛΙΔΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΟ Τ.Ε.Ι. ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ & ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΤΡΟΦΙΜΩΝ ΚΑΙ ΔΙΑΤΡΟΦ ΤΜΗΜΑ ΤΕΧΝΟΛΟΓΩΝ ΓΕΩΠΟΝΩΝ Κατεύθυνση: Οπωροκηπευτικών ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗΣ ΚΟΥΝΟΥ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ

Διαβάστε περισσότερα

Στ. έλτα 8, 115 24 Κηφισιά, Τηλ.: 210-8180307 e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr

Στ. έλτα 8, 115 24 Κηφισιά, Τηλ.: 210-8180307 e-mail: g.koliopoulos@bpi.gr Κουνούπια Προβλήµατα -Αντιµετώπιση 15 ο Πανελλήνιο Εντοµολογικό Συνέδριο Καβάλα, 24 Οκτωβρίου 2013 ρ. Γεώργιος Κολιόπουλος Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο Στ. έλτα 8, 115 24 Κηφισιά, Τηλ.: 210-8180307

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ

ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ 1 ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ ΜΕ ΤΟ GOOGLE EARTH: Η ΕΥΡΩΠΗ ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΜΑΘΗΤΗ Κώστας Κύρος ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ 1 1. Ανοίξτε το λογισμικό Google Earth και προσπαθήστε να εντοπίσετε τη θέση της Ευρώπης στη Γη. Κατόπιν για να

Διαβάστε περισσότερα

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική

Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική Μύες Το μυϊκό σύστημα αποτελείται από τους μύες. Ο αριθμός των μυών του μυϊκού συστήματος ανέρχεται στους 637. Οι μύες είναι όργανα για τη σωματική κινητικότητα, την σπλαχνική κινητικότητα και τη κυκλοφορία

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΝΗΜΑΤΩΔΕΙΣ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Σώμα νηματοειδούς μορφής, καλύπτεται εξωτερικά από παχύ, υαλώδες και ελαστικό στρώμα (εφυμενίδα): είναι διαπερατή στο νερό αλλά αδιαπέραστη σε πολλές ουσίες προστατεύει

Διαβάστε περισσότερα

ΔΙΑΤΙΘΕΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΛΕΚΚΑΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ 17(01) 24 ΝΑΙ 2 ΠΕΚ ΑΘΗΝΩΝ

ΔΙΑΤΙΘΕΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΛΕΚΚΑΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ 17(01) 24 ΝΑΙ 2 ΠΕΚ ΑΘΗΝΩΝ ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ (ΠΕ) ΔΙΑΤΙΘΕΜΕΝΕΣ ΩΡΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΥΛΟΠΟΙΗΣΗ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΩΝ ΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΕ ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΑ ΕΤΗ (ΝΑΙ/ΟΧΙ) ΣΧΕΤΙΚΗ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗ (ΦΟΡΕΑΣ ΕΠΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ΛΕΚΚΑΣ ΛΕΩΝΙΔΑΣ ΠΕ 17(01) 24 ΝΑΙ 2 ΠΕΚ

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ

ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΜΕΤΑΝΑΣΤΕΥΣΗ ΚΑΙ ΙΑΣΠΟΡΑ ΤΩΝ ΕΝΤΟΜΩΝ ΣΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΥ ΤΥΠΟΥ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΑ Α. Λεγάκις* & Π.Β. Πετράκης** * Ζωολογικό Μουσείο Πανεπιστημίου Αθηνών ** ΕΘΙΑΓΕ, Ινστιτούτο Μεσογειακών Οικοσυστημάτων 11 ο Πανελλήνιο

Διαβάστε περισσότερα

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ

4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.1 Ομοιόσταση 4.2 Ασθένειες 4. ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΣΧΕΤΙΖΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΦΑΝΙΣΗ ΤΟΥΣ 4.3 Αμυντικοί μηχανισμοί του ανθρώπινου οργανισμού 4.4 Τρόποι ζωής και ασθένειες Μάρθα Καρβουνίδου ΠΕ1404

Διαβάστε περισσότερα

Ε λ Νίνιο (El Niño) ονοµάζεται το θερµό βόρειο θαλάσσιο ρεύµα που εµφανίζεται στις ακτές του Περού και του Ισηµερινού, αντικαθιστώντας το ψυχρό νότιο ρεύµα Humboldt. Με κλιµατικούς όρους αποτελει µέρος

Διαβάστε περισσότερα

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε.

Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ. Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Η ΜΕΛΙΣΣΑ, Η ΜΕΛΙΣΣΟΚΟΜΙΑ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΪΟΝΤΑ ΤΟΥΣ Κατερίνα Καρατάσου, κτηνίατρος Ο.Μ.Σ.Ε. Βλέπουμε συχνά μέλισσες στα λουλούδια Τι ξέρουμε γι αυτές; Ημέλισσα είναι έντομο Υπάρχει στη Γη εδώ και 30 εκατομμύρια

Διαβάστε περισσότερα

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥ. ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ (Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ : ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ :

ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥ. ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ (Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο) ΟΝΟΜΑΤΕΠΩΝΥΜΟ ΜΑΘΗΤΗ/ΤΡΙΑΣ : ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΑΤΑΛΟΓΟΥ : ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΣΤΑΥΡΟΥ ΓΡΑΠΤΕΣ ΚΑΤΑΤΑΚΤΗΡΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ (Δειγματικό εξεταστικό δοκίμιο) ΜΑΘΗΜΑ : ΦΥΣΙΚΑ (ΒΙΟΛΟΓΙΑ) ΤΑΞΗ : Α ΔΙΑΡΚΕΙΑ : 1.30 ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ : ΒΑΘΜΟΣ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΩΣ :... ΟΛΟΓΡΑΦΩΣ :... ΥΠ.

Διαβάστε περισσότερα

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280)

Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια (MIS 365280) «Ειδικό πρόγραμμα ελέγχου για τον ιό του Δυτικού Νείλου και την ελονοσία, ενίσχυση της επιτήρησης στην ελληνική επικράτεια» Παραδοτέο Π1.1 Έκθεση ερευνητικού έργου Υπεύθυνος φορέας: Πανεπιστήμιο Λάρισα,

Διαβάστε περισσότερα

NT 14/1 Ap Te Adv. Πτυσσόμενη χειρολαβή. Δε χρειάζεται σκύψιμο, ούτε τράβηγμα. Η μηχανή μεταφέρεται με την πρακτική χειρολαβή για εύκολη μεταφορά.

NT 14/1 Ap Te Adv. Πτυσσόμενη χειρολαβή. Δε χρειάζεται σκύψιμο, ούτε τράβηγμα. Η μηχανή μεταφέρεται με την πρακτική χειρολαβή για εύκολη μεταφορά. Η μηχανή ξηρής & υγρής αναρρόφησης NT 14/1 Eco Τe Advanced είναι κάτι παραπάνω από μια απλή ηλεκτρική σκούπα. Αποτελεί την ιδανική μηχανή για τεχνίτες - σχεδιασμένη σε στενή συνεργασία με επαγγελματίες

Διαβάστε περισσότερα

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου

O υπονομευτής της τομάτας. Tuta absoluta. Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου. ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Κωνσταντίνος Β. Σίμογλου ΔΑΟ & Κ Δράμας, Τμήμα Ποιοτικού και Φυτοϋγειονομικού Ελέγχου Δράμα, 25-10-2011 O υπονομευτής της τομάτας Tuta absoluta Βιολογικός κύκλος

Διαβάστε περισσότερα

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών

Κώστας, 32 χρονών. Άρτεμις, 30 χρονών Να προχωρήσουν η Άρτεμις και ο Κώστας σε υποβοηθούμενη αναπαραγωγή; Ο Κώστας και η Άρτεμις είναι ένα ζευγάρι που δυσκολεύονται να αποκτήσουν παιδί. Επισκέφθηκαν τον γιατρό τους και ανέφεραν τα πιο κάτω

Διαβάστε περισσότερα

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ.

Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο. Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Δειγματοληψία νερών ανθρώπινης κατανάλωσης, εσωτερικών υδάτων και αποβλήτων για χημικό έλεγχο Γκαγτζής Δημήτριος Βιοχημικός, MSc Π.Ε.Δ.Υ. Θεσσαλίας Βασικές Έννοιες Δειγματοληψία Η δειγματοληψία αφορά στη

Διαβάστε περισσότερα

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3

Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης. 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Χατζηνικολάκη Ελένη Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης 250579 Natural Europe CIP-ICT PSP-2009-3 Πώς προσαρμόζονται οι οργανισμοί στις αλλαγές του περιβάλλοντος (τροφή, κλίμα κ. ά.); Κληρονομώντας ευνοϊκά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ

ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΟΙ ΕΠΙ ΡΑΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΛΙΜΑΤΙΚΩΝ ΑΛΛΑΓΏΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΑΛΑΣΣΙΑ ΑΛΙΕΙΑ ρ. Κώστας Παπακωνσταντίνου τ /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων τ. /ντής του Ινστιτούτου Θαλάσσιων Βιολογικών Πόρων Ελληνικό

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά του Θαμνώνα και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ

ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΟΙΚΟΛΟΓΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΜΑΤΘΙΛΔΗ ΣΑΒΒΟΠΟΥΛΟΥ - ΣΟΥΛΤΑΝΗ ΣΤΕφΑΝΟΣ ΑΝΔρΕΑΔΗΣ ΧρΙΣΤΙΝΑ ΣΟΥΛΤΑΝΗ - ΖΟΥρΟΥΛΙΔΗ ΕΝΤΟΜΑ & ΑΛΛΑ ΑρΘρΟΠΟΔΑ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗΣ ΣΗΜΑΣΙΑΣ

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΛΟΙ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ

ΑΠΛΟΙ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ ΑΠΛΟΙ ΠΡΑΚΤΙΚΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΕΞΟΙΚΟΝΟΜΗΣΗΣ ΝΕΡΟΥ Με απλούς πρακτικούς τρόπους, µπορούµε όλοι µας να κάνουµε µία προσπάθεια ώστε να µειώσουµε την κατανάλωση νερού στο µπάνιο, στην κουζίνα, και στον κήπο. ΤΡΟΠΟΙ

Διαβάστε περισσότερα

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε.

Μια εικόνα, από υπολογιστή, Ανταρκτική. µετρήθηκε. Η τρύπα του όζοντος Η οροφή του ουρανού από κάπου µπάζει!!! Η τρύπα του όζοντος Μια εικόνα, από υπολογιστή, του νοτίου ηµισφαιρίου που αποκαλύπτει την τρύπα του όζοντος πάνω από την Ανταρκτική. Οι περιοχές

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ

ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΑΛΕΞΑΝ ΡΕΙΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΚΟ Ι ΡΥΜΑ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΩΠΟΝΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΖΩΪΚΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΟΙ ΜΥ ΟΚΑΛΛΙΕΡΓΙΕΣ ΣΤΟ ΝΟΜΟ ΠΙΕΡΙΑΣ ΣΠΟΥ ΑΣΤΡΙΑ ΑΓΓΕΛΙ ΟΥ ΑΓΓΕΛΙΚΗ-ΜΑΡΙΑ ΚΑΘΗΓΗΤΡΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΩΝ ΚΥΡΙΤΣΗ ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ

Διαβάστε περισσότερα

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών

Κυρούδη Λαμπρινή. Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών Κυρούδη Λαμπρινή Η επίδραση του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ Η έρευνα αυτή διαπραγματεύεται, θέλοντας να εξηγήσει τα εξής θέματα:- Ο ρόλος του φωτός στην ανάπτυξη των φυτών-

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ

ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΣΥΝΟΜΟΤΑΞΙΑ: ΑΡΘΡΟΠΟΔΑ ΜΟΡΦΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΑ Τα Αρθρόποδα αποτελούν τους πολυπληθέστερους οργανισμούς πάνω στη Γη (περίπου το 55-60% όλων των ειδών φυτών και ζώων) Είναι γνωστά περίπου 1.000.000 είδη Το σώμα

Διαβάστε περισσότερα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα

Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Προληπτικές εφαρμογές καταπολέμησης αφίδων σε πυρηνόκαρπα και γιγαρτόκαρπα Ανήκει στην υποκατηγορία cyanomidines των νεονικοτινοειδών και γι αυτό: 1. Δεν εφαρμόζεται στο έδαφος 2. Δεν θεωρείται πολύ τοξικό

Διαβάστε περισσότερα

Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου

Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ & ΚΤΗΝΙΑΤΡΙΚΗΣ ΔΡΑΜΑΣ Diabrotica virgifera σε καλλιέργειες αραβοσίτου Γνωριμία με το έντομο καραντίνας. Λήψη προληπτικών μέτρων. Παρουσία του εντόμου στην Ευρώπη Εμφανίστηκε

Διαβάστε περισσότερα

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

ΠΕΡΙΛΗΨΗ 1. ΕΙΣΑΓΩΓΗ 2. ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΜΕΛΕΤΗ ΕΝΑΛΛΑΚΤΗ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑΣ ΕΜΒΑΠΤΙΣΜΕΝΟΥ ΣΕ ΟΧΕΙΟ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗΣ ΗΛΙΑΚΟΥ ΘΕΡΜΟΣΙΦΩΝΑ. Ν. Χασιώτης, Ι. Γ. Καούρης, Ν. Συρίµπεης. Τµήµα Μηχανολόγων & Αεροναυπηγών Μηχανικών, Πανεπιστήµιο Πατρών 65 (Ρίο) Πάτρα.

Διαβάστε περισσότερα

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ

Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ. και ΚΛΙΜΑ Το κλίμα της Ευρώπης Το κλίμα της Ευρώπης Για να περιγράψουμε την ατμοσφαιρική κατάσταση, χρησιμοποιούμε τις έννοιες: ΚΑΙΡΟΣ και ΚΛΙΜΑ Καιρός: Οι ατμοσφαιρικές συνθήκες που επικρατούν σε μια περιοχή, σε

Διαβάστε περισσότερα

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών

Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών Έκθεση βέλτιστου τρόπου εξαπόλυσης και διάθεσης φυσικών εχθρών «ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΒΙΟΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΑΒΙΟΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΜΕΤΡΩΝ ΣΕ ΥΔΡΟΠΟΝΙΚΗ ΚΑΛΛΙΕΡΓΕΙΑ ΤΟΜΑΤΑΣ ΚΑΙ ΜΑΡΟΥΛΙΟΥ HYDROFLIES» ΟΡΘΟΛΟΓΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ

5.4 Το μυοσκελετικό σύστημα του ανθρώπου ΜΙΚΡΕΣ ΕΡΕΥΝΕΣ ΚΑΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ 3. Να βάλετε σε κύκλο το γράμμα που αντιστοιχεί στη φράση που συμπληρώνει σωστά την πρόταση: Α. Η μέλισσα είναι έντομο που: α. έχει σπονδυλική στήλη β. μπορεί να κολυμπάει γ. πετάει με τη βοήθεια μεμβρανωδών

Διαβάστε περισσότερα

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν.

Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό. Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. Οδηγίες μακροσκοπικών ελέγχων για τον επιβλαβή οργανισμό Grapholita molesta Busck. (Lepidoptera: Tortricidae) (κν. βλαστορύκτης της ροδακινιάς) σε ροδάκινα και νεκταρίνια για εξαγωγή στη Ρωσία Για φυτοϋγειονομικούς

Διαβάστε περισσότερα

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι.

Τι χρειάζεσαι: Ένα πλαστικό μπουκάλι (ή ένα στενόμακρο ποτήρι), ένα μολύβι, ένα κομμάτι μονόκλωνο καλώδιο ή σύρμα, νερό, οινόπνευμα, λάδι, αλάτι. ΑΝΩΣΗ Πείραμα 1: Το αυγό που κολυμπάει. Τι χρειάζεσαι: ένα βρασμένο αυγό, ένα πλατύ ποτήρι ή ένα πλαστικό μπουκάλι, ένα μαχαίρι, νερό, αλάτι, ένα κουταλάκι. Τι θα κάνεις: Αν δεν είναι εύκολο να έχεις ένα

Διαβάστε περισσότερα

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία

Ελληνικοί Βιότοποι. Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Τάξη Οδηγίες Μάθημα Ε Δημοτικού Πώς συμπληρώνουμε τα φύλλα εργασίας Γεωγραφία Στόχος της δραστηριότητας αυτής είναι να γνωρίσουμε και να καταγράψουμε τους ελληνικούς βιότοπους και να εντοπίσουμε τα ζώα

Διαβάστε περισσότερα

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7

ΘΕΜΑ Β Β1. Τι ονομάζεται ομοιόσταση (μονάδες 2) και ποιους ομοιoστατικούς μηχανισμούς γνωρίζετε στον ανθρώπινο οργανισμό (μονάδες 5); Μονάδες 7 ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΕΣ ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ Γ ΤΑΞΗΣ ΗΜΕΡΗΣΙΟΥ ΚΑΙ Δ ΤΑΞΗΣ ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΑΙ ΕΠΑΛ (ΟΜΑΔΑ Β ) ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΪΟΥ 2013 ΕΞΕΤΑΖΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑ: ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ ΣΥΝΟΛΟ ΣΕΛΙΔΩΝ: ΤΕΣΣΕΡΙΣ (4) ΘΕΜΑ Α

Διαβάστε περισσότερα

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών

Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Η θαυμαστή κοινωνία των μελισσών Οι Έλληνες ανέκαθεν ήταν στενά δεμένοι με τον κόσμο των μελισσών. Ο πρώτος που ασχολήθηκε επιστημονικά με αυτές 300 χρόνια π.χ., ήταν ο Αριστοτέλης. Την εποχή εκείνη, ο

Διαβάστε περισσότερα

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς

WWW.KINDYKIDS.GR. Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς WWW.KINDYKIDS.GR Όταν η ζωή στο νηπιαγωγείο γίνεται παιχνίδι! Το Site για γονείς και νηπιαγωγούς Το υλικό αυτό αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του KindyKids.gr και διανέμεται δωρεάν. ΖΩΑ ΠΟΥ ΚΙΝΔΥΝΕΥΟΥΝ

Διαβάστε περισσότερα

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:...

Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Φυτά της Αλυκής και προσαρμογές στην Ξηρασία Όνομα Ομάδας:... Μέλη της ομάδας :...... Σχολείο:... Τάξη:... Ημερομηνία επίσκεψης:... Καταγραφή Περιβαλλοντικών συνθηκών Καλή σας μέρα. Ονομάζομαι Άγγελος

Διαβάστε περισσότερα

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία»

Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» Φύλλο Εργασίας 7 Η Διαστολή και Συστολή του Νερού Μια φυσική «Ανωμαλία» α. Παρατηρώ, Πληροφορούμαι, Ενδιαφέρομαι Στο δημοτικό σχολείο έχεις μάθει ότι τα υλικά σώματα, είτε βρίσκονται στη στερεή είτε στην

Διαβάστε περισσότερα

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education

Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education Εκπαιδευτικό υλικό στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού Προγράμματος Chain Reaction: Α sustainable approach to inquiry based Science Education «Πράσινη» Θέρμανση Μετάφραση-επιμέλεια: Κάλλια Κατσαμποξάκη-Hodgetts

Διαβάστε περισσότερα

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665)

Κείμενα σε διασκευή από το βιβλίο Micrographia του Robert Hooke (1665) Σχετικά με τη μύτη μιας λεπτής βελόνας «Θα ξεκινήσουμε πρώτα τις διερευνήσεις μας με τις παρατηρήσεις σωμάτων που είναι απλά στη φύση τους και σιγά-σιγά θα προχωρήσουμε σε πιο σύνθετα. Με αυτή τη μέθοδο,

Διαβάστε περισσότερα

2.4 Ρύπανση του νερού

2.4 Ρύπανση του νερού 1 Η θεωρία του μαθήματος με ερωτήσεις 2.4 Ρύπανση του νερού 4-1. Ποια ονομάζονται λύματα; Έτσι ονομάζονται τα υγρά απόβλητα από τις κατοικίες, τις βιομηχανίες, τις βιοτεχνίες και τους αγρούς. 4-2. Ποιοι

Διαβάστε περισσότερα

NT 35/1 Tact Bs. Η ιδανική σκούπα για αρτοποιεία

NT 35/1 Tact Bs. Η ιδανική σκούπα για αρτοποιεία Εύχρηστη μηχανή ξηρής-υγρής αναρρόφησης με ένα μοτέρ, αυτόματο σύστημα καθαρισμού των φίλτρων - ΤACT - και κάδο όγκου 35, κατάλληλη για κάθε τύπου εφαρμογές σε αρτοποιεία και εργαστήρια ζαχαροπλαστικής.

Διαβάστε περισσότερα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα

Εκτροφή Μεταξοσκώληκα Εκτροφή Μεταξοσκώληκα 1 / 5 Ας σημειωθεί ότι η παραγωγή μεταξιού στην Ελλάδα είναι ελλειμματική. Η σηροτροφία μπορεί να αποδώσει σε διάστημα μόλις 45 ημερών, ένα αρκετά ικανοποιητικό εισόδημα νωρίς το

Διαβάστε περισσότερα

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME

www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME www.pediatric-rheumathology.printo.it ΑΡΘΡΙΤΙ Α ΤΟΥ LYME Τι είναι; Η αρθρίτιδα του Lyme είναι µία από τις νόσους που προκαλούνται από το µικρόβιο Βorrelia burgdorferi (νόσος του Lyme ή Μπορρελίωση) που

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΟΔΗΓΙΕΣ ΓΙΑ ΣΥΛΛΟΓΗ-ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΕΔΑΦΙΚΩΝ ΔΕΙΓΜΑΤΩΝ ΣΤΟ ΜΦΙ ΓΙΑ ΕΔΑΦΟΛΟΓΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ Η φυσικοχημική ανάλυση του εδάφους παρέχει σημαντικές πληροφορίες σχετικά με την ποιοτική και θρεπτική κατάσταση

Διαβάστε περισσότερα

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές)

Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) KINΔΥΝΟΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Κίνδυνος: παράγοντας / ουσία που κάνει το τρόφιµο ακατάλληλο ή επικίνδυνο για κατανάλωση (Μη ασφαλές) Μικροβιολογικός Χηµικός Φυσικός Η φυσική καταστροφή των τροφίµων κάνει τα τρόφιµα

Διαβάστε περισσότερα

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο)

Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ελληνική Δημοκρατία Τεχνολογικό Εκπαιδευτικό Ίδρυμα Ηπείρου Γεωργικά Μηχανήματα (Εργαστήριο) Ενότητα 3 : Γεωργικός Ελκυστήρας Σύστημα Ψύξεως Δρ. Δημήτριος Κατέρης Εργαστήριο 3 ο ΣΥΣΤΗΜΑ ΨΥΞΗΣ Σύστημα ψύξης

Διαβάστε περισσότερα

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013

ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΒΙΟΛΟΓΙΑΣ ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΩΝ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟ 2003-2013 ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΠΕΡΔΙΟΥ ΒΙΟΛΟΓΟΣ (MSc) 1 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΣΕΛΙΔΑ Ενότητα 2 : Χημεία της ζωής 4 Ενότητα 3: Ενέργεια και οργανισμοί 13 Ενότητα 4: κυτταρική

Διαβάστε περισσότερα

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει

Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει Η ιστορική πατρότητα του όρου «Μεσόγειος θάλασσα» ανήκει στους Λατίνους και μάλιστα περί τα μέσα του 3ου αιώνα που πρώτος ο Σολίνος τη ονομάζει χαρακτηριστικά «Mare Mediterraneum» ως μεταξύ δύο ηπείρων

Διαβάστε περισσότερα

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο

Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο. Φυλογενετικό δέντρο Σχολές Συστηματικής Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο Φυλογενετικό δέντρο Σκορπιός Χειλόποδο Διπλόποδο Ορθόπτερο Ημίπτερο Υμενόπτερο Κολεόπτερο 14 12 11 7 Φαινόγραμμα

Διαβάστε περισσότερα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα

Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟΣ ΟΜΙΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΠΕΙΡΑΙΚΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΗΡΙΑ Σχολ. Έτος: 2011 2012 Επιμέλεια: Χριστίνα Τσώτα ΦΩΚΙΑ ΜΟΝΑΧΟΥΣ - ΜΟΝΑΧΟΥΣ Κοινό όνομα: Μεσογειακή φώκια Μήκος: 2 3 μέτρα Βάρος: 300

Διαβάστε περισσότερα

Ο μεταξοσκώληκας. Η εκτροφή του μεταξοσκώληκα

Ο μεταξοσκώληκας. Η εκτροφή του μεταξοσκώληκα Ο μεταξοσκώληκας Η κάμπια του Bombyx mori είναι ο πιο διαδεδομένος μεταξοσκώληκας. Ανήκει στην οικογένεια Bombycidae που μαζί με την Saturnidae είναι δύο από τις 8 οικογένειες της Τάξης των Λεπιδόπτερων

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ

ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΙΝΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΣΤΟΜΑΤΙΚΗ ΚΟΙΛΟΤΗΤΑ ΦΑΡΥΓΓΑΣ ΛΑΡΥΓΓΑΣ ΤΡΑΧΕΙΑ ΒΡΟΓΧΟΙ ΠΝΕΥΜΟΝΕΣ ΠΛΕΥΡΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ Θυρεοειδής χόνδρος Κρικοθυρεοειδής σύνδεσμος ΤΡΑΧΕΙΑ Κρικοειδής χόνδρος

Διαβάστε περισσότερα

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα.

Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ενδεικτικές απαντήσεις θα αναρτηθούν μετά την παραλαβή των γραπτών από όλα τα εξεταστικά κέντρα. Ε Όνομα και Επώνυμο:.. Όνομα Πατέρα: Όνομα Μητέρας:.. Δημοτικό Σχολείο:.. Τάξη/Τμήμα:.. Εξεταστικό Κέντρο:....

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Ζήτηµα 1ο Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι ιοί είναι :

Διαβάστε περισσότερα

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000

Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 Θέµατα Βιολογίας Γενική Παιδεία Γ Λυκείου 2000 ΕΚΦΩΝΗΣΕΙΣ Ζήτηµα 1ο Στις ερωτήσεις 1-5 να γράψετε στο τετράδιο σας τον αριθµό της ερώτησης και δίπλα το γράµµα που αντιστοιχεί στη σωστή απάντηση. 1. Οι

Διαβάστε περισσότερα

Bιολογικός καθαρισµός Aqua-Simplex pionier / business / solo

Bιολογικός καθαρισµός Aqua-Simplex pionier / business / solo Bιολογικός καθαρισµός Aqua-Simplex pionier / business / solo Οικονοµικός Εύκολος στη συντήρηση Άοσµος και διακριτικός Σίγουρος στην απόδοση Πιστοποιηµένος Μια µικρή επένδυση µε µεγάλο όφελος Βιολογικός

Διαβάστε περισσότερα

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών

Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών. Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Πρόγραμμα Σπουδών Φυσικών Επιστημών Θέμα: Εφαρμογή του ΑΠ των Φυσικών Επιστημών Κατά τη Β Φάση της Διαμόρφωσης των ΑΠ, το Πρόγραμμα Σπουδών των Φυσικών Επιστημών, το οποίο θα εφαρμοστεί κατά τη φετινή

Διαβάστε περισσότερα

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται

Θερµότητα χρόνος θέρµανσης. Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος. Μονάδα: Joule. Του χρόνου στον οποίο το σώµα θερµαίνεται 1 2 Θερµότητα χρόνος θέρµανσης Εξάρτηση από είδος (c) του σώµατος Αν ένα σώµα θερµαίνεται από µια θερµική πηγή (γκαζάκι, ηλεκτρικό µάτι), τότε η θερµότητα (Q) που απορροφάται από το σώµα είναι ανάλογη

Διαβάστε περισσότερα

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας

Κυκλοφορικό Σύστηµα. Σοφία Χαβάκη. Λέκτορας Κυκλοφορικό Σύστηµα Σοφία Χαβάκη Λέκτορας Εργαστήριο Ιστολογίας Εβρυολογίας, Ιατρική Σχολή, ΕΚΠΑ Κυκλοφορικό Σύστηµα Αιµοφόροκυκλοφορικό σύστηµα Λεµφoφόροκυκλοφορικό σύστηµα Αιµοφόρο Κυκλοφορικό Σύστηµα

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ

ΣΥΚΙΑ ΣΥΚΙΑ - ΠΕΤΡΟΣ ΡΟΥΣΣΟΣ ΣΥΚΙΑ Καταγωγή: Ν. Αραβία Βοτανική ταξινόµηση: Οικ.: Moraceae FicuscaricaL. Βοτανικοί Χαρακτήρες Θηλυκοδίοικο (αρρενοσυκιά-µόνοικο, ηµεροσυκιά θηλυκά άνθη) Φυλλοβόλο Μέτριο έως µεγάλο µέγεθος, µαλακό ξύλο

Διαβάστε περισσότερα

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών;

Ποια η χρησιμότητα των πρωτεϊνών; ΠΡΩΤΕΪΝΕΣ Τι είναι οι πρωτεϊνες; Η ονομασία πρωτεϊνες προέρχεται από το ρήμα πρωτεύω και σημαίνει την εξαιρετική σημασία που έχουν οι πρωτεϊνες για την υγεία του ανθρώπινου σώματος. Από την εποχή των Ολυμπιακών

Διαβάστε περισσότερα

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ

ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ 8.ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ ΑΠΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΕΙ Καβάλας, Τμήμα Δασοπονίας και Διαχείρισης Φυσικού Περιβάλλοντος Μάθημα: Μετεωρολογία-Κλιματολογία. Υπεύθυνη : Δρ Μάρθα Λαζαρίδου Αθανασιάδου 1 ΥΔΑΤΩΔΗ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΙΚΑ

Διαβάστε περισσότερα

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά

Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Πες μου για τα ζώα που κάνουν αυγά μεγάλα και μικρά Όλα τα πουλιά γεννούν αυγά. Δεν είναι όμως μόνο αυτά! Και άλλα από τα ζώα κάνουνε αυγά. Θα σου πω για μερικά Η κότα Κάθε μέρα η κότα γεννάει ένα με δύο

Διαβάστε περισσότερα