ιαβήτης τύπου 2, χρόνιο στρες και κεντρική παχυσαρκία

Μέγεθος: px
Εμφάνιση ξεκινά από τη σελίδα:

Download "ιαβήτης τύπου 2, χρόνιο στρες και κεντρική παχυσαρκία"

Transcript

1 17 ιαβήτης τύπου 2, χρόνιο στρες και κεντρική παχυσαρκία Ι.Ε. ΚΥΡΟΥ 1, Κ.Η. ΤΣΙΓΚΟΣ 2 Επιστημονικός Συνεργάτης 1, Ενδοκρινολόγος 2 Μονάδα Ενδοκρινολογίας, Ευγενίδειο Θεραπευτήριο Πανεπιστημίου Αθηνών Α. ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΠΑΝΤΗΣΗΣ ΤΟΥ ΣΤΡΕΣ Οι έννοιες της «Ομοιόστασης» και του «Στρες» έχουν τις καταβολές τους στις αρχές της ιατρικής επιστήμης που διατυπώθηκαν στην αρχαία Ελλάδα, ωστόσο η αναγνώριση του καθοριστικού ρόλου που διαδραματίζουν στην ανθρώπινη φυσιολογία και η συσχέτισή τους με συγκεκριμένους παθοφυσιολογικούς μηχανισμούς είναι σχετικά πρόσφατη. Είναι πλέον κοινά αποδεκτό ότι, απαραίτητη προϋπόθεση για την επιβίωση και την ανάπτυξη του ατόμου είναι η διατήρηση ενός σταθερού εσωτερικού περιβάλλοντος ενάντια στις συνεχώς μεταβαλλόμενες εξωτερικές και εσωτερικές συνθήκες (διατήρηση της ομοιόστασης). Ως «Στρες» ορίζεται κάθε κατάσταση απειλής της ομοιόστασης του οργανισμού, είτε από ενδογενείς είτε από εξωγενείς παράγοντες. Υπό συνθήκες στρες, ο οργανισμός κινητοποιεί μια αλληλουχία από φυσιολογικές αντιδράσεις οι οποίες έχουν στερεότυπα χαρακτηριστικά, ανεξάρτητα από το είδος του στρεσογόνου ερεθίσματος, και συνιστούν το «γενικό σύνδρομο προσαρμογής», όπως αυτό περιγράφθηκε από τον Selye. Έτσι στα πλαίσια της απάντησης του στρες, ο καρδιακός και αναπνευστικός ρυθμός επιταχύνονται, οι καταβολικές οδοί ενεργοποιούνται και η ροή του αίματος, του οξυγόνου και των θρεπτικών συστατικών αναπροσαρμόζεται ώστε να μεγιστοποιηθεί η παροχή τους προς το κεντρικό νευρικό σύστημα (ΚΝΣ), την καρδιά και τα σημεία του οργανισμού που απειλούνται από το στρεσογόνο ερέθισμα. Η απάντηση του οργανισμού στο διάφορα στρεσογόνα ερεθίσματα επιτυγχάνεται μέσω ενός πολύπλοκου νευρο-ενδοκρινικού συστήματος, που εκτείνεται τόσο στο ΚΝΣ όσο και στην περιφέρεια. Οι κεντρικοί σταθμοί αυτού του συστήματος είναι: 1) οι νευρώνες της εκλυτικής ορμόνης της κορτικοτροπίνης (CRH) και οι νευρώνες της αργινίνης βασοπρεσσίνης (AVP) που βρίσκονται στους παρακοιλιακούς πυρήνες (PVN) του υποθαλάμου και οι CRH νευρώνες των παραγιαντοκυττατικών και πραρβραγχιακών πυρήνων του μυελού, και 2) οι νευρώνες του υπομέλανα τό

2 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ που/νορεπινεφρίνης [locus ceruleus/norepinephrine system (LC/NE)] καθώς και οι καταχολαμινεργικοί νευρώνες του μυελού και της γέφυρας στο στέλεχος (κεντρικό συμπαθητικό σύστημα) (Εικόνα 1). Στην περιφέρεια, στο σύστημα αυτό εντάσσονται τα επινεφρίδια και οι απαγωγές οδοί του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, μέσω των οποίων τα ερεθίσματα από το ΚΝΣ ενεργοποιούν την απάντηση στο στρες. Εικόνα 1. Σχηµατική παράσταση των κεντρικών σταθµών του συστήµατος στρες στούς παρακοιλιακούς πυρήνες του υποθαλάµου και στον υποµέλανα τόπο (LC, locus ceruleus) του στελέχους, καθώς και των εκτελεστικών τους αξόνων, του ΥΥΕ άξονα και του συµπαθητικού νευρικού συστήµατος. Ι. Ο άξονας Υποθαλάμου - Υπόφυσης - Επινεφριδίων (ΥΥΕ) Ο άξονας Υποθαλάμου - Υπόφυσης - Επινεφριδίων (ΥΥΕ) στηρίζεται στη στενή λειτουργική σχέση μεταξύ του υποθαλάμου, του πρόσθιου λοβού της υπόφυσης και του φλοιού των επινεφριδίων, η οποία περιλαμβάνει διαδοχική ενεργοποίηση, κάθετα, κατά μήκος του άξονα, καθώς και οδούς παλίνδρομης ρύθμισης, που διασφαλίζουν τη φυσιολογική απάντηση ανάλογα με το ερέθισμα (Εικόνα 1). Ο υποθάλαμος αποτελεί το αρχικό επίπεδο ενεργοποίησης του ΥΥΕ άξονα, από όπου εκκρίνεται η εκλυτική ορμόνη της κορτικοτροπίνης (CRH), η οποία στη συνέχεια, μαζί με τη συνεργική δράση της βασοπρεσσίνης (AVP), διεγείρει την έκκριση της φλοιοεπινεφριδιοτρόπου ορμόνης (ACTH) από την αδενοϋπόφυση. Με τη σειρά της, η ACTH διεγείρει την έκκριση των γλυκοκορτικοειδών από το φλοιό των επινεφριδίων. Η κορτιζόλη αποτελεί το κύριο ενδογενές γλυκοκορτικοειδές στον άνθρωπο και μετά τη σύνθεσή της στα επινεφρίδια εκκρίνεται στην κυκλοφορία δια της οποίας καταλήγει στους διάφορους ιστούς-στόχους. Υπό φυσιολογικές βασικές συνθήκες η CRH και η AVP εκκρίνονται στο υποθαλαμο-υποφυσιακό πυλαίο σύστημα κατά ώσεις με χαρακτηριστικό κιρκάδιο ρυθμό, που εμφανίζει μέγιστα επίπεδα κατά τις πρώτες πρωινές ώρες, προοδευτική ελάττωση κατά τη διάρκεια της ημέρας και ελάχιστα επίπεδα περίπου τα μεσάνυχτα. Ο ρυθμός αυτός οδηγεί στην εμφάνιση αντίστοιχων εκκριτικών ώσεων της ACTH και των γλυκοκορτικοειδών στη συστηματική κυκλοφορία. Ο κιρκάδιος ρυθμός του ΥΥΕ άξονα διαμορφώνεται ανάλογα με διάφορους εξωτερικούς παράγοντες, όπως η έκθεση στο ηλιακό φως, το πρόγραμμα των ημερήσιων γευμάτων και η σωματική δραστηριότητα και επιπλέον διαταράσσεται από τα στρεσογόνα ερεθίσματα που προκαλούν την οξεία ενεργοποίηση του άξονα. Τα γλυκοκορτικοειδή, που εκκρίνονται από τη στηλιδωτή ζώνη του φλοιού των επινεφριδίων, ουσιαστικά μετουσιώνουν το αρχικό σήμα της ενεργοποίησής του ΥΥΕ άξονα σε δραστικές ουσίες που αποσκοπούν στην αποκατάσταση της ομοιόστασης του οργανισμού. Επιπλέον, τα γλυκοκορτικοειδή ασκούν παλίνδρομη καταστολή στο επίπεδο του υποθαλάμου και της υπόφυσης, παρέχοντας μια κρίσιμη δικλίδα ασφαλείας που εξασφαλίζει τον τερματισμό της διέγερσης του άξονα. Με -212-

3 Ι.Ε. ΚΥΡΟΥ, Κ.Η. ΤΣΙΓΚΟΣ: ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2, ΧΡΟΝΙΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ τον τρόπο αυτό, αφενός γίνεται εφικτή η απάντηση σε νέα επερχόμενα ερεθίσματα και αφετέρου περιορίζεται στο απολύτως αναγκαίο η διάρκεια της έκθεσης του οργανισμού στις δυνητικά επιβλαβείς καταβολικές και ανασοκατασταλτικές επιδράσεις των γλυκοκορτικοειδών. Η δράση των γλυκοκορτικοειδών στο κυτταρικό επίπεδο επιτυγχάνεται μέσω ειδικών κυτταροπλασματικών υποδοχέων. Οι ενεργοποιημένοι υποδοχείς τελικά συνδέονται σε συγκεκριμένες θέσεις του DNA (glucocorticoid responsive elements, GREs) στον πυρήνα του κυττάρου και επηρεάζουν, προάγοντας ή καταστέλλοντας, την έκφραση των αντίστοιχων γονιδίων στόχων. Σημειώνεται ότι, γονίδια που κωδικοποιούν παράγοντες που συμμετέχουν σε κρίσιμες μεταβολικές οδούς (π.χ. ορμόνες, υποδοχείς, ένζυμα), βρίσκονται υπό τον έλεγχο των γλυκοκορτικοειδών, καθώς η έκφρασή τους είτε διεγείρεται μέσω θετικών GREs (π.χ. γονίδιο λεπτίνης, λιποπρωτεϊνικών υποδοχέων, ενζύμων του μεταβολισμού της γλυκόζης, των λιπιδίων και των αμινοξέων) είτε καταστέλλεται μέσω αρνητικών GREs (π.χ. γονίδιο TNF-α, IL-6, CRH, POMC). II. Το Συμπαθητικό Νευρικό Σύστημα Το αυτόνομο νευρικό σύστημα παρέχει στον οργανισμό τη δυνατότητα άμεσης ρύθμισης της δραστηριότητας σχεδόν όλων των φυσιολογικών συστημάτων (π.χ. καρδιαγγειακό, αναπνευστικό, γαστρεντερικό). Μέσω της συμπαθητικής και παρασυμπαθητικής νεύρωσης, η ρύθμιση αυτή είναι ταχεία και ακριβής, ώστε να επιτυγχάνεται η μέγιστη προσαρμογή σε σχέση με τα επιδρώντα ερεθίσματα. Η συμπαθητική νεύρωση των οργάνων της περιφέρειας προέρχεται από τις απαγωγές προγαγγλιακές νευρικές ίνες, των οποίων τα κυτταρικά σώματα βρίσκονται εντός της μεσοκεράτιας ουσίας του νωτιαίου μυελού. Αυτές οι προγαγγλιακές ίνες φέρονται στα γάγγλια του συμπαθητικού στελέχους, εκατέρωθεν της σπονδυλικής στήλης, όπου και δημιουργούν συνάψεις με τις μεταγαγγλιακές νευρικές ίνες, οι οποίες τελικά καταλήγουν στις λείες μυϊκές ίνες των αγγείων, τους σκελετικούς μύες, την καρδιά, το γαστρεντερικό, το λιπώδη ιστό και τα υπόλοιπα όργανα της περιφέρειας. Οι προγαγγλιακές ίνες είναι κατά κανόνα χολινεργικές, ενώ οι μεταγαγγλιακές ίνες εκκρίνουν κυρίως νορεπινεφρίνη. Στη λειτουργία του συμπαθητικού νευρικού συστήματος συνεισφέρει και η μυελώδης μοίρα των επινεφριδίων, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως τροποποιημένο συμπαθητικό γάγγλιο, εκκρίνοντας νορεπινεφρίνη και επινεφρίνη. Στην περίπτωση αυτή οι προγαγγλιακές νευρικές ίνες φέρονται χωρίς να πραγματοποιούν συνάψεις, μέσα από το συμπαθητικό στέλεχος και στη συνέχεια δια των σπλαχνικών νεύρων, στο μυελό των επινεφριδίων όπου και καταλήγουν απευθείας στα τροποποιημένα νευρικά κύτταρα του μυελού που εκκρίνουν τις αντίστοιχες ορμόνες στη συστηματική κυκλοφορία (Εικόνα 1). Η ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος στα πλαίσια της απά

4 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ντησης σε στρεσογόνα ερεθίσματα αποτελεί κρίσιμη παράμετρο της παθοφυσιολογίας των καρδιαγγειακών επεισοδίων που εκδηλώνονται υπό συνθήκες στρες. Ιδιαίτερα σε συνδυασμό με προδιαθεσικούς παράγοντες, όπως η παχυσαρκία, ο διαβήτης και το χρόνιο στρες, η απότομη αύξηση του συμπαθητικού τόνου προκαλεί αγγειοσυστολή και αύξηση του καρδιακού ρυθμού και της αρτηριακής πίεσης και μπορεί να οδηγήσει σε οξέα επεισόδια καρδιακής αρρυθμίας ή ισχαιμίας καθώς και σε αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια. Β. Η ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΙΟΥ ΣΤΡΕΣ Η απάντηση στα διάφορα στρεσογόνα ερεθίσματα, μέσω της ενεργοποίησης του ΥΥΕ άξονα και του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, είναι προγραμματισμένη ώστε να έχει περιορισμένη διάρκεια, ανάλογη του ερεθίσματος. Ο προγραμματισμός αυτός αποσκοπεί στο να δοθούν τα κατάλληλα χρονικά περιθώρια στον οργανισμό ώστε να προσαρμοσθεί και να ανταπεξέλθει στις δεδομένες συνθήκες στρες και παράλληλα να αποφύγει τις δυνητικά βλαπτικές συνέπειες που μπορεί να έχει η παρατεταμένη καταστολή των υπολοίπων φυσιολογικών λειτουργιών, όπως της ανάπτυξης, της αναπαραγωγής και της ανοσίας. Παράταση αυτής της ενεργοποίησης μπορεί να οδηγήσει στην εκδήλωση του συνδρόμου του χρόνιου στρες, το οποίο περιέγραψε ο Selye το Ως «Χρόνιο Στρες» μπορεί να ορισθεί κάθε κατάσταση κατά την οποία στον οργανισμό επιδρούν στρεσογόνα ερεθίσματα που ασκούνται είτε συνεχώς είτε σε συχνά χρονικά διαστήματα και τα οποία μπορεί να καταλήξουν σε παρατεταμένη ή και μόνιμη ανατροπή της επιθυμητής ομοιόστασης. Καταστάσεις χρόνιου στρες ενδέχεται προοδευτικά να οδηγήσουν τις παραμέτρους του εσωτερικού περιβάλλοντος σε μία καινούρια ισορροπία, που περιγράφεται ως αλλόσταση (allostasis), η οποία, ενώ πρόσκαιρα εξυπηρετεί την επιβίωση υπό τις νέες συνθήκες, μακροπρόθεσμα έχει αρνητικές συνέπειες για τον οργανισμό Χαρακτηριστικό παράδειγμα χρόνιας ενεργοποίησης της απάντησης στο στρες αποτελεί η μονοπολική κατάθλιψη (μείζων κατάθλιψη). Οι ασθενείς με μείζονα κατάθλιψη μπορεί να εκδηλώσουν μια σειρά από σωματικές διαταραχές, όπως παχυσαρκία, υπέρταση, διαβήτη, οστεοπόρωση, λοιμώδεις ή κακοήθεις νόσους, που οφείλονται, τουλάχιστον εν μέρει, στη χρόνια υπερδραστηριότητα του ΥΥΕ άξονα. Είναι χαρακτηριστικό το ότι, εάν δεν εφαρμοσθεί κατάλληλη θεραπεία της καταθλιπτικής συνδρομής, οι ασθενείς αυτοί εμφανίζουν σημαντικά μειωμένο προσδόκιμο επιβίωσης, ελαττωμένο κατά έτη, εξαιρουμένων των θανάτων λόγω αυτοκτονιών. Χρόνια υπερδραστηριότητα του ΥΥΕ άξονα ως αποτέλεσμα χρόνιου στρες παρατηρείται και σε πλήθος άλλων παθολογικών καταστάσεων, όπως η εξάρτηση -214-

5 Ι.Ε. ΚΥΡΟΥ, Κ.Η. ΤΣΙΓΚΟΣ: ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2, ΧΡΟΝΙΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ από αλκοόλ και ναρκωτικές ουσίες, η νευρογενής ανορεξία, η κακοποίηση κατά την παιδική ηλικία, η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και η χρόνια διαταραχή άγχους και πανικού. Η προσαρμογή του μεταβολισμού αποτελεί μια από τις βασικότερες παραμέτρους της απάντησης του οργανισμού στο στρες. Έτσι, στα πλαίσια της προσπάθειας να κινητοποιηθούν όλες οι διαθέσιμες πηγές ενέργειας για την αποκατάσταση της ομοιόστασης, η ενεργοποίηση του ΥΥΕ άξονα προκαλεί μία γενικευμένη καταβολική αντίδραση, που οφείλεται κυρίως στη δράση των γλυκοκορτικοειδών. Η κορτιζόλη προκαλεί αύξηση της ηπατικής γλυκονεογένεσης, της συγκέντρωσης της γλυκόζης στο πλάσμα, της λιπόλυσης (ευνοώντας ωστόσο την κοιλιακή εναπόθεση λίπους) και της διάσπασης των πρωτεϊνών σε διάφορους ιστούς (π.χ. σκελετικοί μύες, οστά), ώστε να τροφοδοτούνται με κάθε δυνατό τρόπο οι μεταβολικές οδοί παραγωγής ενέργειας. Ταυτόχρονα καταστέλλονται σε σημαντικό βαθμό οι αναβολικές οδοί, καθώς η κορτιζόλη δρα ανταγωνιστικά στις αναβολικές επιδράσεις της αυξητικής ορμόνης, της ινσουλίνης και των στεροειδών του φύλου στους ιστούς-στόχους τους. Η συνολική αυτή μετατόπιση του μεταβολισμού σε καταβολική φάση είναι παροδικά επιθυμητή στα πλαίσια της απάντησης στο στρες και πλήρως αναστρέψιμη μετά την επιτυχή αντιμετώπιση του αρχικού στρεσογόνου ερεθίσματος. Αντίθετα, σε συνθήκες χρόνιου στρες, η παρατεταμένη διέγερση του ΥΥΕ άξονα οδηγεί σε χρόνια έκθεση του οργανισμού στις επιδράσεις της κορτιζόλης, με αρνητικές συνέπειες για το μεταβολισμό. Στις περιπτώσεις αυτές, προοδευτικά μπορεί να παρατηρηθεί ελάττωση της άλιπης μάζας του σώματος, ενδοκοιλιακή συσσώρευση λίπους και ανάπτυξη αντίστασης στην ινσουλίνη (Εικόνα 2). Είναι ενδιαφέρον ότι σχετικά συχνά διαπιστώνεται η ανάπτυξη ενός φαινοτύπου που παραπέμπει σε σύνδρομο Cushing, με χαρακτηριστική παρουσία επιμέρους παθολογικών εκδηλώσεων του μεταβολικού συνδρόμου (π.χ. κεντρική παχυσαρκία, υπερλιπιδαιμία, υπέρταση, ινσουλινοαντοχή, υπερπηκτικότητα). Οι περιπτώσεις αυτές περιγράφονται ως σύνδρομο ψευδο-cushing (pseudo-cushing) και κατά κανόνα σχετίζονται άμεσα με την έκθεση σε κάποιο χρόνιο στρεσογόνο ερέθισμα (π.χ. αλκοολισμός, κατάθλιψη, παχυσαρκία, χρόνια νοσήματα). Η ανάπτυξη αυτού του φαινοτύπου αποδίδεται σε παρατεταμένη υπερκορτιζολαιμία από χρόνια διέγερση του ΥΥΕ άξονα, η οποία τις περισσότερες φορές είναι ήπια και μπορεί να συνδυάζεται με τοπική υπερευαισθησία διαφόρων ιστών στα γλυκοκορτικοειδή (π.χ. του λιπώδους ιστού). Η υπερευαισθησία αυτή εξαρτάται από διάφορους παράγοντες, όπως από τη συγκέντρωση της σφαιρίνης που συνδέει τα κορτικοστεροειδή (corticosteroid-binding globulin, CBG) στο πλάσμα και την τοπική συγκέντρωση των δραστικών γλυκοκορτικοειδών στους ιστούς καθώς και από την δραστικότητα των υποδοχέων των γλυκοκορτικοειδών και τον τοπικό μετα

6 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ βολισμό των γλυκοκορτικοειδών στον κάθε ιστό (π.χ. τοπική ενίσχυση στο λιπώδη ιστό της βιοδιαθεσιμότητας της κορτιζόλης μέσω της δράσης του ενζύμου 11β-HSD1, 11β-hydroxysteroid dehydrogenase, που μετατρέπει την κορτιζόνη σε κορτιζόλη). Εικόνα 2. Αµφίδροµες επιδράσεις µεταξύ χρόνιου στρες και κοιλιακής παχυσαρκίας, οι οποίες τελικά συµβάλουν στην ανάπτυξη µεταβολικού συνδρόµου. Η χρόνια ένεργοποίηση του ΥΥΕ άξονα επάγει την ανάπτυξη κοιλιακής παχυσαρκίας και µειώνει την λεπτή µάζας σώµατος (µυϊκή και οστική µάζα), µε τη κορτιζόλη να καταστέλλει και τον άξονα των γονάδων και τον αξονα της αυξητικής ορµόνης και να διεγείρει απ ευθείας τον πολλαπλασιασµό των λιποκυττάρων. Με τη σειρά του, ο διογκούµενος κοιλιακός λιπώδης ιστός υπερπαράγει IL-6 and TNF-α που µέσω της κυκλοφορίας διεγείρουν περαιτέρω τον ΥΥΕ άξονα σε πολλά επίπεδα, δηµιουργώντας έναν φαύλο κύκλο Γ. ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2 ΚΑΙ ΧΡΟΝΙΟ ΣΤΡΕΣ Στα πλαίσια της μελέτης των επιπτώσεων του χρόνιου στρες, ένας διαρκώς αυξανόμενος αριθμός μελετών καταδεικνύει ότι, η χρόνια ενεργοποίηση της δραστηριότητας του ΥΥΕ άξονα μπορεί πράγματι να οδηγήσει τον μεταβολισμό σε μία κατάσταση αλλόστασης, η οποία συμβάλλει στην προοδευτική ανάπτυξη κεντρικής παχυσαρκίας, αντίστασης στην ινσουλίνη, δυσλιπιδαιμίας και υπέρτασης, συμμετέχοντας έτσι στην παθογένεια του διαβήτη τύπου 2 και του μεταβολικού συνδρόμου

7 Ι.Ε. ΚΥΡΟΥ, Κ.Η. ΤΣΙΓΚΟΣ: ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2, ΧΡΟΝΙΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Ι. Διαβήτης Τύπου 2 και Μείζονα Γεγονότα Στρες Είναι κοινά αποδεκτό ότι, στρεσογόνα ερεθίσματα, σωματικά και ψυχολογικά, επηρεάζουν το βαθμό της γλυκαιμικής ρύθμισης των ασθενών με διαβήτη. Επιπρόσθετα, η αντιμετώπιση του χρόνιου στρες είτε μέσω προγραμμάτων ψυχολογικής υποστήριξης και θεραπείας είτε με τη χρήση αγχολυτικών φαρμάκων φαίνεται ότι συμβάλλει στην καλύτερη μακροχρόνια ρύθμιση των διαβητικών ασθενών. Είναι αξιοσημείωτο ότι, προκειμένου να επιτευχθούν κλινικά οφέλη για τους ασθενείς αυτούς, δεν είναι απαραίτητο να εφαρμοσθούν εντατικά προγράμματα τροποποίησης της συμπεριφοράς, καθώς έχει διαπιστωθεί ότι ακόμη και απλά προγράμματα υποστήριξης, που εντάσσονται στο πλαίσιο της συνήθους θεραπείας των ασθενών, επιφέρουν ευεργετικά αποτελέσματα. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν δεδομένα από πρόσφατες μελέτες που υποδεικνύουν την ύπαρξη συσχέτισης μεταξύ των επιπέδων στρες και της παθογένειας του διαβήτη τύπου 2. Έχει παρατηρηθεί ότι σε άτομα με αυξημένο αριθμό μείζονων στρεσογόνων γεγονότων κατά την προηγούμενη πενταετία της ζωής τους, που σχετίζονται κυρίως με χρόνιο ψυχολογικό στρες, παρατηρείται αυξημένη συχνότητα κεντρικής παχυσαρκίας και εκδήλωσης διαβήτη τύπου 2. Η συσχέτιση αυτή ήταν ανεξάρτητη από το οικογενειακό ιστορικό των ασθενών, το κοινωνικό και οικονομικό τους επίπεδο, τη σωματική άσκηση και την κατάχρηση αλκοόλ. II. Διαβήτης Τύπου 2 και Κατάθλιψη Το κύριο βάρος της έρευνας στη σχέση μεταξύ του διαβήτη τύπου 2 και της κατάθλιψης έχει εστιαστεί στις ψυχολογικές επιπτώσεις που παρατηρούνται στους διαβητικούς ασθενείς με την πάροδο του χρόνου και πολύ λιγότερο στα ψυχολογικά αίτια που ενδέχεται να συμβάλλουν στην εκδήλωση του διαβήτη. Η επίπτωση της κατάθλιψης στους ασθενείς με διαβήτη είναι σχεδόν διπλάσια από ότι σε άτομα χωρίς διαβήτη και επιπλέον συχνότερη σε σύγκριση με την επίπτωση σε ασθενείς που πάσχουν από άλλα χρόνια νοσήματα. Δεδομένα από μελέτες μετα-ανάλυσης αναφέρουν ότι η παρουσία διαβήτη διπλασιάζει τις πιθανότητες διάγνωσης κλινικής κατάθλιψης στους ασθενείς, εύρημα το οποίο διαπιστώθηκε σταθερά σε διάφορες μελέτες και ήταν ανεξάρτητο από τον τύπο του διαβήτη, τη μέθοδο αξιολόγησης, το φύλο και την προέλευση των ασθενών. Ωστόσο, οι αναλύσεις αυτές δεν προσφέρουν ουσιαστικά στοιχεία για την ύπαρξη παθογενετικών σχέσεων μεταξύ των νοσημάτων αυτών. Πρόσφατες προοπτικές μελέτες σε δείγματα γενικού πληθυσμού αναφέρουν ότι η ύπαρξη κατάθλιψης σχετίζεται με διπλάσιο κίνδυνο για την ανάπτυξη διαβήτη τύπου 2 στο μέλλον και ότι η συσχέτιση αυτή είναι ανεξάρτητη από άλλους παράγοντες κινδύνου για διαβήτη, όπως το οικογενειακό ιστορικό, η παχυσαρκία, τα επίπεδα σωματικής άσκησης και το κάπνισμα. Έτσι, φαίνεται ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η κατάθλιψη προηγείται της κλινικής εκδήλωσης του διαβήτη και εν

8 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ δέχεται να συμβάλλει στην παθογένειά του. Όπως προαναφέρθηκε, η κατάθλιψη αποτελεί τυπικό παράδειγμα χρόνιου στρες. Είναι γνωστό ότι σε ασθενείς με καταθλιπτικές συνδρομές παρατηρείται αυξημένη δραστηριότητα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος και υπερδιέγερση του ΥΥΕ άξονα, που σχετίζονται με υπεργλυκαιμία και δυσανοχή στη γλυκόζη. Έτσι, η κατάθλιψη ενδέχεται να συμμετέχει στη διαταραχή του μεταβολισμού των υδατανθράκων και να αυξάνει τον κίνδυνο εκδήλωσης διαβήτη τύπου 2 λόγω της υπερέκκρισης αντιρροπιστικών ορμονών (γλυκοκορτικοειδών, επινεφρίνης και νορεπινεφρίνης). Επιπλέον, η κατάθλιψη σχετίζεται με την ανάπτυξη κεντρικής παχυσαρκίας, η οποία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο στην παθογένεια της αντίστασης στην ινσουλίνη, του διαβήτη τύπου 2 και της αθηροσκλήρυνσης. Τέλος, σημαντικό ρόλο φαίνεται να έχουν και τα στοιχεία της συμπεριφοράς που κατά κανόνα συνοδεύουν την χρόνια κατάθλιψη, όπως η ελαττωμένη σωματική δραστηριότητα, η υπερκατανάλωση αλκοόλ και η υπερφαγία, που ευνοούν την εμφάνιση διαταραχών του μεταβολισμού της γλυκόζης. Το φλεγμονώδες στρες σχετίζεται άμεσα με την ενεργοποίηση του ΥΥΕ άξονα, καθώς κυτταροκίνες αλλά και άλλοι παράγοντες που εκκρίνονται στα σημεία φλεγμονής κινητοποιούν έντονα την απάντηση στο στρες δρώντας τόσο τοπικά όσο και στο ΚΝΣ. Οι σημαντικότερες προ-φλεγμονώδεις κυτταροκίνες που εκκρίνονται στα διάφορα σημεία φλεγμονής είναι, κατά σειρά παραγωγής, ο παράγοντας νέκρωσης όγκων-α (TNF-α), η ιντερλευκίνη-1 (IL-1) και τέλος η ιντερλευκίνη-6 (IL-6) (Εικόνα 3). Η IL-6 αποτελεί την κύρια ενδοκρινική κυτταροκίνη, ενώ ο TNF-α και η IL-1 χαρακτηρίζονται κυρίως από αυτοκρινική και παρακρινική δράση, αν και μπορεί να βρεθούν σε υψηλές συγκεντρώσεις και στη συστηματική κυκλοφορία. Στο επίπεδο του υποθαλάμου και οι τρεις κυτταροκίνες διεγείρουν την έκκριση της CRH και της AVP, τόσο μεμονωμένα όσο και με συνεργιστική δράση μεταξύ τους. Επίσης, άμεση διεγερτική επίδραση, αν και πιο καθυστερημένη, ασκείται και στην υποφυσιακή έκκριση της ACTH καθώς και στην έκκριση των γλυκοκορτικοειδών από τα επινεφρίδια. Επιπρόσθετα οι κυτταροκίνες αυτές προκαλούν και έμμεση διέγερση του ΥΥΕ άξονα λόγω διέγερσης των κεντρικών κατεχολαμινεργικών οδών και των προσαγωγών σωματοαισθητικών οδών της περιφέρειας. Με τον τρόπο αυτό, οι προ-φλεγμονώδεις κυτταροκίνες συντελούν, άμεσα και έμμεσα, στη σύζευξη της απάντησης του οργανισμού στη φλεγμονή με την ενεργοποίηση και των τριών επιπέδων του ΥΥΕ άξονα (Εικόνα 3). Πρέπει να τονιστεί ότι ειδικά σε καταστάσεις χρόνιας φλεγμονής, πρωταρχικός είναι ο ρόλος της IL-6, η οποία αφενός εκκρίνεται σε σημαντικές συγκεντρώσεις στη συστηματική κυκλοφορία και αφετέρου αποτελεί ένα από τα πλέον ισχυρά διεγερτικά ερεθίσματα για τον ΥΥΕ άξονα. Είναι χαρακτηριστικό ότι, η χορήγηση IL-6 υποδορίως προκαλεί άμεση διέγερση της έκ

9 Ι.Ε. ΚΥΡΟΥ, Κ.Η. ΤΣΙΓΚΟΣ: ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2, ΧΡΟΝΙΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ κρισης της ACTH, σε επίπεδα που ξεπερνούν την απάντηση σε οποιονδήποτε άλλο διεγερτικό παράγοντα. Έτσι, σε χρόνιες φλεγμονώδεις καταστάσεις, η παρατεταμένη επίδραση των παραγόμενων κυτταροκινών, ιδίως της IL-6, μπορεί τελικά να οδηγήσει σε χρόνια υπερδιέγερση και απορρύθμιση του ΥΥΕ άξονα. Εικόνα 3. Σχηµατική παράσταση της υπερπαραγωγής κυτταροκινών από τον λιπώδη ιστό στην παχυσαρκία, συγκριτικά µε την παραγωγή κυτταροκινών σε εστίες φλεγµονής από τα µακροφάγα. Α. Με την αυξανόµενη παχυσαρκία, ο λιπώδης ιστός υπερπαράγει κυτταροκίνες και άλλες λιποκίνες που εκκρίνονται στην κυκλοφορία και σχετίζονται σηµαντικά µε το ΒΜΙ. Επιπλέον, προσελκύει περιφερικά µονοκύτταρα από την κυκλοφορία που εισέρχονται µεταξύ των λιποκυττάρων, µετατρέπονται και ενεργοποιούνται σε µακροφάγα τα οποία και αυτά εκκρίνουν κυτταροκίνες, δηµιουργώντας ένα φαύλο κύκλο αλληλοδιέγερσης µεταξύ των λιποκυττάρων και των µακροφάγων. Β. Στις εστίες φλεγµονής, υπερπαράγεται τοπικά αρχικά TNFα, και κατόπιν διαδοχικά IL-1 και IL-6, µε έναν τρόπο που αυτοπεριορίζεται χρονικά, καθότι η IL-6 καταστέλλει την παραγωγή TNFα και IL-1, έτσι ώστε να αποφύγει ο οργανισµός τελικά παράταση των απαντήσεων αυτών πέραν των αναγκαίων και να αποφύγει ανεπιθύµητες συνέπειες. Γ. Οι φλεγµονώδεις κυτταρροκίνες που εισέρχονται στην κυκλοφορία, είτε προέρχονται από εστίες φλεγµονής, είτε από τον αυξανόµενο λιπώδη ιστό, δύνανται να διεγείρουν τον ΥΥΕ άξονα, δρώντας τόσο στο επίπεδο του υποθάλάµου, όσο και της υπόφυσης και των επινεφριδίων. Λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη σχέση μεταξύ φλεγμονωδών ερεθισμάτων και διέγερσης της απάντησης στο στρες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περιγραφή της παχυσαρκίας ως μιας ιδιότυπης κατάστασης ήπιας, επίμονης και γενικευμένης φλεγμονής. Ο φλεγμονώδης χαρακτήρας της συσσώρευσης του λιπώδους ιστού, κυρίως στην κεντρική παχυσαρκία, οφείλεται στην ιδιότητα των λιποκυττάρων να εκκρίνουν φλεγμονώδεις παράγοντες και κυτταροκίνες (π.χ. TNF-α, IL-6), που ενεργοποιούν την αντίδραση οξείας φάσης του οργανισμού. Η εκκριτική αυτή λει

10 ΕΝΤΑΤΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΣΤΗΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ: 12ΟΣ ΚΥΚΛΟΣ - Σ ΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ τουργία των λιποκυττάρων είναι ευθέως ανάλογη με τον όγκο των λιπαποθηκών και εμφανίζει θετική συσχέτιση με το δείκτη μάζας σώματος (ΒΜΙ) (Εικόνα 3). Επίσης, φαίνεται ότι αντίστοιχες ουσίες παράγονται και από κύτταρα του συστήματος μακροφάγων-μονοκυττάρων που επιστρατεύονται από την κυκλοφορία και αθροίζονται εντός του λιπώδους ιστού. Από τους παράγοντες που εκκρίνονται σε σημαντικές ποσότητες, ο TNF-α επηρεάζει τις ενδοκυττάριες οδούς μεταβίβασης του σήματος της ινσουλίνης και ενοχοποιείται για την ανάπτυξη ινσουλινοαντοχής στους περιφερικούς ιστούς, ενώ και η IL-6 έχει αθηρογόνο δράση και επηρεάζει πολλαπλούς ενδοκρινικούς άξονες (κεντρική διέγερση της έκκρισης της κορτιζόλης και της αυξητικής ορμόνης, καταστολή της έκκρισης της TSH και της τεστοστερόνης) καθώς και το μεταβολισμό της γλυκόζης και των λιπιδίων στην περιφέρεια. Έτσι, στην παχυσαρκία διαπιστώνονται αυξημένα επίπεδα TNF-α και IL-6 στη συστηματική κυκλοφορία, τα οποία θεωρείται ότι συμβάλλουν στην ανάπτυξη διαφόρων εκδηλώσεων του μεταβολικού συνδρόμου (πχ. αντίστασης στην ινσουλίνη, υπερλιπιδαιμίας, υπέρτασης, υπερπηκτικότητας, αθηρωμάτωσης) (Εικόνα 2). Τέλος, η συνεχής παραγωγή και έκκριση των φλεγμονωδών κυτταροκινών από το λιπώδη ιστό φαίνεται ότι αποτελεί ένα μόνιμο ερέθισμα διέγερσης του ΥΥΕ άξονα, με αποτέλεσμα να δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, όπου μέσω της υπερκορτιζολαιμίας τροφοδοτείται η συσσώρευση λιποκυττάρων και αντίστροφα. Συμπερασματικά, στους πιθανούς παθογενετικούς μηχανισμούς του διαβήτη τύπου 2 και του μεταβολικού συνδρόμου φαίνεται ότι εμπλέκονται τόσο η χρόνια υπερδιέγερση του ΥΥΕ άξονα, όσο και το φλεγμονώδες στρες, που συχνά συνοδεύουν την παχυσαρκία και επιδρούν, μεμονωμένα ή και σε συνέργεια, επιτείνοντας την περαιτέρω εναπόθεση λίπους και συμβάλλοντας τελικά στην ανάπτυξη διαταραχών του μεταβολισμού. Αυξανόμενος αριθμός μελετών υποστηρίζουν πλέον το ρόλο των φλεγμονωδών αντιδράσεων στην παθογένεια του διαβήτη τύπου 2. Είναι σημαντικό ότι προοπτικές μελέτες με μεγάλο αριθμό συμμετεχόντων αναφέρουν ότι αυξημένα επίπεδα CRP and IL-6 σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εκδήλωσης διαβήτη τύπου 2, γεγονός που φαίνεται να ισχύει και για άλλους δείκτες φλεγμονής, όπως το ινωδογόνο, η απτοσφαιρίνη και το σιαλικό οξύ. Επιπρόσθετα, καταστάσεις χρόνιας, υποκλινικής, φλεγμονής θεωρείται ότι συμβάλλουν άμεσα στην ανάπτυξη ινσουλινοαντοχής ακόμη και σε μη διαβητικούς ασθενείς. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, ιδιαίτερο ερευνητικό ενδιαφέρον εστιάζεται πλέον στην ανάδειξη των υποκείμενων μηχανισμών που συνδέουν το φλεγμονώδες στρες με τις διαταραχές του μεταβολισμού και στην ανάπτυξη αντίστοιχων θεραπευτικών παραγόντων που θα διακόπτουν αυτήν την παθογενετική σχέση. Είναι αξιοσημείωτο ότι φάρμακα που ήδη χρησιμοποιούνται ευρέως στη θεραπεία διαβητικών ασθενών, όπως οι θιαζολινενδιόνες και οι στατίνες, εμφανίζουν αντι-φλεγμονώδεις ιδιότητες που σχετίζονται άμεσα με το θεραπευτικό τους αποτέλεσμα

11 Ι.Ε. ΚΥΡΟΥ, Κ.Η. ΤΣΙΓΚΟΣ: ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2, ΧΡΟΝΙΟ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ Δ. ΕΠΙΛΟΓΟΣ Το χρόνιο στρες φαίνεται να συμβάλει, άμεσα και έμμεσα, στην ανάπτυξη διαταραχών του μεταβολισμού, όπως η παχυσαρκία και ο διαβήτης τύπου 2. Αντίστροφα, τα χρόνια μεταβολικά νοσήματα οδηγούν σε καταστάσεις χρόνιου στρες. Οι παθογενετικοί μηχανισμοί που συντελούν στην ανάπτυξη και τη διατήρηση αυτής της αμφίδρομης σχέσης, η οποία έχει καταστροφικές συνέπειες για τη μεταβολική ομοιόσταση του οργανισμού, αποτελούν πλέον αντικείμενο εντατικής έρευνας. Σκοπός της έρευνας αυτής είναι η καλύτερη κατανόηση της παθογένειας του διαβήτη και των καρδιομεταβολικών επιπλοκών του και η ανάπτυξη νέων θεραπευτικών παραγόντων που θα στοχεύουν στη διακοπή αυτού του φαύλου κύκλου. Η θεραπεία του χρόνιου στρες και της κατάθλιψης σε άτομα με προδιαθεσικούς παράγοντες για διαβήτη τύπου 2 καθώς και σε διαβητικούς ασθενείς φαίνεται να προσφέρει μία επιπλέον δυνατότητα παρέμβασης τόσο στην πρόληψη όσο και στη θεραπεία της νόσου. ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ 1. Anderson R.J., Freedland K.E., Clouse R.E., Lustman P.J. (2001). The prevalence of comorbid depression in adults with diabetes. A meta-analysis. Diabetes Care 24, Bjorntorp P., Holm G., Rosmond R. (1999). Hypothalamic arousal, insulin resistance and type 2 diabetes mellitus. Diabetic Medicine 16, Buren J. Eriksson J.W. (2005). Is insulin resistance caused by defects in insulin s target cells or by a stressed mind? Diabetes/Metabolism Research and Reviews 21, Chrousos G.P., Gold P.W. (1992). The concepts of stress system disorders: Overview of behavioral and physical homeostasis. JAMA 267, Chrousos G.P. (1995). The hypothalamic-pituitary-adrenal axis and immune-mediated inflammation. New England Journal of Medicine 332, Chrousos G.P. (2000). The role of stress and the hypothalamic-pituitary-adrenal axis in the pathogenesis of the metabolic syndrome: neuro-endocrine and target tissue-related causes. International Journal of Obesity 24(Suppl 2), S Kyrou I., Tsigos C. (2006). Hypothalamic-pituitary-adrenal axis, cytokines and metabolic syndrome. Obesity and Metabolism 2, Kyrou I., Chrousos G.P., Tsigos C. Stress, Visceral Obesity, and Metabolic Complications. Annals of New York Academy of Sciences, 2006; 1083: Tsigos C., Chrousos G.P. (2002). Hypothalamic-pituitary-adrenal axis, neuroendocrine factors and stress. Journal of Psychosomatic Research 53, Tsigos C., Kyrou I., Chrousos G.P. (2005). Stress, endocrine manifestations, and diseases. In: Cooper C.L. (ed) Handbook of Stress, Medicine, and Health. 2nd Edition. pp CRC Press Boca Raton FL

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ

ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΣΤΡΕΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ ΜΑΝΩΛΙΑ ΑΦΡΟΔΙΤΗ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΣΤΕΛΛΑ ΠΑΝΑΓΟΥΛΗ ΕΥΗ ΡΕΜΕΔΙΑΚΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Το στρες Πρώτη νευροενδοκρινολογική απάντηση Δεύτερη νευροενδοεκρινολογική απάντηση Ο υποθάλαμος Κορτιζόλη

Διαβάστε περισσότερα

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια

Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ Φλοιοτρόπος ορμόνη ή Κορτικοτροπίνη (ACTH) και συγγενή πεπτίδια 39 αμινοξέα Μ.Β. 4500 προοπιομελανοκορτίνη(pomc) 1. κορτικοτροπίνη (ACTH), 2. β λιποτροφίνη (β LPH), 3. γ λιποτροφίνη (γ LPH),

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΜΑΘΗΜΑ 4ο ΜΕΡΟΣ Β ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΝΕΥΡΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ Το Νευρικό Σύστημα έχει δύο μοίρες Το Κεντρικό Νευρικό Σύστημα (Εγκέφαλος και Νωτιαίος Μυελός) Περιφερικό Νευρικό Σύστημα (Σωματικό και Αυτόνομο τμήμα) ΑΝΑΤΟΜΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα

Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Journalist Handbook 1 Πληροφορίες για Δημοσιογράφους Νοσος Cushing Μάθετε περισσότερα Νοσος Cushing 3 TΙ ΕΙΝΑΙ Η ΝΟΣΟΣ CUSHING; Πριν μιλήσουμε για τη Νόσο Cushing, θα πρέπει να κατανοήσουμε την ασθένεια

Διαβάστε περισσότερα

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ

ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΑ ΚΟΡΤΙΖΟΛΗ Μεταβολισμός της κορτιζόλης Η κορτιζόλη μεταβολίζεται στο ήπαρ. Στην συνέχεια οι μεταβολίτες συζευγνύνται με γλυκουρονιδικές και θειικές ομάδες, γίνονται υδατοδιαλυτά, εισέρχονται

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ. Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα. Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΚΑΙ ΕΥΑΙΣΘΗΤΟΠΟΙΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΣΤΙΣ ΝΕΥΡΟΕΠΙΣΤΗΜΕΣ Πόλη Ημερομηνία Ώρα Αίθουσα Ναύπακτος 9 Μαρτίου 2013 6 μμ Παπαχαραλάμπειος ΤΙΤΛΟΣ: Η Σημασία του στρες και του ύπνου στη ζωή του/της

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ. Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΡΑΧΕΣ ΚΑΙ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ Φώτης Καψιμάλης Αν. Δ/ντής Πνευμονολογικής Κλινικής Νοσοκομείο Ερρίκος Ντυνάν Σύνδρομο αποφρακτικής άπνοιας στον ύπνο ( ΣΑΥ) Συχνή διαταραχή (5%

Διαβάστε περισσότερα

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1]

Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1], Τρ. Διδάγγελος[1], Ι. Γιώβος[3], Δ. Καραμήτσος[1] Ολόγοςλεπτίνης/αδιπονεκτίνης ως ανεξάρτητος προγνωστικός παράγοντας 10ετούς καρδιαγγειακού κινδύνου σε ινσουλινοθεραπευόμενους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2 Ν. Κατσίκη[1], Α. Γκοτζαμάνη-Ψαρράκου[2], Φ. Ηλιάδης[1],

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ. ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών» ΕΠΕΑΕΚ ΑΝΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ ΣΠΟΥΔΩΝ ΤΟΥ Τ.Ε.Φ.Α.Α.ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ - ΑΥΤΕΠΙΣΤΑΣΙΑ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΤΜΗΜΑ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΑΓΩΓΗΣ & ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΥ ΚΕ 0918 «Βιοχημική Αξιολόγηση Αθλητών»

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Η αυξητική

Διαβάστε περισσότερα

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος»

ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ. Νικολούδη Μαρία. Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ Νικολούδη Μαρία Ειδικ. Παθολόγος, Γ.Ν.Θ.Π. «Η Παμμακάριστος» Ο όρος δυσλιπιδαιμία εκφράζει τις ποσοτικές και ποιοτικές διαταραχές των λιπιδίων του αίματος. Τα λιπίδια όπως η χοληστερόλη και

Διαβάστε περισσότερα

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ

11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ 11. ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ Στον ανθρώπινο οργανισμό υπάρχουν δύο είδη αδένων, οι εξωκρινείς και οι ενδοκρινείς. Οι εξωκρινείς (ιδρωτοποιοί αδένες, σμηγματογόνοι αδένες κ.ά.) εκκρίνουν το προϊόν τους στην επιφάνεια

Διαβάστε περισσότερα

O ρόλος του λιπώδους ιστού

O ρόλος του λιπώδους ιστού 16 O ρόλος του λιπώδους ιστού Γ. ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ 1, Γ. ΜΑΣΤΟΡΑΚΟΣ 2 1 Eνδοκρινολόγος, Διδάκτωρ Μεταβολισμού Πανεπιστημίου Birmingham, UK, Συνεργάτης Ενδοκρινολογικής Μονάδας, Β Μαιευτικής και Γυναικολογικής

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΥΠΝΟΣ αναζωογόνηση του οργανισμού επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα επηρεάζει τη σωματική και διανοητική υγεία ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΥΠΝΟΥ τακτική,

Διαβάστε περισσότερα

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία.

Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Αρχικά θα πρέπει να προσδιορίσουμε τι είναι η παχυσαρκία. Παχυσαρκία είναι η παθολογική αύξηση του βάρους του σώματος, που οφείλεται σε υπερβολική συσσώρευση λίπους στον οργανισμό. Παρατηρείται γενικά

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΠΑΥΛΟΣ Γ. ΚΑΤΩΝΗΣ ΑΝΑΠΛ. ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟ ΝΕΥΡΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ (ΑΝΣ) ΑΝΣ ΚΙΝΗΤΙΚΑ ΝΕΥΡΑ (λείοι μύες, καρδιακός μυς, αδένες) (Σπλαχνικά Νεύρα)

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ ΓΕΝΝΗΤΙΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ KAI ΕΝΔΟΚΡΙΝΕΙΣ ΑΔΕΝΕΣ ΒΑΣΙΚΕΣ ΕΝΝΟΙΕΣ Νικόλαος Χ. Σύρμος ANAΠΑΡΑΓΩΓΗ Ο άνθρωπος αναπαράγεται με αμφιγονική αναπαραγωγή. Δύο γαμετικά κύτταρα,το ωάριο (θηλυκό)

Διαβάστε περισσότερα

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΧΡΟΝΙΑ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ/ΝΕΦΡΟΠΑΘΕΙΑ ΚΑΙ ΑΠΩΛΕΙΑ ΝΕΦΡΙΚΩΝ ΜΟΣΧΕΥΜΑΤΩΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Εισαγωγή Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά

ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά ΜΕΤΑΒΟΛΙΣΜΟΣ ΝΗΣΤΙΚΟΥ ΚΑΙ ΤΡΑΦΕΝΤΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ Tον ανθρώπινο µεταβολισµό το χαρακτηρίζουν δύο στάδια. Tοπρώτοείναιηκατάστασητουοργανισµούµετά απόκάποιογεύµα, οπότετοαίµαείναιπλούσιοσε θρεπτικές ύλες από

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας

Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών. Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο και Άσκηση στην παιδική ηλικία: Ο Ρόλος των Αδικοπινών Θανάσης Τζιαμούρτας ΤΕΦΑΑ Παν. Θεσσαλίας Μεταβολικό Σύνδρομο Δεν είναι ασθένεια αλλά ένα σύμπλεγμα από ιατρικές διαταραχές που

Διαβάστε περισσότερα

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού

χρόνιου πόνου κι των συναισθημάτων. Μάλιστα, μεγάλο μέρος αυτού Το μαιτεχμιακό σύστημα συνδέεται με τμήματα του μετωπιαίου κι κροταφικού λοβού ( τμήματα των εγκεφαλικών ημισφαιρίων,ονομασμένα σύμφωνα με το κρανιακό οστό που τα καλύπτει). Το ίδιο σχετίζεται με τον έλεγχο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ

ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ ΑΝΟΣΟΚΑΤΑΣΤΑΛΤΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΣΤΗ ΜΕΤΑΜΟΣΧΕΥΣΗ ΝΕΦΡΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ Σ. ΓΟΥΜΕΝΟΣ Γενικά Η πρόληψη των επεισοδίων οξείας απόρριψης και η μακροχρόνια διατήρηση του νεφρικού μοσχεύματος αποτελούν τους στόχους της

Διαβάστε περισσότερα

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ

ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΑΥΞΗΤΙΚΗ ΟΡΜΟΝΗ, ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΜΙΜΗΤΙΚΟΣ ΑΥΞΗΤΙΚΟΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ-Ι ΚΑΙ ΑΣΚΗΣΗ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Λειτουργίες

Διαβάστε περισσότερα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα

Συστήματα επικοινωνίας Ανθρωπίνου σώματος. ενδοκρινολογικό νευρικό σύστημα Κύτταρο Το κύτταρο αποτελείται από μέρη τα οποία έχουν συγκεκριμένη δομή και επιτελούν μία συγκεκριμένη λειτουργία στην όλη οργάνωση του κυττάρου. Δομή κυτταροπλασματικής μεμβράνης Συστήματα επικοινωνίας

Διαβάστε περισσότερα

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές...

Συνιστώνται για... Οι δονήσεις είναι αποτελεσματικές... ΠΕΔΙΑ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ Εκφυλιστικές αλλοιώσεις Αγγειακές παθήσεις Παθολογίες των πνευμόνων Ουρο-γυναικολογικές διαταραχές Καρδιακές παθήσεις Παθολογίες σπονδυλικής στήλης Παθολογίες αρθρώσεων Παθολογίες συνδέσμων

Διαβάστε περισσότερα

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3

Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Μειώστε τον κίνδυνο για πρόωρο θάνατο µε τα Ωµέγα-3 Για χρόνια, οι καταναλωτές µαθαίνουν για τα οφέλη της µείωσης των καρδιαγγειακών παθήσεων µε τη λήψη ωµέγα-3 λιπαρών οξέων. Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει,

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ Υγεία και Άσκηση Ειδικών Πληθυσμών ΜΚ0958 Υπεύθυνη Μαθήματος: Χ. Καρατζαφέρη Διδάσκοντες: Χ. Καρατζαφέρη, Γ. Σακκάς,Α. Καλτσάτου 2013-2014 Διάλεξη 4 ΤΕΦΑΑ, ΠΘ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ & ΑΣΚΗΣΗ 1 Στις 2 Απριλίου

Διαβάστε περισσότερα

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης

Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Παχυσαρκία και Σακχαρώδης Διαβήτης Τι είναι ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2 (ΣΔ2) Ο Σακχαρώδης Διαβήτης γενικά είναι μια πάθηση κατά την οποία ο οργανισμός και συγκεκριμένα το πάγκρεας δεν παράγει ή δεν

Διαβάστε περισσότερα

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας

Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Βασικές Αρχές Ενδοκρινολογίας Εισαγωγικό μάθημα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Καθηγητής Παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών σε συνεργασία με την ιατρό και υποψήφια διδάκτορα Χρυσή Χ. Κολιάκη Η Ενδοκρινολογία είναι

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις

Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση, υγεία και χρόνιες παθήσεις Συγγραφική ομάδα: Δίπλα Κωνσταντίνα, Ph.D., Λέκτορας, ΤΕΦΑΑ Σερρών ΑΠΘ Καρατράντου Κωνσταντίνα, MSc, Διδάσκουσα στο ΤΕΦΑΑ - ΠΘ Ιπποκράτης

Διαβάστε περισσότερα

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ

ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΜΑΘΗΜΑ 3ο ΜΕΡΟΣ Γ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ ΝΕΥΡΟΔΙΑΒΙΒΑΣΤΕΣ Ορίζουμε ως διαβιβαστή μια ουσία που απελευθερώνεται από έναν νευρώνα σε μια σύναψη και που επηρεάζει ένα άλλο κύτταρο, είτε έναν νευρώνα είτε ένα κύτταρο

Διαβάστε περισσότερα

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ.

ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. ΣΤΥΤΙΚΗ ΔΥΣΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Η στυτική δυσλειτουργία είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα των ανδρών στην σημερινή εποχή.σε νεαρότερες ηλικίες το 30% οφείλεται σε οργανικές αιτίες και το 70 % σε ψυχολογικά αίτια

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση και Καρδιοπάθειες

Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συμμαχία για την υγεία - Άσκηση Άσκηση και Καρδιοπάθειες Συγγραφική ομάδα: Φλουρής Ανδρέας, Ερευνητής Βογιατζής Ιωάννης, Αναπληρωτής Καθηγητής ΤΕΦΑΑ, ΕΚΠΑ Σταυρόπουλος- Καλίνογλου Αντώνης, Ερευνητής Σύγχρονες

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΗ ΦΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Από την καρδιοπνευμονική στην καρδιοεγκεφαλική αναζωογόνηση ΤΗΣ ΑΝΑΚΟΠΗΣ Μαρία Ι. Σεφέρου Ειδικευόμενη Καρδιολογίας Σισμανόγλειο Γ.Ν.Α. ΑΝΑΚΟΠΗ Ηλεκτρική Φάση Κυκλοφορική Φάση Μεταβολική Φάση ΕΛΛΗΝΙΚΗ

Διαβάστε περισσότερα

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012»

«Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» «Θεραπευτικός αλγόριθµος ADA/EASD 2012» ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 Ηλίας Ν. Μυγδάλης Συντονιστής Διευθυντής Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκοµείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα 9o Πανελλήνιο Συνέδριο

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ

ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΑΠΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΛΙΠΑΡΩΝ ΟΞΕΩΝ II ΚΕΤΟΝΟΣΩΜΑΤΑ ΗΠΑΡ VLDL Ανασκόπηση μεταβολισμού λιπιδίων & λιποπρωτεϊνών ΤΡΟΦΗ ΛΙΠΩΔΗΣ ΙΣΤΟΣ ΗΠΑΡ Κυκλοφορία Χυλομικρά Λιπαρά οξέα HDL LDL VLDL ΗΠΑΡ Τριγλυκερίδια Φωσφολίπιδια

Διαβάστε περισσότερα

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΓΙΑ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΔΕΙΚΤΗΣ STRESS ΕΠΙΝΕΦΡΙΔΙΩΝ (ASI) Τα επινεφρίδια είναι δυο µικροί αδένες. Βρίσκονται πάνω από τα νεφρά και ο καθένας τους ζυγίζει 3 έως 5 γραµµάρια. Τους χαρακτηρίζει ο γοργός

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ

ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΟΡΟΛΟΣΤΗΣΑΣΚΗΣΗΣΣΤΟ ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΟΣΥΝ ΡΟΜΟ, ΣΤΑ ΛΙΠΙ ΙΑ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΛΙΠΟΠΡΩΤΕΪΝΕΣ ΒασίληςΜούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://mougios.webpages.auth.gr Μεταβολικό σύνδροµο Παθολογική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από:

Διαβάστε περισσότερα

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ

Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Στέργιος Ι. Τραπότσης Χειρουργός Ορθοπαιδικός Διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Διδάσκων ΤΕΦAΑ-ΠΘ Άσκηση, διατροφή & υγεία Μακροχρόνια επιστημονική έρευνα έχει αποδείξει ότι πολλά από

Διαβάστε περισσότερα

Αναλογία των ιωδιωμένων ενώσεων στο φυσιολογικό θυρεοειδή στον άνθρωπο. 23% ΜΙΤ 33% DIT 35% T 4 7% T 3 ίχνη RT 3

Αναλογία των ιωδιωμένων ενώσεων στο φυσιολογικό θυρεοειδή στον άνθρωπο. 23% ΜΙΤ 33% DIT 35% T 4 7% T 3 ίχνη RT 3 Αναλογία των ιωδιωμένων ενώσεων στο φυσιολογικό θυρεοειδή στον άνθρωπο 23% ΜΙΤ 33% DIT 35% T 4 7% T 3 ίχνη RT 3 Οι ποσότητες των θυρεοειδικών ορμονών που εκκρίνονται ημερησίως 80μg T 4 4 μg T 3 2 μg RT

Διαβάστε περισσότερα

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη

Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου. Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Ενημέρωση & Πρόληψη Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό Σύνδρομο Παχυσαρκία Υπερλιπιδιαμία Υπέρταση Σακχαρώδης Διαβήτης Παράγοντες Καρδιαγγειακού Κινδύνου Μεταβολικό

Διαβάστε περισσότερα

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ

Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ Κεφάλαιο 1 ΒΑΣΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΝΕΥΡΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑΣ 1.1. Εισαγωγή Ο ζωντανός οργανισµός έχει την ικανότητα να αντιδρά σε µεταβολές που συµβαίνουν στο περιβάλλον και στο εσωτερικό του. Οι µεταβολές αυτές ονοµάζονται

Διαβάστε περισσότερα

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία

Τελικό κείμενο της Μελέτης. Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τελικό κείμενο της Μελέτης Σύνδρομο Πολυκυστικών Ωοθηκών: Διατροφή και Υγεία Τα τελικά προϊόντα προχωρημένης γλυκοζυλίωσης (Advanced Glycation End products, ) είναι μόρια υψηλής δραστικότητας, τα οποία

Διαβάστε περισσότερα

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων

Αύξηση & Ανάπτυξη. Υπερπλασία: αύξηση του αριθµού των κυττάρων & Υπερτροφία : αύξηση του µεγέθους των κυττάρων Αύξηση & Ανάπτυξη Αύξηση Κυτταρική διαίρεση και καθαρή πρωτεϊνική σύνθεση & Ανάπτυξη Αύξηση διαστάσεων (ανάστηµα) Αύξηση οστών (σπονδυλική στήλη και κάτω άκρα) Αύξηση σκελετικού µυ Αύξηση σπλάχνων Υπερπλασία:

Διαβάστε περισσότερα

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ

Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ ΔΙΑΤΡΟΦΗ Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία Αρσάκειο Γενικό Λύκειο Ψυχικού Ερευνητική Εργασία Β Λυκείου Σχολικό έτος: 2013-2014 Από την αρχαία Ελλάδα στη σύγχρονη εποχή, ο αθλητισμός και τα φαινόμενα της βίας και του ντόπινγκ

Διαβάστε περισσότερα

Επίπεδο της συνείδησης

Επίπεδο της συνείδησης Καθηγητής ρ. Λάζαρος Ι. Τσούσκας ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ Θεσσαλονίκη 2003: 20-25 Επίπεδο της συνείδησης Η µερική ή ολική απώλεια της συνείδησης του πάσχοντος είναι µια σοβαρή κατάσταση, κατά την οποία διαταράσσεται

Διαβάστε περισσότερα

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ

ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ. Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΥΠΝΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΚΑΙ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ Νικολέτα Καρτάλη Β Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ Burwell et al, Am J Med 1956 SLEEP BREATHING DISORDERS ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΩΝ ΑΠΝΟΙΩΝ ΣΤΟΝ ΥΠΝΟ

Διαβάστε περισσότερα

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση.

ΙΣΤΟΙ Ως προς τη µορφή και τη λειτουργία τους. Κυτταρική διαφοροποίηση. ΙΣΤΟΙ 1. Τα κύτταρα που αποτελούν τον οργανισµό µας, διακρίνονται σε διάφορους τύπους, παρά το γεγονός ότι όλα, τελικώς, προέρχονται από το ζυγωτό, δηλαδή το πρώτο κύτταρο µε το οποίο ξεκίνησε η ζωή µας.

Διαβάστε περισσότερα

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση

Παιδιά με διαβήτη. Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ Παιδιά με διαβήτη Παρά την καλή θρέψη γινόταν προοδευτικά πιο αδύναμα και καχεκτικά Ήταν ευπαθή στις λοιμώξεις Πέθαιναν από κατακλυσμιαία οξέωση Ιστοί στόχοι της Ινσουλίνης Η Ινσουλίνη ρυθμίζει

Διαβάστε περισσότερα

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy

Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου. www.cardiorehab.com.cy Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου www.cardiorehab.com.cy Καλωσορίσατε στο Κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης & Εργομετρικού Ελέγχου Στόχος του κέντρου Το κέντρο Καρδιακής Αποκατάστασης

Διαβάστε περισσότερα

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.

MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ. ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C. MANAGING AUTHORITY OF THE OPERATIONAL PROGRAMME EDUCATION AND INITIAL VOCATIONAL TRAINING ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΘΑΝΑΣΗΣ ΤΖΙΑΜΟΥΡΤΑΣ, Ph.D., C.S.C.S Στόχοι για την αντιμετώπιση του Γνώση Δεξιότητες Πηγές Υποστήριξη

Διαβάστε περισσότερα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα

Ρευματοειδής αρθρίτιδα Ρευματοειδής αρθρίτιδα Μ.Ν. Μανουσάκης En. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ρευματοειδής αρθρίτιδα είναι μία χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων (Πιν. 1). Με τον όρο χρόνια φλεγμονή των αρθρώσεων,

Διαβάστε περισσότερα

JOHN FITZGERALD KENNEDY ΟΙ ΜΥΣΤΙΚΕΣ ΑΣΘΕΝΕΙΕΣ ΕΝΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ Θεέ μου Τι χτυπήματα δέχομαι? John F. Kennedy, 1934 ΠΕΤΣΙΝΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αρχείο Rosemary Kennedy 21 Μαρτίου 1931: Ο Dr John Wheeler συνέστησε

Διαβάστε περισσότερα

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ

ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ ΟΡΜΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΑΘΛΗΣΗ Βασίλης Μούγιος, PhD ΤΕΦΑΑ ΑΠΘ http://users.auth.gr/mougios Παράγοντες που επηρεάζουν τις ορµονικές αποκρίσεις στην άσκηση Τύπος άσκησης Οξεία Χρόνια Προσαρµογές Αντοχής/δυναµική/αερόβια

Διαβάστε περισσότερα

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά

Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ. νεφρά Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Ο Υ νεφρά νεφρών Η υψηλή αρτηριακή πίεση (υπέρταση) είναι ένα από τα δύο κύρια αίτια χρόνιας νεφρικής νόσου παγκοσμίως (το άλλο είναι ο διαβήτης). Επίσης, τα νεφρά έχουν βασικό ρόλο στη

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου

ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ. ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα. Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου ΕΓΚΑΙΡΗ ΙΑΓΝΩΣΗ & ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΣΑΚΧΑΡΩ Η ΙΑΒΗΤΗ ρ. Μυλωνάκη Θεοχαρούλα ιευθύντρια Β Παθολογικής Κλινικής Γ.Ν. Χανίων Υπεύθυνη ιαβητολογικού Ιατρείου Πινακοθήκη ήµου Χανίων, 17/02/2012 Συχνότητα του

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ

ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΑΠΝΟΙΑ ΥΠΝΟΥ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ Η κεντρική υπνική άπνοια (central sleep apnea - CSA) συναντάται σε ποσοστό 5-10% όλων των ασθενών με διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο (sleep-disordered breathing

Διαβάστε περισσότερα

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ Αρτηριακή Υπέρταση είναι η επίμονη αύξηση της αρτηριακής πίεσης πάνω από τα φυσιολογικά όρια και ενώ το άτομο βρίσκεται σε ηρεμία, συστολική πάνω από 150 mmhg και διαστολική

Διαβάστε περισσότερα

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων.

15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. 15λεπτη Προετοιμασία του φοιτητή για την παρακολούθηση του μαθήματος νευροουρολογίας, γυναικολογικής ουρολογίας και ακράτειας ούρων. Η ουροδόχος κύστη δεν είναι απλά μία κοιλότητα η οποία γεμίζει απλά

Διαβάστε περισσότερα

Γ.Βαλσαμάκης1,2, Ε.Λ.Κυριαζή2, Ε.Καπάνταης3, Γ.Μαστοράκος2

Γ.Βαλσαμάκης1,2, Ε.Λ.Κυριαζή2, Ε.Καπάνταης3, Γ.Μαστοράκος2 Γ.Βαλσαμάκης1,2, Ε.Λ.Κυριαζή2, Ε.Καπάνταης3, Γ.Μαστοράκος2 1Ιδιωτικό ιατρείο Παχυσαρκίας, Βριλήσσια 2Ενδοκρινολογική Μονάδα, Β Πανεπιστημιακή,Μαιευτική-Γυναικολογική κλινική, Αρεταίειο Νοσοκομείο, ΕΚΠΑ.

Διαβάστε περισσότερα

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης

ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρουσίαση: Ο. Καραπάνου Ειδικευόμενη Ενδοκρινολογίας ΓΝΑ«Ο Ευαγγελισμός» Ενδοκρινολογικό Τμήμα Διαβητολογικό Κέντρο Συντονιστής Διευθυντής: Σ. Τσαγκαράκης Παρούσα νόσος 1 Γυναίκα ηλικίας 43 ετών, η οποία

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ ΦΥΣΙΚΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΣΕ ΕΙΔΙΚΟΥΣ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥΣ ΤΡΙΤΗ ΗΛΙΚΙΑ Μπίλλη Ευδ. Επ. Καθηγήτρια, Τμ. Φυσικοθεραπείας, ΤΕΙ Δυτική Ελλάδας Γήρανση - ορισμός Σαφής ορισμός του γήρατος δεν υπάρχει Σύμφωνα με τον Shock, το γήρας

Διαβάστε περισσότερα

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής.

που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα υγειές σύστημα με ισχυρά οστά είναι απαραίτητο για την γενική υγεία και ποιότητα ζωής. ΕΡΓΑΣΙΑ ΣΤΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ ΤΙΤΛΟΣ : ΟΙ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΠΟΥ ΤΙΣ ΠΡΟΚΑΛΟΥΝ! Εισαγωγή : Τα οστά είναι το σπίτι για να μείνουμε, είναι η στέγη που φιλοξενεί τα όργανα του ανθρώπινου οργανισμού. Ένα

Διαβάστε περισσότερα

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση

Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Σπλαχνικό λίπος και εμμηνόπαυση Γιώργος Μίλεσης Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Η επίπτωση της παχυσαρκίας είναι διαρκώς αυξανόμενη τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες

Διαβάστε περισσότερα

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2.

ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. ΣΥΣΧΕΤΙΣΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗΣ ΜΕ ΤΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ ΗΛΙΚΙΩΜΕΝΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗ ΔΙΑΒΗΤΗ ΤΥΠΟΥ 2. Χαράλαμπος Ταμβάκος, Αναστάσιος Κουτσοβασίλης, Αλέξης Σωτηρόπουλος, Μαρία Παππά, Ουρανία Αποστόλου,

Διαβάστε περισσότερα

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α

ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΠΡΩΤΟΚΟΛΛΟ ΕΡΕΥΝΑΣ ΜΥΟΚΑΡ ΙΑΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ ΜΕΤΑ ΤΟ ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΕΡΕΥΝΗΤΙΚΗ ΟΜΑ Α ΘΕΟΦΙΛΟΣ ΚΩΛΕΤΤΗΣ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΠΑΠΑΛΟΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΑΛΤΟΓΙΑΝΝΗΣ ΗΜΗΤΡΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙ ΗΣ ΜΑΡΙΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΒΛΑΧΟΣ ΑΓΑΘΟΚΛΕΙΑ ΜΗΤΣΗ

Διαβάστε περισσότερα

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου

Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Κλαίρη Μ. Εργασία στη Βιολογία Α'2 Λυκείου Διαβήτης. Ακούμε καθημερίνα γύρω μας πως εκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο πάσχουν από διαβήτη ή παχυσαρκία. Όμως, τι πραγματικά είναι αυτό; Τι ειναι ο σακχαρώδης

Διαβάστε περισσότερα

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ

YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ. Κάρμεν Τασιοπούλου. Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ YΠΕΡΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΑΧΥΣΑΡΚΙΑ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ ΠΑΘΟΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΘΕΡΑΠΕΙΑ Κάρμεν Τασιοπούλου Τασιοπούλου Επιμελήτρια Β ΝΕΦΡΟΛΟΓΙΚΟ ΤΜΗΜΑ ΓΝ ΚΟΜΟΤΗΝΗΣ Παχυσαρκία: Τάσεις Η παχυσαρκία συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο

Διαβάστε περισσότερα

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι

ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ. Φαρμακολογία Ι ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΙΩΑΝΝΙΝΩΝ ΑΝΟΙΚΤΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ Φαρμακολογία Ι Αυτόχθονα Βιοδραστικά Μόρια Διδάσκοντες: Μ. Μαρσέλος, Μ. Κωνσταντή, Π. Παππάς, Κ. Αντωνίου, Γ. Λεονταρίτης Άδειες Χρήσης Το παρόν εκπαιδευτικό

Διαβάστε περισσότερα

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ

ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΟ ΑΓΓΕΙΑΚΟ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΟ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ ΘΕΟΦΑΝΙΔΗΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΜΙΑ ΒΡΑΔΙΑ ΣΤΑ ΕΠΕΙΓΟΝΤΑ... «Ήταν μια χαρά μέχρι πριν από 1 ώρα» σας λέει με αγωνία η κόρη του 68χρονου που έχει έρθει στα επείγοντα όπου εργάζεστε.

Διαβάστε περισσότερα

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΑΙ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΟΥ ΚΑΡΔΙΑΓΓΕΙΑΚΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ ΣΤΗ ΝΕΑΡΗ ΗΛΙΚΙΑ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΝΟΣΗΛΕΥΤΡΙΑ ΤΕ, Β ΚΑΡΔΙΟΛΟΓΙΚΗ ΚΛΙΝΙΚΗ Α.Π.Θ. Γ.Ν.Θ. «ΙΠΠΟΚΡΑΤΕΙΟ» ΜSc Εργαστήριο Ιατρικής της Άθλησης Α.Π.Θ. Πτυχιούχος

Διαβάστε περισσότερα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα

είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα είναι τα αυτοάνοσα νοσήματα Χ.Μ. Μουτσόπουλος Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών ο ανοσολογικό (αμυντικό) σύστημα έχει σκοπό την προστασία του οργανισμού από ξένους εισβολείς, όπως είναι τα

Διαβάστε περισσότερα

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ

ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ ΟΔΗΓΙΕΣ ΔΙΑΓΝΩΣΤΙΚΗΣ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗΣ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗΣ ΤΗΣ ΟΣΤΕΟΠΟΡΩΣΗΣ Α. ΠΟΤΕ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΥΠΟΒΑΛΛΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΙΣ ΣΕ ΜΕΤΡΗΣΗ ΟΣΤΙΚΗΣ ΠΥΚΝΟΤΗΤΑΣ (ΑΝΔΡΕΣ ΚΑΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ): ΗΛΙΚΙΑ < 50 ΕΤΩΝ: Κατάγματα χαμηλής βίας

Διαβάστε περισσότερα

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες)

ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) ΟΜΙΛΙΕΣ ΣΕ ΣΥΝΕΔΡΙΑ, ΣΥΜΠΟΣΙΑ, ΣΤΡΟΓΓΥΛΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ (Σύνολο: 47 Ομιλίες) 1. «ΑΝΤΛΙΕΣ ΚΑΙ ΣΧΗΜΑΤΑ ΕΝΤΑΤΙΚΟΠΟΙΗΜΕΝΗΣ ΙΝΣΟΥΛΙΝΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ» 7ο Σεμινάριο Μετεκπαιδευτικών Μαθημάτων «Στρατηγικές στον Σ.Δ. 2008»

Διαβάστε περισσότερα

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση

Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία. Διαφορική Διάγνωση Άνδρας77 ετώνμεδύσπνοια, οιδήματακαιυποκαλιαιμία Διαφορική Διάγνωση Γεροβασίλη Βίκυ Ειδικευόµενη Ε Παθολογικής Κλινικής ιευθ: Αθανάσιος Σκουτέλης ΣτοιχείαΑπόΚλινικήΕικόνα Πρόσφατη έναρξη Απορρύθμιση Αρτηριακής

Διαβάστε περισσότερα

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη

Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία. Κίττυ Παυλάκη Ατυπία Υπερπλασία- Δυσπλασία Κίττυ Παυλάκη Jeanne Calment Κάπνιζε µέχρι τα 117 Πέθανε στα 122 Η σωστή λειτουργία των οργανισµών απαιτεί τη δυνατότητα προσαρµογής των κυττάρων και κατά συνέπεια και των

Διαβάστε περισσότερα

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ

Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση. Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες αντιμετώπιση Κωνσταντίνος Τζιόμαλος Λέκτορας Παθολογίας ΑΠΘ Α Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική ΑΠΘ, Νοσοκομείο ΑΧΕΠΑ Δυσλιπιδαιμίες LDL-C HDL-C < 40 mg/dl Τριγλυκερίδια 150-199 mg/dl : οριακά

Διαβάστε περισσότερα

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ ΕΝΕΣΙΜΗ ΤΟΠΙΚΗ ΘΕΡΑΠΕΙΑ ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Αυτό σημαίνει ότι χρησιμοποιούμε μόνο ενέσιμα φάρμακα και μόνο στο σημείο που πάσχει. ΜΕΣΟΘΕΡΑΠΕΙΑ Ξεκίνησε στη λογική του γιατί να μη χορηγήσω ένα αντιφλεγμονώδες

Διαβάστε περισσότερα

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ

ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ 1 ΓΕΝΙΚΑ ΓΙΑ ΤΗ ΝΕΦΡΟΛΙΘΙΑΣΗ Κυριακή Σταματέλου Ειδικός Νεφρολόγος, MBA Τι είναι η νεφρολιθίαση; Η νεφρολιθίαση λέγεται κοινά «πέτρες στα νεφρά» και είναι γνωστή στην ανθρωπότητα από τα αρχαία χρόνια.

Διαβάστε περισσότερα

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ

AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ AΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ 1. ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΤΗΤΑ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ-ΑΙΣΘΗΤΙΚΟΙ ΥΠΟΔΟΧΕΙΣ- ΑΙΣΘΗΣΗ Αισθητικότητα ονομάζεται η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε αφενός το εξωτερικό μας περιβάλλον και το ίδιο μας το σώμα,

Διαβάστε περισσότερα

Αθλητιατρική Παρέμβαση Στο Εξατομικευμένο Προπονητικό Πρόγραμμα. ΧΡΟΝΗΣ ΔΡΟΥΓΙΑΣ.

Αθλητιατρική Παρέμβαση Στο Εξατομικευμένο Προπονητικό Πρόγραμμα. ΧΡΟΝΗΣ ΔΡΟΥΓΙΑΣ. Αθλητιατρική Παρέμβαση Στο Εξατομικευμένο Προπονητικό Πρόγραμμα. ΧΡΟΝΗΣ ΔΡΟΥΓΙΑΣ. Ταλέντο (Costill): Η ικανότητα του οργανισμού να ανταπεξέρχεται σε υψηλά στρεσσογόνα ερεθίσματα και να προσαρμόζεται σε

Διαβάστε περισσότερα

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ

ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΗΚΓ- ΕΜΦΡΑΓΜΑ ΜΥΟΚΑΡΔΙΟΥ ΚΛΙΝΙΚΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ Άνδρας 57 ετών προσέρχεται στα επείγοντα νοσοκομείου παραπονούμενος για θωρακικό άλγος που επεκτείνεται στην κάτω γνάθο και αντανακλά στο αριστερό

Διαβάστε περισσότερα

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I)

ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΘΕΣΣΑΛΙΑΣ ΙΑΤΡΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΟ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΦΥΣΙΚΗΣ ΗΛΕΚΤΡΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΣΩΜΑ (I) Γιάννης Τσούγκος ΓΕΝΙΚΑ:...πολλούς αιώνες πριν μελετηθεί επιστημονικά ο ηλεκτρισμός οι άνθρωποι γνώριζαν

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο;

Μεταβολισμός του γλυκογόνου. Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση. Από που προέρχεται το μυϊκό και ηπατικό γλυκογόνο; Μεταβολισμός των υδατανθράκων κατά την άσκηση Μεταβολισμός του γλυκογόνου Το γλυκογόνο είναι ο αφθονότερος υδατάνθρακας των ζώων Το γλυκογόνο αποθηκεύεται κυρίως στο ήπαρ (3-7% κατά βάρος) και στους μύες

Διαβάστε περισσότερα

Από τον Κώστα κουραβανα

Από τον Κώστα κουραβανα Από τον Κώστα κουραβανα Περιεχόμενα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Ορμονικοί-Γονιδιακοί-παράγοντες Επιπτώσεις στην υγεία Θεραπεία-Δίαιτα Γενικός ορισμός παχυσαρκίας Παχυσαρκία είναι κλινική κατάσταση στην

Διαβάστε περισσότερα

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο

Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο Προδιαβήτης και µεταβολικό σύνδροµο ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ ΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ Ι. Ιωαννίδης Παθολόγος Υπεύθυνος ιαβητολογικού Ιατρείου και Ιατρείου Παχυσαρκίας Κωνσταντοπούλειο Συγκρότηµα Γ.Ν.Ν.Ιωνίας«Αγία Όλγα» Προδιαβήτης

Διαβάστε περισσότερα

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ

ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ. Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ ΠEΡΙΕΧΟΜΕΝΑ Πρόλογος... 13 ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α ΓΕΝΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ ΤΗΣ ΘΕΡΑΠΕΙΑΣ ΤΟΥ ΠΟΝΟΥ Ι. Φυσιολογία και παθοφυσιολογία του πόνου... 15 1. Ορισμός και τύποι του πόνου... 15 1.1. Ο ορισμός του πόνου... 15 1.2.

Διαβάστε περισσότερα

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη

Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Άσκηση στο Σακχαρώδη Διαβήτη Δρ Παναγιώτης Β. Τσακλής ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ Εργαστήριο Εµβιοµηχανικής & Εργονοµίας Άσκηση?? «Η άσκηση παίζει καθοριστικό ρόλο στην αντιµετώπιση του διαβήτη» Βελτιώνει τη δράση της ινσουλίνης

Διαβάστε περισσότερα

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ Νούς υγιής εν σώµατι υγιή ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΠΡΩΤΟ ΓΕΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ ΥΓΙΕΙΝΗΣ ΙΑΤΡΟΦΗΣ ιατροφή και Υγεία Η υγεία αλλά και η νόσος είναι καταστάσεις που δεν οφείλονται ποτέ σε ένα µόνο παράγοντα. Οι κύριες οµάδες παραγόντων

Διαβάστε περισσότερα

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων

Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Μεταβολικές ανάγκες ανοσοκυττάρων Στέργιος Κατσιουγιάννης PhD Μεταδιδακτορικός συνεργάτης Χαροκόπειο Πανεπιστήµιο Τµήµα Επιστήµης ιαιτολογίας και ιατροφής Μεταβολισµός και Ανοσολογία Ιστορικά το καλύτερο

Διαβάστε περισσότερα

Στην φυσιολογική κατάσταση τα επίπεδα σακχάρου αίματος μεταβάλλονται σε

Στην φυσιολογική κατάσταση τα επίπεδα σακχάρου αίματος μεταβάλλονται σε 07 Ρύθµιση του µεταβολισµού της γλυκόζης και των λιπιδίων στο ήπαρ ΕΥΤΥΧΙΑ Γ. ΚΟΥΚΚΟΥ Επιμελήτρια Α, Τμήμα Ενδοκρινολογίας, Διαβήτου & Μεταβολισμού Νοσοκομείο-Μαιευτήριο «Έλενα Βενιζέλου», Αθήνα Στην φυσιολογική

Διαβάστε περισσότερα

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ

ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΟΙ ΕΠΕΝΕΡΓΕΙΕΣ ΚΑΙ ΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΩΝ ΟΡΜΟΝΩΝ Κωνσταντίνος Καλλαράς Ιατρός Παθολόγος Καθηγητής Φυσιολογίας Εργαστήριο Πειραματικής Φυσιολογίας Ιατρικής Σχολής Α.Π.Θ. Γενικές έννοιες Ενδοκρινής έκκριση

Διαβάστε περισσότερα

Θέσεις και αντιθέσεις στη Λαπαροσκοπική Χειρουργική - η Αναισθησιολογική Άποψη Δρ. Ράνια Πατρώνη Δ/ντρια Αναισθησιολογίας ΠΓΝ Πατρών «ο Άγιος Ανδρέας» Λαπαροσκοπική Χειρουργική: Προτερήματα Προτερήματα:

Διαβάστε περισσότερα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα

Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα Επανάληψη πριν τις εξετάσεις Καλό διάβασμα 2013-2014 Θέματα πολλαπλής επιλογής Κύτταρα όμοια μορφολογικά και λειτουργικά αποτελούν α. ένα όργανο. β. ένα ιστό. γ. ένα οργανισμό. δ. ένα σύστημα οργάνων.

Διαβάστε περισσότερα

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ

ΣΕΝΑΡΙΟ 1 Παρουσία σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 Ώρα ΔΕΥΤΕΡΑ ΤΡΙΤΗ ΤΕΤΑΡΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ ΑΝΑΛΥΤΙΚΟ ΩΡΟΛΟΓΙΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΙΑΤΡΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΦΑΣΗΣ ΙΙ 1 ος ΧΡΟΝΟΣ Χειμερινό Εξάμηνο 9 πμ-10πμ ΣΕΝΑΡΙΟ 1 σε ιατρική εξέταση - Εβδομάδα: 15/9/2014-19/9/2014 «Ιατρική Εξέταση» Ανατομική ορολογία (Ανατομία)

Διαβάστε περισσότερα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα

Ηλίας Ν. Μυγδάλης. Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα ΕΤΟΣ ΙΔΡΥΣΕΩΣ 1942 «Έναρξη ινσουλίνης στα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2: πότε και πως ;» Ηλίας Ν. Μυγδάλης Β Παθολογική Κλινική και Διαβητολογικό Κέντρο, Γενικό Νοσοκομείο ΝΙΜΤΣ, Αθήνα Ειδικό φροντιστήριο

Διαβάστε περισσότερα

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος

ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ. Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ Εμμ. Μ. Καραβιτάκης Παιδίατρος ΕΝ ΟΚΡΙΝΟΛΟΓΙΑ κλάδος της ιατρικής ο οποίος ασχολείται µε τις ασθένειες του ενδοκρινολογικού συστήµατος. το ενδοκρινολογικό σύστηµα αποτελείται

Διαβάστε περισσότερα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα

Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Υποθάλαµος & Υπόφυση Η υπόφυση και ο υποθάλαµος σχηµατίζουν µια λειτουργική µονάδα Ρυθµίζουν το µεταβολισµό του ύδατος την έκκριση γάλακτος την αναπαραγωγή τη γαλουχία την αύξηση και εκκριτική δραστηριότητα

Διαβάστε περισσότερα

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β

Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Μαρία Μουκταρούδη Παθολογος Επιμελήτρια Β Παράγοντες κινδύνου για καρδιαγγειακή νόσο Δίαιτα Κάπνισμα Οινόπνευμα Ελαττωμένη σωματική δραστηριότητα Υπέρταση Δυσλιπιδαιμία Παχυσαρκία Σακχαρώδης διαβήτης Υπερτροφία

Διαβάστε περισσότερα